{"id":984,"date":"2006-03-28T12:02:24","date_gmt":"2006-03-28T10:02:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/03\/28\/ostatni-niezlomny-jozef-franczak-ps-lalek-czesc-1\/"},"modified":"2019-10-15T08:25:32","modified_gmt":"2019-10-15T06:25:32","slug":"ostatni-niezlomny-jozef-franczak-ps-lalek-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=984","title":{"rendered":"Ostatni niez\u0142omny – J\u00f3zef Franczak ps. "Lalek" – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

OSTATNI
\n\u017bO\u0141NIERZ NIEPODLEG\u0141EJ – Sier\u017c. J\u00f3zef Franczak ps. „Lalek” (1918-1963)
\n<\/b><\/u><\/span><\/p>\n

\n

W ma\u0142ej wsi w
\nwojew\u00f3dztwie lubelskim zgin\u0105\u0142 jesieni\u0105 1963 roku podczas
\nob\u0142awy 45-letni J\u00f3zef Franczak, poszukiwany listem go\u0144czym
\nby\u0142y AK-owiec. By\u0142 ostatnim \u017co\u0142nierzem antykomunistycznego
\npodziemia. Z broni\u0105 w r\u0119ku ukrywa\u0142 si\u0119 dok\u0142adnie 24 lata.<\/p>\n

\"\"
\nSier\u017c. J\u00f3zef Franczak ps. „Lalek” (zdj\u0119cie przedwojenne).<\/span><\/p>\n

To by\u0142 niesamowity rok –
\n1963. W Dallas ginie John F. Kennedy. Walentina Tiereszkowa macha
\nludzko\u015bci z orbity oko\u0142oziemskiej. Na os\u0142od\u0119 imperialistom – The
\nBeatles nagrywaj\u0105 singiel „She Loves You”. A w Polsce? Na
\nca\u0142ego trwa nasza ma\u0142a stabilizacja. Rewelacyjny Zbigniew
\nPietrzykowski po raz czwarty zostaje mistrzem Europy w boksie, a
\nRoman Zambrowski wylatuje z KC, co jest wyra\u017anym sygna\u0142em, \u017ce
\nokres b\u0142\u0119d\u00f3w i wypacze\u0144 jest ju\u017c za nami. Prawdziwe
\nrewelacje jednak czekaj\u0105 rodak\u00f3w na odcinku kultury. W Warszawie odbywa si\u0119 premiera „Jak
\nby\u0107 kochan\u0105” Wojciecha Hasa, Bohdan \u0141azuka bierze udzia\u0142 w
\nzdj\u0119ciach do filmu „Beata”, za\u015b rewelacyjny Zbigniew
\nMaklakiewicz wyst\u0119puje w a\u017c czterech filmach.<\/span>
No i jeszcze jedno. W
\nma\u0142ej wsi ko\u0142o Piask w wojew\u00f3dztwie lubelskim ginie podczas
\nob\u0142awy 45-letni J\u00f3zef Franczak, poszukiwany listem go\u0144czym
\nby\u0142y AK-owiec. Dopiero niedawno, po ujawnieniu dokument\u00f3w
\noperacyjnych SB sprzed czterdziestu lat okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142
\nostatnim polskim partyzantem. Z broni\u0105 w r\u0119ku ukrywa\u0142 si\u0119
\ndok\u0142adnie 24 lata.<\/span><\/p>\n

Grupa z pepesz\u0105<\/b>
\n80-letnia dzi\u015b siostra
\nFranczaka Czes\u0142awa Kasprzak w pustym domu w Kolonii K\u0119b\u0142\u00f3w
\nko\u0142o Lublina nie ma specjalnie du\u017co do roboty. Dziarska staruszka
\nopowiada dzieje swojej batalii z mszycami. Pr\u00f3bowa\u0142y ze\u017cre\u0107
\npaprotki, ale im si\u0119 nie uda\u0142o. Nagle w jej b\u0142\u0119kitnych oczach
\npojawiaj\u0105 si\u0119 \u017cywsze ogniki. – Nie, \u017ce m\u00f3j brat, ale on od
\nBoga mia\u0142 – wzdycha. – By\u0142 taki przystojny, jelegancki, ca\u0142y
\nJ\u00f3zwa…
\nElegancki? W dokumentach
\nlubelskiego IPN-u przetrwa\u0142o kilka zdj\u0119\u0107 J\u00f3zefa Franczaka.
\nNa jednym z nich \u017co\u0142nierz jest ledwo widoczny. Zza pogi\u0119\u0107 i
\nprzetar\u0107 po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ego papieru dostrzec mo\u017cna tylko wyra\u017ane
\noczy. Nad nimi \u0142amie si\u0119 fala modnego zaczesu. To przez t\u0119 fryzur\u0119
\ni maniery eleganta dosta\u0142 podczas okupacji ma\u0142o dziarsk\u0105 ksyw\u0119 –
\n„Lalu\u015b”. Przezwisko przylgn\u0119\u0142o do niego na lata. Ale
\nby\u0142y i inne. Zygmunt Libera „Babinicz”, partyzant z
\nLubelszczyzny, nazywa\u0142 go „Laleczk\u0105”. W jakich\u015b
\nmeldunkach figuruje tak\u017ce jako „Gu\u015bciowa”. A gdy po
\nwojnie wyjecha\u0142 do Sopotu, by rozpocz\u0105\u0107 nowe \u017cycie, zmieni\u0142
\npapiery na J\u00f3zefa Bagi\u0144skiego.
\nDwa kolejne zdj\u0119cia
\npochodz\u0105 z lata 1947 r. Byli Ak-owcy to dla w\u0142adzy ludowej mordercy
\nz bandy. Na zdj\u0119ciach nie wida\u0107, by si\u0119 tym przejmowali.
\nZadowoleni, pewni siebie, uzbrojeni. Na jednej z fot „Lalek”
\nstoi z go\u0142\u0105 klat\u0105. Jako\u015b go to peszy. Wypr\u0119\u017ca si\u0119 do przodu,
\nale min\u0119 ma nie t\u0119g\u0105. Na nast\u0119pnym zdj\u0119ciu czw\u00f3rka
\npartyzant\u00f3w inscenizuje scen\u0119 zatrzymania szpiega. Gra go
\nw\u0142a\u015bnie „Lalu\u015b”. Chyba si\u0119 \u015bmieje, za\u015b pozosta\u0142a
\ntr\u00f3jka mierzy do niego ze zdobycznej broni. Kto\u015b po lewej
\nstronie ma go na muszce pepeszy, Walenty Wa\u015bkiewicz „Strza\u0142a”
\njakby wyszarpuje mu papiery, a Stanis\u0142aw Kuchcewicz „Wiktor”
\nbierze t\u0119gi zamach i za chwil\u0119 urwie mu g\u0142ow\u0119 metalow\u0105 kolb\u0105.
\nTakie tam zabawy „zaplutych kar\u0142\u00f3w reakcji”. Na
\nkolejnej fotografii „Lalu\u015b” stoi ty\u0142em. W tyrolskim
\nkapelusiku filuternie przekrzywionym na boczek wygl\u0105da jak gajowy z
\nbajki o czerwonym kapturku. Do tego ten bia\u0142y ko\u0142nierz a la
\nS\u0142owacki. Kupa \u015bmiechu.
\nAle na zdj\u0119ciach jest
\nco\u015b, co ju\u017c nie bawi. Nad g\u0142owami golas\u00f3w wida\u0107 cyfry.
\nS\u0142u\u017cy\u0142y do identyfikacji. Zdj\u0119cia pochodz\u0105 bowiem z archiwum
\nZdzis\u0142awa Bro\u0144skiego „Uskoka”. „Resort”, jak na
\nUB m\u00f3wi si\u0119 do dzi\u015b w tych stronach, namierzy\u0142 go w maju
\n1949 r. „Uskok” wysadzi\u0142 si\u0119 granatem w obl\u0119\u017conym
\nbunkrze. Zosta\u0142o po nim archiwum, w tym pisany po wojnie pami\u0119tnik
\ni zdj\u0119cia. Dzi\u0119ki nim kontynuowano polowanie na by\u0142ych AK-owc\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Trzeci z lewej J\u00f3zef Franczak ps. „Lalek”<\/span><\/span> Zdj\u0119cie zrobione prawdopodobnie w 1948 roku. Od lewej Walenty Wa\u015bkowicz „Strzala” d-ca patrolu w oddziale kpt. Bro\u0144skiego „Uskoka”, zgin\u0105\u0142 w 1949 roku w walce z grup\u0105 operacyjn\u0105 UB, Stanis\u0142aw Kuchewicz „Wiktor” \u017co\u0142nierz NSZ ze zgrupownia mjr Pazderskiego „Szarego”, po rozbiciu przez NKWD, walczy\u0142 w oddzialach sier\u017c. Walewskiego „Zemsty” i Stefana Brzuszka „Boruty”, od 1947 r. d-ca patrolu kpt.”Uskoka”, zgin\u0105\u0142 zastrzelony przez funkcjonariusza MO w 1953 roku, J\u00f3zef Franczak ps. „Lalek”, czwarty z lewej Julian Kowalczyk „Cichy” zgina\u0142 w walce z UB w 1951 r.<\/span><\/p>\n

„Strza\u0142\u0119” z
\npierwszego zdj\u0119cia dopadli jeszcze w kwietniu ’49, „Wiktora”
\ndopiero w 1953 r. Niezidentyfikowany partyzant z pepesz\u0105 pewnie pad\u0142
\nw jednej z kilkudziesi\u0119ciu innych potyczek. Do 1956 r. Lubelszczyzna
\nhucza\u0142a od nocnych wystrza\u0142\u00f3w. Z czasem by\u0142o ich coraz
\nmniej.
\nA\u017c ucich\u0142y zupe\u0142nie.
\nOb\u0142awa trwa\u0142a jednak dalej. Resort – krok po kroku – namierza\u0142
\nostatniego partyzanta w PRL-u. Ten wymyka\u0142 si\u0119 jak duch i powoli
\nzmienia\u0142 si\u0119 w \u017cyw\u0105 legend\u0119.<\/p>\n

Byle nie do Ludowego
\nWojska<\/b>
\nHistoria jego \u017cycia to
\ndzieje polowania. W tarapatach by\u0142 od chwili napa\u015bci Niemiec na
\nPolsk\u0119. Ale do niewoli dosta\u0142 si\u0119 radzieckiej. Po kilku dniach by\u0142
\nju\u017c na wolno\u015bci. Uciek\u0142. Zapewne jak inni \u017co\u0142nierze „po
\nprzej\u015bciach” wr\u00f3ci\u0142 w rodzinne strony. Od razu zwi\u0105za\u0142
\nsi\u0119 z powstaj\u0105c\u0105 konspiracj\u0105. Dok\u0142adnie tak samo zrobi\u0142 Janusz
\nBrochwicz-Lewi\u0144ski „Gryf”. Dzi\u015b ten 85-letni kombatant
\nopowiada: – Za dnia pracowali\u015bmy jako robotnicy, wieczorami sz\u0142o
\nszkolenie, a potem nocami szli\u015bmy na akcje. Ju\u017c po roku ka\u017cdy mia\u0142
\nkilka \u017cyciorys\u00f3w. Ja by\u0142em magazynierem, mechanikiem,
\nsprzedawa\u0142em w\u0119giel. A po robocie wyr\u00f3wnywa\u0142em rachunki z
\nNiemcami. Rano znowu pokornie \u0142adowa\u0142em w\u0119giel. Po wpadce –
\nprzeszed\u0142em do partyzantki. Tam pozna\u0142em „Babinicza” i
\n„Lalusia”.
\nJ\u00f3zef Franczak
\nzosta\u0142 dow\u00f3dc\u0105 dru\u017cyny, a potem dow\u00f3dc\u0105 plutonu w
\nIII Rejonie Obwodu Lublin AK. By\u0142 jednym z 60 tysi\u0119cy takich jak on
\nkonspirator\u00f3w na Lubelszczy\u017anie. Gdy w lipcu 1944 r. Armia
\nCzerwona przekroczy\u0142a Bug, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 tu d\u0142ugo oczekiwana
\nakcja „Burza”. Celem tej insurekcji by\u0142o nie tyle
\nwyp\u0119dzenie Niemc\u00f3w, ale u\u015bwiadomienie w\u0142adzom sowieckim, \u017ce
\nna wyzwolonych terenach gospodarzem s\u0105 Polacy. Najwi\u0119ksze boje
\ntoczy\u0142a 27. Wo\u0142y\u0144ska Dywizja AK. Zdoby\u0142a samodzielnie Lubart\u00f3w,
\nKock i Firlej. Wraz z innymi oddzia\u0142ami odda\u0142a „na tacy”
\nwyzwolicielom z Armii Czerwonej kilkadziesi\u0105t miast i miasteczek.
\nDosz\u0142o wtedy do
\nkontakt\u00f3w AK z sowieck\u0105 i komunistyczn\u0105 partyzantk\u0105.
\nZdzis\u0142aw Bro\u0144ski \u201eUskok”, przysz\u0142y dow\u00f3dca
\n\u201eLalusia”, tak opisa\u0142 w pami\u0119tniku porucznika AL \u201eCzarnego
\nS\u0119pa”:
\n\u201eButy cokolwiek za du\u017ce, bo \u00bbrekwirowane \u00ab.
\nZ jednego zwisa onuca, na drugim sterczy zardzewia\u0142a ostroga. Polski
\nmundur za ciasny i dlatego niezapi\u0119ty. Pas obci\u0105\u017cony pistoletem,
\ngranatami opad\u0142 poni\u017cej brzucha. Na plecach dynda si\u0119 mapnik
\nwy\u0142adowany s\u0142onin\u0105, cebul\u0105 i chlebem. Na g\u0142owie on sobie
\npotrzebowa\u0142 w\u0142o\u017cy\u0107 oficersk\u0105 rogatywk\u0119, przy kt\u00f3rej otok
\nw\u0142asnego pomys\u0142u ozdobi\u0142 czerwon\u0105 szmat\u0105, a na szmacie przypi\u0105\u0142
\nkwok\u0119”.
\n25 lipca Sowieci
\nprzyst\u0105pili do pierwszych aresztowa\u0144. Zostaje rozbrojona 27.
\nDywizja, a pi\u0119\u0107 dni potem 9. Dywizja Piechoty AK. Powoli, z dnia na
\ndzie\u0144, z tygodnia na tydzie\u0144 zaczynaj\u0105 si\u0119 zape\u0142nia\u0107
\noczyszczone ju\u017c z trup\u00f3w (po niegdysiejszych niemieckich
\ngospodarzach) cele wi\u0119zienia na lubelskim zamku i baraki na
\nMajdanku.
\n\u201eNie przychodzi\u0142a mi
\njeszcze wtedy do g\u0142owy my\u015bl – notuje dalej \u201eUskok” – \u017ce
\nw\u0142adze \u00bbdemokratyczne \u00ab mog\u0105 potraktowa\u0107 mnie jako
\nprzest\u0119pc\u0119 za to, \u017ce by\u0142em dow\u00f3dc\u0105 oddzia\u0142u
\npartyzanckiego AK. \u017be wszystkie organizacje niekomunistyczne b\u0119d\u0105
\ntraktowane jako \u00bbfaszystowskie \u00ab i \u00bbprohitlerowskie
\n\u00ab. A wi\u0119c wrogie wolno\u015bci i demokracji!… Nie
\nprzypuszcza\u0142em, \u017ce moje wysi\u0142ki w niesieniu pomocy Ojczy\u017anie b\u0119d\u0105
\ntraktowane jako praca dla Hitlera”.<\/span>
\nFranczak w sierpniu 1944
\nr. zosta\u0142 wcielony do Ludowego Wojska. W K\u0105kolewnicy, gdzie
\nstacjonuje jego jednostka, jest \u015bwiadkiem skazywania na \u015bmier\u0107
\nprzez polowy s\u0105d koleg\u00f3w z AK. Zdezerterowa\u0142 z wojska w
\nstyczniu 1945 r. i postanowi\u0142 uciec do Szwecji. Podobno ju\u017c mia\u0142
\nmiejsce na statku, zna\u0142 pewnego kapitana i by\u0142a szansa, \u017ce
\ndostanie si\u0119 na Bornholm. Na dworcu w Sopocie przez przypadek
\nzauwa\u017cy\u0142a go jednak s\u0105siadka z rodzinnej wsi. Po powrocie do domu
\nopowiedzia\u0142a o tym na lewo i prawo.
\nWkr\u00f3tce Franczak
\nzorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce UB depcze mu po pi\u0119tach. Na prze\u0142omie
\n1945\/46 wr\u00f3ci\u0142 w rodzinne strony. Zaraz potem trafi\u0142 pod
\ndow\u00f3dztwo legendarnego \u017co\u0142nierza – mjr. Hieronima
\nDekutowskiego „Zapory”. I znowu partyzantka. Przystojny i
\nwysoki nie mo\u017ce op\u0119dzi\u0107 si\u0119 od kobiet. Ukrywa si\u0119, ale na razie
\nwidzi w tym fantastyczn\u0105 zabaw\u0119.
\n17 czerwca 1946 r. bawi\u0142
\nsi\u0119 na weselu w Chmielniku. Go\u015bcie m\u0142odej pary – zupe\u0142nie
\nniepostrze\u017cenie – zostali okr\u0105\u017ceni przez grup\u0119 operacyjn\u0105 UB z
\nLublina i aresztowani. W\u015br\u00f3d weselnik\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej
\nwrog\u00f3w Polski Ludowej. Nawyki z wojny jednak pomagaj\u0105… Partyzanci
\nrozbrajaj\u0105 kilku konwojent\u00f3w i uciekaj\u0105. Przy okazji ginie
\nczterech funkcjonariuszy. Dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej „Lalu\u015b”
\nznowu jest w opa\u0142ach, kiedy do jego kwatery we wsi Bojanica wchodzi
\nmilicja. Kolejne dwa trupy.
\nGdy na pocz\u0105tku 1947 r.
\nkomunistyczne w\u0142adze og\u0142osi\u0142y amnesti\u0119, przewiduj\u0105c, \u017ce
\nskorzysta z niej kilkana\u015bcie tysi\u0119cy os\u00f3b w ca\u0142ym kraju –
\nujawnia si\u0119 53 tysi\u0105ce uzbrojonych \u017co\u0142nierzy. „Lalu\u015b”
\nnie.
\nAle jest ju\u017c kto\u015b, kto nied\u0142ugo zacznie go do tego delikatnie
\nnamawia\u0107.<\/p>\n

Ostatni niez\u0142omny – J\u00f3zef Franczak ps. „Lalek” – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/span><\/a><\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"