{"id":960,"date":"2006-04-25T09:34:37","date_gmt":"2006-04-25T07:34:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/04\/25\/mjr-antoni-zubryd-8222zuch8221-1918-1946-czesc-2\/"},"modified":"2006-04-25T09:34:37","modified_gmt":"2006-04-25T07:34:37","slug":"mjr-antoni-zubryd-8222zuch8221-1918-1946-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=960","title":{"rendered":"Mjr Antoni \u017bubryd „Zuch” (1918 – 1946) – cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"

S\u0142awa Batalionu oraz jego dow\u00f3dcy szybko obieg\u0142a ca\u0142y kraj. Po\u015br\u00f3d huku wystrza\u0142\u00f3w i trzasku p\u0142on\u0105cych zabudowa\u0144 „Zuch” bezwzgl\u0119dnie rozprawia\u0142 si\u0119 ze stalinowskim aparatem. Trup po\u015br\u00f3d funkcjonariuszy UB, MO, KBW, a tak\u017ce co bardziej gorliwych cz\u0142onk\u00f3w PPR \u015bcieli\u0142 si\u0119 g\u0119sto.
W maju 1946 roku „\u017cubrydowcy” podziurawili kulami samoch\u00f3d komisji przesiedle\u0144czej posy\u0142aj\u0105c w za\u015bwiaty szefa sztabu 8. Dywizji Piechoty pp\u0142k. Teodora Rajewskiego.
W tym samym miesi\u0105cu niedaleko Niebieszczan „Zuch” osobi\u015bcie po\u0142o\u017cy\u0142 trupem szefa Wydzia\u0142u Polityczno-Wychowawczego 8. DP mjr Abrahama Premingera*<\/span>.
Ilu jeszcze UB-ek\u00f3w, NKWD-zist\u00f3w, milicjant\u00f3w i propagandzist\u00f3w pad\u0142o od kul \u017co\u0142nierzy majora \u017bubryda? Trudno to dzisiaj policzy\u0107. \u017bubryd bez przerwy organizowa\u0142 na nich zasadzki, co i sam si\u0119 z nich wymyka\u0142. Rozbija\u0142 konwoje i uwalnia\u0142 wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. Strzelaniny, potyczki, gonitwy by\u0142y codzienno\u015bci\u0105 dla \u017co\u0142nierzy Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ – jak brzmia\u0142a jego pe\u0142na nazwa. Oddzia\u0142 ochrania\u0142 r\u00f3wnie\u017c polsk\u0105 ludno\u015b\u0107 przed UPA, a niekiedy przechwytywa\u0142 aprowizacj\u0119 przygotowywan\u0105 przez Ukrai\u0144c\u00f3w dla swoich stri\u0142ciw.
\u015aci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 te\u017c z innymi organizacjami niepodleg\u0142o\u015bciowymi mi\u0119dzy innymi sanockimi strukturami Stronnictwa Narodowego**<\/span> i M\u0142odzie\u017cy Wielkiej Polski***<\/span>.
Co ciekawe \u015bwiadkowie tamtych czas\u00f3w relacjonuj\u0105, i\u017c „Zuch” poczyna\u0142 sobie do\u015b\u0107 \u015bmia\u0142o. Bywa\u0142o, \u017ce nie niepokojony przez nikogo przebywa\u0142 w Sanoku. Rzekomo mia\u0142 te\u017c wizytowa\u0107 tutejsze koszary wojskowe. Z wojskiem zreszt\u0105 \u017cy\u0142 w dobrej komitywie.
Wszystko to spowodowa\u0142o, \u017ce dla w\u0142adz Polski Ludowej major Antoni \u017bubryd sta\u0142 si\u0119 wrogiem publicznym numer jeden. Metody walki jakie narzucili komuni\u015bci, pr\u00f3cz publicznych egzekucji, podst\u0119pu i skrytob\u00f3jstwa obejmowa\u0142y jeszcze niezwykle k\u0142amliw\u0105 propagand\u0119. \u017bubrydowi przypisywano najbardziej haniebne czyny: rabunki, rozboje, morderstwa. Uporczywie tworzono mit pospolitego przest\u0119pcy. Faktem jest, \u017ce wielu autentycznych wata\u017ck\u00f3w podszywa\u0142o si\u0119 pod niego, ale „Zuch” gdy tylko m\u00f3g\u0142 broni\u0142 regu\u0142 praworz\u0105dno\u015bci. Tak by\u0142o w przypadku Franciszka Haducha z Pisarowiec. Haduch by\u0142 jednym z uwolnionych przez \u017bubryda wi\u0119\u017ani\u00f3w UB. Na wolno\u015bci przyj\u0105\u0142 pseudonim „Pi\u0142sudski” i zorganizowa\u0142 w\u0142asny oddzia\u0142 partyzancki. Jednak zamiast partyzantk\u0105 zaj\u0105\u0142 si\u0119 pospolitym rabunkiem byd\u0142a i wszelkiego innego dobytku. Kiedy \u017bubryd si\u0119 o tym dowiedzia\u0142, a zarzuty si\u0119 potwierdzi\u0142y osobi\u015bcie zastrzeli\u0142 Haducha.<\/p>\n

Zdrada<\/span><\/font><\/p>\n

Ogrom si\u0142 i \u015brodk\u00f3w zgromadzonych przeciwko oddzia\u0142owi „Zucha” dawa\u0142 pewno\u015b\u0107, \u017ce pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej stalinowska machina terroru odniesie zwyci\u0119stwo. Tak si\u0119 te\u017c sta\u0142o. Batalion zacz\u0105\u0142 traci\u0107 inicjatyw\u0119 w polu.
W r\u0119ce UB wpad\u0142 Mieczys\u0142aw Kocy\u0142owski vel „Czarny”****<\/span> – zast\u0119pca i prawa r\u0119ka Antoniego \u017bubryda. 27 czerwca 1946 roku pododdzia\u0142y 32 pu\u0142ku piechoty zada\u0142y „\u017cubrydowcom” powa\u017cne straty. Do niewoli dosta\u0142o si\u0119 a\u017c dwudziestu jeden partyzant\u00f3w. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej przeprowadzono na oddzia\u0142 wielk\u0105 aczkolwiek nieudan\u0105 ob\u0142aw\u0119. P\u0119tla powoli si\u0119 zaciska\u0142a.
„Zuch” zrozumia\u0142, \u017ce dalsza walka nie ma szans powodzenia. Wraz z \u017con\u0105 – kt\u00f3ra od pocz\u0105tku istnienia batalionu sta\u0142a u jego boku – postanowi\u0142 przedosta\u0107 si\u0119 do Austrii. O zmierzchu 24 pa\u017adziernika 1946 oboje przybyli do Malin\u00f3wki. By\u0142 z nimi towarzysz broni Jerzy Vaulin vel Mar. Vaulin, by\u0142y \u017co\u0142nierz AK, pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 w oddziale mjr. "Zucha" pseudonimem "Bronek", a w UB – "Mewa". „Zuch” pozostawi\u0142 ma\u0142\u017conk\u0119 i wraz Marem poszli sprawdzi\u0107 dalsz\u0105 tras\u0119 przemarszu. Kiedy obaj weszli do lasu Mar niepostrze\u017cenie wyj\u0105\u0142 z kabury swojego browninga – kal. 7,65 mm i strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy zabi\u0142 Antoniego \u017bubryda.
\"\"
Mjr
\nAntoni \u017bubryd "Zuch" – posmiertne zdj\u0119cie wykonane przez
\nUB.<\/span><\/font><\/font><\/span><\/span><\/span><\/strong>
\n<\/span><\/font><\/p>\n

Chwil\u0119 potem podst\u0119pem zwabi\u0142 w to samo miejsce b\u0119d\u0105c\u0105 w \u00f3smym miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy Janin\u0119 \u017bubryd. J\u0105 r\u00f3wnie\u017c zastrzeli\u0142 na miejscu. Ani „Zuch”, ani tym bardziej jego \u017cona nie przypuszczali, \u017ce Jerzy Valin jest agentem UB. Morduj\u0105c ich wywi\u0105za\u0142 si\u0119 z zadania powierzonego mu przez jego pryncypa\u0142\u00f3w. Nast\u0119pnego dnia funkcjonariusze bezpieki zabrali zw\u0142oki. Te\u015bciow\u0105 i syna \u017bubryd\u00f3w osadzono na zamku w Rzeszowie. Syn Janusz zmuszony by\u0142 zmieni\u0107 nazwisko. Ostatniego \u017co\u0142nierza Samodzielnego Batalionu NSZ „Zuch” aresztowano dopiero 1951 roku.
\"\"
<\/span>Zdj\u0119cie wykonane przez UB we wsi Malin\u00f3wka. Cia\u0142a mjr. Antoniego \u017bubryda "Zucha" i jego \u017cony Janiny, zastrzelonych przez agenta UB Jerzego Vaulina.<\/span><\/font>
<\/span>
<\/font>Po latach<\/span><\/font><\/p>\n

Dnia 28 czerwca 1994 roku S\u0105d Wojew\u00f3dzki w Rzeszowie uniewa\u017cni\u0142 postanowienia Wojskowej Prokuratury Rejonowej z dnia 12 grudnia 1946 roku dotycz\u0105ce mi\u0119dzy innymi umorzenia post\u0119powania wobec \u015bmierci Antoniego \u017bubryda. Jego zab\u00f3jca Jerzy Vaulin zrobi\u0142 karier\u0119 jako re\u017cyser wojskowych film\u00f3w dokumentalnych. Do zab\u00f3jstwa „Zucha” i jego \u017cony przyzna\u0142 si\u0119 publicznie na \u0142amach Gazety Wyborczej. W roku 1999 S\u0105d Okr\u0119gowy w Kro\u015bnie rozpocz\u0105\u0142 proces przeciwko niemu pod zarzutem zab\u00f3jstwa dow\u00f3dcy batalionu NSZ. Sam Vaulin stwierdzi\u0142, \u017ce: Nie czuj\u0119 pokuty, jest to moje najwi\u0119ksze bojowe prze\u017cycie, zako\u0144czone zwyci\u0119stwem.*****<\/p>\n

<\/span>Wojciech Romerowicz<\/p>\n

<\/span>Cz\u0119\u015b\u0107 1 ><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna – wprowadzenie ><\/span><\/a><\/font>
<\/span>
Przypisy:<\/span><\/font>
*<\/span> Mogi\u0142a majora Abrahama Premingera znajduje si\u0119 na sanockim cmentarzu wojskowym gdzie co rok odbywaj\u0105 si\u0119 uroczysto\u015bci zwi\u0105zane z wa\u017cnymi \u015bwi\u0119tami pa\u0144stwowymi. Kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w dalej znajduj\u0105 si\u0119 groby straconych \u017co\u0142nierzy z oddzia\u0142u Antoniego \u017bubryda: W\u0142adys\u0142awa Kudlika, W\u0142adys\u0142awa Skwarca i Stanis\u0142awa Ksi\u0105\u017cka. Mogi\u0142y ich dopiero w po\u0142owie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych przesta\u0142y by\u0107 bezimienne. Nie doczeka\u0142y si\u0119 jednak godnego uznania lokalnej spo\u0142eczno\u015bci.<\/span>
** <\/span>Stronnictwo Narodowe – partia polityczna wywodz\u0105ca si\u0119 z narodowej demokracji. Powsta\u0142a w 1928 roku. W trakcie okupacji niemieckiej \u015brodowiska SN by\u0142y mocno zaanga\u017cowane w walk\u0119 z hitlerowcami. W 1944 roku kierownictwo SN utworzy\u0142o Narodowe Zjednoczenie Wojskowe przeznaczone g\u0142\u00f3wnie do walki z sowieckim okupantem. W 1947 SN zosta\u0142o ostatecznie rozbite przez komunistyczne s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa.<\/span>
***<\/span> M\u0142odzie\u017c Wielkiej Polski – organizacja m\u0142odzie\u017cowa kierowana przez SN. Powsta\u0142a w 1932 roku. Jej celem by\u0142o wychowywanie m\u0142odzie\u017cy w duchu warto\u015bci narodowych i katolickich. Po wojnie MWP nastawiona by\u0142a na dzia\u0142alno\u015b\u0107 propagandow\u0105 przeciwko w\u0142adzy ludowej.<\/span>
**** <\/span>Mieczys\u0142aw Kocy\u0142owski (1927-1997) –pochodzi\u0142 z D\u0105br\u00f3wki Ruskiej. Jako pi\u0119tnastolatek zosta\u0142 zaprzysi\u0119\u017conym cz\u0142onkiem AK i przyj\u0105\u0142 pseudonim „Czarny”. Walczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c w oddziale Narodowej Organizacji Wojskowej. Po wojnie dowodzi\u0142 oddzia\u0142em samoobrony przed UPA. Odzia\u0142 ten zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ mjr Antoniego \u017bubryda, „Czarny” za\u015b zosta\u0142 jego zast\u0119pc\u0105. 23.03.1946 roku zostaje pojma\u0142y. Po d\u0142ugim \u015bledztwie skazany na osiem lat wi\u0119zienia i pi\u0119\u0107 lat pozbawienia praw obywatelskich. W wyniku ci\u0119\u017ckiej choroby zwolniony w 1950 roku. Jest autorem arcyciekawych wspomnie\u0144 pod tytu\u0142em: „By\u0142em zast\u0119pc\u0105 \u017bubryda”. Zmar\u0142 nagle 12.02.1997 r w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach. <\/span>
*****<\/span> Jerzy Vaulin zosta\u0142 bohaterem reporta\u017cu pt. „List do syna” opowiadaj\u0105cego o jego li\u015bcie do syna Antoniego \u017bubryda – Janusza Niemca. Vaulin wyznaje w nim, i\u017c to on zamordowa\u0142 rodzic\u00f3w Janusza podaj\u0105c przy tym drastyczne szczeg\u00f3\u0142y mordu. Jak sam skonstatowa\u0142, \u017cadnych wyrzut\u00f3w sumienia z tego powodu nigdy nie mia\u0142.<\/p>\n

<\/span><\/font>Materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe:<\/span><\/font>
Mieczys\u0142aw Kocy\u0142owski – „By\u0142em zast\u0119pc\u0105 \u017bubryda”.<\/span>
Brzozowskie Zeszyty Historyczne – cz\u0119\u015b\u0107 III<\/span>
Brzozowskie Zeszyty Historyczne – cz\u0119\u015b\u0107 IX<\/span><\/font><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0142awa Batalionu oraz …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/960"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=960"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/960\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}