W imieniu organizatorów, Komitetu Uczczenia Pamięci Józefa Cieśli, Muzeum Podkarpackiego w Krośnie i Podkarpackiego Towarzystwa Historycznego, zapraszam na uroczystość upamiętnienia działalności niepodległościowej Józefa Cieśli ps. "Topór" i jego współpracowników represjonowanych przez okupanta niemieckiego i władze komunistyczne, która odbędzie się w Łączkach Jagiellońskich, 22 listopada 2009 r. (niedziela).

Szanowni Państwo !

Serdecznie zapraszam na uroczystości upamiętniające działalność niepodległościową Józefa Cieśli „Topora”, które odbędą się w Łączkach Jagiellońskich, w gminie Wojaszówka, w powiecie krośnieńskim w niedzielę 22 listopada 2009 roku.
Na podstawie opracowań Wiesława Syrka (historyka, pracownika Muzeum Podkarpackiego  w Krośnie, mieszkańca Łączek Jagiellońskich), inicjatora tych uroczystości, autora źródłowej publikacji: Przeciw brunatnemu i czerwonemu zniewoleniu. Józef Cieśla „Topór” (Krosno 2009), przedstawiam krótką informację na temat działalności niepodległościowej Józefa Cieśli.

Józef Cieśla ps. "Topór"

Józef Cieśla urodził się 9 czerwca 1917 r. w Bajdach (gm. Wojaszówka, pow. krośnieński), wychowywał się u rodziny w Łączkach Jagiellońskich. W latach 30. ukończył Publiczną Szkołę Dokształcającą Zawodową w Krośnie, uzyskując zawód stolarza. Po wybuchu II wojny światowej zgłosił się do Wojska Polskiego, nie został jednak zmobilizowany. W 1940 r. został pod pseudonimem „Sokół” zaprzysiężony w placówce Związku Walki Zbrojnej Odrzykoń (Obwód Krosno). W 1942 r. nawiązał kontakt z konspiracją wojskową ruchu ludowego, następnie został pod pseudonimem „Topór” członkiem grupy bojowej Batalionów Chłopskich dowodzonej przez Juliana Ogorzałka „Lisa”, działającej w północnej części powiatu krośnieńskiego. Od czerwca 1944 r. sam Cieśla dowodził dwudziestokilkuosobowym oddziałem partyzanckim Batalionów Chłopskich „Klon 22”. Przeprowadził wiele skutecznych akcji zbrojnych przeciwko niemieckiemu okupantowi na terenie powiatów krośnieńskiego i jasielskiego, m.in. krwawe zasadzki na niemieckie kolumny samochodowe w rejonie Krempnej.

Po opanowaniu Podkarpacia przez wojska sowieckie, na polecenie Tadeusza Kozika (również pochodzącego z gminy Wojaszówka), przewodniczącego Stronnictwa Ludowego „Roch” na powiat krośnieński, Józef Cieśla sformował bojówkę do walki z nowym okupantem. Zajmował się działalnością informacyjną, gromadzeniem broni i środków finansowych oraz ochroną działaczy ludowych przed represjami ze strony komunistów. W maju 1945 r. wykonał w Krośnie, wydany przez ludowców wyrok śmierci na komunistach J. Sicińskim i M. Strejczyku. W tym czasie Cieśla ukrywał się w Łączkach Jagiellońskich. W sierpniu 1945 r., gdy został ciężko ranny w starciu z funkcjonariuszami PUBP, dzięki pomocy Kozika został wywieziony na leczenie do Krakowa. Prawie do końca 1947 r. mieszkał i pracował na Śląsku, ale zagrożony aresztowaniem wrócił w rodzinne strony. Natomiast zasłużony działacz niepodległościowy Tadeusz Kozik zmarł w grudniu 1948 r.

Cieśla w 1949 r. założył nową grupę konspiracyjną działającą głównie w powiecie strzyżowskim i krośnieńskim. Wieloletnia działalność Józefa Cieśli i jego współpracowników była możliwa dzięki powszechnemu poparciu i pomocy mieszkańców gminy Wojaszówka, powiatów krośnieńskiego, strzyżowskiego i jasielskiego.
W trakcie akcji grupa Cieśli zlikwidowała kilku funkcjonariuszy PUBP (m.in. z Rzeszowa i Jasła). Środki na funkcjonowanie grupy i walkę z okupantem zdobywano poprzez wiele akcji – zabór mienia państwowego i spółdzielczego. W 1952 r. w starciu z grupą operacyjną UB i KBW zginął członek grupy – Tadeusz Świerad. W walce z milicją zginął też kontaktujący się z Cieślą Stanisław Ogorzałek. W 1954 r. Cieśla zlikwidował w Korczynie denuncjatora, który wydał w ręce komunistów niezwykle zasłużonego konspiratora Kazimierza Człowiekowskiego (który zginął w walce z PUBP w kwietniu 1954 r.). W celu rozpracowania i likwidacji grupy Józefa Cieśli "Topora" komuniści w 1950 r. założyli sprawę agenturalnego rozpracowania „Gangster” prowadzona przez WUBP w Rzeszowie, zorganizowali też specjalną Grupę Operacyjną PUBP w Krośnie, rozwinęli sieć tajnych współpracowników (część z nich jednak dekonspirowało się przed Cieślą i nadal go wspierało), zaangażowali oddziały KBW. Na skutek potajemnego zainstalowania w domu żony Cieśli – Heleny Piękoś punktu podsłuchowego został on ujęty 30 września 1955 r. W lutym 1956 r. UB aresztował jego najbliższych współpracowników Władysława Zamorskiego i Władysława Dziedzica, a zabił Ludwika Kuta.
 
23 kwietnia 1956 r. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie skazał Cieślę na karę śmierci, zamienioną we wrześniu na 15 lat więzienia. Na wieloletnie kary więzienia zostało skazanych czterech członków grupy: W. Zamorski, W. Dziedzic oraz Stanisław Piękoś i Bronisław Świerad. Wyroki skazujące otrzymało również ponad siedemdziesiąt osób wspierających „Topora”. Jednak wielu z nich kontynuowało później działalność niepodległościową, np. Lubomir Szarek był w 1981 r. wiceprzewodniczącym NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność” w Krośnie. Józef Cieśla zmarł 14 listopada 1969 r. w więzieniu w Barczewie, w niewyjaśnionych – podejrzanych okolicznościach, kilka miesięcy przed końcem kary. Pozostawił dwoje dzieci: Stanisława i Wiesławę.

Komitet Uczczenia Pamięci Józefa Cieśli, Rodzina Józefa Cieśli, Parafia Łączki Jagiellońskie (z księdzem proboszczem Januszem Burym), Muzeum Podkarpackie w Krośnie, Podkarpackie Towarzystwo Historyczne przy wsparciu Samorządu Powiatu Krośnieńskiego, Samorządu Gminy Wojaszówka, sołectwa i koła Gospodyń Wiejskich w Łączkach Jagiellońskich oraz lokalnej społeczności organizuje uroczystość, której głównym punktem będzie Msza św. oraz odsłonięcie i poświęcenie w kościele w Łączkach Jagiellońskich tablicy pamięci Józefa Cieśli „Topora”. Projektantem i wykonawcą pamiątkowej tabli
cy jest wybitny artysta – rzeźbiarz, mieszkający  w podkrośnieńskiej Głowience, Andrzej Samborowski-Zajdel.
 
Ponieważ 14 listopada minęła 40. rocznica śmierci „Topora” jest to najwyższy czas, aby przypomnieć bohaterów walki o wolną i niezawisłą Polskę bez komunistów. Naszym zamiarem jest również przypomnienie i uhonorowanie żyjących jeszcze osób, które wspierały grupę Józefa Cieśli oraz rodziny jej uczestników, którzy byli z tego powodu represjonowani przez komunistów. Dlatego po odsłonięciu tablicy odbędzie się konferencja naukowa, w trakcie której historycy z Podkarpackiego Towarzystwa Historycznego: Wiesław Syrek, Czesław Nowak i dr Krzysztof Kaczmarski (IPN Rzeszów) przedstawią członków grupy Cieśli i represje jakich doznali ze strony komunistów.
Podczas uroczystości odbędzie również promocja książki Wiesława Syrka, Przeciw brunatnemu i czerwonemu zniewoleniu. Józef Cieśla „Topór”.
Książkę można nabyć w Muzeum Podkarpackim w Krośnie, zamówienia kierując telefonicznie na nr 13/432-13-76 wew. 13 lub e-mailem na adres: [email protected].

Jeszcze raz serdecznie zapraszam na uroczystość uczczenia pamięci kolejnych „Żołnierzy Wyklętych”, którzy oddali zdrowie i życie za Niepodległą Polskę.

Piotr Babinetz
Przewodniczący
Komitetu Uczczenia Pamięci
Józefa Cieśli „Topora”

Strona główna>

11 listopada 2009 r. w Pałacu Prezydenckim odbyła się uroczystość wręczenia nominacji generalskich i odznaczeń państwowych.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński jako Zwierzchnik Sił Zbrojnych wręczył nominację generalską...
 

---

Czytaj więcej na temat kpt./gen. bryg. "Warszyca" i walki o Jego nominację:

• Kpt. Stanisław Sojczyński "Warszyc" i Konspiracyjne Wojsko Polskie (KWP)>
• Tragiczna rocznica… >
• 61 rocznica śmierci mjr. „Zagończyka” i kpt. "Warszyca”>
• KONSPIRACYJNE WOJSKO POLSKIE "WARSZYC">
• Na poligonie na Brusie trwają poszukiwania szczątków Stanisława Sojczyńskiego – "Warszyca" i jego żołnierzy>
• Ksawery Jasiak, Działalność partyzancka Konspiracyjnego Wojska Polskiego. Z dziejów II Konspiracji w środkowej Polsce w latach 1945-1955>
• Tomasz Toborek, Stanisław Sojczyński i Konspiracyjne Wojsko Polskie>
• Generalska nominacja dla "Warszyca">
• "Warszyc" będzie generałem>
• Prezydent awansuje "Warszyca">
• Weterani Lewicy z Piotrkowa przeciwni awansowi "Warszyca" na generała brygady>
• "Warszyc" zwyciężył, przegrał Bojarski>
• Pomnik gen. Sojczyńskiego ps. "Warszyc" – Kamieńsk 7.11.2009>
  
• List prezydenta do władz samorządowych Kamieńska>
• PREZYDENT.PL>

"[…]
Zdrajcą nie byłem i dokumentu zdrady nie podpiszę. Jestem przygotowany
na wszystko, nawet na śmierć! Jeśli padam na kolana to tylko przed
Bogiem! Wiem, że stosujecie barbarzyńskie metody i pan temu patronuje!
Wszystko do czasu! Przemocą i kłamstwem nikt jeszcze nie osiągnął
prawdziwej i trwałej władzy […]"
Fragment z protokołu przesłuchania kpt. "Warszyca"

Dnia
12 sierpnia 1945 r. kpt. Stanisław Sojczyński "Warszyc" wydał
wstrząsający w swej prawdziwości "List otwarty" do pułkownika Jana
Mazurkiewicza ps. "Radosław", w którym uznał jego apel o wychodzenie z
konspiracji za zdradę i apelował o dalszą walkę przeciwko komunistom.
W
tym wspaniałym, jakże aktualnym do dzisiaj, przykładzie honoru i
godności oficera Wojska Polskiego, kpt. "Warszyc" pisał m.in. tak:

"[…]
Dziś, kiedy byle męt społeczny jest oficerem,  a im większy szuja, tym
dość często otrzymuje rangę, najwyższym odznaczeniem jest
przeświadczenie, że jest się człowiekiem zasad i honoru, wiernym synem
Ojczyzny.
[…] kary były i są stosowane przez czerwonych z całą
perfidią. Cóż się tu może zmienić? Chyba to, że nasza obrona pocznie
działać bardziej zorganizowanie i skutecznie, że za nieludzkie
katowanie i karanie śmiercią bojowników o Niezależność Polski będziemy
czerwonych nieludzko strzelać; jeśli poważą się wyniszczać nasze
rodziny – my też potrafimy palić i likwidować przeciwników w sposób
bezpardonowy. Niemcy za jednego rozstrzeliwali 10-ciu, 50-ciu lub
100-tu i nie złamali nas, więc nie złamią nas czerwoni. Jeśli zdrajcy
nie mają skrupułów, to my walcząc o sprawy słuszne – nie będziemy ich
mieli tym bardziej.
[…] A poza tym, Pan Panie Pułkowniku niech
wybije sobie z głowy i niech Pan wytłumaczy czerwonym uzurpatorom, że
będziecie nas kiedykolwiek wprowadzali w prawa obywatelskie przez
amnestie i łaskawe przebaczenie nam. W imieniu uzbrojonych tysięcy
zwracam wam uwagę, że podejście wasze do zagadnienia jest
katastrofalnym pomieszaniem pojęć. Za krew przelaną dla Ojczyzny, za
odniesione rany, za ofiary z żyć naszych, za cierpienie i poniewierkę
dla Polski – wy widzicie jedyną drogę dla nas odzyskania praw
obywatelskich i człowieczych – przez uznanie i rozgrzeszenie nas. A my
wam oświadczamy, że z nami możecie tylko pertraktować jako z
reprezentacją większości społeczeństwa polskiego, reprezentacją, której
cele są nieskazitelne i słuszne, że wolno do niej odnosić się jedynie z
respektem i szukać form do realizacji jej postulatów.[…]".

CZYTAJ CAŁOŚĆ LISTU KPT. "WARSZYCA" [w formacie PDF]
[kliknij w obrazek]

Obejrzyj film Aliny Czerniakowskiej pt. "Czy warto było tak żyć?" o życiu i walce kpt./gen. bryg. Stanisława Sojczyńskiego "Warszyca", dowódcy Konspiracyjnego Wojska Polskiego:

---

Czytaj więcej na temat mjr. "Orlika":

• Mjr Marian Bernaciak „Orlik” (1917 – 1946)>
• Marian Bernaciak "Orlik" – zginał wolny jak ptak>
• Marian Bernaciak [wikipedia]>
• Pamięć musi przetrwać>
• 63 rocznica rozbicia PUBP w Puławach>
• Inscenizacja rozbicia PUBP w Puławach – fotorelacja>
• Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski dla legendarnego "Orlika">
  
• PREZYDENT.PL>

Obejrzyj program z cyklu Z archiwum IPN – "Orlik"

Strona główna>

• "Pamiętać o cenie wolności" – z Kazimierzem Krajewskim i Grzegorzem Wąsowskim o „Żołnierzach Wyklętych” rozmawia Barbara Polak>

[KLIKNIJ W PLAKAT ABY POWIĘKSZYĆ]

Konferencja zorganizowana jest w celu upamiętnienia postaw ludzi, dla których II Wojna Światowa nie zakończyła się z chwilą opuszczenia ziem polskich przez wojska Wehrmachtu. Czujemy obowiązek przywrócenia pamięci społecznej i historycznej o ludziach, którzy po 1944 roku podjęli walkę zbrojną z sowieckim okupantem i rodzimymi kolaborantami. Żołnierze Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość  poświęcili na ołtarzu wolności swoje plany życiowe, zostawiając własne rodziny, ambicje i karierę, aby nadal w konspiracji kontynuować walkę o wyzwolenie Ojczyzny. W spotkaniu weźmie udział Patryk Kozłowski, autor książki „Jeden z wyklętych. Zygmunt Szendzielarz „Łupaszko”. 1910–1951”.
Dzięki pomocy Szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego, Pana Aleksandra Szczygło zaprezentowana zostanie także wystawa „Żołnierze Wyklęci. Antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 roku”.

Zachęcając do zapoznania się z ekspozycją przytoczę opis, który można znaleźć na stronach internetowych BBN:
"…to zdjęcia, opisy i fotokopie dokumentów odnoszących się do wydarzeń z lat 1945–1956. Celem prezentowanej wystawy jest uwrażliwienie, przede wszystkim młodych pokoleń naszych rodaków, na tragiczne losy tysięcy Polaków stających wtedy do zbrojnej walki przeciwko komunizmowi – na katastroficzne dzieje pokolenia Kolumbów i naszych dziadków, którzy w walce o wolność oddali swoje życie. Mamy nadzieję, że dzięki temu projektowi m.in. polska młodzież, która nie była świadkiem mrocznych wydarzeń lat stalinowskiego terroru, będzie miała szansę zapoznać się z nieznanymi kartami naszej historii".

Wystawę będzie można oglądać do 20 listopada 2009 r. Minęło już pół wieku od tamtych wydarzeń, a wiedza o bohaterach walczących z komunizmem jest wciąż niepełna. W potocznej świadomości nadal pokutują stereotypy, które są pokłosiem fałszywej propagandy z lat PRL-u.

Agencja Filmowa TVP wraz ze Studiem Filmowym "Dr Watkins" oraz Polskim Instytutem Sztuki Filmowej rozpoczynają pracę nad filmem „Historia Roja, czyli w ziemi lepiej słychać” w reżyserii Jerzego Zalewskiego.

Z lewej: Krzysztof Zalewski, odtwórca postaci st. sierż. "Roja"; po prawej: pierwowzór – Mieczysław Dziemieszkiewicz "Rój" – na czele oddziału w 1948 r.

Historię dwudziestoletniego "Roja" widzowie obejrzą w wersji kinowej jako film fabularny oraz w wersji trzyodcinkowego serialu telewizyjnego. Premiera kinowa przewidziana jest na przełomie października i listopada 2010 r., a emisja w TVP w 2011. Zdjęcia będą kręcone w autentycznych miejscach wydarzeń, czyli w okolicach Pułtuska, Makowa Mazowieckiego, Nasielska i Ciechanowa. W ekipie realizacyjnej są między innymi: Adam Sikora (zdjęcia), Tomasz Miernowski (kierownictwo produkcji), Jacek Ukleja (scenografia), Elżbieta Radke (kostiumy).

Główny bohater, Mieczysław Dziemieszkiewicz "Rój", po II wojnie światowej formuje własny oddział partyzantki antykomunistycznej, który w ramach Narodowego Zjednoczenia Wojskowego walczył do 1951 roku. Wtedy to w obławie wojsk KBW, UB i LWP zginął "Rój". Film będzie opowiadał o sześciu latach walki i wielu spektakularnych akcjach zbrojnych. Jest to historia egzekwowania prawa tam, gdzie zapanowało komunistyczne bezprawie, ale także opowieść o miłości, szczęściu, buncie i zdradzie, którego doświadczali młodzi partyzanci.

W okresie PRL losy "Roja" i jego żołnierzy zostały zafałszowane i do dziś pozostają praktycznie nieznane. Twórcy filmu pragną oddać sprawiedliwość zapomnianym obrońcom Boga, Honoru i Ojczyzny, ale także zrozumiałym, współczesnym językiem porozumiewać się z młodymi widzami. Zasadnicze pytanie filmu brzmi: „czy warto bronić przegranych spraw”. Skoro jednak istnieje impuls do ich obrony, pozostaje nadzieja, że nie są one do końca przegrane…

HARMONOGRAM ZDJĘĆ:

• Etap pierwszy: zdjęcia „uciekające” – plenery, pasaże – listopad 2009.
• Etap drugi: właściwe zdjęcia – sekwencja zimowa – luty 2010.
• Etap trzeci: właściwe zdjęcia – sekwencja wiosenna oraz wnętrza – II połowa marca/I połowa kwietnia 2010.
• Etap czwarty: sekwencje letnie – II połowa maja 2010.

OBSADA PIERWSZOPLANOWA:

Krzysztof Zalewski jako Mieczysław Dziemieszkiewicz "Rój".
Mateusz Łasowski jako "Częścik" – partyzant oddziału Narodowych Sił Zbrojnych dowodzonego przez Pogodę. Potem w Narodowym Zjednoczeniu Wojskowym.
Konrad Marszałek jako "Dąb" – partyzant Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, dowódca jednego z oddziałów.
Jerzy Połoński jako "Góral" – partyzant oddziału NZW dowodzonego przez Roja; syn Osowieckiego, zawziętego funkcjonariusza UB.
Wojtek Żołądkowicz jako "Klon" – partyzant oddziału NZW dowodzonego przez "Lasa"; potem w oddziale "Roja"; ciężko ranny w jednej z obław.
Bartek Kotchedoff jako "Kot" – partyzant oddziału "Roja"; schwytany i torturowany przez UB.
Paweł Tomaszewski jako "Mazur" – towarzysz broni "Roja" od początku walki, jego zastępca w oddziale partyzanckim; razem z nim "Rój" ginie w obławie w Szyszkach. [wieś Szyszki w wikipedii>].
Krzysztof Piątkowski jako "Pilot" – partyzant oddziału "Roja".
Sebastian Cybulski jako "Ryś" – partyzant oddziału NSZ dowodzonego przez "Pogodę"; jeden z dowodzących akcją odbicia więzienia w Krasnosielcu.
Jan Urbański jako "Sęp" – partyzant oddziału NSZ dowodzonego przez "Pogodę", potem jeden z dowódców oddziałów NZW.
Paweł Domalewski jako "Tygrys" – partyzant oddziału NSZ dowodzonego przez "Pogodę"; potem członek oddziału "Roja".
Bartek Magdziarz jako "Wilk" – partyzant oddziału "Roja".
Szymon Sikora jako "Żbik" – partyzant oddziału "Roja"; specjalista od likwidacji, działający czasem na własną rękę.
Ponadto w obozie szkoleniowym bierze udział Sebastian Ryś jako wykonawca roli drugoplanowej.

Obejrzyj film dokumentalny Jerzego Zalewskiego:
Elegia na śmierć "Roja"

Więcej na temat st. sierż. "Roja" czytaj:

• St. sierż.
  Mieczysław Dziemieszkiewicz ps. „Rój" i XVI Okręg Narodowego Zjednoczenia Wojskowego>
• Wojciech J. Muszyński, Komendant "Rój", co komunie się nie kłaniał [PDF]>
• 57 rocznica śmierci "Roja">
• 58 rocznica śmierci st. sierż. "Roja">
• 
  

  ---

• OSTATNI LEŚNI – Mazowsze i Podlasie w ogniu 1948-1953 – część 1>
• OSTATNI LEŚNI – Mazowsze i Podlasie w ogniu 1948-1953 – część 2>
• OSTATNI LEŚNI – Mazowsze i Podlasie w ogniu 1948-1953 – część 3>
• OSTATNI LEŚNI – Mazowsze i Podlasie w ogniu 1948-1953 – część 4>
• OSTATNI LEŚNI – Mazowsze i Podlasie w ogniu 1948-1953 – część 5>
• OSTATNI LEŚNI – Mazowsze i Podlasie w ogniu 1948-1953 – część 6>
• OSTATNI LEŚNI – Mazowsze i Podlasie w ogniu 1948-1953 – część 7>

Źródło: Telewizja Polska>
Strona główna>

Marzec 1945 r. Józef Franczak „Lalek” w II Armii Wojska Polskiego tuż przed dezercją.

21 października 1963 roku w obławie funkcjonariuszy SB i ZOMO we wsi Majdan Kozic Górnych na Lubelszczyźnie zginął Józef Franczak „Lalek”, ostatni żołnierz podziemia niepodległościowego. Został wydany w ręce bezpieki przez krewnego zwerbowanego do współpracy z SB. Jego siostry, dopiero 20 lat później, mogły złożyć ciało [pozbawione przez komunistów głowy] w rodzinnym grobowcu.

Sierż. Józef Franczak „Laluś”, „Lalek” był ostatnim partyzantem polskiego podziemia niepodległościowego. Jego życiorys jest typowy dla wielu z pokolenia Kolumbów. Urodził się w 1918 roku w małej podlubelskiej wiosce Majdan Kozic Górnych. Nie mając środków na dalsze kształcenie zgłosił się do Szkoły Podoficerskiej Żandarmerii w Grudziądzu, a następnie służył w Równem na Wołyniu. We wrześniu 1939 roku walczył z Sowietami, udało mu się zbiec z niewoli i powrócić w rodzinne strony. W czasie okupacji niemieckiej był żołnierzem ZWZ i AK, dowodził drużyną, a następnie plutonem. Prowadził też zajęcia w konspiracyjnej szkole podoficerskiej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej znalazł się w szeregach organizowanego przez komunistów „ludowego” WP. Stacjonował w Kąkolewnicy, gdzie Sąd Polowy II Armii „ludowego” WP skazywał na kary śmierci byłych żołnierzy AK. Prawdopodobnie w pierwszych miesiącach 1945 roku zdezerterował. Początkowo ukrywał się w okolicach Łodzi, a następnie na Pomorzu.

"Laluś" jako żołnierz żandarmerii Wojska Polskiego. Zdjęcie z czerwca 1939 r.

Rozpoznany, powrócił w rodzinne strony, ale tutaj już w czerwcu 1946 roku wpadł w obławę grupy operacyjnej wojewódzkiego UB w Lublinie. Podczas transportu uciekł wraz z dziewięcioma innymi aresztantami, zabijając m.in. trzech funkcjonariuszy bezpieki. Na krótko dołączył do jednego z pododdziałów zgrupowania mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”. Na początku 1947 roku zgłosił się do oddziału kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskoka”. Po akcji ujawnieniowej z wiosny 1947 roku został dowódcą jednego z pododdziałów. Wraz ze swoimi partyzantami (było ich zazwyczaj od czterech do sześciu) patrolował podległy mu teren na pograniczu powiatów lubelskiego i krasnostawskiego; zbierali informacje dotyczące aresztowań i operacji przeprowadzanych przez aparat represji, a także na temat osób współpracujących z UB oraz najbardziej gorliwych funkcjonariuszy UB i MO. Z powodu małej liczebności patroli działalność zbrojna w owym czasie była znacznie ograniczona. Sprowadzała się do zasadzek na małe patrole milicyjne, akcji ekspropriacyjnych oraz wykonywania kar chłosty lub śmierci na konfidentach i aktywistach komunistycznych. Patrole musiały ciągle uchodzić przed ścigającymi je grupami operacyjnymi UB–KBW. Po stratach w zasadzce z maja 1948 roku jego pododdział przestał istnieć. Z pięciu partyzantów poległo dwóch, a dwóch zostało rannych (z których jeden zmarł). Bez szwanku wyszedł jedynie „Laluś”. W kolejną zasadzkę wpadł sam w Wigilię 1948 roku. W czasie walki ranił jednego z milicjantów, sam też został ranny w brzuch. Od tego czasu nie posiadał już zorganizowanego pododdziału zbrojnego, ale utrzymywał łączność z kontynuującymi walkę zbrojną. Jego towarzysze ginęli w walce lub wpadali w ręce UB w wyniku kombinacji operacyjnych. Jemu nadal udawało się umykać przed tropiącymi go funkcjonariuszami UB, niejednokrotnie dopisywało mu niesamowite szczęście.

1947 rok. Narada dowódców patroli. Od lewej: Stanisław Kuchcewicz „Wiktor”, prawdop. kpt. Zdzisław Broński "Uskok", Józef Franczak „Lalek”, Walenty Waśkowicz „Strzała”.

"Lalek" nie budował świetnie zamaskowanych bunkrów, aby przebywać w nich przez wiele miesięcy. Był w ciągłym ruchu, często zmieniając kwatery. Jak szacowali funkcjonariusze UB/SB, jego siatka współpracowników liczyła około dwustu osób, co jest liczbą imponującą, tym bardziej że za udzielanie pomocy tak „niebezpiecznemu bandycie” groził kilkuletni wyrok więzienia. Franczak poważnie zastanawiał się nad skorzystaniem z uchwalonej 27 kwietnia 1956 roku amnestii i powrotem do normalnego życia. W rozmowie z jednym ze swoich współpracowników miał powiedzieć, że gdyby miał gwarancję, że otrzymałby wyrok mniejszy niż 15 lat więzienia, to zdecydowałby się na ujawnienie. Jednak po konsultacjach z jednym z lubelskich adwokatów zrezygnował, bo ten miał mu wyjaśnić, że za popełnione przez niego przestępstwa groziła mu kara dożywotniego więzienia. W rozmowach ze swoimi współpracownikami mówił, że w najbliższym czasie w Polsce musi dojść do zmiany ustroju, a on zrobi wszystko, aby do tego dotrwać. Pragnienie powrotu do normalnego życia powodował związek z Danutą Mazur z Wygnanowic, z którego 11 stycznia 1958 roku urodził się syn Marek. Oboje podejmowali próby sformalizowania swojego związku. Kończyły się one niepowodzeniem, gdyż księża, obawiając się prowokacji SB, odmawiali udzielenia ślubu. Funkcjonariusze UB/SB używali przeróżnych sposobów, aby go wytropić. Pozyskiwano konfidentów, którzy z jednej strony mieli penetrować jego rodzinę i środowisko pomocników, z drugiej próbowali ustalić jego kryjówkę. W domach członków najbliższej rodziny „Lalusia” oraz jego najbliższych współpracowników instalowano aparaturę podsłuchową; w zabudowaniach sąsiadujących organizowane były tzw. zakryte punkty obserwacyjne, w których dwóch – trzech funkcjonariuszy spędzało po kilka tygodni w oczekiwaniu na pojawienie się „Lalusia”. Bezskutecznie.

Na początku 1963 roku funkcjonariuszom Wydziału III SB KW MO w Lublinie udało się wyselekcjonować człowieka, który mógł przyczynić się do ujęcia lub likwidacji „Lalusia”. Był to Stanisław Mazur – bratanek ojca Danuty Mazur, mieszkający wtedy w Lublinie. Na podstawie „materiałów kompromitujących” oficerom  SB udało się go zwerbować jako tajnego współpracownika; nadano mu ps. "Michał". Przez kolejne miesiące dojeżdżał do Wygnanowic, spotykał się ze swoimi krewnymi, a jednocześnie współpracownikami „Lalusia”. Jako bliski krewny darzony był przez nich zaufaniem. W sierpniu 1963 roku udało mu się spotkać z „Lalusiem”. Przez następne trzy miesiące SB przy pomocy TW „Michała” coraz bardziej osaczała
„Lalusia”. 20 października 1963 roku agent wyposażony w aparaturę podsłuchową spotkał się z „Lalusiem”. W okolicy oczekiwała grupa likwidacyjna złożona z dziesięciu oficerów operacyjnych SB i 60 funkcjonariuszy ZOMO. Akcja zakończyła się fiaskiem z powodu awarii środków łączności posiadanych przez agenta, trudnych warunków terenowych oraz wyznaczenia spotkania na wieczór. Następnego dnia rano TW „Michał” przekazał swojemu oficerowi prowadzącemu, że poprzedniego dnia udało mu się ustalić markę i numer rejestracyjny motocykla, którym „Laluś” został przywieziony na spotkanie.

21 października 1963 roku zorganizowano grupę operacyjną składającą się z dwóch oficerów SB i 35 funkcjonariuszy ZOMO, którą dowieziono w okolice wsi Majdan Kozic Górnych. O godz. 15.45 zabudowania Wacława Becia – właściciela motocykla – zostały okrążone. „Laluś” zauważywszy zbliżającą się obławę, próbował – udając gospodarza – przejść przez linię obstawy. Gdy został wezwany do zatrzymania się, wydobył pistolet, oddał kilka strzałów i zaczął uciekać. Przebiegł ok. 300 metrów, po czym został śmiertelnie ranny i po kilku minutach zmarł. W prosektorium Zakładu Medycyny Sądowej w Lublinie przeprowadzono sekcję zwłok i pozbawiono je głowy, a następnie złożono w bezimiennym grobie na cmentarzu komunalnym przy ul. Unickiej. Dzięki pomocy pracownika cmentarza rodzinie udało się ustalić miejsce pochówku. Dopiero w 1983 roku siostry „Lalusia” przeniosły prochy do rodzinnego grobowca, na cmentarzu parafialnym w Piaskach.

21 października 1963 rok. Pośmiertne zdjęcie Józefa Franczaka, wykonane przez UB po zastrzeleniu "Lalka" w Majdanie Kozic Górnych.

11 maja 2007 r. z inicjatywy Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Obszaru Wschodniego w Lublinie oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa odsłonięto w Piaskach pomnik Ostatniego Partyzanta RP – sierż. Józefa Franczaka ps. „Lalek”.

Odsłonięty 11 maja 2007 r. w Piaskach pomnik w hołdzie ostatniemu żołnierzowi Rzeczypospolitej Polskiej, sierż. Józefowi Franczakowi ps. "Lalek".

17 marca 2008 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński nadał Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, pośmiertnie, ostatniemu żołnierzowi wyklętemu Józefowi Franczakowi ps. "Lalek". Józef Franczak odznaczony został za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej w 90. rocznicę swoich urodzin. Odznaczenie odebrał syn Marek Franczak.

21 października 2008 roku. Marek Franczak, syn „Lalusia”, przy pomniku ojca na cmentarzu w Piaskach.

GLORIA VICTIS !!!

Więcej na temat życia i walki sierż. Józefa Franczaka "Lalka" czytaj:

• Ostatni niezłomny – Józef Franczak ps. "Lalek">
• 44 rocznica śmierci ostatniego partyzanta Rzeczypospolitej, sierż. Józefa Franczaka ps. "Lalek">
• 45 rocznica śmierci sierż. "Lalka">
  
• Odsłonięcie i poświęcenie pomnika Ostatniego Partyzanta RP>
• Fotorelacja
  z uroczystości odsłonięcia i poświęcenia pomnika Ostatniego Partyzanta
  RP – sierż. Józefa Franczaka ps. „Lalek" w Piaskach Lubelskich, 11 maja
  2007 r.>
• Śmierć kapitana „Uskoka”>

Linki zewnętrzne:

• Sławomir Poleszak, Ostatni niezłomni, Rzeczpospolita>
• Magdalena Bożko, "Laluś”, ostatni taki mężczyzna, Dziennik Wschodni>
• Adam Kruczek, "Laluś" wytrwał najdłużej, Nasz Dziennik>
• Tadeusz M. Płużański, Jak zginął Józef Franczak, "Lalek", ostatni żołnierz II Rzeczypospolitej, ASME>

Strona główna>