{"id":985,"date":"2006-03-28T11:53:47","date_gmt":"2006-03-28T09:53:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/03\/28\/ostatni-niezlomny-jozef-franczak-ps-lalek-czesc-2\/"},"modified":"2019-10-15T08:26:07","modified_gmt":"2019-10-15T06:26:07","slug":"ostatni-niezlomny-jozef-franczak-ps-lalek-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=985","title":{"rendered":"Ostatni niez\u0142omny – J\u00f3zef Franczak ps. "Lalek" – cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"

Strzela jak na filmie<\/b>
\nDzi\u015b Danuta Mazur cierpi
\nna chorob\u0119 n\u00f3g. Ca\u0142ymi dniami siedzi na ganku murowanego
\ndomu w Wygnanowicach. 59 lat temu, gdzie\u015b w po\u0142owie 1946 r.
\nkole\u017canka poprosi\u0142a jej ojca o przenocowanie ch\u0142opaka z lasu.
\n–
\nPierwszy raz go wtedy zobaczy\u0142am<\/span> – wspomina osiemdziesi\u0119cioletnia
\ndzi\u015b kobieta. – Przystojny, figur\u0119 mia\u0142, g\u0142os \u0142agodny. No… w
\nmoim gu\u015bcie by\u0142. Taki z brzuszkiem<\/span> – dodaje. I ju\u017c po jej pooranej
\nzmarszczkami twarzy p\u0142yn\u0105 \u0142zy.
\nNajcz\u0119\u015bciej spotykali
\nsi\u0119 w polu. W tajemnicy przed jej ojcem, cho\u0107 nale\u017ca\u0142 do siatki
\n„opiekun\u00f3w” Franczaka. Danuta bra\u0142a w chust\u0119 co\u015b
\ndo jedzenia i znika\u0142a na kilkadziesi\u0105t minut. Naj\u0142atwiej by\u0142o si\u0119
\nukrywa\u0107 w lecie. Zbo\u017ce wysokie, wszystko dooko\u0142a bujne, m\u0142odo\u015b\u0107
\npodpowiada\u0142a, jak si\u0119 chowa\u0107. Na pocz\u0105tku to tylko urywkowe
\nspotkania. Danuta oddawa\u0142a meldunki i przekazywa\u0142a informacje o
\nsytuacji w powiecie. Z czasem jednak s\u0142u\u017cbowe spotkania zmieni\u0142y
\nsi\u0119 w randki.
\n– Przynosi\u0142 mi ksi\u0105\u017cki,
\nr\u00f3\u017cne romanse – m\u00f3wi. – Kiedy\u015b nawet pokaza\u0142 w
\natlasie Kana\u0142 Sueski, twierdz\u0105c, \u017ce wojna \u015bwiatowa zacznie si\u0119
\ntam i ona nas wyzwoli. Ja w to wszystko wierzy\u0142am, bo on tak m\u00f3wi\u0142,
\n\u017ce wszystkich potrafi\u0142 przekona\u0107.<\/span>
\nFranczak nie chce nara\u017ca\u0107
\nnarzeczonej. Niekiedy zostawi w nocy jaki\u015b upominek na parapecie jej
\nokna, innym razem ona sama czuje, \u017ce j\u0105 obserwuje schowany w lesie.
\nCzasem Danuta dowie si\u0119,
\n\u017ce „Lalu\u015b” strzela\u0142 si\u0119 z milicj\u0105 w Lublinie, innym
\nrazem, \u017ce z „ubejcami” w Lubartowie. Udaje, \u017ce j\u0105 to nic
\nnie obchodzi. Wojna si\u0119 przecie\u017c sko\u0144czy\u0142a, a wszyscy dooko\u0142a
\nchc\u0105 wreszcie normalnie \u017cy\u0107. Ale koniec lat czterdziestych to
\nokres terroru. Na Lubelszczy\u017anie strzelaniny to rzeczy codzienne. UB
\ni wojsko w poszukiwaniu partyzant\u00f3w aresztuje tysi\u0105ce os\u00f3b,
\npodpala cha\u0142upy, straszy i bije.
\nDochodzi do tego, \u017ce od
\npo\u0142owy 48 r. grupa „Uskoka”, w kt\u00f3rej jest teraz
\nFranczak, siedzi jak mysz pod miot\u0142\u0105 i tylko raz na miesi\u0105c
\norganizuje akcje. Gin\u0105 szefowie gminnych i powiatowych komitet\u00f3w
\nPPR-u, szczeg\u00f3lnie zawzi\u0119ci utrwalacze w\u0142adzy ludowej,
\nposterunkowi i konfidenci. Zaraz po ka\u017cdej akcji – odwet. A potem
\nodwet za odwet. Czasami jest jedna ofiara, innym razem ginie
\nkilkana\u015bcie os\u00f3b. Historyk Tomasz \u0141abiszewski z IPN w pracy
\nzbiorowej „Ostatni Le\u015bni” szacuje, \u017ce w ca\u0142ym kraju
\ntylko w lipcu 1948 r. milicja i UB przeprowadzi\u0142a ponad 2 tys.
\noperacji przeciwko „bandom”. W przeczesywaniu las\u00f3w
\nwzi\u0119\u0142o udzia\u0142 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy funkcjonariuszy.
\nW maju 1948 r. patrol
\n„Lalusia” wpada w zasadzk\u0119 ko\u0142o wsi Cyganka ko\u0142o
\nLublina. Od strza\u0142\u00f3w padaj\u0105 dwaj partyzanci, dwaj inni s\u0105
\nranni. Ich dow\u00f3dca – po wystrzeleniu magazynka – znika. Wymyka
\nsi\u0119 ob\u0142awie. Nawet jest nie dra\u015bni\u0119ty.
\n„Coraz wi\u0119cej ludzi
\npopada w apatyczny nastr\u00f3j i przestaje wierzy\u0107 w rych\u0142e
\nzmiany na lepsze. Ludzie coraz bardziej dostosowuj\u0105 si\u0119 do
\nznienawidzonego, a umacniaj\u0105cego si\u0119 porz\u0105dku – bo przecie\u017c
\ntrzeba \u017cy\u0107. My garstka strace\u0144c\u00f3w – jak nas nazywaj\u0105 –
\nstajemy si\u0119 oaz\u0105 wiary i woli zwyci\u0119stwa na pustyni zw\u0105tpienia i
\nbeznadziejno\u015bci” <\/span>– notowa\u0142 „Uskok”.
\nW Wigili\u0119 24 grudnia
\n1948 r. milicji udaje si\u0119 wreszcie dorwa\u0107 „Lalusia”. W
\npojedynk\u0119 zostaje zaskoczony w sklepie w Wygnanowicach. Ale i tym
\nrazem jest szybszy. Strzela jak na filmie. Jeden z milicjant\u00f3w
\npada trafiony, on sam dobiega do lasu. Jest ranny w brzuch. B\u0119dzie
\nsi\u0119 leczy\u0142 kilka miesi\u0119cy. W tym czasie jednak zostaje wytropiony
\n„Uskok”. Najpierw informator o pseudonimie „Janek”
\nwydaje najbli\u017cszego wsp\u00f3\u0142pracownika Bro\u0144skiego –
\n„Babinicza”. Ten z kolei katowany przez ubek\u00f3w z
\nLubartowa ujawnia po\u0142o\u017cenie bunkra, w kt\u00f3rym chowa si\u0119
\ncharyzmatyczny dow\u00f3dca.
\n21 maja ca\u0142a okolica
\nbunkra zostaje otoczona. Po kr\u00f3tkiej wymianie strza\u0142\u00f3w
\n\u201eUskok” pope\u0142nia samob\u00f3jstwo. Zadowoleni
\nfunkcjonariusze maluj\u0105 na desce napis :\u201eBunkier i \u00bbUskoka \u00ab
\nszlak [sic!] trafi\u0142” i fotografuj\u0105 j\u0105 w zdobytym schowku. W
\nich r\u0119ce wpada ca\u0142e archiwum oddzia\u0142u.
\nNa jednej z fotografii –
\nnad g\u0142ow\u0105 pochylonego nad map\u0105 Franczaka – pojawia si\u0119 cyferka
\n\u201ejeden”.<\/p>\n

Adwokat z Lublina<\/b>
\nOpowie\u015b\u0107 o ostatnim
\npolskim partyzancie powinna si\u0119 rozpoczyna\u0107 w\u0142a\u015bnie w tym
\nmomencie. W ca\u0142ym kraju – wed\u0142ug danych resortu bezpiecze\u0144stwa –
\nukrywa si\u0119 jeszcze 250 \u017co\u0142nierzy. Przede wszystkim na
\nBia\u0142ostocczy\u017anie i na Lubelszczy\u017anie.
\nCoraz rzadziej jednak
\npartyzanci maj\u0105 ze sob\u0105 kontakt. Cz\u0119sto poszczeg\u00f3lni
\n\u017co\u0142nierze nie wiedz\u0105 nawet, \u017ce s\u0105 ju\u017c samotni w swoim rejonie.
\nDo lutego 1953 r. dzia\u0142aj\u0105 ostatni \u017co\u0142nierze „Uskoka”,
\nza\u015b w lipcu ko\u0144czy si\u0119 wielomiesi\u0119czne polowanie na
\nsiedmioosobowy patrol por. Wac\u0142awa Grabowskiego „Puszczyka”
\npod M\u0142aw\u0105. W dokumentach UB zachowa\u0142 si\u0119 nawet rachunek za
\nwydanie ich kryj\u00f3wki. Agent „N-20” dosta\u0142 za to
\n\u015bmieszn\u0105 w\u00f3wczas sum\u0119 5 tys. z\u0142otych. Ca\u0142a si\u00f3demka
\nzgin\u0119\u0142a.
\nW nocy z 2 na 3 marca
\n1957 r. we wsi Jeziorko ko\u0142o \u0141om\u017cy grupa operacyjna SB-KBW zabi\u0142a
\nppor. Stanis\u0142awa Marchewk\u0119 „Ryb\u0119” – ostatniego
\npartyzanta na Bia\u0142ostocczy\u017anie. W lutym 1959 r. ko\u0142o Le\u017cajska
\nzosta\u0142 aresztowany Micha\u0142 Krupa, a 30 grudnia 1961 r. w powiecie
\nbi\u0142gorajskim wpada „D\u0105b” – Andrzej Kiszka.
\n„Lalu\u015b” ukrywa
\nsi\u0119 dalej. Albo ma niebywa\u0142e szcz\u0119\u015bcie, albo jest najbardziej
\nroztropny. Na pewno jest zdeterminowany. Mimo \u017ce najbli\u017csi
\nwsp\u00f3\u0142pracownicy, a z czasem i Danuta Mazur prosili, by si\u0119
\nujawni\u0142, odmawia.
\nDecyduj\u0105ce by\u0142o
\nspotkanie z lubelskim adwokatem Rachwaldem nied\u0142ugo po og\u0142oszeniu w
\nkwietniu 1956 r. ostatniej ju\u017c amnestii. Franczak pojawi\u0142 si\u0119 w
\nmieszkaniu adwokata zupe\u0142nie niepostrze\u017cenie. Musia\u0142 potwornie
\nuwa\u017ca\u0107, bo miasto roi\u0142o si\u0119 od bezpieki. Mie\u015bci\u0142o si\u0119 tam te\u017c
\ncentrum aparatu represji, a funkcjonariusze znali podobizn\u0119
\n„Lalusia”. Wiedzieli tak\u017ce, \u017ce stosuje r\u00f3\u017cne
\nfortele. Do lustrowania okolic, w kt\u00f3rych mia\u0142 zabawi\u0107
\nd\u0142u\u017cej, u\u017cywa\u0142 na przyk\u0142ad przebrania kobiety. Wiemy, \u017ce
\nwcze\u015bniej zdarza\u0142o mu si\u0119 ukrywa\u0107 w Lublinie. Dzi\u015b kr\u0105\u017c\u0105
\nw\u015br\u00f3d miejscowych niesamowite wr\u0119cz legendy. \u017be na kilka
\nlat wyjecha\u0142 na Zach\u00f3d, \u017ce przekupi\u0142 kilku wysokich
\nfunkcjonariuszy i ukrywa\u0142 si\u0119 w Warszawie. \u017be trzyma\u0142 na muszce
\njakiego\u015b genera\u0142a, \u017ce strzela\u0142 z zamkni\u0119tymi oczami i zawsze
\ntrafia\u0142…
\nDok\u0142adnie wiemy, o czym
\n„Lalu\u015b” rozmawia\u0142 z adwokatem. Danuta Mazur, dla kt\u00f3rej
\nto spotkanie mog\u0142o oznacza\u0107 legalizacj\u0119 jej zwi\u0105zku, ujawnia
\ntajemnic\u0119 tego wieczoru. Franczak zapyta\u0142 wprost: – Co na niego
\nmaj\u0105 i co dostanie w zamian za poddanie si\u0119 z broni\u0105? Je\u015bli
\nwsadz\u0105 go na 15 lat – mo\u017ce si\u0119 ujawni\u0107, je\u015bli na wi\u0119cej –
\nb\u0119dzie walczy\u0142 dalej. Mecenas mimo amnestii nie mia\u0142 dobrych
\nwie\u015bci: – Na sucho ci to nie ujdzie. Oficjalne dossier „Lalusia”
\nby\u0142o rzeczywi\u015bcie imponuj\u0105ce.
\nW\u0142adza oskar\u017ca\u0142a go o
\nkilkana\u015bcie morderstw. List\u0119 otwiera\u0142o dw\u00f3ch \u017byd\u00f3w,
\ncz\u0142onk\u00f3w Gwardii Ludowej, zastrzelonych w Skrzynicach zim\u0105
\n1943 r. podczas walki. Nast\u0119pny by\u0142 wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w
\nzastrzeleniu czterech milicjant\u00f3w w czerwcu 1946 r. Potem
\nposterunkowy z Rybczewic i cz\u0142onek PPR-u Zdzis\u0142aw D\u0119bski z
\nMajdanka Kozickiego. W 1948 r. Franczak mia\u0142 na sumieniu kolejnego
\nmilicjanta z Rybczewic, a potem komendanta ORMO we wsi Wola
\nGardzienicka. W sierpniu 1951 r. mia\u0142 za\u015b zastrzeli\u0107 tajnego
\nwsp\u00f3\u0142pracownika UB we wsi Pass\u00f3w. Do tego dochodz\u0105
\nwspomniane ju\u017c strzelaniny w Bojanicach, Cygance i Wygnanowicach.
\nTo nie koniec. Z akt
\nwynika tak\u017ce, \u017ce 10 lutego 1953 r. razem z dwoma innymi
\npartyzantami zorganizowa\u0142 napad akcj\u0119 na Kas\u0119 GS w Piaskach, w
\nkt\u00f3rej zostaje zastrzelony komendant posterunku MO. Z tej
\nakcji uniewinnia go m\u0142odsza o nieca\u0142y rok Wiktoria Olszewska,
\nkole\u017canka ze szko\u0142y. – On nie rabowa\u0142 – m\u00f3wi. Potwierdza to
\ntak\u017ce Danuta Mazur. Twierdzi, \u017ce z czasem wszystkie przest\u0119pstwa w
\nokolicy zacz\u0119to mu przypisywa\u0107. Akcj\u0119 na kas\u0119 r\u00f3wnie\u017c,
\ncho\u0107 „Lalu\u015b” mia\u0142 tylko wys\u0142a\u0107 anonim, w kt\u00f3rym
\nostrzega\u0142, \u017ce napad jest szykowany, ale on nie ma z tym nic
\nwsp\u00f3lnego. Czy nie mia\u0142 rzeczywi\u015bcie? W akcji poleg\u0142
\n„Wiktor”, kt\u00f3ry by\u0142 jego dow\u00f3dc\u0105. Janina
\nWilko\u0142ek, w\u00f3wczas nastoletnia dziewczynka, powtarza to, o
\nczym rozmawiali doro\u015bli: – Tak, rabowa\u0142, ale rozdawa\u0142 biednym. To
\nby\u0142 taki nasz lubelski Janosik.
\n– Od do\u017cywocia si\u0119 nie
\nwywiniesz<\/span> – mecenas Rachwald nie owija\u0142 w bawe\u0142n\u0119. Zaraz jednak
\ndoda\u0142, \u017ce na tak\u0105 kar\u0119 wystarczy tylko to, co zgromadzi\u0142a
\nprokuratura. To za\u015b, co ma UB w swoich aktach – wystarczy, aby
\n\u201eprzypadkowo” zgin\u0105\u0142 w trakcie aresztowania albo nie
\nwytrzyma\u0142 trud\u00f3w \u015bledztwa.
\nAle w pa\u017adzierniku 1956
\nr. zacz\u0119\u0142a si\u0119 odwil\u017c. Z wi\u0119zie\u0144 zacz\u0119li wychodzi\u0107 \u017co\u0142nierze
\nAK skazani wcze\u015bniej na kar\u0119 \u015bmierci. – M\u00f3wi\u0142am mu, \u017ce
\nm\u00f3j s\u0105siad wr\u00f3ci\u0142 do Wygnanowic z potr\u00f3jnym
\nwyrokiem<\/span> – wspomina Danuta Mazur. – J\u00f3zek si\u0119 waha\u0142, ale si\u0119
\nnie przem\u00f3g\u0142. Obj\u0105\u0142 mnie i powiedzia\u0142, \u017ce nie wyjdzie ju\u017c
\nnigdy.<\/span>
\nJakby na potwierdzenie
\njesieni\u0105 1956 r. zdoby\u0142 ambulans pocztowy przewo\u017c\u0105cy 108 tys.
\nz\u0142otych. Trzy lata p\u00f3\u017aniej do jego teczki trafia tak\u017ce
\nsprawa Mieczys\u0142awa Lipskiego, oficera KW MO z Lublina. „Lalu\u015b”
\npostrzeli\u0142 go w styczniu 1959 r. Ju\u017c wtedy doskonale wiedzia\u0142, \u017ce
\nwok\u00f3\u0142 niego zaciska si\u0119 \u015bmiertelna p\u0119tla. – Cierpia\u0142, i
\ntylko B\u00f3g jeden wie, jak bardzo – dodaje by\u0142a narzeczona.<\/p>\n

Ostatni niez\u0142omny – J\u00f3zef Franczak ps. „Lalek” – cz\u0119\u015b\u0107 3><\/span><\/span><\/a><\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"