{"id":962,"date":"2006-04-20T10:26:29","date_gmt":"2006-04-20T08:26:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/04\/20\/mjr-franciszek-jerzy-jaskulski-zagon-zagonczyk-1913-8211-1947-czesc-2\/"},"modified":"2006-04-20T10:26:29","modified_gmt":"2006-04-20T08:26:29","slug":"mjr-franciszek-jerzy-jaskulski-zagon-zagonczyk-1913-8211-1947-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=962","title":{"rendered":"Mjr Franciszek Jerzy Jaskulski "Zagon", "Zago\u0144czyk" (1913 – 1947) – cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"

Akcje bojowe<\/span><\/font><\/p>\n

<\/span>Od pocz\u0105tku
\ndzia\u0142alno\u015bci w Radomskiem "Zago\u0144czyk" podj\u0105\u0142 walk\u0119 o
\nodbicie "terenu" z r\u0105k komunist\u00f3w. Powsta\u0144cy
\nprzede wszystkim odbijali uwi\u0119zionych koleg\u00f3w – rozbijali
\nwi\u0119zienia i posterunki MO\/UB, niekt\u00f3re kilkakrotnie.<\/p>\n

\n<\/div>\n

Z wi\u0119kszych akcji
\nwspomnie\u0107 trzeba o przeprowadzonym 13 stycznia 1946 r. naje\u017adzie na
\nPionki. Atak na czele 100-osobowego oddzia\u0142u poprowadzi\u0142 osobi\u015bcie
\nJaskulski, opanowano posterunek MO, rozbrojono Stra\u017c Fabryczn\u0105 przy
\npionkowskiej wytw\u00f3rni prochu, a przy okazji zdobyto 3 cekaemy,
\n6 pistolet\u00f3w maszynowych, granaty i amunicj\u0119.\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

18 lutego oddzia\u0142y
\n"Zago\u0144czyka" stoczy\u0142y bitw\u0119 w Laskach i Ponikwie z
\nob\u0142aw\u0105 oddzia\u0142\u00f3w NKWD wzmocnionych przez sowieciarzy z MO i
\nUB. Trudno powiedzie\u0107, czy mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107, i\u017c walcz\u0105 na tym
\nsamym miejscu, gdzie kiedy\u015b walczyli \u017co\u0142nierze Pi\u0142sudskiego, a
\nsam Komendant w\u0142a\u015bnie pod Laskami zosta\u0142 ranny. Walczyli – jakby
\nwiedzieli, ob\u0142awa NKWD zosta\u0142a nie\u017ale podziurawiona i z niczym
\npowr\u00f3ci\u0142a do baz.\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

10 kwietnia 1946 r.
\n\u017co\u0142nierze "Zago\u0144czyka" po raz drugi opanowali Pionki.
\nPoszukiwali "zas\u0142u\u017conych" UB-owc\u00f3w z Kielc i
\nCz\u0119stochowy, kt\u00f3rzy jednak ju\u017c wcze\u015bniej wyjechali z
\nmiasta. Partyzanci zaimprowizowali wiec antykomunistyczny i po 4
\ngodzinach wyjechali.\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

16 maja "Zago\u0144czycy"
\nwjechali do Zwolenia, opanowali posterunek MO, dokonali te\u017c akcji
\nekspropriacyjnej w Sp\u00f3\u0142dzielni Rolniczo-Handlowej.\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

22 maja mia\u0142a miejsce
\njedna z wi\u0119kszych akcji "Zago\u0144czyka". W tym czasie
\nwracaj\u0105 ju\u017c sowieckie oddzia\u0142y z frontu, po drodze zachowuj\u0105 si\u0119
\njak w kraju podbitym – rabuj\u0105c, a czasem nawet podpalaj\u0105c polskie
\nmiasta. 22 maja na ich trasie znalaz\u0142 si\u0119 Zwole\u0144. Okre\u015blenie
\n"pogrom" ludno\u015bci nie b\u0119dzie tu przesadzone. Kto\u015b jednak
\nzdo\u0142a\u0142 zawiadomi\u0107 partyzant\u00f3w, kt\u00f3rzy przegonili
\n(b\u0105d\u017a tylko: dogonili) Rosjan i odbili zrabowane mienie. Podobne
\nakcje powtarzaj\u0105 si\u0119 w tym okresie kilkakrotnie.\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

15 czerwca dochodzi do
\nbitwy oddzia\u0142\u00f3w "Zago\u0144czyka" z kolejnymi
\noddzia\u0142ami NKWD wracaj\u0105cymi z frontu. Rosjanie znowu napadli na
\nZwole\u0144, akcja by\u0142a jeszcze bardziej brutalna, by\u0142y przypadki
\ngwa\u0142t\u00f3w i rabunk\u00f3w, spalono kilka dom\u00f3w.
\nWezwani przez mieszka\u0144c\u00f3w partyzanci pobili czerwonoarmist\u00f3w,
\npad\u0142o co najmniej 35 zabitych (dane z uzasadnienia wyroku).
\nOkoliczno\u015bci tej akcji nie s\u0105 jednak do ko\u0144ca jasne. Wed\u0142ug
\njednej z wersji partyzanci szykowali w tym czasie atak na Kozienice,
\na na oddzia\u0142y sowieckie wpadli przypadkiem w Zwoleniu czy nawet ju\u017c
\nza miasteczkiem. (Pozwoli\u0142o to m\u00f3wi\u0107 komunistom o
\n"zasadzce"- jakby Rosjanie wiedzieli o zbli\u017caj\u0105cych si\u0119
\npartyzantach!). Wed\u0142ug innej wersji "zago\u0144czycy" pod
\nwp\u0142ywem pr\u00f3\u015bb mieszka\u0144c\u00f3w Zwolenia o ratunek
\nprzerwali planowan\u0105 akcj\u0119 i uderzyli na enkawudzist\u00f3w.
\nRosjan uratowa\u0142y oddzia\u0142y sowieckich "pogranicznik\u00f3w"
\n(z os\u0142awionej "zbiorczej dywizji" NKWD) i "polskiego"
\nUB\/MO z Radomia. Pr\u00f3cz Zwolenia Sowieci napadli i obrabowali w
\ntamtych dniach kilka s\u0105siednich miejscowo\u015bci – partyzantom
\nkilkakrotnie si\u0119 uda\u0142o odbija\u0107 ukradzione przez nich konie. Warto
\nw tym miejscu zauwa\u017cy\u0107, i\u017c prowokacja kielecka zwana poprawnie
\n"pogromem" (4 lipca 1946 r.) mog\u0142a mie\u0107 nie tylko
\npolityczny, mi\u0119dzynarodowy wymiar. Oczywi\u015bcie kolejne pr\u00f3by
\nwywo\u0142ania zaj\u015b\u0107 anty\u017cydowskich (Krak\u00f3w, Rzesz\u00f3w)
\ndowodz\u0105, jak bardzo komunistom zale\u017ca\u0142o na przedstawianiu Polski
\njako kraju antysemickiego, w kt\u00f3rym tylko obecno\u015b\u0107
\n"sowieciarzy" mo\u017ce zapewni\u0107 spok\u00f3j. Ale konkretnie
\nw lipcu 1946 r. chodzi\u0142o tak\u017ce o odwr\u00f3cenie uwagi od
\nprawdziwych pogrom\u00f3w dokonywanych na polskiej ludno\u015bci przez
\nRosjan, ale tak\u017ce przez "polskich" ubowc\u00f3w, w\u015br\u00f3d
\nkt\u00f3rych by\u0142o wielu \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

\u017bo\u0142nierze „Zago\u0144czyka” po ujawnieniu si\u0119 we wrze\u015bniu 1946 r. w Radomiu. Stoj\u0105 od lewej: Kazimierz Borkowski „Szatyn„, Zygmunt Za\u0142\u0119cki. W \u015brodku siedzi NN „Tarzan”, <\/span>z prawej Roman Pogodzi\u0144ski<\/span><\/font><\/p>\n

\n<\/div>\n

\n

\n<\/div>\n

\n

\n<\/div>\n

Nie powiod\u0142a si\u0119 natomiast
\npr\u00f3ba opanowania Kozienic. By\u0142a to jedna z najpowa\u017cniejszych
\nakcji podziemia antykomunistycznego w regionie radomskim.
14
\nczerwca 1946 r. \u017co\u0142nierze WiN przeprowadzili koncentracj\u0119 w
\nGzowicach. Atakowali przeje\u017cd\u017caj\u0105ce samochody wojskowe, kt\u00f3rymi
\nzamierzali potem jecha\u0107 do Zwolenia i Kozienic. Pierwsza faza
\noperacji by\u0142a udana. "Zago\u0144czyk" opanowa\u0142 central\u0119
\ntelefoniczn\u0105 MO w Zwoleniu, aby odci\u0105\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z Kozienicami.
\nNiestety, wojska sowieckie urz\u0105dzi\u0142y zasadzk\u0119 na partyzant\u00f3w
\nko\u0142o miejscowo\u015bci B\u0142otne G\u00f3rne. Po ci\u0119\u017ckich walkach
\noddzia\u0142 wycofa\u0142 si\u0119 do lasu.<\/p>\n

\u017bo\u0142nierze Franciszka
\nJaskulskiego opracowali r\u00f3wnie\u017c i realizowali plany
\neliminowania funkcjonariuszy komunistycznego aparatu bezpiecze\u0144stwa.
\nZabili m.in. kpt. Dymitra Bakuna, dow\u00f3dc\u0119 Komendy Powiatowej
\nMO w Kielcach. Nawet poruszanie si\u0119 w sporej obstawie nie uchroni\u0142o
\nubeckich siepaczy przed kulami partyzant\u00f3w WiN. 18 lipca 1946
\nroku mia\u0142a miejsce jedna z najbardziej spektakularnych akcji
\nzgrupowania "Zago\u0144czyka". Oddzia\u0142 Tadeusza Zieli\u0144skiego,
\nps. "Ig\u0142a", zorganizowa\u0142 zasadzk\u0119 na konw\u00f3j, w
\nkt\u00f3rym jecha\u0142 p\u0142k UB Alfred Wnukowski, szef aparatu
\nbezpiecze\u0144stwa w Rzeszowie, jeden z bardziej znanych w\u00f3wczas
\noprawc\u00f3w. W okolicach Modrzejowic, na trasie Radom – I\u0142\u017ca,
\nWnukowski wpad\u0142 w r\u0119ce \u017co\u0142nierzy "Ig\u0142y", zosta\u0142
\nzastrzelony; zgin\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c jego \u017cona Irena Sztejnach. Ta
\nw\u0142a\u015bnie akcja by\u0142a koronnym argumentem radomskiego SLD przeciwko
\npostawieniu pomnika \u017co\u0142nierzy WiN w Radomiu. Postkomuni\u015bci
\ntwierdz\u0105 bowiem, \u017ce partyzanci dokonali wtedy egzekucji na
\nbezbronnej kobiecie, kt\u00f3ra by\u0142a w ci\u0105\u017cy. Z relacji
\nuczestnik\u00f3w akcji wynika natomiast, \u017ce Irena Sztejnach by\u0142a
\nuzbrojona. Kamie\u0144 ku czci Wnukowskiego znajduje si\u0119 nadal w miejscu
\nzorganizowania zasadzki.<\/p>\n

\n<\/div>\n

Niestety, w tym samym
\nczasie, gdy przeprowadzono udan\u0105 akcj\u0119 przeciwko Wnukowskiemu,
\nzaciska\u0142a si\u0119 p\u0119tla wok\u00f3\u0142 Franciszka Jaskulskiego, kt\u00f3ry
\n10 lipca 1946 r. zostaje mianowany dow\u00f3dc\u0105 okr\u0119gu
\nKieleckiego WiN. 24 lipca 1946 roku "Zago\u0144czyk" odbi\u0142
\nwi\u0119\u017ani\u00f3w z transportu kolejowego na stacji Jedlnia-Letnisko.
\nIstniej\u0105 poszlaki, \u017ce informacj\u0119 o transporcie przekaza\u0142 Urz\u0105d
\nBezpiecze\u0144stwa. Po tej akcji, wobec konieczno\u015bci ukrycia
\nuwolnionych ludzi, "Zago\u0144czyk" pozosta\u0142 w Jedlni
\npraktycznie bez obstawy.\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

Zdrada<\/font>
<\/span><\/font><\/p>\n

\n<\/div>\n

<\/span><\/font>Podobnie jak "Uskok"
\nczy "Orlik" r\u00f3wnie\u017c "Zago\u0144czyk" pad\u0142
\nofiar\u0105 zdrady.
26 lipca do \u0142\u0105czniczki
\nJaskulskiego "Pantery" (Maria Szcz\u0119\u015bniak) zg\u0142osi\u0142 si\u0119
\njeden z wracaj\u0105cych z Gda\u0144ska ("Kruk") informuj\u0105c, \u017ce
\nprzyprowadzi\u0142 do Jedlni auta z broni\u0105. Towarzysz\u0105cych mu ludzi
\nprzedstawi\u0142 jako konspiracyjn\u0105 Milicj\u0119 Morsk\u0105. "Pantera"
\nprzyprowadzi\u0142a "Zago\u0144czyka" – wtedy "Kruk" i
\nrzekomi milicjanci rzucili si\u0119 na niego. Aresztowano r\u00f3wnie\u017c
\njego brata i \u0142\u0105czniczk\u0119. "Kruk", kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142
\ndo najbardziej zaufanych ludzi majora "Zago\u0144czyka", po
\nprzej\u0119ciu kolejnego transportu broni postanowi\u0142 potraktowa\u0107 j\u0105
\njako "wpisowe" za przej\u015bcie na stron\u0119 UB. UB-owcy doszli
\ndo wniosku, \u017ce je\u017celi zdradzi\u0142 – to b\u0119dzie zdradza\u0107 dalej. Nie
\nzawiedli si\u0119. "Kruk" doprowadzi\u0142 ich do swego dow\u00f3dcy.
Niestety, nie powiod\u0142y si\u0119
\nani pr\u00f3by odbicia Jaskulskiego z wi\u0119zienia, ani jego
\nucieczki.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fa\u0142szywe dokumenty u\u017cywane przez por. Franciszka Jaskulskiego w 1946.<\/span><\/font><\/p>\n

Podczas pobytu w celi, komuni\u015bci pr\u00f3bowali
\nprzekona\u0107 "Zago\u0144czyka" do zawarcia swoistego uk\u0142adu: w
\nzamian za ujawnienie si\u0119 jego ludzi, mia\u0142 uzyska\u0107 wolno\u015b\u0107. Dla
\nw\u0142adz by\u0142o to wa\u017cne, bo przez zgrupowanie przewija\u0142o si\u0119 od 800
\ndo 1.000 ludzi. Oczywi\u015bcie major Jaskulski (od lipca dow\u00f3dca
\nokr\u0119gu WiN) nie mia\u0142 w rzeczywisto\u015bci \u017cadnych szans na \u0142agodne
\npotraktowanie.<\/p>\n

\n<\/div>\n

Jeden z wykl\u0119tych<\/span><\/p>\n

<\/span>11
\nstycznia 1947 roku odby\u0142 si\u0119 w s\u0105dzie w Kielcach ju\u017c drugi proces
\n"Zago\u0144czyka" zorganizowany przez komunist\u00f3w.
\nWyrokiem S\u0105du Rejonowego w Kielcach wydanym 17 stycznia 1947 r.
\nmajor Franciszek Jaskulski skazany zosta\u0142 na kar\u0119 \u015bmierci. W
\nostatnim s\u0142owie zreszt\u0105 nie prosi\u0142 o \u017cycie, tylko o \u015bmier\u0107. Akt
\noskar\u017cenia zarzuca\u0142, \u017ce jego – jak to okre\u015blono – "bandy"
\nzamordowa\u0142y: 17 funkcjonariuszy UBP, 25 funkcjonariuszy MO, 18
\n\u017co\u0142nierzy Wojsk Polskich, 48 \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej oraz 12
\ndzia\u0142aczy demokratycznych. Pro\u015bb\u0119 o u\u0142askawienie Jaskulskiego
\nnapisa\u0142 w jego imieniu adwokat – Bierut jednak pro\u015bb\u0119 odrzuci\u0142.
\nMajor Franciszek Jaskulski zosta\u0142 stracony 19 lutego 1947 roku, trzy
\ndni przed og\u0142oszeniem amnestii. UB bardzo zale\u017ca\u0142o na tym, aby jej
\nnie doczeka\u0142. Egzekucj\u0119 przeprowadzono w tajemnicy, nie wiadomo
\nnawet, gdzie "Zago\u0144czyk" zosta\u0142 pochowany.
Po jego
\n\u015bmierci, podziemie zbrojne by\u0142o aktywne na Ziemi Radomskiej jeszcze
\nprzez kilka lat. Dzia\u0142a\u0142 na tym terenie Tadeusz Zieli\u0144ski "Ig\u0142a",
\na do sierpnia 1950 roku por. Aleksander M\u0142y\u0144ski "Dr\u0105gal".<\/p>\n

Historia
\nprzyzna\u0142a jednak racj\u0119 Jaskulskiemu i jego \u017co\u0142nierzom. Poza SLD
\nnikt nie kwestionuje patriotycznego charakteru dzia\u0142alno\u015bci
\npowojennego podziemia antykomunistycznego. Dziesi\u0119\u0107 lat temu
\nprawnej rehabilitacji doczeka\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c major
\n"Zago\u0144czyk". 6 grudnia 1991 roku S\u0105d Wojew\u00f3dzki w
\nKielcach uniewa\u017cni\u0142 wyrok ze stycznia 1947 roku, skazuj\u0105cy
\nJaskulskiego na \u015bmier\u0107. W uzasadnieniu s\u0105d stwierdzi\u0142, \u017ce mjr
\nFranciszek Jaskulski "Zago\u0144czyk" dzia\u0142a\u0142 na rzecz
\nniepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego. Za walki z Niemcami "Zago\u0144czyk"
\notrzyma\u0142 Krzy\u017c Virtuti Militari i Krzy\u017c Walecznych.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 1 ><\/font><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna – wprowadzenie ><\/a><\/font><\/p>\n