DZISIAJ W TVP HISTORIA: "ŁUPASZKO"
część 1, godz. 21:35
Część pierwsza dokumentu obejmuje lata 1910 – 1948, czyli od narodzin bohatera do jego aresztowania. Urodził się w marcu 1910 roku w Wilnie. Był najmłodszym dzieckiem w bardzo licznej i zżytej rodzinie. Miał ogromny respekt dla ojca, bardzo kochał matkę, od dzieciństwa chciał naśladować jednego ze starszych braci – kawalerzystę, który za postawę bojową w szeregach Orląt Lwowskich został odznaczony krzyżem Virtuti Militari. Idąc jego śladem, ukończył szkołę podchorążych i po otrzymaniu stopnia porucznika został skierowany do 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich, gdzie dowodził szwadronem. W wojnie obronnej 1939 roku bił się w szeregach armii Prusy, a następnie w grupie operacyjnej gen. Władysława Andersa.
Mjr Zygmunt Szendzielarz ps. "Łupaszka"
Po klęsce nie złożył broni. W 1940 roku znalazł się w Związku Walki Zbrojnej na terenie Wilna. W 1943 roku, w rejonie jeziora Narocz, zorganizował oddział partyzancki AK, przekształcony jesienią w V Brygadę Śmierci. Wysokie walory dowódcze i organizacyjne, dbałość o żołnierzy i miejscową ludność postawiły go w rzędzie najpopularniejszych dowódców polskiej partyzantki na Wileńszczyźnie. Jego partyzancki pseudonim – Łupaszko – stał się głośny także poza tym rejonem. Dostrzegając jego waleczność i umiejętności, przełożeni awansowali go w 1944 roku do stopnia rotmistrza, a następnie – majora.
Odnosił sukcesy w walkach z jednostkami wojsk niemieckich i litewskich oraz partyzantką sowiecką.
W sierpniu 1944 roku, otoczony przez wojska sowieckie w rejonie Porzecza, rozwiązał brygadę. Przedostał się na Białostocczyznę, gdzie nawiązał kontakt z Komendą Okręgu AK Białystok. W kwietniu następnego roku odtworzył tam V Brygadę Wileńską. We wrześniu, na rozkaz Komendy Okręgu
WiN Białystok, przeprowadził częściową demobizację swojej brygady i wyjechał do Gdańska. Nawiązał tam kontakt z ppłk. Antonim Olechnowiczem "Pohoreckim", komendantem "eksterytorialnego" Okręgu AK Wilno, któremu się podporządkował. Od kwietnia 1946 roku dowodził oddziałami partyzanckimi występującymi jako V i VI Brygada Wileńska, które operowały na północnych terenach Polski – od Pomorza Zachodniego po Białystok. 30 czerwca 1948 roku aresztowali go agenci UB. W listopadzie 1950 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał go na karę śmierci.
W filmie majora Zygmunta Szendzielorza "Łupaszkę" i jego żołnierzy wspominają m. in.: Aldona Rymsza, Lidia Lwow – Eberle, Rajmund Drozd, Henryk Sobolewski, Edward Jarkowski, Józef Tondryk i dr Henryk Piskunowicz – historyk.
Więcej na temat mjr. "Łupaszki" i jego walki czytaj w kategorii:
BRYGADY "ŁUPASZKI" i "MŁOTA">
Pseudonim "Anoda" w TVP1
DZISIAJ w 
– 20:20!!!
PSEUDONIM "ANODA"
Scena Faktu Teatru TV przedstawi premierowy spektakl „Pseudonim Anoda” Pawła Mossakowskiego w reżyserii Mariusza Malca. To opowieść o aresztowaniu i śmierci ppor. Jana Rodowicza z batalionu „Zośka”, zamordowanego po II wojnie przez komunistyczną bezpiekę.
Emisja: dzisiaj, poniedziałek 19 maja, godz. 20:20.
Spektakl Sceny Faktu przywraca pamięć i po raz pierwszy przedstawia historię aresztowania i śmierci porucznika Jana Rodowicza, pseudonim „Anoda” – legendarnego żołnierza batalionu „Zośka”. Bohater „Kamieni na szaniec”, uczestnik Akcji pod Arsenałem, akcji odbicia pociągu z więźniami pod Celestynowem, wielokrotnie ranny w Powstaniu Warszawskim, po wojnie podjął studia na Politechnice Warszawskiej, będąc jednym z animatorów integracji środowiska byłych żołnierzy batalionów „harcerskich” AK.
Aresztowany w Wigilię 1948 roku przez komunistyczną „bezpiekę” na podstawie sfabrykowanych oskarżeń, poddany brutalnemu śledztwu, 7 stycznia 1949 roku zginął w niewyjaśnionych do dzisiaj okolicznościach w gmachu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego przy ulicy Koszykowej.
Dopiero w wolnej Polsce – w sierpniu 1991 roku zostało podjęte śledztwo w sprawie wyjaśnienia jego śmierci, umorzone po blisko 5 latach, wobec niemożności stwierdzenia faktu zabójstwa. Tragiczny los Jana Rodowicza „Anody” reprezentuje losy całego pokolenia młodych żołnierzy podziemia, którzy zamiast żyć w chwale należnej bohaterom – byli po wojnie za ową patriotyczną postawę dotkliwie represjonowani w ramach planowej akcji wyniszczania ideowo nastawionych środowisk niepodległościowych.
Obsada:
Jan Rodowicz „Anoda” – Łukasz Dziemidok, Ojciec – Kazimierz Rodowicz – Jan Englert, Matka – Zofia Rodowicz z d. Bortnowska – Grażyna Barszczewska, Anna Rodowiczowa – Joanna Sydor, Staszek – Maciej Mikołajczyk, Heniek – Piotr Bajtlik, Ala – Karolina Piechota, Wiktor – major Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego – Lech Mackiewicz, Rysiek – porucznik Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego – Łukasz Chrzuszcz, Kazik – podporucznik Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego – Adam Młynarczyk, Funkcjonariusze MBP – Sebastian Cybulski, Paweł Iwanicki, Oddziałowy aresztu MBP – Józef Onyszkiewicz, Doktor Konrad Sokólski – Olgierd Łukaszewicz, Profesor Wiktor Grzywo-Dąbrowski – Krzysztof Wakuliński, Asystent – Aleksander Mikołajczak, Woliński – kierownik zakładu pogrzebowego – Lech Dyblik, Grabarz – Tomasz Zaród, „Włodek” – więzień MBP – Bartosz Warzecha, Bogdan – więzień MBP – Kacper Kuszewski, Roman – więzień MBP – Jacek Braciak, Listonosz – Stanisław Brudny, Goście Heńka – Patrycja Kaczmarska, Karolina Kalina, Anna Rakowska, Iza Warykiewicz, Kamil Dąbrowski, Tomasz Solich.
Czas: 65’30”
Autor: Paweł Mossakowski
Reżyseria: Mariusz Malec
Zdjęcia: Mariusz Palej
Scenografia: Ewa i Andrzej Przybyłowie
Kostiumy: Elżbieta Radke
Muzyka: India Czajkowska
Montaż: Paweł Laskowski
Konsultacja historyczna: dr Tomasz Łabuszewki – IPN
Produkcja: Agencja Filmowa – Teatr Telewizji TVP S.A.