{"id":993,"date":"2006-03-21T10:59:57","date_gmt":"2006-03-21T09:59:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/03\/21\/mjr-zygmunt-szendzielarz-lupaszka-1910-8211-1951-czesc-1\/"},"modified":"2006-03-21T10:59:57","modified_gmt":"2006-03-21T09:59:57","slug":"mjr-zygmunt-szendzielarz-lupaszka-1910-8211-1951-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=993","title":{"rendered":"Mjr Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka" (1910 – 1951) – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"
\n\"\"<\/span>
<\/span>mjr Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka"<\/font><\/p>\n

Zygmunt Szendzielarz urodzi\u0142 si\u0119 12 marca 1910 r. w Stryju. By\u0142 najm\u0142odszym synem Karola Szendzielarza, urz\u0119dnika kolejowego i Eufrozyny z Osieckich. Pocz\u0105tkowo uczy\u0142 si\u0119 w gimnazjum we Lwowie, a nast\u0119pnie w Stryju. Jako ochotnik wst\u0105pi\u0142 14 XI 1931 r. do Szko\u0142y Podchor\u0105\u017cych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, kt\u00f3r\u0105 uko\u0144czy\u0142 12 VIII 1932 r. w stopniu kaprala podchor\u0105\u017cego. Potem zakwalifikowa\u0142 si\u0119 do Szko\u0142y Podchor\u0105\u017cych Kawalerii w Grudzi\u0105dzu (od 1 X 1932 r. do 5 VIII 1934 r.). S\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 rozpocz\u0105\u0142 w stopniu podporucznika w 4. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Zanieme\u0144skich w Wilnie jako dow\u00f3dca plutonu. Prawdopodobnie 19 III 1938 r. otrzyma\u0142 awans na stopie\u0144 porucznika, jednocze\u015bnie obejmuj\u0105c dow\u00f3dztwo 2. szwadronu. W okresie s\u0142u\u017cby wojskowej por. Z. Szendzielarz bra\u0142 udzia\u0142 w licznych zawodach konnych, zajmuj\u0105c wysokie miejsca. W dniu 28 I 1939 r. o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Ann\u0105 Swolkie\u0144. Mieli c\u00f3rk\u0119 Basi\u0119, kt\u00f3ra urodzi\u0142a si\u0119 16 XI 1939 r.<\/span><\/p>\n

Udzia\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej 1939 r.<\/span><\/p>\n

Uczestniczy\u0142 w wojnie obronnej Polski 1939 r. jako dow\u00f3dca 2. szwadronu w 4. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Zanieme\u0144skich w sk\u0142adzie Wile\u0144skiej Brygady Kawalerii pod dow\u00f3dztwem p\u0142k. dypl. Konstantego Druckiego-Lubeckiego. Przeszed\u0142 z pu\u0142kiem ca\u0142y szlak bojowy od obrony Piotrkowa Trybunalskiego w dniach 2 – 4 IX poprzez dzia\u0142ania os\u0142aniaj\u0105ce odwr\u00f3t 13 DP, 19 DP i 29 DP do przeprawy przez Wis\u0142\u0119 w nocy z 9 na 10 IX, po kt\u00f3rej Wile\u0144ska BK przesta\u0142a si\u0119 liczy\u0107 jako zwi\u0105zek taktyczny, a 4. Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w nie stanowi\u0142 ju\u017c zwartej si\u0142y. Por. Z. Szendzielarz na czele 2. szwadronu do\u0142\u0105czy\u0142 13 IX do pododdzia\u0142\u00f3w pp\u0142k. \u015awi\u0119cickiego, kt\u00f3ry zbiera\u0142 rozproszone cz\u0119\u015bci Brygady. Nast\u0119pnego dnia podporz\u0105dkowano je dow\u00f3dcy kombinowanej Brygady Kawalerii pod dow\u00f3dztwem p\u0142k. Adama Zakrzewskiego. Szwadron por. Z. Szendzielarza stoczy\u0142 w\u00f3wczas walki na szlaku od Lubartowa do Majdanu Sopockiego, gdzie wszed\u0142 nast\u0119pnie w sk\u0142ad GO Kawalerii gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa jako pododdzia\u0142 Kresowej Brygady Kawalerii pod dow\u00f3dztwem p\u0142k. dypl. Jerzego Grobickiego. Wszystkie te oddzia\u0142y przebija\u0142y si\u0119 na W\u0119gry. Zosta\u0142y jednak rozbite przez Niemc\u00f3w 26 IX. Resztki z por. Z. Szendzielarzem do\u0142\u0105czy\u0142y z kolei do Nowogr\u00f3dzkiej Brygady Kawalerii, kt\u00f3ra tak\u017ce sz\u0142a w kierunku W\u0119gier. Nast\u0119pnego dnia gen. W. Anders – wobec przewa\u017caj\u0105cych si\u0142 niemieckich i sowieckich – rozwi\u0105za\u0142 swoje oddzia\u0142y i nakaza\u0142 przebija\u0107 si\u0119 ma\u0142ymi grupami na W\u0119gry. Por. Z. Szendzielarz dosta\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas do niewoli niemieckiej, z kt\u00f3rej wkr\u00f3tce uciek\u0142 i przedosta\u0142 si\u0119 do Lwowa. Za udzia\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej 1939 r. zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Virtuti Militari V klasy.<\/p>\n

Pocz\u0105tkowa dzia\u0142alno\u015b\u0107 w konspiracji w ramach ZWZ-AK<\/span><\/p>\n

Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych pr\u00f3bowa\u0142 dosta\u0107 si\u0119 przez W\u0119gry do Francji do odtwarzanego Wojska Polskiego, ale zamiar ten nie powi\u00f3d\u0142 si\u0119. Wobec tego wr\u00f3ci\u0142 do Wilna, aby poprzez Litw\u0119 wyjecha\u0107 za granic\u0119. Po kilkakrotnych niepowodzeniach w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do pracy konspiracyjnej w Wilnie w ramach ZWZ-AK. Od pocz. 1942 r. do VIII 1943 r. przebywa\u0142 w maj\u0105tku rodzinnym swojej \u017cony w Szajkunach. Po tym okresie zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie w konspiracj\u0119. W literaturze przedmiotu istniej\u0105 rozbie\u017cno\u015bci co do momentu rozpocz\u0119cia przez niego dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej; podawane s\u0105 daty: koniec 1939 r., pocz. 1940 r. b\u0105d\u017a 1942 r. W konspiracji por. Z. Szendzielarz dzia\u0142a\u0142 pocz\u0105tkowo w strukturach tzw. K\u00f3\u0142 Pu\u0142kowych, jednej z licznych w tym czasie grup konspiracyjnych, przyjmuj\u0105c pseudonim "\u0141upaszka" (po s\u0142ynnym zago\u0144czyku z okresu walk z bolszewikami w latach 1919-1920 pp\u0142k. Jerzym D\u0105browskim). W dniu 28 XII 1939 r. Ko\u0142a Pu\u0142kowe wesz\u0142y w sk\u0142ad SZP-ZWZ. Od IX 1940 r. powsta\u0142 Wile\u0144ski Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w \u015amierci, w kt\u00f3rym najprawdopodobniej por. Z. Szendzielarz stan\u0105\u0142 na czele szwadronu. Pod koniec 1940 r. przeszed\u0142 do kom\u00f3rki wywiadu dalekowschodniego, gdzie pracowa\u0142 przez ca\u0142y 1942 r. Organizowa\u0142 w\u00f3wczas siatk\u0119 wywiadowcz\u0105 na linii kolejowej Wilno-Podbrodzie-Ryga.<\/p>\n

Na czele 5. Wile\u0144skiej Brygady AK<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span>
<\/span>\u017bo\u0142nierze mjr "\u0141upaszki", Wile\u0144szczyzna 1944<\/font><\/p>\n

<\/span>W IV lub V 1943 r. znalaz\u0142 si\u0119 w bezpo\u015bredniej dyspozycji Komendy Okr\u0119gu Wile\u0144skiego AK, kt\u00f3ra w pod koniec VIII tego roku oddelegowa\u0142a go na dow\u00f3dc\u0119 do pierwszego oddzia\u0142u partyzanckiego AK na Wile\u0144szczy\u017anie dowodzonego wcze\u015bniej przez ppor. Antoniego Burzy\u0144skiego ps. "Kmicic". Oddzia\u0142 ten zosta\u0142 26 VIII rozbrojony i cz\u0119\u015bciowo zniszczony przez sowieck\u0105 I Wile\u0144sk\u0105 Brygad\u0119 im. Woroszy\u0142owa. Na prze\u0142omie IX\/X 1943 r. oddzia\u0142 por. Z. Szendzielarza liczy\u0142 ju\u017c ok. 100 ludzi. Przyj\u0105\u0142 on nazw\u0119 5. Wile\u0144skiej Brygady AK, zwanej te\u017c nieoficjalnie Brygad\u0105 \u015amierci. Brygada operowa\u0142a na terenie na p\u0142n.-wsch. od Wilna. Prowadzi\u0142a ona walki zar\u00f3wno z Niemcami i ich sojusznikami litewskimi, jak te\u017c partyzantk\u0105 radzieck\u0105. W I 1944 r. por. Z. Szendzielarz zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Walecznych przez Komendanta Okr\u0119gu, p\u0142k. Aleksandra Krzy\u017canowskiego ps. "Wilk". W dniu 25 I uczestniczy\u0142 w rozmowach we wsi Swejginie mi\u0119dzy przedstawicielami Okr\u0119gu Wile\u0144skiego AK i niemieckich w\u0142adz wojskowych. W kolejnych rozmowach w po\u0142. II tego roku por. Z. Szendzielarz ju\u017c nie bra\u0142 udzia\u0142u. Pomimo tego w okresie powojennym niekt\u00f3rzy emigracyjni publicy\u015bci (nie m\u00f3wi\u0105c oczywi\u015bcie o komunistach w kraju) oskar\u017cali go o kolaboracj\u0119 z Niemcami. Na pocz. IV 1944 r., po odprawie w komendzie Okr\u0119gu, zosta\u0142 przypadkowo aresztowany u swojej te\u015bciowej przez Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy przekazali go w\u0142adzom niemieckim. Niemcy zaproponowali mu w\u00f3wczas zaprzestanie walk i wsp\u00f3ln\u0105 akcj\u0119 przeciwko sowieckiej partyzantce, a w zamian dostawy uzbrojenia. Por. Z. Szendzielarz odm\u00f3wi\u0142, zas\u0142aniaj\u0105c si\u0119 brakiem kompetencji do tego typu kontakt\u00f3w. Zosta\u0142 pod koniec IV zwolniony najprawdopodobniej przez samych Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy potraktowali to jako akt dobrej woli wobec komendy Okr\u0119gu w celu nawi\u0105zania ponownych rozm\u00f3w. Pod koniec V nast\u0105pi\u0142o skoncentrowanie czterech brygad AK w celu utworzenia wi\u0119kszych zgrupowa\u0144 partyzanckich. Brygada "\u0141upaszki" wesz\u0142a w sk\u0142ad Zgrupowania nr 2 pod dow\u00f3dztwem mjr. Mieczys\u0142awa Potockiego ps. "W\u0119gielny". W tym czasie por. Z. Szendzielarz prawdopodobnie otrzyma\u0142 awans do stopnia rotmistrza. Ca\u0142a akcja zwi\u0105zana by\u0142a z przygotowaniami do zdobycia Wilna w ramach planowanej operacji pod nazw\u0105 "Ostra Brama". Wkr\u00f3tce rozkazem p\u0142k. A. Krzy\u017canowskiego Brygada "\u0141upaszki" zosta\u0142a przesuni\u0119ta na inny teren i w\u0142\u0105czona w sk\u0142ad Zgrupowania nr 1 mjr. Antoniego Olechnowicza ps. "Pohorecki". Na prze\u0142omie VI\/VII 1944 r. rozpocz\u0119to wykonywanie akcji "Burza", kt\u00f3rej ostatnim akordem mia\u0142o by\u0107 opanowanie Wilna. Ostatecznie Brygada nie wzi\u0119\u0142a w nim udzia\u0142u, co spowodowa\u0142o w p\u00f3\u017aniejszym okresie pos\u0105dzenie rtm. Z. Szendzielarza o dezercj\u0119 i zdrad\u0119. W literaturze przedmiotu przedstawiane s\u0105 r\u00f3\u017cne przyczyny tej nieobecno\u015bci. Jedna z nich m\u00f3wi, \u017ce w I 1944 r. otrzyma\u0142 on zapewnienie od p\u0142k. A. Krzy\u017canowskiego wycofania jego oddzia\u0142u z Wile\u0144szczyzny w chwili wkroczenia Armii Czerwonej. Potem jednak zmieniono rozkazy i 5. Brygada trafi\u0142a pod koniec V do Zgrupowania nr 1, dzia\u0142aj\u0105cego na p\u0142n. od Wilna, a rtm. Z. Szendzielarz zost
\na\u0142 mianowany niespodziewanie dow\u00f3dc\u0105 \u015bwie\u017co utworzonego Zgrupowania nr 5, kt\u00f3re mia\u0142o atakowa\u0107 Wilno od zach. W rezultacie jego Brygada nie zd\u0105\u017cy\u0142a na czas dotrze\u0107 do obszaru wyj\u015bciowego, dzi\u0119ki czemu jednak unikn\u0119\u0142a rozbrojenia i internowania przez Sowiet\u00f3w.<\/p>\n

Koniec dzia\u0142alno\u015bci 5. Brygady AK<\/span><\/p>\n

Dla zmylenia w\u0142adz sowieckich rtm. Z. Szendzielarz zmieni\u0142 nazw\u0119 swojej Brygady na "Brygada Warszawska", a sam przyj\u0105\u0142 nowy pseudonim "\u017belazny". Pod koniec VII 1944 r. Brygada, manewruj\u0105c mi\u0119dzy oddzia\u0142ami niemieckimi i sowieckimi, przesz\u0142a w lasy Puszczy Grodzie\u0144skiej. Tutaj zosta\u0142a otoczona przez Sowiet\u00f3w. Rtm. Z. Szendzielarz rozkaza\u0142 rozformowa\u0107 oddzia\u0142, a \u017co\u0142nierzom wr\u00f3ci\u0107 do domu lub przebija\u0107 si\u0119 ma\u0142ymi grupami na zach\u00f3d, do Las\u00f3w Augustowskich. Drugi wariant wybra\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 oficer\u00f3w z dow\u00f3dc\u0105 na czele. Formalne rozwi\u0105zanie 5. Wile\u0144skiej Brygady AK nast\u0105pi\u0142o 23 VII 1944 r. w okolicy wsi Porzecze w Puszczy Grodzie\u0144skiej.
\"\"
V Wile\u0144ska Brygada AK w marszu, pierwszy od lewej mjr "\u0141upaszka"<\/span><\/font>
<\/span><\/font>
<\/span>Mjr Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka" (1910 – 1951) – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/span><\/a><\/span><\/font>
<\/span><\/font><\/div>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"