{"id":961,"date":"2006-04-20T10:30:41","date_gmt":"2006-04-20T08:30:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/04\/20\/mjr-franciszek-jerzy-jaskulski-zagon-zagonczyk-1913-8211-1947-czesc-1\/"},"modified":"2006-04-20T10:30:41","modified_gmt":"2006-04-20T08:30:41","slug":"mjr-franciszek-jerzy-jaskulski-zagon-zagonczyk-1913-8211-1947-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=961","title":{"rendered":"Mjr Franciszek Jerzy Jaskulski "Zagon", "Zago\u0144czyk" (1913 – 1947) – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

Mjr Franciszek Jerzy
\nJaskulski "Zago\u0144czyk" i Zwi\u0105zek Zbrojnej Konspiracji (ZZK)<\/span><\/font><\/p>\n

W czerwcu 2001 r. w Radomiu
\nstan\u0105\u0142 pomnik majora Franciszka Jaskulskiego "Zago\u0144czyka",
\n\u017co\u0142nierza Armii Krajowej i Zrzeszenia Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107.
\nCho\u0107 kilka miesi\u0119cy trwa\u0142y k\u0142\u00f3tnie mi\u0119dzy SLD a prawic\u0105
\nna temat lokalizacji monumentu, to jednak niewiele chyba os\u00f3b
\nzna jego bohatera. Major "Zago\u0144czyk" to na pewno posta\u0107
\nnietuzinkowa, to typowy przyk\u0142ad polskiego patrioty, wychowanego w
\nlatach II Rzeczpospolitej. Jego droga \u017cyciowa wiod\u0142a od harcerstwa,
\nprzez udzia\u0142 w wojnie obronnej 1939 roku, konspiracj\u0119, Armi\u0119
\nKrajow\u0105, po walk\u0119 z komunistami, pr\u00f3buj\u0105cymi narzuci\u0107
\nPolakom system obcy tradycji narodowej. Cho\u0107 wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce
\nhistoria przynajmniej od 10 lat przyznaje racj\u0119 "Zago\u0144czykowi",
\nto jednak nadal jego pami\u0119\u0107 jest opluwana przez obecnych dziedzic\u00f3w
\nczerwonej ideologii. Dla nich dzia\u0142acze WiN-u to "kontrowersyjna"
\ngrupa partyzancka, maj\u0105ca na sumieniu r\u00f3wnie\u017c niewinnych
\nludzi. Jak wi\u0119c wygl\u0105da\u0142y losy dow\u00f3dcy WiN na ziemi
\nradomskiej?
<\/span>\"\"
Mjr Franciszek Jerzy Jaskulski "Zagon","Zago\u0144czyk"<\/font><\/div>\n
\n<\/div>\n

W obronie niepodleg\u0142o\u015bci<\/font>\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

Mjr Franciszek Jaskulski urodzi\u0142 si\u0119 16 wrze\u015bnia 1914 roku w Castrop – Rauxel w Westfalii, w rodzinie polskich emigrant\u00f3w. By\u0142 synem Ignacego Jaskulskiego i Marii z Kozal\u00f3w, do kraju wr\u00f3ci\u0142 razem z rodzicami w maju 1926 r. Pa\u0144stwo Jaskulscy zamieszkali w Zdunach (powiat krotoszy\u0144ski), gdzie przysz\u0142y "Zago\u0144czyk" uko\u0144czy\u0142 siedmioletni\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105. W latach 1928-1933 ucz\u0119szcza\u0142 do Seminarium Nauczycielskiego w Krotoszynie. Po jego uko\u0144czeniu podj\u0105\u0142 prac\u0119 zarobkow\u0105 w Urz\u0119dzie Gminnym w Zdunach. W 1935 zosta\u0142 przeniesiony do gminy Kobylin. Przez 3 semestry studiowa\u0142 prawo. S\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 odby\u0142 w 17 pu\u0142. w Lesznie i uko\u0144czy\u0142 j\u0105 w 1937 r. w topniu kaprala. Wr\u00f3ciwszy do cywila Jaskulski zosta\u0142 nauczycielem; udziela\u0142 si\u0119 tak\u017ce w harcerstwie – w 1939 roku otrzyma\u0142 stopie\u0144 harcmistrza. Zmobilizowany wzi\u0105\u0142
\nudzia\u0142 w obronie Warszawy, potem wr\u00f3ci\u0142 do Zdun i w\u0142\u0105czy\u0142
\nsi\u0119 do pracy w konspiracji. Na podstawie nas\u0142uch\u00f3w i
\ninformacji z terenu redagowa\u0142 pisemko "Zago\u0144czyk" – st\u0105d
\njego partyzancki pseudonim. Poszukiwany przez gestapo wyjecha\u0142 w
\nroku 1942 w Lubelskie, zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Kedywem AK, otrzyma\u0142 stopie\u0144
\npodporucznika i od 1943 roku dowodzi\u0142 oddzia\u0142em lotnym o
\nkryptonimie "Pilot". Oddzia\u0142 ten wchodzi\u0142 w sk\u0142ad
\nbudowanego 15. Pu\u0142ku Piechoty "Wilk\u00f3w", walczy\u0142 z
\nNiemcami w okolicy Pu\u0142aw. Jego najwi\u0119kszym wyczynem by\u0142o ocalenie
\n25 lipca 1944 r. Ko\u0144skowoli przed karn\u0105 ekspedycj\u0105 Wehrmachtu. W
\ntrakcie tej akcji nadjecha\u0142y sowieckie czo\u0142gi, kt\u00f3re
\nw\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 do walk z Niemcami. To pierwsze spotkanie w
\natmosferze "braterstwa broni" mia\u0142o jednak myl\u0105cy
\ncharakter.<\/p>\n

\n<\/div>\n

Pr\u00f3cz walk z Niemcami
\npartyzanci musieli boryka\u0107 si\u0119 z bandami strzelaj\u0105cych w plecy
\nkomunist\u00f3w. W wyniku skrytob\u00f3jczych napa\u015bci ze strony
\noddzia\u0142\u00f3w AL po\u015br\u00f3d "Wilk\u00f3w" (taki
\nkryptonim nosi\u0142 odtwarzany 15. pp AK) zgin\u0119\u0142o 29 partyzant\u00f3w,
\nrany odnios\u0142o 21, co stanowi\u0142o ponad 50 proc. strat osobowych.
\nNajbardziej haniebn\u0105 by\u0142a napa\u015b\u0107 AL.-owc\u00f3w z oddzia\u0142u
\n"Cienia" (Boles\u0142aw Kowalski), kt\u00f3ry 4 maja 1944 r.
\nw Owczarni zamordowa\u0142 18 \u017co\u0142nierzy AK z oddzia\u0142u "Hektora"
\n(Jan Zdzis\u0142aw Targosi\u0144ski) czekaj\u0105cych na przyj\u0119cie zrzutu.
\nTakich zbrodni nie pope\u0142niali nawet Niemcy, cho\u0107 w walkach z nimi
\npartyzanci ugrupowania "Wilk\u00f3w" stracili 24 ludzi.\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

\n

\n<\/div>\n

W wi\u0119zieniu<\/span><\/font>\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

Dwa dni po wsp\u00f3lnych
\nwalkach o Ko\u0144skowol\u0119 do "Zago\u0144czyka" zg\u0142osili si\u0119
\ntrzej przedstawiciele w\u0142adz wojskowych (plus jeden aktywista PPR) –
\n\u017c\u0105daj\u0105c, aby oddzia\u0142 zda\u0142 bro\u0144 i wst\u0105pi\u0142 do Armii Berlinga;
\nsamego za\u015b dow\u00f3dc\u0119 wraz z drugim oficerem serdecznie
\nzaproszono na rozmowy. Na szcz\u0119\u015bcie "Zago\u0144czyk"
\nwiedzia\u0142, co my\u015ble\u0107 o takiej serdeczno\u015bci (wi\u0119kszo\u015b\u0107
\nzapraszanych oficer\u00f3w AK zosta\u0142a zamordowana lub wywieziona w
\ng\u0142\u0105b ZSRR). "Zago\u0144czyk" wym\u00f3g\u0142 zgod\u0119 na
\ntrzydniowy odpoczynek dla \u017co\u0142nierzy po bitwie, um\u00f3wiono si\u0119
\nna 30 lipca. Sowieciarze, b\u0119d\u0105c tylko w czw\u00f3rk\u0119, nie mogli
\nodm\u00f3wi\u0107 zgody, narada odbywa\u0142a si\u0119 zreszt\u0105 w braterskiej
\natmosferze – przy w\u00f3dce .\n<\/p>\n

\n<\/div>\n
\n<\/div>\n

Obydwie strony gra\u0142y
\nznaczonymi kartami. Ju\u017c 29 lipca, w przeddzie\u0144 ustalonego terminu,
\ndo bazy partyzant\u00f3w przyby\u0142y dwa samochody z \u017co\u0142nierzami
\nBerlinga dowodzonymi przez oficer\u00f3w NKWD – jednak wi\u0119kszo\u015bci
\n"urlopowanych" \u017co\u0142nierzy jeszcze (a w\u0142a\u015bciwie ju\u017c…)
\nnie zastali. "Zago\u0144czyk" prowadzony w braterskiej
\natmosferze na wsp\u00f3lne obrady – w ostatniej chwili zdo\u0142a\u0142
\nuciec. Nie na d\u0142ugo – w listopadzie zosta\u0142 aresztowany, osadzony na
\nZamku w Lublinie i skazany na kar\u0119 \u015bmierci za przynale\u017cno\u015b\u0107 do
\nnielegalnej organizacji pod nazw\u0105 Armia Krajowa oraz za to, i\u017c nie
\nuczyni\u0142 zado\u015b\u0107 publicznemu wezwaniu do poboru. Wyrok ten zosta\u0142
\nzamieniony na 10 lat wi\u0119zienia, Jaskulskiego przewieziono do Wronek,
\nsk\u0105d we wrze\u015bniu 1945 r. zdo\u0142a\u0142 uciec. Ucieczka mia\u0142a charakter
\nimprowizacji. Jaskulski wraz z drugim wi\u0119\u017aniem, zawodowym
\nelektrykiem S\u0142awomirem Liberackim, bywa\u0142 wysy\u0142any do napraw
\ninstalacji poza wi\u0119zieniem. Podczas pracy wykonywanej w jakim\u015b
\nmieszkaniu wi\u0119\u017aniom uda\u0142o si\u0119 obezw\u0142adni\u0107 stra\u017cnika,
\nprzemkn\u0119li przez miasto do lasu, przep\u0142yn\u0119li na drug\u0105 stron\u0119
\nWarty, zaopatrzyli si\u0119 w odzie\u017c i – dla zatarcia \u015blad\u00f3w –
\npowr\u00f3cili na lewy brzeg rzeki. Skierowali si\u0119 do Poznania –
\nnie docenili jednak zawzi\u0119to\u015bci komunist\u00f3w, kt\u00f3rzy
\nwci\u0105\u017c przeczesywali ca\u0142y teren. Liberacki nie wytrzyma\u0142
\nkondycyjnie i psychicznie, zrezygnowa\u0142 z dalszej ucieczki.
\n"Zago\u0144czyk" – stary harcerz – najpierw zagrzeba\u0142 si\u0119 w
\njak\u0105\u015b jam\u0119 i przykry\u0142 li\u015b\u0107mi, potem po\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na dnie
\np\u0142ytkiego stawu i oddychaj\u0105c przez trzcin\u0119 przeczeka\u0142 do
\nprzej\u015bcia ob\u0142awy.<\/p>\n

\"\"<\/span><\/span><\/font><\/p>\n

Fa\u0142szywe dokumenty u\u017cywane przez por. Franciszka Jaskulskiego<\/span><\/font> w 1945 r.<\/span><\/font>
<\/span><\/p>\n

Podziemie antykomunistyczne<\/span>\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

Po udanej ucieczce
\n"Zago\u0144czyk" wr\u00f3ci\u0142 w Lubelskie i na terenie
\npowiatu pu\u0142awskiego zorganizowa\u0142 oddzia\u0142 z\u0142o\u017cony z os\u00f3b
\nzagro\u017conych aresztowaniami. Na pocz\u0105tku dowodz\u0105c partyzantami
\n"Orlika" – przeprowadzi\u0142 wsp\u00f3lny atak na stacj\u0119
\nPKP w D\u0119blinie, gdzie UB przetrzymywa\u0142o \u017co\u0142nierzy AK. Wi\u0119\u017ani\u00f3w
\nnie uda\u0142o si\u0119 odbi\u0107, jedyn\u0105 pociech\u0119 stanowi\u0142o kilkunastu
\nzastrzelonych polskich i rosyjskich sowieciarzy. Dow\u00f3dztwo
\npotraktowa\u0142o akcj\u0119 jako zdany egzamin i postanowi\u0142o przydzieli\u0107
\nJaskulskiemu powa\u017cniejsze zadanie. Na prze\u0142omie lat 1945-1946 w
\nramach tworzenia struktur Wolno\u015bci i Niezawis\u0142o\u015bci "Zago\u0144czyk"
\notrzyma\u0142 rozkaz zorganizowania terenu radomsko – kozienickiego. Na
\npocz\u0105tku 1946 r. zgrupowanie "Zago\u0144czyka" przeprawi\u0142o
\nsi\u0119 na lewy brzeg Wis\u0142y. Budow\u0119 swego inspektoratu "Zago\u0144czyk"
\nzacz\u0105\u0142 od przej\u0119cia pod komend\u0119 walcz\u0105cych ju\u017c oddzia\u0142\u00f3w.
\nPodporz\u0105dkowa\u0142 sobie znanego z akcji na wi\u0119zienie w Radomiu
\n"Oriona" (ppor. W\u0142odzimierz Koz\u0142owski), a tak\u017ce Or\u0142a"
\n(st. sier\u017c. Tadeusz Bednarski) i "M\u015bciciela" (st. sier\u017c.
\nTadeusz Moryc – oddzia\u0142 rozbity w czerwcu 1946 r.), nast\u0119pnie
\noperuj\u0105cych w radomskiem: "Dzidy" (ppor. Marian Sadowski)
\ni "Zag\u00f3ry" (Stefan Nowacki, oddzia\u0142 rozbity wiosn\u0105
\n1946 r., cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy przesz\u0142a do "Ig\u0142y").
\nPodporz\u0105dkowa\u0142y si\u0119 Jaskulskiemu tak\u017ce walcz\u0105ce w i\u0142\u017ceckim
\noddzia\u0142y: "Ig\u0142y (ppor. Tadeusz Zieli\u0144ski) "Zapory"
\n(Konstanty Koniusz) i "Beliny" (Tadeusz \u017bycki – rozwi\u0105zany
\nw czerwcu 1946 r., cz\u0119\u015b\u0107 partyzant\u00f3w przesz\u0142a do "Beliny")
\noraz du\u017ca grupa "Soko\u0142a" (NN, operuj\u0105ca w radomskiem i
\ni\u0142\u017ceckiem(. Os\u0142on\u0119 komendy stanowi\u0142a 15 – 20 osobowa dru\u017cyna
\nlotna "Jastrz\u0119bia" (sier\u017c. podch. Zenon Ochal), w kt\u00f3rej
\nby\u0142o wielu AK-owc\u00f3w z Lubelszczyzny.\n<\/p>\n

\n<\/div>\n

Najwi\u0119ksze oddzia\u0142y –
\n"Or\u0142a", "Dzidy", " Ig\u0142y" i "Soko\u0142a"
\nliczy\u0142y 30-40, mia\u0142y jednak rozbudowan\u0105 konspiracj\u0119 terenow\u0105, co
\ndawa\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 szybkiego podwajania stanu. U\u017cywano nazwy ZZK
\n(Zwi\u0105zek Zbrojnej Konspiracji), co dodatkowo szyfrowano jako Zwi\u0105zek
\nZawodowy Kolejarzy; w oddzia\u0142ach terenowych przyj\u0119\u0142a si\u0119 jednak
\nnazwa ROAK – Ruch Oporu Armii Krajowej. Jaskulski zorganizowa\u0142 tak\u017ce
\n\u015bwietnie funkcjonuj\u0105c\u0105 sie\u0107 cywiln\u0105 WiN. Od stycznia do lipca
\n1946 w ramach ZZK uruchomione zosta\u0142y 4 obwody, kt\u00f3re
\nobejmowa\u0142y powiaty: kozienicki (kryptonim: Kozienicki Ruch Oporu,
\nKRO), radomski (krypt: Polska Partia Socjalistyczna), konecki
\n(krypt.: Zwi\u0105zek Walki M\u0142odych) oraz i\u0142\u017cecki (Stronnictwo
\nLudowe). Zorganizowano tak\u017ce plac\u00f3wki prasowe w \u0141odzi,
\nKrotoszynie, Krakowie i Gda\u0144sku, ta ostatnia zajmowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce
\npozyskiwaniem broni. Po transporty je\u017adzi\u0142 samochodami
\nwsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105cy ze sztabem ZZK plut. podch. Aleksander
\nZdybiecki – "Kruk". W czerwcu 1946 r. "Zago\u0144czyk"
\nodby\u0142 spotkanie z legendarnym "Ogniem" (J\u00f3zef
\nKura\u015b) i zach\u0119cony jego sukcesami zacz\u0105\u0142 projektowa\u0107 organizacj\u0119
\ndu\u017cych oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich w G\u00f3rach
\n\u015awi\u0119tokrzyskich.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 2 ><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna – wprowadzenie ><\/a><\/font><\/p>\n