{"id":996,"date":"2006-03-20T10:12:09","date_gmt":"2006-03-20T09:12:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/03\/20\/kpt-zdzislaw-bronski-uskok-1912-1949-czesc-2\/"},"modified":"2006-03-20T10:12:09","modified_gmt":"2006-03-20T09:12:09","slug":"kpt-zdzislaw-bronski-uskok-1912-1949-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=996","title":{"rendered":"Kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski "Uskok" (1912 – 1949) – cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"
Z BRONI\u0104 DO KO\u0143CA<\/span>
<\/span><\/font><\/span>Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 dow\u00f3dc\u00f3w z AK-owskim rodowodem, "Uskok" stosowa\u0142 taktyk\u0119 Kedywu: operowa\u0142 ma\u0142ymi "patrolami", dla wykonania akcji wymagaj\u0105cej wi\u0119kszych si\u0142 og\u0142asza\u0142 koncentracj\u0119 kilku oddzia\u0142\u00f3w, potem partyzanci rozpraszali si\u0119 w terenie. On sam mia\u0142 kilka kryj\u00f3wek, m.in. bunkier w D\u0105br\u00f3wce ko\u0142o \u0141\u0119cznej (obecnie Nowogr\u00f3d), w stodole gospodarstwa Lisowskich. Bunkier ukryty by\u0142 pod ziemi\u0105, wej\u015bcie wydr\u0105\u017cone by\u0142o w \u015bcianie, wewn\u0105trz bunkra znajdowa\u0142y si\u0119 dwa radioaparaty i du\u017ce ilo\u015bci broni. Pr\u00f3cz zaufanych sztabowc\u00f3w "Uskoka" jaki\u015b czas sp\u0119dzi\u0142 tu "\u017belazny", ranny podczas jednej z akcji w lew\u0105 r\u0119k\u0119. Wtedy to spisa\u0142 fragmenty kroniki swego oddzia\u0142u, dzi\u0119ki czemu mo\u017cemy pozna\u0107 nieco bli\u017cej codzienno\u015b\u0107 ostatniego z polskich powsta\u0144. R\u00f3wnie\u017c "Uskok", siedz\u0105c w bunkrze, du\u017co czyta\u0142 i pisa\u0142. Pami\u0119tniki „Uskoka” przej\u0119te przez UB po jego \u015bmierci, zosta\u0142y odnalezione przez IPN i w 2004 r. wydane pod red. S. Poleszaka.
\"\"
Kapitan "Uskok" walczy\u0142 do wiosny 1949 roku. Nie zosta\u0142 pokonany w bitwie, lecz – podobnie jak "Orlik", "Zago\u0144czyk" i wielu innych dow\u00f3dc\u00f3w – sta\u0142 si\u0119 ofiar\u0105 zdrady. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od amnestii 1947 r. "Uskok" nie ujawni\u0142 si\u0119, wietrz\u0105c podst\u0119p, powtarza\u0142 za "Zapor\u0105", \u017ce komunistyczna amnestia jest dla z\u0142odziei. Niestety – wielu partyzant\u00f3w da\u0142o si\u0119 oszuka\u0107. Skorzysta\u0142 z "dobrodziejstw" amnestii \u017co\u0142nierz z oddzia\u0142u "Uskoka" – Franciszek Kasperek – "Hardy" – i w ten spos\u00f3b sam odda\u0142 si\u0119 w \u0142apy lubartowskiego UB, kierowanego przez Lucjana \u0141ykusa.
"Hardy" by\u0142 wielokrotnie zatrzymywany, bito go i obiecywano karier\u0119 polityczn\u0105, a\u017c w ko\u0144cu 07.01.1949 r. podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UB pod kryptonimem „Janek”. Otrzyma\u0142 zadanie odnowienia kontakt\u00f3w z partyzantk\u0105. Uda\u0142o mu si\u0119 dotrze\u0107 do swego dow\u00f3dcy – Zygmunta Libery "Babinicza", kt\u00f3ry by\u0142 zast\u0119pc\u0105 kpt. Bro\u0144skiego i dow\u00f3dc\u0105 jego obstawy. TW „Janek” nawi\u0105za\u0142 kontakt i podczas jednego ze spotka\u0144 "Babinicz" zosta\u0142 aresztowany i po wielodniowym bestialskim przes\u0142uchaniu zdradzi\u0142 miejsce pobytu swego dow\u00f3dcy, w bunkrze pod stodo\u0142\u0105 u Lisowskich w D\u0105br\u00f3wce k\/ \u0141\u0119cznej. Ich wnuczka, Irena Dybkowska-Sobieszcza\u0144ska (by\u0142a ju\u017c \u0142\u0105czniczk\u0105 "Uskoka") do ko\u0144ca \u017cycia zapami\u0119ta\u0142a ten moment: „…Gdy ubowcy wprowadzili "Babinicza" do domu dziadk\u00f3w Lisowskich, pozna\u0142am go z trudem. I nawet nie jego opuchni\u0119ta, zasiniaczona twarz najbardziej mnie zaszokowa\u0142a. Przerazi\u0142 mnie wygl\u0105d jego bosych st\u00f3p. By\u0142y to dwie k\u0142ody! tak spuchni\u0119te, \u017ce chyba nie istnia\u0142y na \u015bwiecie buty, w kt\u00f3re by wesz\u0142y te stopy! Domy\u015bli\u0142am si\u0119 wszystkiego…”.
My tak\u017ce mo\u017cemy si\u0119 domy\u015bla\u0107, jakim torturom poddali tego cz\u0142owieka ubowcy, \u017ce zgodzi\u0142 si\u0119 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119.
\"\"
Por. Zygmunt Libera "Babinicz", z-ca kpt. "Uskoka". Aresztowany 20.V.1949 w Zi\u00f3\u0142kowie, pow. Lublin. Zamordowany 28.V.1950 na Zamku w Lublinie, na mocy wyroku WSR Lublin.<\/span><\/font>
<\/span><\/font>
<\/span><\/font>Rankiem 21.05.1949 r. zabudowania Lisowskich otoczy\u0142a grupa operacyjna MO, UBP i KBW. Pr\u00f3bowano r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w by uj\u0105\u0107 „Uskoka” \u017cywego. Do kawy, kt\u00f3r\u0105 Irenka mia\u0142a zanie\u015b\u0107 "Uskokowi", dodano \u015brodek nasenny, dziewczyn\u0119 podprowadzono pod pistoletami do w\u0142azu bunkra. Powiedzia\u0142a: przynios\u0142am panu kaw\u0119… To wystarczy\u0142o, by Bro\u0144ski odebra\u0142 kaw\u0119, lecz jej nie tkn\u0105\u0142. Normalnie dziewczyna nazywa\u0142a go "wujkiem". Potem ubecy pr\u00f3bowali zala\u0107 bunkier, ich dow\u00f3dca wezwa\u0142 z \u0141\u0119cznej komendanta stra\u017cy po\u017carnej – ten jednak mia\u0142 odwag\u0119 odm\u00f3wi\u0107 i da\u0107 rozkaz odjazdu. Widz\u0105c zdecydowan\u0105 postaw\u0119 jego i innych stra\u017cak\u00f3w, ubecy nie mieli odwagi go zatrzyma\u0107. Spr\u00f3bowano wi\u0119c pertraktacji z "Uskokiem". Jak zwykle kuszono wypuszczeniem albo niskim wyrokiem, jak zwykle nie miano zamiaru s\u0142owa dotrzyma\u0107. Obiecywano nawet wypuszczenie z wi\u0119zie\u0144 innych partyzant\u00f3w i niewiele brakowa\u0142o, by Bro\u0144ski da\u0142 si\u0119 skusi\u0107 cho\u0107by ma\u0142o prawdopodobn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 polepszenia losu swych \u017co\u0142nierzy. By\u0142 te\u017c dziwny moment, gdy "Uskok" przemawia\u0142 z bunkra do \u017co\u0142nierzy z ubeckiej ob\u0142awy – odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do ich godno\u015bci i patriotyzmu… W po\u0142owie nocy \u0142apacze chwycili si\u0119 ostatniego sposobu: kilofami i \u0142opatami zacz\u0119li rozwala\u0107 klepisko stodo\u0142y stanowi\u0105ce zarazem sklepienie podziemnego bunkra.
\"\"
Nowogr\u00f3d (dawniej D\u0105br\u00f3wka) Pomnik ku czci kpt. "Uskoka", stoj\u0105cy dok\u0142adnie w miejscu, gdzie w stodole Lisowskich znajdowa\u0142 si\u0119 bunkier, w kt\u00f3rym zgin\u0105\u0142 Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski. Ob\u0142awa UB-KBW posuwa\u0142a si\u0119 od strony Wieprza, \u0142\u0105kami widocznymi za pomnikiem…<\/p>\n

<\/font>W dniu 21 maja 1949 r. oko\u0142o 9 rano byli ju\u017c blisko sukcesu, gdy nagle pod nogami zako\u0142ysa\u0142a si\u0119 ziemia, bunkier eksplodowa\u0142… Kiedy wszystko si\u0119 uspokoi\u0142o, zeszli na d\u00f3\u0142. Tu\u0142\u00f3w "Uskoka" – wedle relacji \u015bwiadk\u00f3w – le\u017ca\u0142 bez g\u0142owy i r\u0105k na pryczy, w ba\u0142aganie przedmiot\u00f3w rozrzuconych wybuchem granatu. Krwawy strz\u0119p, wreszcie niegro\u017any. Drastyczny szczeg\u00f3\u0142 – zupe\u0142ne zmasakrowanie g\u0142owy – da\u0142 pocz\u0105tek legendzie, jakoby zgin\u0105\u0142 \u0142\u0105cznik z Lublina, a sam "Uskok" wymkn\u0105\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej do lasu. Jednak – jak ju\u017c obecnie wiadomo – by\u0142a to tylko legenda, rozg\u0142aszana na polecenie UB przez ich agenta, najprawdopodobniej w celu przygotowania przysz\u0142ej gry operacyjnej wymierzonej w pozosta\u0142ych w podziemiu \u017co\u0142nierzy podleg\u0142ych kpt. "Uskokowi".
\"\"
Nowogr\u00f3d. Tablica na pomniku w miejscu \u015bmierci kpt. "Uskoka".<\/p>\n

<\/span><\/font>Kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski „Uskok” zgin\u0105\u0142 w bunkrze w D\u0105br\u00f3wce, jego cia\u0142o zabrali ubecy a miejsce poch\u00f3wku do dzi\u015b pozostaje nieznane.
"Uskok" by\u0142 odznaczony Srebrnym Krzy\u017cem Orderu Virtuti Militari oraz Krzy\u017cem Walecznych. Okaza\u0142y pomnik "Uskoka" wzniesiony zosta\u0142 w 1990 r. na cmentarzu parafialnym w Kijanach.
\"\"
Pomnik ku czci kpt. "Uskoka" w Kijanach.
\"\"
Tablica na pomniku w Kijanach.<\/p>\n

<\/span><\/font>OSTATNIE AKORDY<\/span>
10 marca 1950 r. odby\u0142 si\u0119 proces Zygmunta Libery – "Babinicza". Mimo zas\u0142ug podczas polowania na "Uskoka" Libera otrzyma\u0142 13-krotny wyrok \u015bmierci. Bierut nie skorzysta\u0142 z prawa \u0142aski. Nie inny by\u0142by zapewne los Bro\u0144skiego, gdyby uwierzy\u0142 w obietnice ubowc\u00f3w. "Babinicz" by\u0142 jeszcze wykorzystany jako \u015bwiadek w procesach dawnych towarzyszy broni, kilku podobno uratowa\u0142, bior\u0105c win\u0119 ca\u0142kowicie na siebie. Gdy przesta\u0142 by\u0107 przydatny, wykonano wyrok – 28 maja 1950 r.
W tym samym roku, 1 wrze\u015bnia podziemie wykona\u0142o wyrok na zdrajcy, kt\u00f3ry zapocz\u0105tkowa\u0142 seri\u0119 dramat\u00f3w, na TW „Janku” – Franciszku Kasperku – "Hardym", a wykonawc\u0105 by\u0142 oddzia\u0142 Edwarda Taraszkiewicza „\u017belaznego”.
\u015amier\u0107 komendanta "Uskoka" oznacza\u0142a koniec zorganizowanej walki pows
\nta\u0144czej na Lubelszczy\u017anie. Do 1951 r. walczy\u0142 jeszcze „\u017belazny”, resztkami partyzant\u00f3w "Uskoka" do roku 1953 dowodzi\u0142 wspominany ju\u017c "Wiktor". To on zreszt\u0105 ustali\u0142 okoliczno\u015bci \u015bmierci "Uskoka", potem , mi\u0119dzy innymi razem z J\u00f3zefem Franczakiem "Lalkiem", wykona\u0142 kilka atak\u00f3w na posterunki MO i na grupy funkcjonariuszy. Zgin\u0105\u0142 10 lutego 1953 r. podczas akcji ekspropriacyjnej na Gminn\u0105 Kas\u0119 Sp\u00f3\u0142dzielcz\u0105 w Piaskach, gdy kasjer zd\u0105\u017cy\u0142 nacisn\u0105\u0107 alarm i z s\u0105siedniego posterunku nadbieg\u0142a grupa milicjant\u00f3w i ubek\u00f3w. Podczas wymiany ognia "Wiktor" zosta\u0142 ranny, jeszcze chwil\u0119 si\u0119 ostrzeliwa\u0142, potem nast\u0105pi\u0142a cisza. Gdy ubowcy do niego podbiegli, le\u017ca\u0142 ju\u017c na ziemi i – jak zapami\u0119tali \u015bwiadkowie – mia\u0142 twarz "ca\u0142\u0105 czarn\u0105"… wykrwawi\u0142 si\u0119 na \u015bmier\u0107.<\/p>\n

Kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski "Uskok" (1912 – 1949) – cz\u0119\u015b\u0107 1<\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna – wprowadzenie ><\/span><\/a><\/font><\/p>\n

Opracowano na podstawie:<\/span><\/font><\/p>\n