{"id":991,"date":"2006-03-21T14:00:41","date_gmt":"2006-03-21T13:00:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/03\/21\/dzialalnosc-v-i-vi-brygady-wilenskiej-ak-1944-1952-czesc-1\/"},"modified":"2006-03-21T14:00:41","modified_gmt":"2006-03-21T13:00:41","slug":"dzialalnosc-v-i-vi-brygady-wilenskiej-ak-1944-1952-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=991","title":{"rendered":"Dzia\u0142alno\u015b\u0107 V i VI Brygady Wile\u0144skiej AK 1944-1952 – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

<\/span><\/font>V Wile\u0144ska Brygada AK [zwana r\u00f3wnie\u017c "Brygad\u0105 \u015amierci"] dowodzona przez mjr. Zygmunta Szendzielarza "\u0141upaszk\u0119" by\u0142a jednym z najbitniejszych oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich Wile\u0144skiego Okr\u0119gu AK. W okresie okupacji niemieckiej dzia\u0142a\u0142a w wyj\u0105tkowo trudnych warunkach, maj\u0105c przeciwko sobie zar\u00f3wno Niemc\u00f3w, jak i partyzantk\u0119 sowieck\u0105, zwalczaj\u0105c\u0105 Armi\u0119 Krajow\u0105. Brygada walcz\u0105c z dwoma wrogami odnosi\u0142a znaczne sukcesy bojowe.<\/span>
Po lipcu 1944 [akcja "Burza"] cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy V Brygady zdo\u0142a\u0142a przedosta\u0107 si\u0119 za "lini\u0119 Curzona", na teren tzw. "Polski lubelskiej", gdzie pod rozkazami mjr. "\u0141upaszki" kontynuowa\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 jeszcze przez wiele lat po wojnie. Powojenny etap dzia\u0142alno\u015bci V Brygady mo\u017cna podzieli\u0107 na kilka wyra\u017anych podokres\u00f3w: okres "bia\u0142ostocki" [1945], okres "pomorsko-mazurski" [1946], okres "podlaski" [1946-1949, ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 w szcz\u0105tkowej formie do 1952]. Ten ostatni dotyczy zw\u0142aszcza wy\u0142onionej z dawnej V Brygady nowej jednostki partyzanckiej, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a nazw\u0119 VI Brygady Wile\u0144skiej. Chodzi tu o podlegaj\u0105cy mjr. "\u0141upszce" oddzia\u0142 partyzancki dowodzony przez ppor. Lucjana Minkiewicza "Wiktora", a nast\u0119pnie przez por.\/kpt. W\u0142adys\u0142awa \u0141ukasiuka "M\u0142ota", bodaj najs\u0142ynniejszego partyzanta na Podlasiu.<\/span>
\"\"
V Brygada Wile\u0144ska AK mjr Zygmunta Szendzielarza "\u0141upaszki"<\/span><\/font><\/p>\n

W 1945 oddzia\u0142y mjr. "\u0141upaszki" podporz\u0105dkowane by\u0142y Komendzie Bia\u0142ostockiego Okr\u0119gu AK [wyst\u0119puj\u0105cego po formalnym rozwi\u0105zaniu AK jako Armia Krajowa Obywateli lub Obywatelska Armia Krajowa]. Od jesieni 1945 "\u0141upaszka" podlega\u0142 eksterytorialnemu Wile\u0144skiemu Okr\u0119gowi AK [przeniesionemu na teren "Polski lubelskiej"], kt\u00f3ry zosta\u0142 nast\u0119pnie przekszta\u0142cony w O\u015brodek Mobilizacyjny Wile\u0144skiego Okr\u0119gu AK. Struktura ta mia\u0142a bezpo\u015bredni kontakt ze sztabem Naczelnego Wodza w Londynie i aczkolwiek wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0142a ze Zrzeszeniem WiN, by\u0142a niezale\u017cnym od niego o\u015brodkiem konspiracyjnym i bojowym.
Dzia\u0142alno\u015b\u0107 oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich V i VI Brygady Wile\u0144skiej w okresie powojennym sta\u0142a si\u0119 swego rodzaju fenomenem w historii walk podziemia antykomunistycznego w Polsce. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 powojennej partyzantki, niekiedy prowadzonych z wielk\u0105 determinacja, mia\u0142a w\u0142a\u015bciwie charakter lokalny. Natomiast oddzia\u0142y podleg\u0142e mjr. "\u0141upaszce", a p\u00f3\u017aniej kpt. "M\u0142otowi", charakteryzowa\u0142 rzadko spotykany rozmach dzia\u0142ania.<\/p>\n

Swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 obj\u0119\u0142y one znaczne obszary Polski p\u00f3\u0142nocnej i p\u00f3\u0142nocno-wschodniej. W r\u00f3\u017cnych okresach operowa\u0142y na terenach od woj. zachodniopomorskiego, przez woj. gda\u0144skie, bydgoskie, olszty\u0144skie, warszawskie, bia\u0142ostockie i lubelskie, a\u017c po wschodni\u0105 granic\u0119 Polski. Patrole dyspozycyjne mjr. "\u0141upaszki" si\u0119ga\u0142y nawet w swych wypadach do woj. wroc\u0142awskiego.
Istotn\u0105 cech\u0105 antykomunistycznej dzia\u0142alno\u015bci V i VI Brygady Wile\u0144skiej by\u0142a jej konsekwencja. Pomimo akcji "roz\u0142adowywania las\u00f3w" prowadzonej przez poakowskie o\u015brodki dow\u00f3dcze [DSZ, WiN] oraz dw\u00f3ch amnestii og\u0142oszonych przez MBP, dzia\u0142alno\u015b\u0107 ta trwa\u0142a nieprzerwanie do lat 1948-1949, a w szcz\u0105tkowej formie do 1952. Mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, \u017ce na fakt owej konsekwencji du\u017cy wp\u0142yw mia\u0142 sk\u0142ad osobowy oddzia\u0142\u00f3w dowodzonych przez mjr. "\u0141upaszk\u0119" i kpt. "M\u0142ota". \u017bo\u0142nierze AK z Wile\u0144szczyzny, s\u0142u\u017c\u0105cy pod ich rozkazami, niejednokrotnie ju\u017c si\u0119 przekonali, czego mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107 po systemie komunistycznym. Tak\u017ce w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy pochodz\u0105cych z Podlasia przewa\u017ca\u0142 element nie tylko ofiarny i patriotyczny, ale i nie maj\u0105cy z\u0142udze\u0144, co do przysz\u0142o\u015bci Polski pod rz\u0105dami komunist\u00f3w. Zapewne na d\u0142ugotrwa\u0142o\u015b\u0107 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142alno\u015bci "\u0141upaszki" i "M\u0142ota" mia\u0142a te\u017c wp\u0142yw "jako\u015b\u0107 materia\u0142u ludzkiego" jakim dysponowali. Na 300 ludzi, jacy przewin\u0119li si\u0119 w 1945 przez szeregi V Brygady, a\u017c 157 pochodzi\u0142o zza "linii Curzona", a 63 z Podlasia bia\u0142ostockiego. Na 180 \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rych akta zgromadzi\u0142o MBP – 145 by\u0142o ch\u0142opami, 24 robotnikami, za\u015b 11 nale\u017ca\u0142o do inteligencji. Brygada mia\u0142a charakter wile\u0144ski, kresowy. Nie bez znaczenia by\u0142a tak\u017ce osobowo\u015b\u0107 mjr. "\u0141upaszki" i kpt. "M\u0142ota", dow\u00f3dc\u00f3w potrafi\u0105cych silnie oddzia\u0142ywa\u0107 na \u017co\u0142nierzy i ciesz\u0105cych si\u0119 w\u015br\u00f3d nich wielkim autorytetem.<\/p>\n

Bezpo\u015brednio po przej\u015bciu na Bia\u0142ostocczyzn\u0119 w lipcu i sierpniu 1944 rtm.\/mjr "\u0141upaszka" nawi\u0105za\u0142 kontakt z Komend\u0105 tamtejszego Okr\u0119gu AK i w uzgodnieniu z ni\u0105 przyst\u0105pi\u0142 do organizowania kadrowego oddzia\u0142u partyzanckiego V Brygady Wile\u0144skiej, z\u0142o\u017conego z rozbitk\u00f3w z wile\u0144skich i nowogr\u00f3dzkich oddzia\u0142\u00f3w AK. Oddzia\u0142 ten przeszed\u0142 za "lini\u0119 Curzona" i w okresie wrzesie\u0144-listopad 1944 operowa\u0142 po sowieckiej stronie granicy w Puszczy \u015awis\u0142ockiej i R\u00f3\u017ca\u0144skiej. Cho\u0107 nastawiony by\u0142 na przetrwanie, stoczy\u0142 szereg potyczek z jednostkami NKWD. Nie mog\u0105c utrzyma\u0107 si\u0119 na terenie powiatu wo\u0142kowyskiego, powr\u00f3ci\u0142 w bialskopodlaskie, gdzie okresowo zosta\u0142 zamelinowany na konspiracyjnych kwaterach terenowej sieci AK. Ponownie wyszed\u0142 w pole 5 kwietnia 1945 na rozkaz Komendy Bia\u0142ostockiego Okr\u0119gu AK-AKO. Bardzo szybko zosta\u0142 rozbudowany do stanu brygady partyzanckiej licz\u0105cej ponad 250 \u017co\u0142nierzy, za\u015b mjr "\u0141upaszka" otrzyma\u0142 funkcj\u0119 "dow\u00f3dcy partyzantki" w Komendzie Bia\u0142ostockiego Okr\u0119gu AK-AKO [sprowadza\u0142a si\u0119 ona do dowodzenia V Brygad\u0105, b\u0119d\u0105c\u0105 oddzia\u0142em dyspozycyjnym K-dy Okr. AK-AKO]. Struktura odtworzonej V Wile\u0144skiej Brygady AK przedstawia\u0142a si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n

dow\u00f3dca – mjr Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka",<\/span>
zast\u0119pca – por. Lech L. Beynar "Nowina",<\/span>
adiutant – por. Jerzy Jezierski "Stefan",<\/span>
d-ca 1. szwadronu – por. Zygmunt B\u0142a\u017cejewicz "Zygmunt",<\/span>
d-ca 2. szwadronu – ppor. Romuald Rajs "Bury",<\/span>
d-ca 1. kompanii szturmowej – por. Jan Mazur "Piast",<\/span>
d-ca 4. szwadronu – por. Marian Pluci\u0144ski "M\u015bcis\u0142aw",<\/span>
d-ca dru\u017cyny podoficerskiej – ppor. Jan Zaleski "Zaja".<\/span>

Brygada operowa\u0142a g\u0142\u00f3wnie na terenie Rejonu "A" Bia\u0142ostockiego Okr. AK-AKO [powiaty wysokomazowiecki i bielskopodlaski]. Okresowo dzia\u0142a\u0142a tak\u017ce na terenie Obwod\u00f3w AKO Bia\u0142ystok, Zambr\u00f3w i Ost\u00f3w Maz., przechodzi\u0142a te\u017c za Bug na Podlasie lewobrze\u017cne [g\u0142\u00f3wnie na teren powiat\u00f3w Soko\u0142\u00f3w Podlaski i Siedlce]. Wykona\u0142a kilkadziesi\u0105t udanych akcji bojowych przeciwko si\u0142om NKWD, UB, KBW, MO i LWP. Najbardziej bojow\u0105 jednostk\u0105 by\u0142 1. szwadron por. "Zygmunta", kt\u00f3remu V Brygada zawdzi\u0119cza wi\u0119kszo\u015b\u0107 swych sukces\u00f3w [zwyci\u0119ska walka z grup\u0105 operacyjn\u0105 NKWD i KBW w rejonie Majdan-Topi\u0142o, likwidacja prokuratury sowieckiej 5. APanc w Brzezinach, rozbicie grupy operacyjnej 2. pu\u0142ku "ko\u015bciuszkowskiego" LWP pod Sikorami, zniszczenie grupy operacyjnej NKWD, UB i LWP w Miodusach Pokrzywnych].
W 1945 V Brygada Wile\u0144ska opero
\nwa\u0142a poszczeg\u00f3lnymi szwadronami, kontroluj\u0105c zazwyczaj teren 1-2 powiat\u00f3w. Szwadrony zbiera\u0142y si\u0119 tylko na zarz\u0105dzanych okresowo koncentracjach [\u0142\u0105cznie by\u0142o ich dziewi\u0119\u0107], lub na czas wykonywania wi\u0119kszych operacji bojowych. Na koncentracji ko\u0142o le\u015bnicz\u00f3wki Stoczek w dn. 7 wrze\u015bnia 1945 \u017co\u0142nierze mjr. "\u0141upaszki" zostali poinformowani o demobilizacji V Brygady [akcja DSZ "roz\u0142adowywania las\u00f3w"].<\/p>\n

Z pozosta\u0142ej w polu grupy 1. szwadronu i resztek grupy kpt. "M\u0142ota" powsta\u0142 nowy oddzia\u0142, kt\u00f3ry w lutym 1946 sta\u0142 si\u0119 VI Brygad\u0105 Wile\u0144sk\u0105. Operowa\u0142 na Podlasiu – po obu stronach Bugu. Dzieli\u0142 si\u0119 na trzy pododdzia\u0142y kadrowe – zwane szwadronami, kt\u00f3rymi dowodzili: sier\u017c. J\u00f3zef Rybicki "Kuku\u0142ka", sier\u017c. Walerian Nowacki "Bartosz" i st.sier\u017c. J\u00f3zef Babicz "\u017bwirko". Grup\u0105 \u017candarmerii dowodzi\u0142 ppor. Antoni Borowik "Lech". Na og\u00f3\u0142 stan osobowy VI Brygady nie przekracza\u0142 60-70 \u017co\u0142nierzy.
Z chwil\u0105 rozformowania V Brygady Wile\u0144skiej dow\u00f3dca jej 2. szwadronu ppor. Romuald Rajs "Bury" opu\u015bci\u0142 szeregi oddzia\u0142\u00f3w poakowskich i przeszed\u0142 do NZW, gdzie zosta\u0142 szefem PAS Okr\u0119gu Bia\u0142ostockiego.
\"\"
V Brygada Wile\u0144ska mjr. "\u0141upaszki" zosta\u0142a odtworzona w kwietniu 1946 w Borach Tucholskich. Wyj\u015bcie w pole jej pierwszego oddzia\u0142u kadrowego poprzedzi\u0142a kilkumiesi\u0119czna dzia\u0142alno\u015b\u0107 paru niedu\u017cych patroli bojowych. Wykona\u0142y one szereg akcji dywersyjnych i ekspropriacyjnych, nie tylko w Tr\u00f3jmie\u015bcie i na Pomorzu Gda\u0144skim, ale i w rejonach do\u015b\u0107 odleg\u0142ych – m.in. na banki w Koszalinie i Toruniu, na poci\u0105g pod Bia\u0142ogardem, na instytucje gospodarcze i finansowe, [np. urz\u0119dy skarbowe, biura Pa\u0144stwowego Monopolu Spirytusowego] w Olsztynie i innych miastach. Najdalszy wypad przeprowadzi\u0142 patrol sier\u017c. J\u00f3zefa Bandzo "Jastrz\u0119bia", wykonuj\u0105c kilka akcji we Wroc\u0142awiu, Wa\u0142brzychu i K\u0142odzku. Odtworzona V Brygada w 1946 dzieli\u0142a si\u0119 na trzy kadrowe grupy [szwadrony] dowodzone przez ppor. Zdzis\u0142awa Badoch\u0119 "\u017belaznego" [a po jego \u015bmierci przez ppor. Olgierda Christ\u0119 "Leszka"], ppor. Henryka Wieliczk\u0119 "Luf\u0119" i ppor. Leona Smole\u0144skiego "Zeusa". Do tego dochodzi\u0142y dwa patrole dyspozycyjne ppor. Feliksa Salmonowicza "Zago\u0144czyka" i sier\u017c. J\u00f3zefa Bandzo "Jastrz\u0119bia".<\/p>\n

V Brygada operowa\u0142a g\u0142\u00f3wnie na Pomorzu i na Mazurach. Tylko szwadron "Lufy" dwukrotnie zapuszcza\u0142 si\u0119 w bia\u0142ostockie, a szwadron "\u017belaznego" w szczeci\u0144skie. W okresie "pomorsko-mazurskim" przez oddzia\u0142y V Brygady przewin\u0119\u0142o si\u0119 \u0142\u0105cznie blisko 90 \u017co\u0142nierzy. Rezultaty dzia\u0142alno\u015bci skromnych si\u0142 jakimi w 1946 dysponowa\u0142 mjr. "\u0141upaszka" by\u0142y bardzo efektowne. Od grudnia 1945 do listopada 1946 jego oddzia\u0142y wykona\u0142y ok. 170 akcji bojowych [m.in. rozbi\u0142y 27 posterunk\u00f3w MO, 3 plac\u00f3wki UBP, 2 sowieckie plac\u00f3wki \u0142\u0105czno\u015bci, wykona\u0142y 25 akcji ekspropriacyjnych, stoczy\u0142y 14 walk i potyczek z si\u0142ami bezpiecze\u0144stwa]. Do najbardziej spektakularnych operacji oddzia\u0142\u00f3w V Brygady w tym okresie nale\u017cy zaliczy\u0107:
– rozbicie 11 maja 1946 grupy operacyjnej KBW i UB pod Bartlem Wielkim pow. Tuchola,
– rozbrojenie 19 maja 1946 siedmiu posterunk\u00f3w MO i jednej plac\u00f3wki UBP w pow. Stargard i Ko\u015bcierzyna,
– rozbicie 21 maja 1946 plac\u00f3wki UBP i posterunk\u00f3w MO w Bobolicach i Piotrk\u00f3wku pow. Koszalin oraz Przychylewie pow. Cz\u0142uch\u00f3w,
– rozbicie 25 maja 1946 grupy operacyjnej MO pod Podjazdami pow. Kartuzy,
– rozbicie 10 czerwca 1946 grupy operacyjnej MO i UB pod Tulicami,
– zasadzk\u0119 23 czerwca 1946 pod Czarnym Piecem pow. Ostr\u00f3da,
– rozbrojenie 28 pa\u017adziernika 1946 posterunk\u00f3w MO w Rozogach i Lipowcu,
– rozbicie 28 pa\u017adziernika 1946 grupy operacyjnej MO i UB na drodze Wielbark-Jedwabno pow. Szczytno.
W listopadzie 1946 szwadrony "Leszka" i "Zeusa" zosta\u0142y zdemobilizowane i nie zebra\u0142y si\u0119 ju\u017c ponownie. Jedynie pozosta\u0142o\u015bci szwadronu "Lufy" zosta\u0142y w marcu 1947 w\u0142\u0105czone do VI Brygady Wile\u0144skiej na Podlasiu.
\"\"
Mjr "\u0141upaszka" oraz wachm. Wac\u0142aw Beynar "Orszak" [z lewej]. Wachm. "Orszak", \u017co\u0142nierz V Brygady Wile\u0144skiej od jesieni 1943. W latach 1945-48 kurier mjr. "\u0141upaszki". Aresztowany przez UB 24 lipca 1948 w Gdyni, skazany na kar\u0119 \u015bmierci zamienion\u0105 na 15 lat wi\u0119zienia.<\/p>\n

<\/span><\/font>Szwadrony V Brygady wykazywa\u0142y ogromn\u0105 ruchliwo\u015b\u0107 i operatywno\u015b\u0107, przemieszczaj\u0105c si\u0119 po rozleg\u0142ych rejonach Polski p\u00f3\u0142nocnej. O ile oddzia\u0142 "M\u0142ota" [VI Brygada] posiada\u0142 mocne oparcie w siatce terenowej WiN na Podlasiu, to oddzia\u0142y V Brygady by\u0142y zdane wy\u0142\u0105cznie na w\u0142asne si\u0142y. W gr\u0119 wchodzi\u0142y pojedyncze punkty oparcia, m.in. opanowane przez wile\u0144skich AK-owc\u00f3w struktury Pa\u0144stwowego Urz\u0119du Repatriacyjnego. Wyj\u0105tkiem by\u0142 tu szwadron "\u017belaznego", kt\u00f3ry mia\u0142 zaplecze w Bobolicach w postaci wo\u0142kowyskiej grupy BOA [Bojowy Oddzia\u0142 Armii] dowodzonej przez ppor. Stefana Pabisia "Stefana". Przesz\u0142a ona jesieni\u0105 1945 z broni\u0105 w r\u0119ku z terenu w\u0142\u0105czonego do ZSRR, zdemobilizowa\u0142a si\u0119, po czym jej \u017co\u0142nierze za po\u015brednictwem PUR osiedlili si\u0119 w Bobolicach kontynuuj\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105. Latem 1946 w sk\u0142ad V Brygady Wile\u0144skiej wesz\u0142a r\u00f3wnie\u017c niedu\u017ca lokalna grupa partyzancka dowodzona przez pchor. W\u0142adys\u0142awa Heli\u0144skiego "Ma\u0142ego", walcz\u0105ca pod kryptonimem "Tartak" [jej kontakty u\u0142atwi\u0142y szwadronom "Leszka" i "Zeusa" trwanie w terenie w ko\u0144cowym okresie dzia\u0142alno\u015bci].
Poza tymi nielicznymi punktami oparcia szwadrony V Brygady na Pomorzu i Mazurach mog\u0142y liczy\u0107 tylko na prywatne kontakty, m.in. w\u015br\u00f3d repatriant\u00f3w z Kres\u00f3w, oraz na og\u00f3ln\u0105 \u017cyczliwo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa.
\"\"
Prawdopodobnie rok 1948. VI Brygada Wile\u0144ska AK. Spotkanie \u017co\u0142nierzy kpt. Kazimierza Kamie\u0144skiego "Huzara" i W\u0142adys\u0142awa \u0141ukasiuka "M\u0142ota". Na pierwszym planie kpt. "M\u0142ot".<\/span><\/font><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[9],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/991"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=991"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/991\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=991"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=991"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=991"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}