{"id":994,"date":"2006-03-21T10:35:56","date_gmt":"2006-03-21T09:35:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/03\/21\/mjr-zygmunt-szendzielarz-lupaszka-1910-8211-1951-czesc-2\/"},"modified":"2006-03-21T10:35:56","modified_gmt":"2006-03-21T09:35:56","slug":"mjr-zygmunt-szendzielarz-lupaszka-1910-8211-1951-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=994","title":{"rendered":"Mjr Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka" (1910 – 1951) – cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"
Ponowna organizacja Brygady i walki w ramach Okr\u0119gu AK-AKO Bia\u0142ystok
\"\"
<\/span>Rok 1945. Kadra V Brygady Wile\u0144skiej AK. Stoj\u0105 od lewej: ppor.cz.w. Henryk Wieliczko "Lufa", zamordowany 14 marca 1949 na zamku lubelskim, Por. Marian Pluci\u0144ski "M\u015bcis\u0142aw", zamordowany 28 czerwca 1946 w bia\u0142ostockim wi\u0119zieniu, mjr Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka", zamordowany 8 lutego 1951 na Mokotowie, wachm. Jerzy Lejkowski "Szpagat", ppor. Zdzis\u0142aw Badocha "\u017belazny", poleg\u0142 w walce z UB 26 czerwca 1946 ko\u0142o Sztumu.<\/p>\n

<\/span><\/font>Rtm. Z. Szendzielarz z resztkami Brygady podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119 20 IX 1944 r. komendantowi Okr\u0119gu Bia\u0142ostockiego AK pp\u0142k. W\u0142adys\u0142awowi Liniarskiemu ps. "M\u015bcis\u0142aw". Ten nakaza\u0142 "\u0141upaszce" trwa\u0107 w Puszczy Bia\u0142owieskiej i organizowa\u0107 kadrowy oddzia\u0142 z rozbitk\u00f3w z nowogr\u00f3dzkich i wile\u0144skich oddzia\u0142\u00f3w AK. Na pocz. XI 1944 r. do oddzia\u0142u do\u0142\u0105czy\u0142 m.in. oficer BiP Okr\u0119gu Wile\u0144skiego AK ppor. Lech Beynar ps. "Nowina", p\u00f3\u017aniejszy znany publicysta i historyk, pisz\u0105cy pod pseudonimem literackim "Pawe\u0142 Jasienica". W dniu 10 XI rtm. Z. Szendzielarz zosta\u0142 awansowany przez pp\u0142k. W. Liniarskiego do stopnia majora. Zim\u0119 przetrwa\u0142 wraz z oddzia\u0142em na terenie Obwodu AK Bielsk Podlaski. Na prze\u0142omie I\/II 1945 r. pp\u0142k. W. Liniarski mianowa\u0142 "\u0141upaszk\u0119" komendantem partyzantki Okr\u0119gu Bia\u0142ostockiego AKO, a 5. Wile\u0144ska Brygada sta\u0142a si\u0119 oddzia\u0142em dyspozycyjnym Komendy AKO. Na pocz. IV tego roku nast\u0105pi\u0142a mobilizacja Brygady w okolicy wsi Oleksin w pow. Bielsk Podlaski. Odt\u0105d prowadzono walki z regularnymi oddzia\u0142ami Armii Czerwonej i LWP, KBW, NKWD oraz grupami UB i MO. Szczeg\u00f3lnie wag\u0119 zwracano na likwidacj\u0119 agent\u00f3w komunistycznych i cz\u0142onk\u00f3w PPR, kt\u00f3rzy byli uwa\u017cani za zdrajc\u00f3w. W po\u0142. V 1945 r. Brygada liczy\u0142a ok. 200 ludzi i sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z pi\u0119ciu pododdzia\u0142\u00f3w: trzech szwadron\u00f3w, kompanii szturmowej i dru\u017cyny podoficerskiej. Na pocz. IX mjr Z. Szendzielarz otrzyma\u0142 rozkaz rozformowania swojego oddzia\u0142u, licz\u0105cego w\u00f3wczas ok. 300 partyzant\u00f3w. Natomiast on sam podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 prowadzenia dalszej walki z komunistami.<\/p>\n

Wznowienie dzia\u0142alno\u015bci na Pomorzu<\/span>
W po\u0142. IX dotar\u0142 on do Gda\u0144ska, gdzie zainstalowa\u0142 si\u0119 ostatni komendant Okr\u0119gu Wile\u0144skiego AK-DSZ pp\u0142k Antoni Olechnowicz ps. "Pohorecki". Do spotkania z nim dosz\u0142o pod koniec X lub na pocz. XI 1945 r. Mjr Z. Szendzielarz otrzyma\u0142 zadania propagandowe, kt\u00f3re nie do ko\u0144ca mu odpowiada\u0142y. W celu zdobywania na nie \u015brodk\u00f3w finansowych uzyska\u0142 zgod\u0119 na utrzymywanie kilkuosobowych grup zbrojnych (tzw. patroli dywersyjnych). Natomiast istnienie wi\u0119kszych oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich zosta\u0142o zakazane. Patrole dywersyjne rozpocz\u0119\u0142y swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 od po\u0142. I 1946 r. W tym czasie "\u0141upaszko" podj\u0105\u0142 tak\u017ce akcj\u0119 propagandow\u0105, kt\u00f3ra polega\u0142a na redagowaniu, powielaniu i rozprowadzaniu ulotek o tre\u015bci antykomunistycznej.<\/p>\n

Fragment ulotki z marca 1946 roku autorstwa mjr. Zygmunta Szendzielarza "\u0141upaszki":<\/span><\/p>\n

"… Nie jeste\u015bmy \u017cadn\u0105 band\u0105, tak jak nas nazywaj\u0105 zdrajcy i wyrodni synowie naszej ojczyzny. My jeste\u015bmy z miast i wiosek polskich[…] My chcemy, by Polska by\u0142a rz\u0105dzona przez Polak\u00f3w oddanych sprawie i wybranych przez ca\u0142y Nar\u00f3d, a ludzi takich mamy, kt\u00f3rzy i s\u0142owa g\u0142o\u015bno nie maga powiedzie\u0107, bo UB wraz z klik\u0105 oficer\u00f3w sowieckich czuwa. Dlatego te\u017c wypowiedzieli\u015bmy walk\u0119 na \u015bmier\u0107 lub \u017cycie tym, kt\u00f3rzy za pieni\u0105dze, ordery lub stanowiska z r\u0105k sowieckich, morduj\u0105 najlepszych Polak\u00f3w Domagaj\u0105cych si\u0119 wolno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci."
\"\"
<\/span>V Brygada wile\u0144ska AK mjr Zygmunta Szendzielarza "\u0141upaszki"<\/p>\n

<\/font>W II po\u0142. I na kolejnym spotkaniu z pp\u0142k. A. Olechnowiczem "\u0141upaszko" uzyska\u0142 zgod\u0119 na utworzenie wi\u0119kszego oddzia\u0142u bojowego. Rozkazem nr 1 z 26 II powo\u0142a\u0142 on do \u017cycia 6. Brygad\u0119 Wile\u0144sk\u0105 (rejon dzia\u0142alno\u015bci – Bia\u0142ostockie i Podlasie), natomiast rozkazem nr 2 z 14 IV odtworzy\u0142 5. Wile\u0144sk\u0105 Brygad\u0119 pod swoim dow\u00f3dztwem, maj\u0105c\u0105 dzia\u0142a\u0107 na obszarze Pomorza oraz Warmii i Mazur. Na pocz. V liczy\u0142a ona ok. 70 ludzi i by\u0142a podzielona na trzy szwadrony (dow\u00f3dcy: ppor. Zdzis\u0142aw Badocha ps. "\u017belazny", ppor. Henryk Wieliczko ps. "Lufa" i ppor. Leon Smole\u0144ski ps. "Zeus") oraz patrol \u017candarmerii. Na pocz. VI zosta\u0142 utworzony kolejny szwadron. W ci\u0105gu 1946 r. stan ilo\u015bciowy 5. Brygady nie przekracza\u0142 liczby 80 partyzant\u00f3w.<\/p>\n

Po\u0142\u0105czenie si\u0119 z 6. Brygad\u0105<\/span>
W po\u0142. VIII – wobec coraz silniejszego nasycenia terenu si\u0142ami komunistycznymi – mjr Z. Szendzielarz podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 przej\u015bcia w Bia\u0142ostockie i po\u0142\u0105czenia si\u0119 z 6. Brygad\u0105, co nast\u0105pi\u0142o do po\u0142. X i tylko si\u0142ami szwadronu "Lufy". Natomiast pozosta\u0142e dwa szwadrony pozosta\u0142y na miejscu i rozformowa\u0142y si\u0119 w po\u0142. XI 1946 r. Najprawdopodobniej w XII mjr Z. Szendzielarz otrzyma\u0142 od ministra bezpiecze\u0144stwa publicznego Stanis\u0142awa Radkiewicza list, w kt\u00f3rym ten nak\u0142ania\u0142 "\u0141upaszk\u0119" do rozwi\u0105zania oddzia\u0142\u00f3w, a w zamian obiecywa\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnego opuszczenia Polski. Ponowne pr\u00f3by kontaktu ze strony UB mia\u0142y tak\u017ce miejsce w III i IV 1947 r. Na pocz. 1947 r. – wobec zbli\u017cania si\u0119 terminu wybor\u00f3w do Sejmu – szwadrony "\u0141upaszki" zosta\u0142y zepchni\u0119te do defensywy, odgryzaj\u0105c si\u0119 tylko od czasu do czasu. Pod koniec III nast\u0105pi\u0142a koncentracja oddzia\u0142\u00f3w Brygady, podczas kt\u00f3rej mjr Z. Szendzielarz zwolni\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 swoich podkomendnych. Sam natomiast by\u0142 ci\u0105gle gor\u0105cym zwolennikiem dalszego prowadzenia walki przeciw komunistom. Stan Brygady zmala\u0142 do ok. 40 ludzi. Ostatecznie po rozmowach z niekt\u00f3rymi by\u0142ymi podkomendnymi, m.in. z L. Beynarem (P. Jasienic\u0105), "\u0141upaszko" zaprzesta\u0142 czynnej walki zbrojnej i postanowi\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do cywilnego \u017cycia.
\"\"
na pierwszym planie mjr "\u0141upaszka"<\/span><\/font><\/p>\n

Pr\u00f3ba powrotu do cywilnego \u017cycia<\/span>
Pod koniec IV 1947 r. uda\u0142 si\u0119 na \u015al\u0105sk, gdzie zamieszka\u0142 w miejscowo\u015bci Kr\u00f3lowa w pow. G\u0142ubczyce. Dow\u00f3dztwo polowe nad 6. Brygad\u0105 przekaza\u0142 ppor. W\u0142adys\u0142awowi \u0141ukasikowi ps. "M\u0142ot". Sobie pozostawi\u0142 natomiast og\u00f3ln\u0105 komend\u0119. W po\u0142. V przyby\u0142 do niego pp\u0142k A. Olechnowicz z rozkazem rozwi\u0105zania 6. Brygady. "\u0141upaszko" nie podj\u0105\u0142 jednak \u017cadnych konkretnych dzia\u0142a\u0144. Wkr\u00f3tce przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Zakopanego wobec zagro\u017cenia aresztowaniem. Przez ca\u0142y czas utrzymywa\u0142 przez \u0142\u0105cznik\u00f3w kontakt z 6. Brygad\u0105. Przekazywa\u0142 "M\u0142otowi" og\u00f3lne wytyczne dot. dalszej dzia\u0142alno\u015bci bojowej oraz informowa\u0142 o sytuacji w kraju i rozkazach p\u0142yn\u0105cych z komendy Okr\u0119gu Wile\u0144skiego AK. W ci\u0105gu VI 1948 r. UB rozpracowa\u0142 i rozbi\u0142 Okr\u0119g Wile\u0144ski AK. W rezultacie 30 czerwca 1948 r. w Osielcu pod Zakopanem zosta\u0142 aresztowany mjr Zygmunt Szendzielarz.<\/p>\n

Epilog<\/span>
Natychmiast po aresztowaniu "\u0141upaszko" zosta\u0142 przewieziony do Warszawy i osadzony w wi\u0119zieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej. Przebywa\u0142 w nim 2,5 roku, do 8 II 1951 r. W dniu 23 X 1950 r. rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces b. cz\u0142onk\u00f3w Okr\u0119gu Wile\u0144skiego AK, w kt\u00f3rym oskar\u017conymi byli: pp\u0142k A. Olechnowicz, kpt. Henryk Borowski ps. &qu
\not;Trzmiel", mjr Z. Szendzielarz, ppor. Lucjan Minkiewicz ps. "Wiktor", Lidia Lwow ps. "Lala" i Wanda Minkiewicz ps. "Danka". Wszyscy, opr\u00f3cz kobiet, dostali wyroki \u015bmierci.
Wykonanie wyroku na Zygmuncie Szendzielarzu ps. „\u0141upaszka” wyznaczono na 8 lutego 1951 roku. 55 lat temu oko\u0142o 19.30 wyprowadzono go z celi. Pod cel\u0105 strace\u0144 zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce dzi\u015b nie b\u0119dzie sam. Obok stali jego wierni towarzysze broni: jego podkomendny z IV i V Brygady Wile\u0144skiej 32-letni podporucznik Lucjan Minkiewicz ps. Wiktor i jego dow\u00f3dca, ostatni komendant Okr\u0119gu Wile\u0144skiego Armii Krajowej, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do udanej akcji ewakuacyjnej okr\u0119gu na tereny Polski Centralnej 50-letni podpu\u0142kownik Antoni Olechnowicz ps. Podhorecki. Pierwszego wzi\u0119li „Wiktora”. By\u0142a godzina 19.55. Skrzypni\u0119cie drzwi, przyt\u0142umione odg\u0142osy odczytywania sentencji wyroku i g\u0142uchy strza\u0142.
Potem wzi\u0119li „Podhoreckiego”. Ostatnie spojrzenia. By\u0142a 20.05. G\u0142uchy strza\u0142. Teraz wzi\u0119li jego, by\u0142a 20.15. Prokurator podpu\u0142kownik Jakub Lubowski (a jeszcze przed czterema laty Chaszesman) odczyta\u0142 sentencj\u0119 wyroku S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 29 grudnia 1950 roku i zarz\u0105dzi\u0142 egzekucj\u0119. Kazali mu si\u0119 pochyli\u0107 do przodu. Gdy spojrza\u0142 w d\u00f3\u0142, zobaczy\u0142 schodki, a u ich stopni cia\u0142a swoich wsp\u00f3\u0142towarzyszy. Drej celowa\u0142 jak zawsze w potylic\u0119. „O godzinie 20 minut 15 w obecno\u015bci Naczelnika Wi\u0119zienia Grabickiego Alojzego i lekarza dr Kazimierza Jeziorskiego za po\u015brednictwem Dow\u00f3dcy Plutonu Egzekucyjnego Aleksandra Dreja, po odczytaniu sentencji wyroku (…) powy\u017cszy wyrok wzgl\u0119dem Szendzielorza Zygmunta s. Karola i Eufrozyny z d. Osieckiej urodzonego 12 marca 1910 r. w m. Stryj woj. Stanis\u0142aw\u00f3w zosta\u0142 wykonany przez rozstrzelanie” – czytamy w protokole wykonania wyroku. Po stwierdzeniu zgonu przez lekarza wi\u0119ziennego prokurator og\u0142osi\u0142, \u017ce wyrok zosta\u0142 wykonany. Zako\u0144czono i podpisano protok\u00f3\u0142.
Tego samego wieczora 8 lutego 1951 roku zamordowano jeszcze Henryka Borowskiego pe\u0142ni\u0105cego funkcje dow\u00f3dcze w O\u015brodku Mobilizacyjnym Wile\u0144skiego Okr\u0119gu Armii Krajowej.
Zw\u0142oki wywieziono noc\u0105 na cmentarz na S\u0142u\u017cewcu, gdzie zakopano wszystkich w jednym dole. Wrzucono majora \u0141upaszk\u0119 bez trumny i bez „Wieczne odpoczywanie racz mu da\u0107 Panie…”. D\u00f3\u0142 zasypano. Jeszcze tylko udeptano miejsce, posypano li\u015b\u0107mi, a mo\u017ce nawet tego nie zrobiono, bo mo\u017ce akurat pada\u0142 \u015bnieg.
W latach 60. i 70. czasami kto\u015b zapala\u0142 znicz na miejscu jego poch\u00f3wku, dlatego \u017ce ludzie wiedzieli, i\u017c tam UB zakopywa\u0142 pomordowanych, najlepszych syn\u00f3w naszej Ojczyzny. Zazwyczaj wygl\u0105da\u0142o to tak: podchodzi\u0142 kto\u015b, zapala\u0142 znicz i szybkim krokiem oddala\u0142 si\u0119 z tego miejsca. Miejsca, w kt\u00f3rym nie by\u0142o nic, znaku krzy\u017ca, nawet kopczyka… Miejsce spoczynku majora Szendzielarza nie jest znane do tej pory.
Wykonawca wyroku na Szendzielarzu i pozosta\u0142ych Aleksander Drej zmar\u0142 kilka lat temu w Warszawie. Pobieraj\u0105c do ko\u0144ca emerytur\u0119 dla szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017conych, kt\u00f3rej nie odebra\u0142a mu III Rzeczpospolita. Jego rodzina zna jego miejsce poch\u00f3wku.
\"\"
Posta\u0107 mjr. Z. Szendzielarza w okresie powojennym<\/span>
Publicy\u015bci i historycy "komunistyczni" spowodowali swoimi publikacjami zafa\u0142szowanie wizerunku "\u0141upaszki". Generalnie by\u0142 opisywany jako "krwawy herszt wile\u0144skich bandyt\u00f3w" i imperialistyczny szpieg anglosaski. W propagandzie komunistycznej przedstawiano przede wszystkim jego "napady terrorystyczno-rabunkowe", dokonywane w okresie ju\u017c powojennym na "bohaterskich" funkcjonariuszach i dzia\u0142aczach komunistycznych. Akcentowali rzekom\u0105 brutalno\u015b\u0107 i pastwienie si\u0119 nad wzi\u0119tymi do niewoli "\u0141upaszki" i jego podkomendnych. Nawet jego posta\u0107 fizyczn\u0105 przedstawiali w taki spos\u00f3b, \u017ceby wzbudzi\u0107 jak najwi\u0119ksz\u0105 odraz\u0119. Posta\u0107 "\u0141upaszki" wyp\u0142yn\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c w 1968 r., kiedy podczas tzw. wypadk\u00f3w marcowych, zosta\u0142a wykorzystana przez W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119 w oskar\u017ceniach przeciwko Paw\u0142owi Jasienicy – zast\u0119pcy mjr. Z. Szendzielarza z okresu bia\u0142ostockiego. Oskar\u017cono go o liczne morderstwa na zlecenie "\u0141upaszki" na obszarze Bia\u0142ostocczyzny i Podlasia. O mjr. Z. Szendzielarzu wspomina\u0142 te\u017c J\u00f3zef \u015awiat\u0142o podczas swoich wyst\u0105pie\u0144 w Radiu Wolna Europa. Poniewieranie pami\u0119ci mjr. Z. Szendzielarza trwa\u0142o przez ca\u0142y okres tzw. Polski Ludowej. Natomiast prawdziwe informacje o nim i jego \u017co\u0142nierzach zamieszczane by\u0142y tylko w publikacjach emigracyjnych, np. paryskich "Zeszytach Historycznych", czy "Przegl\u0105dzie Kawalerii i Broni Pancernej". Tam te\u017c jedynie mogli si\u0119 wypowiada\u0107 byli jego podkomendni. Natomiast 25 VI 1988 r. prezydent Polski na Uchod\u017astwie w uznaniu wybitnych czyn\u00f3w w czasie wojny nada\u0142 mjr. Z. Szendzielarzowi Krzy\u017c Z\u0142oty Orderu Virtuti Militari. Dopiero po 1989 r. zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 rzetelne prace historyczne ukazuj\u0105ce posta\u0107 "\u0141upaszki" i jego skomplikowane dzieje. Izba Wojskowa S\u0105du Najwy\u017cszego postanowieniami z 10 XII 1993 i 30 IX 1992 stwierdzi\u0142y niewa\u017cno\u015b\u0107 wyroku z 1950, uznaj\u0105c, \u017ce skazanie nast\u0105pi\u0142o z powodu dzia\u0142alno\u015bci Zygmunta Szendzielarza na rzecz niepodleg\u0142ego Pa\u0144stwa Polskiego. <\/p>\n<\/div>\n

Opracowano na podstawie:<\/font>
<\/span>Patryk Koz\u0142owski, Jeden z wykl\u0119tych Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka" 1910-1951<\/span>, Warszawa, 2004<\/font>
Krajewski Kazimierz, \u0141abuszewski Tomasz, "\u0141upaszka","M\u0142ot","Huzar". Dzia\u0142alno\u015b\u0107 5 i 6 Brygady Wile\u0144skiej AK 1944 – 1952<\/span>, Warszawa, 2002<\/p>\n

<\/font>Mjr Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka" (1910 – 1951) – cz\u0119\u015b\u0107 1><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/a>
<\/font><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"