{"id":959,"date":"2006-04-25T09:42:30","date_gmt":"2006-04-25T07:42:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/04\/25\/mjr-antoni-zubryd-8222zuch8221-1918-1946-czesc-1\/"},"modified":"2006-04-25T09:42:30","modified_gmt":"2006-04-25T07:42:30","slug":"mjr-antoni-zubryd-8222zuch8221-1918-1946-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=959","title":{"rendered":"Mjr Antoni \u017bubryd „Zuch” (1918 – 1946) – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

Mjr Antoni \u017bubryd „Zuch” i Samodzielny Batalion Operacyjny NSZ<\/span><\/font> <\/font><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

\n

D\u017awi\u0119k otwieranych masywnych drzwi niespodziewanie zm\u0105ci\u0142 cisz\u0119 celi w sanockim gmachu Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa. Znajduj\u0105cy si\u0119 wewn\u0105trz trzej m\u0142odzi ludzie wstali z pryczy. Do \u015brodka, w towarzystwie funkcjonariusza UB wszed\u0142 ksi\u0105dz.<\/span><\/p>\n

Ostatnia spowied\u017a wi\u0119\u017ani\u00f3w odby\u0142a si\u0119 szybko. Waruj\u0105cy UB-ek nie pozwoli\u0142 na d\u0142u\u017csz\u0105 rozmow\u0119 z kap\u0142anem, kt\u00f3ry do tej pory by\u0142 dla nich jedynym kontaktem ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym. Nast\u0119pnego dnia rano 24 maja 1946 odby\u0142 si\u0119 makabryczny spektakl. Na stadionie sportowym w Sanoku powieszono dw\u00f3ch z nich: W\u0142adys\u0142awa Kudlika oraz W\u0142adys\u0142awa Skwarca. Publicznej egzekucji przygl\u0105da\u0142 si\u0119 t\u0142um gapi\u00f3w, ale UB-ekom to nie wystarczy\u0142o, dlatego na widowisko sp\u0119dzili m\u0142odzie\u017c z miejscowych szk\u00f3\u0142. Zw\u0142oki obu straconych wrzucono do jednego grobu, kt\u00f3ry przez dziesi\u0105tki lat pozosta\u0142 bezimienny. Kilka dni p\u00f3\u017aniej na szubienicy stan\u0105\u0142 trzeci z uwi\u0119zionych: Stanis\u0142aw Ksi\u0105\u017cek. W taki oto barbarzy\u0144ski spos\u00f3b zamordowani zostali \u017co\u0142nierze z oddzia\u0142u Narodowych Si\u0142 Zbrojnych pod dow\u00f3dztwem legendarnego majora Antoniego \u017bubryda.<\/p>\n

Zakr\u0119ty losu<\/p>\n

<\/span><\/font>Przez ca\u0142y okres polski ludowej posta\u0107 Antoniego \u017bubryda by\u0142a uosobieniem reakcji, wszelakiego zaprza\u0144stwa i faszyzmu. Uczyniono z niego niemal\u017ce sztandarowy symbol powojennego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego w znaczeniu jak najbardziej pejoratywnym. Ksi\u0105\u017cki takie jak „\u0141uny w Bieszczadach”, „Na tropach \u017bubryda”, „Bieszczady w ogniu” czy te\u017c film „Ogniomistrz Kale\u0144” skutecznie wyry\u0142y jego obraz jako brutalnego zbrodniarza, za\u015b obraz jego ludzi jako band\u0119 rzezimieszk\u00f3w i rabusi. Oczywi\u015bcie opowie\u015bci te z jak\u0105kolwiek prawd\u0105 mia\u0142y niewiele wsp\u00f3lnego. Kim wi\u0119c by\u0142 Antoni \u017bubryd i jak wygl\u0105da\u0142y koleje jego dramatycznego \u017cycia?
\"\"
Mjr Antoni \u017bubryd "Zuch"<\/font><\/p>\n

Antoni \u017bubryd przyszed\u0142 na \u015bwiat 4 wrze\u015bnia 1918 roku w Sanoku gdzie jego ojciec by\u0142 wo\u017anym w jednej ze szk\u00f3\u0142. W 1933 roku rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w Szkole Podoficerskiej dla Ma\u0142oletnich w \u015aremie. Edukacj\u0119 zako\u0144czy\u0142 w 1936 roku otrzymuj\u0105c przydzia\u0142 do 40 pu\u0142ku piechoty „Dzieci Lwowskich.” Podczas kampanii wrze\u015bniowej bra\u0142 udzia\u0142 w obronie Warszawy. W trakcie walk zosta\u0142 awansowany do stopnia sier\u017canta i odznaczony Krzy\u017cem Walecznych. Po upadku stolicy dosta\u0142 si\u0119 do niemieckiej niewoli, z kt\u00f3rej niebawem zbieg\u0142. Przebrany w cywilne ubranie powr\u00f3ci\u0142 do rodzinnego Sanoka.<\/p>\n

Na prze\u0142omie roku 1939 i 1940 \u017bubryd pr\u00f3buje przedosta\u0107 si\u0119 przez granic\u0119 na stron\u0119 radzieck\u0105. Niestety uj\u0119ty przez sowiet\u00f3w zostaje zmuszony do wsp\u00f3\u0142pracy z radzieckim wywiadem. Jako agent o pseudonimie „Or\u0142owski” prowadzi\u0142 rozpoznanie niemieckich umocnie\u0144 nad Sanem. Jego zadaniem by\u0142a r\u00f3wnie\u017c obserwacja nadle\u015bnictwa w Sanoku. W tym celu nawi\u0105za\u0142 kontakt z pracownic\u0105 nadle\u015bnictwa Janin\u0105 Praczy\u0144sk\u0105. Znajomo\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 na tyle za\u017cy\u0142a, i\u017c w pa\u017adzierniku 1940 roku oboje zawarli zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski. W mi\u0119dzyczasie \u017bubryd wi\u0105\u017ce si\u0119 z Armi\u0105 Krajow\u0105 i dzia\u0142a tam w charakterze instruktora. Ten epizod jego \u017cycia mimo wszystko nie jest nale\u017cycie udokumentowany.
\"\"
Janina \u017bubryd z domu Praczy\u0144ska, \u017cona Antoniego \u017bubryda. Po zwolnieniu z aresztu UB stale przebywa\u0142a w oddziale m\u0119\u017ca. Zastrzelona wraz z mjr. \u017bubrydem przez agenta UB Jerzego Vaulina 24 pa\u017adziernika 1946 we wsi Malin\u00f3wka.<\/span><\/font><\/p>\n

Uderzenie niemieckich wojsk na sowiet\u00f3w w czerwcu 1941 roku gwa\u0142townie przerwa\u0142o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 \u017bubryda z sowieckim wywiadem. Niemcom jednak uda\u0142o si\u0119 przej\u0105\u0107 dokumenty \u015bwiadcz\u0105ce o jego powi\u0105zaniach z Rosjanami. Antoni \u017bubryd zosta\u0142 aresztowany i przewieziony do Tarnowa, a nast\u0119pnie do Krakowa gdzie Sondergericht skaza\u0142 go na \u015bmier\u0107. Szcz\u0119\u015bcie jednak znowu si\u0119 do niego u\u015bmiechn\u0119\u0142o. W drodze na egzekucj\u0119 udaje mu si\u0119, mimo postrza\u0142u w nog\u0119, uciec z transportu. Przez jaki\u015b czas ukrywa\u0142 si\u0119 w le\u015bnicz\u00f3wce ko\u0142o Krzeszowic. Latem 1943 roku przedar\u0142 si\u0119 do Sanoka.<\/p>\n

Kiedy w 1944 roku do Sanoka wkroczy\u0142a armia czerwona \u017bubryd zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do sowieckiego dow\u00f3dztwa z ch\u0119ci\u0105 podj\u0119cia dalszej wsp\u00f3\u0142pracy. Odkomenderowano go do plac\u00f3wki NKWD, gdzie pe\u0142ni\u0142 funkcje oficera \u015bledczego i t\u0142umacza. Po pewnym czasie obj\u0105\u0142 stanowisko zast\u0119pcy szefa Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Sanoku otrzymuj\u0105c stopie\u0144 porucznika. Ludzie pami\u0119taj\u0105cy tamte czasy twierdzili, \u017ce \u017bubryd zasadniczo r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od swoich sadystycznych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w z UB. Nie do\u015b\u0107, \u017ce nie torturowa\u0142 aresztowanych, to wr\u0119cz ostrzega\u0142 przed maj\u0105cymi nast\u0105pi\u0107 aresztowaniami i pomaga\u0142 w ucieczkach.<\/p>\n

Wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, ale spok\u00f3j nie zawita\u0142 w malownicze rejony Podkarpacia. Re\u017cim komunistyczny przyst\u0105pi\u0142 do rozprawy z polskim podziemiem niepodleg\u0142o\u015bciowym, kt\u00f3re nie mia\u0142o zamiaru sk\u0142ada\u0107 broni. Walka przybra\u0142a charakter bezpardonowy. \u017bycie ludzkie nie mia\u0142o wi\u0119kszego znaczenia. Zale\u017ca\u0142o od przypadku b\u0105d\u017a czyjego\u015b kaprysu. Na domiar z\u0142ego, co noc krwawe \u0142uny p\u0142on\u0105cych wsi znaczy\u0142y szlaki przemarszu sotni Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii. \u017bubryd – oficer UB, na co dzie\u0144 przekonywa\u0142 si\u0119, \u017ce komuni\u015bci zmierzaj\u0105 do unicestwienia ka\u017cdego kto chocia\u017c na moment pomy\u015bla\u0142 o niepodleg\u0142ej Polsce. Zapewne nie czu\u0142 w sobie powo\u0142ania do utrwalania dyktatury proletariatu, bo bardzo szybko nawi\u0105za\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z endeckim podziemiem dzia\u0142aj\u0105cym w Sanoku. Niejasne powi\u0105zania zwr\u00f3ci\u0142y uwag\u0119 jego prze\u0142o\u017conego, szefa sanockiego PUBP Tadeusza Sieradzkiego, kt\u00f3ry postanowi\u0142 pozby\u0107 si\u0119 swojego zast\u0119pcy. Antoni \u017bubryd poj\u0105\u0142, i\u017c grozi mu \u015bmiertelne niebezpiecze\u0144stwo. Najprawdopodobniej przej\u0105\u0142 rozkaz Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego dotycz\u0105cy jego zwolnienia z pe\u0142nionych funkcji. Postanowi\u0142 wi\u0119c dzia\u0142a\u0107.<\/p>\n

W konspiracji<\/p>\n

<\/span><\/font>W czerwcu 1945, w asy\u015bcie zaufanych ludzi podjecha\u0142 pod gmach UB w Sanoku na ulicy Sienkiewicza. Od stra\u017cnik\u00f3w za\u017c\u0105da\u0142 wydania dziesi\u0119ciu wi\u0119\u017ani\u00f3w podejrzewanych o przynale\u017cno\u015b\u0107 do Armii Krajowej. Ci w zwi\u0105zku z nieobecno\u015bci\u0105 Sieradzkiego wykonali polecenie. Nie niepokojony przez nikogo \u017bubryd wraz ze swoj\u0105 grup\u0105 oddali\u0142 si\u0119 w stron\u0119 Krosna. Nast\u0119pnego dnia UB-ecy zrozumieli, \u017ce zostali oszukani. W odwecie aresztowali jego te\u015bciow\u0105 i czteroletniego syna. \u017bubryd jednak nie da\u0142 zbi\u0107 si\u0119 z tropu.. 15 czerwca jego ludzie celnymi strza\u0142ami zdmuchn\u0119li z tego \u015bwiata szefa sanockiego PUBP Tadeusza Sieradzkiego i ranili innego funkcjonariusza. To jednak nie poskutkowa\u0142o. W zwi\u0105zku z tym \u017bubryd na czele swojego oddzia\u0142u zdoby\u0142 posterunek Milicji Obywatelskiej w Haczowie i wzi\u0105\u0142 do niewoli znajduj\u0105cych si\u0119 tam milicjant\u00f3w. Nast\u0119pnie zadzwoni\u0142 do sanockiego UB i o\u015bwiadczy\u0142, i\u017c je\u017celi w przeci\u0105gu godziny te\u015bciowa i syn nie zostan\u0105 zwolnieni wszystkich rozstrzela. Tym razem funkcjonariusze bezpieki postanowili nie ryzykowa\u0107 i natychmiast uwolnili przetrzymywanych.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b powsta\u0142y zr\u0119by oddzia\u0142u, kt\u00f3ry niebawem zasia\u0142 strach po\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w komunistycznego re\u017cimu. Antoni \u017bubryd szybko skontaktowa\u0142 si\u0119 z dow\u00f3dztwem Narodowych Si\u0142 Zbrojnych i w\u0142a\u015bnie tej organizacji podporz\u0105dkowa\u0142 swoj\u0105 zbrojn\u0105 grup\u0119 przyjmuj\u0105c pseudonim „Zuch”. Komenda g\u0142\u00f3wna NSZ zatwierdzi\u0142 jego stopie\u0144 porucznika awansuj\u0105c p\u00f3\u017aniej do stopnia kapitana, a nast\u0119pnie majora. „Zuch” podporz\u0105dkowa\u0142 sobie kilka innych konspiracyjnych grup dzia\u0142aj\u0105cych w regionie. Licz\u0105cy pocz\u0105tkowo kilkana\u015b
\ncie os\u00f3b oddzia\u0142 rozr\u00f3s\u0142 si\u0119 do rozmiar\u00f3w batalionu przekraczaj\u0105c stanem osobowym grubo ponad dwie\u015bcie os\u00f3b. Obszar dzia\u0142ania oddzia\u0142u podzielonego na kilka kompanii obejmowa\u0142 powiaty: leski, sanocki i brzozowski.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 2 ><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna – wprowadzenie ><\/a><\/font><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/959"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=959"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/959\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=959"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=959"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=959"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}