{"id":942,"date":"2006-06-06T10:05:42","date_gmt":"2006-06-06T08:05:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/06\/06\/ostatni-lesni-mazowsze-i-podlasie-w-ogniu-1948-1953-czesc-1\/"},"modified":"2019-03-22T20:43:52","modified_gmt":"2019-03-22T19:43:52","slug":"ostatni-lesni-mazowsze-i-podlasie-w-ogniu-1948-1953-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=942","title":{"rendered":"OSTATNI LE\u015aNI – Mazowsze i Podlasie w ogniu 1948-1953 – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

OSTATNI LE\u015aNI – MAZOWSZE I PODLASIE W OGNIU 1948-1953<\/span><\/span><\/p>\n

Zamiast wst\u0119pu<\/span><\/p>\n

Z instrukcji MBP: „Grupa operacyjna w terenie”:<\/span>
\n„Grupa operacyjna w zagro\u017conym terenie, w rozumieniu niniejszej instrukcji prowadzi nie tylko akcje typu wojskowo – operacyjnego, zasi\u0119g dzia\u0142alno\u015bci jej bowiem nie ogranicza si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do rozwi\u0105zania pewnych problem\u00f3w taktycznych – si\u0119ga g\u0142\u0119biej i uto\u017csamia si\u0119 prawie z tak zwan\u0105 „pacyfikacj\u0105 terenu” najszlachetniej poj\u0119t\u0105.<\/span>
Ka\u017cda banda musi otrzyma\u0107 sw\u00f3j sztab operacyjny, kt\u00f3ry niczym innym si\u0119 nie zajmuj\u0105c b\u0119dzie tak d\u0142ugo tropi\u0142 band\u0119, dop\u00f3ki jej ostatecznie nie zlikwiduje.<\/span>
Ka\u017cda grupa operacyjna winna prowadzi\u0107 walk\u0119 z band\u0105 systemem jak najwi\u0119kszej ofensywy, tzn. nie czekaj\u0105c na jak\u0105\u015b akcj\u0119 ze strony bandy, szuka\u0107 jej i \u015bmia\u0142o atakowa\u0107. Urz\u0105dza\u0107 zasadzki i inne kombinacje, w ten spos\u00f3b banda by\u0142aby systematycznie niszczona.<\/span>
Je\u015bli chodzi o pomoc do \u017cycia okazywan\u0105 przez krewnych poszczeg\u00f3lnym cz\u0142onkom bandy, jak np. nakarmienie znajomego cz\u0142onka lub krewnego, udzielanie mu noclegu itp., to \/…\/ do zastosowania represji wymagane jest, aby ta pomoc nie mia\u0142a charakteru dora\u017anego, lecz odbywa\u0142a si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c jeden raz. Z uwagi na rozmiary i stopie\u0144 szkodliwo\u015bci jaki dla RP stanowi\u0105 wszelkie formy pomocy bandytom – nale\u017cy w ka\u017cdym wypadku reagowa\u0107 na tego typu przest\u0119pstwa przez aresztowanie osoby podejrzanej.<\/span>
Stanowczo ka\u017cda akcja musi by\u0107 po\u015bcigiem, doprowadzona do ostatecznego zlikwidowania bandy. Przerwanie akcji po rozproszeniu si\u0119 bandy nale\u017cy traktowa\u0107 jako przest\u0119pstwo.<\/span>
Da\u0142o si\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nie wsz\u0119dzie przej\u0119to si\u0119 zasad\u0105 poprawnej postawy wobec ludno\u015bci cywilnej. Zanotowano wiele wypadk\u00f3w rekwizycji i bezprawia”.<\/span><\/p>\n

Czas wielkich polowa\u0144 – operacja „Z”<\/span>
\nW listopadzie 1947 r. Pa\u0144stwowa Komisja Bezpiecze\u0144stwa kieruj\u0105ca walk\u0105 z podziemiem niepodleg\u0142o\u015bciowym wyda\u0142a nowe „wytyczne operacyjne” na okres zimowy 1947 – 48 r. Ca\u0142y kraj podzielony zosta\u0142 na trzy strefy oznaczone kryptonimami „A, „B” i „C”. Wojew\u00f3dztwa warszawskie, bia\u0142ostockie i olszty\u0144skie znalaz\u0142y si\u0119 w strefie „C”. W\u0142adze bezpiecze\u0144stwa ocenia\u0142y si\u0142y podziemia zbrojnego na tym obszarze tylko na oko\u0142o 260 partyzant\u00f3w. Nie przeszkodzi\u0142o to jednak w zorganizowaniu wiosn\u0105 1948 r. przez dow\u00f3dztwo KBW w porozumieniu z MBP dw\u00f3ch wielkich operacji pacyfikacyjnych oznaczonych kryptonimami: „P” i „Z”, w kt\u00f3rych wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 po oko\u0142o 1500 – 2000 \u017co\u0142nierzy, nie licz\u0105c towarzysz\u0105cych im kilkusetosobowych pododdzia\u0142\u00f3w operacyjnych MO i UB.
\nG\u0142\u00f3wnym celem pierwszej z operacji, zorganizowanej na terenie pogranicza wojew\u00f3dztw: warszawskiego, olszty\u0144skiego i bia\u0142ostockiego (\u0142\u0105cznie 8 powiat\u00f3w) by\u0142o rozbicie dw\u00f3ch okr\u0119g\u00f3w NZW: nr 23 oraz nr 16. W trakcie trwaj\u0105cych trzy miesi\u0105ce dzia\u0142a\u0144 uda\u0142o si\u0119 jej dow\u00f3dztwu osi\u0105gn\u0105\u0107 znacz\u0105ce sukcesy. Likwidacji uleg\u0142 nie tylko sztab Okr\u0119gu Warszawskiego NZW z por. J\u00f3zefem Koz\u0142owskim „Lasem”. Polegli tak\u017ce komendanci: Okr\u0119gu Bia\u0142ostockiego NZW p\u0142k W\u0142adys\u0142aw \u017bwa\u0144ski „B\u0142\u0119kit” oraz Okr\u0119gu Mazowsze Zachodnie NZW (nr 23) por. Franciszek Majewski „S\u0142ony”. Druga z operacji, obejmuj\u0105ca obszar siedmiu pogranicznych powiat\u00f3w wojew\u00f3dztw: warszawskiego, lubelskiego i bia\u0142ostockiego, wymierzona by\u0142a przede wszystkim przeciwko pododdzia\u0142om 6 Brygady Wile\u0144skiej dowodzonej przez kpt. W\u0142adys\u0142awa \u0141ukasiuka „M\u0142ota”. W jej wyniku rozbiciu uleg\u0142y dwa szwadrony tej\u017ce brygady oraz cz\u0119\u015b\u0107 z wchodz\u0105cych w jej sk\u0142ad patroli dywersyjnych dzia\u0142aj\u0105cych po prawej stronie Bugu.<\/p>\n

Pomimo zastosowania w trakcie obydwu operacji masowych represji, morderstw, aresztowa\u0144, rabunk\u00f3w, palenia gospodarstw os\u00f3b podejrzanych o wspieranie partyzant\u00f3w, si\u0142om bezpiecze\u0144stwa nie uda\u0142o si\u0119 jednak uzyska\u0107 w pe\u0142ni zamierzonych efekt\u00f3w. W terenie w dalszym ci\u0105gu pozostawali m.in.: Wiktor Stryjewski „Cacko”, Witold Borucki „Babinicz”, Mieczys\u0142aw Dziemiszkiewicz „R\u00f3j”, W\u0142adys\u0142aw \u0141ukasiuk „M\u0142ot”, dow\u00f3dca rezerw 6 Brygady Wile\u0144skiej na lewobrze\u017cnym Podlasiu J\u00f3zef Ludwik Ma\u0142czuk „Brzask” oraz, zyskuj\u0105cy od tego momentu pierwszoplanow\u0105 rol\u0119 w konspiracji niepodleg\u0142o\u015bciowej na pograniczu bia\u0142ostocko – warszawskim, Kazimierz Kamie\u0144ski „Huzar”. Co by\u0142o jednak znacznie wa\u017cniejsze – w przypadku obydwu obszar\u00f3w w\u0142adzom bezpiecze\u0144stwa nie uda\u0142o si\u0119 tak\u017ce z\u0142ama\u0107 poparcia jakiego od 1944 r. konsekwentnie udziela\u0142a partyzantom AK – ROAK – WiN, czy te\u017c NZW patriotycznie nastawiona ludno\u015b\u0107 Mazowsza i Podlasia.
\nPostawa taka widoczna by\u0142a w kolejnych meldunkach dow\u00f3dc\u00f3w KBW bior\u0105cych udzia\u0142 w ob\u0142awach:
\n„Gminy pow. Wysokie Mazowieckie i Bielsk Podlaski<\/span> – informowa\u0142 dow\u00f3dca 2 Brygady KBW – s\u0105 zamieszka\u0142e w 60% przez tzw. szlacht\u0119, kt\u00f3ra w wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci jest wrogo ustosunkowana do obecnej rzeczywisto\u015bci. Uprzedzaj\u0105cy stosunek ludno\u015bci wyp\u0142ywa z nieu\u015bwiadomienia, poniewa\u017c dotychczas ma\u0142o wysi\u0142ku po\u0142o\u017cono w kierunku upolitycznienia wsi, tak ze strony wojska, jak i partii politycznych. Biedota wiejska jest natomiast pod wp\u0142ywem k\u0142amstw rzucanych przez bandy, duchowie\u0144stwo oraz inne osoby o pogl\u0105dzie wybitnie reakcyjnym. K\u0142amstwa te przejawiaj\u0105 si\u0119 w szerzeniu fa\u0142szywej propagandy o trzeciej wojnie, ko\u0142chozach, przesuni\u0119ciu na korzy\u015b\u0107 ZSRR granicy itp.”<\/span><\/p>\n

„Niezale\u017cnie od amnestii i poprzednich operacji – meldowa\u0142 z kolei szef sztabu 1 Brygady – teren tych powiat\u00f3w [W\u0119gr\u00f3w i Soko\u0142\u00f3w Podlaski] by\u0142 terenem dzia\u0142ania band politycznych i rabunkowych. Ludno\u015b\u0107 cywilna by\u0142a przesi\u0105kni\u0119ta w wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci propagand\u0105 antyrz\u0105dow\u0105, wzgl\u0119dnie przez miejscowe elementy reakcyjne. […] Powy\u017csze fakty stworzy\u0142y w terenie dodatnie pod\u0142o\u017ce dla rozwoju bandytyzmu [sic] jak i te\u017c utrudnia\u0142y w du\u017cym stopniu likwidacj\u0119 podziemia przez aparat bezpiecze\u0144stwa, organy MO jak te\u017c i wojska KBW”.<\/span><\/p>\n

Przez ca\u0142y czas trwania operacji dow\u00f3dztwo KBW k\u0142ad\u0142o bardzo du\u017cy nacisk na zindoktrynowanie bior\u0105cych udzia\u0142 w ob\u0142awach \u017co\u0142nierzy. W jednym z meldunk\u00f3w pisano wr\u0119cz, i\u017c „\u017co\u0142nierze rozumiej\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107 swoich zada\u0144 i s\u0105 przepojeni nienawi\u015bci\u0105 do band”.<\/span> Pochwalano przypadki bezwzgl\u0119dno\u015bci takie jak np. wykonanie szczeg\u00f3lnie brutalnych, „ponadplanowych” rewizji, czy te\u017c celne strzelanie do uciekaj\u0105cych mieszka\u0144c\u00f3w – podaj\u0105c je w sprawozdaniach jako prawid\u0142owe zachowanie \u017co\u0142nierzy podczas operacji w terenie. Znamienne w tym kontek\u015bcie s\u0105 informacje o stale utrzymuj\u0105cym si\u0119, pomimo represji, wrogim stosunku miejscowej ludno\u015bci do si\u0142 komunistycznych:
\n„Napotkano tu na boja\u017aliwy i nieufny stosunek ludno\u015bci do wojska<\/span> – napisano w sprawozdaniu z pierwszej fazy operacji – co z kolei nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 tym, \u017ce rejony te s\u0105 o\u015brodkiem dyspozycyjnym i terytorialnym bandy „M\u0142ota”.<\/span> Pomimo zastosowania poka\u017anego arsena\u0142u \u015brodk\u00f3w operacyjnych nie zdo\u0142ano jeszcze prze\u0142ama\u0107 stosunku mieszka\u0144c\u00f3w do obecnej rzeczywisto\u015bci. Dlatego te\u017c w bie\u017c\u0105cym planie dzia\u0142ania jednym z zasadniczych cel\u00f3w jest jeszcze g\u0142\u0119bsze przeoranie tego terenu i zmobilizowanie wszystkich \u015brodk\u00f3w zdobytych w pocz\u0105tkowej fazie operacji do czynnej walki z bandytyzmem. Analiza post\u0119powania oparta na do\u015bwiadczeniach wnios\u0142a ca\u0142y szereg nowych moment\u00f3w jak np.: bardziej dok\u0142adnej i bezwzgl\u0119dnej rewizji u os\u00f3b wytypowanych przez organa UB jak i u tych os\u00f3b, u kt\u00f3rych w trakcie prowadzenia operacji znaleziono bro\u0144 i materia\u0142y wojskowe”.<\/span><\/p>\n

Spos\u00f3b traktowania przez \u017co\u0142nierzy i funkcjonariuszy resortu bezpiecze\u0144stwa „zwyk\u0142ej” ludno\u015bci cywilnej podczas takich akcji doskonale ilustruj\u0105 wspomnienia jednej z tysi\u0119cy ofiar:
\n„W 1948 roku zosta\u0142em zn\u00f3w aresztowany za AK, \u017ce wiem, gdzie ukrywaj\u0105 si\u0119 partyzanci. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 \u015bledztwo, rozebrali do naga, bardzo zbili kijami do nieprzytomno\u015bci i skopali. Jeden z polskich oficer\u00f3w, a raczej tylko w polskich mundurach, usiad\u0142 mi na g\u0142owie, a drugi na nogach. […] 10 kwietnia 1948 r. na rozkaz porucznika Alieksieja KBW rozebra\u0142o i zniszczy\u0142o wszystkie nasze budynki w Lubowiczu – mieszkanie, obor\u0119, chlew, spichlerz i stodo\u0142\u0119. Zostali\u015bmy pod go\u0142ym niebem, s\u0105siedzi nocami pomagali naprawia\u0107 budynki, ale w maju po raz drugi zniszczyli wszystko i przykazali ludno\u015bci, \u017ce jak b\u0119d\u0105 pomagali, to ca\u0142\u0105 wie\u015b zniszcz\u0105. M\u00f3j ojciec by\u0142 wspania\u0142ym, lubianym i szanowanym cz\u0142owiekiem, mia\u0142 ju\u017c 85 lat, wi\u0119c s\u0105siedzi z ca\u0142ej wsi zn\u00f3w si\u0119 zebrali i w par\u0119 dni naprawili budynki w siedemdziesi\u0119ciu procentach”.<\/span><\/p>\n

Jednoznacznie wrogie wobec komunist\u00f3w stanowisko wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa Podlasia sprowokowa\u0142o w\u0142adze do powt\u00f3rzenia pacyfikacji – na jeszcze wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c dot\u0105d skal\u0119. Przeciwko licz\u0105cym ju\u017c tylko kilkunastu partyzant\u00f3w patrolom kpt. „Huzara” rzucono w pa\u017adzierniku 1951 r. w ramach operacji „Narew” 7 batalion\u00f3w KBW w sile oko\u0142o 3000 \u017co\u0142nierzy. W czasie trwaj\u0105cych rok dzia\u0142a\u0144 grupy operacyjne KBW, UBP i MO przeprowadzi\u0142y w sumie ponad 1800 akcji specjalnych, zatrzyma\u0142y blisko 1000 os\u00f3b podejrzanych o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z podziemiem niepodleg\u0142o\u015bciowym, zabi\u0142y w trakcie przypominaj\u0105cych „polowania z nagonk\u0105” ob\u0142aw blisko 30 ostatnich partyzant\u00f3w Bia\u0142ostocczyzny i Podlasia.
\nNa Mazowszu P\u00f3\u0142nocnym op\u00f3r tak\u017ce „tli\u0142 si\u0119” jeszcze bardzo d\u0142ugo. Po schwytaniu Wiktora Stryjewskiego „Cacki” oraz \u015bmierci Mieczys\u0142awa Dziemiszkiewicza „Roja”, a\u017c do wiosny 1953 r. dotrwa\u0142 ze swoj\u0105 siedmioosobow\u0105 grup\u0105 Wac\u0142aw Grabowski „Puszczyk”. Podobnie jak i jego poprzednicy, nie mia\u0142 jednak \u017cadnych szans w starciu z wys\u0142an\u0105 przeciw sobie 1300 osobow\u0105 ob\u0142aw\u0105 I Brygady KBW.<\/p>\n

PODLASIE – 6 Brygada Wile\u0144ska <\/span>
\n6 Brygada Wile\u0144ska utworzona zosta\u0142a zim\u0105 1946 r. na bazie samodzielnego oddzia\u0142u ppor. Lucjana Minkiewicza „Wiktora”, pozosta\u0142ego po rozwi\u0105zanym jeszcze jesieni\u0105 1945 r. 1 szwadronie 5 Brygady Wile\u0144skiej. W rozkazie z 26 lutego 1946 r. nadaj\u0105cym wspomnianemu oddzia\u0142owi nazw\u0119 tej tak zas\u0142u\u017conej dla kresowej konspiracji niepodleg\u0142o\u015bciowej jednostki mjr Zygmunt Szendzielarz „\u0141upaszka” pisa\u0142:
\n„Po d\u0142ugich miesi\u0105cach zimowych Waszej tu\u0142aczki i osamotnienia w terenie przyszed\u0142 znowu czas, \u017ce przychodz\u0119 do Was i dane mi jest dowodzi\u0107 Wami w dalszym ci\u0105gu. \/…\/ Jeste\u015bcie teraz 6-ta Brygad\u0105 Wile\u0144sk\u0105 pod dow\u00f3dztwem Waszego dotychczasowego dow\u00f3dcy „Wiktora” \/Lucjana Minkiewicza\/. \/…\/ Czekaj\u0105 nas jeszcze ci\u0119\u017ckie chwile, ale przetrwamy – wszak przetrwali\u015bmy ju\u017c tyle – zwyci\u0119\u017cymy, bo jeste\u015bmy \u017co\u0142nierzami 5-ej, a obecnie 6-ej Brygady Wile\u0144skiej”.<\/span>
\nPonowne nawi\u0105zanie \u0142\u0105czno\u015bci z pozostaj\u0105cym w\u00f3wczas na Pomorzu Gda\u0144skim dow\u00f3dc\u0105 5 Brygady Wile\u0144skiej oznacza\u0142o w praktyce przej\u015bcie oddzia\u0142u ppor. „Wiktora” pod dow\u00f3dztwo eksterytorialnego Okr\u0119gu Wile\u0144skiego AK, w komendzie kt\u00f3rego mjr „\u0141upaszka” pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dow\u00f3dcy partyzantki. W ramach tej poakowskiej struktury 6 Brygada Wile\u0144ska funkcjonowa\u0142a a\u017c do lata 1948 r., staj\u0105c si\u0119 powoli dominuj\u0105cym oddzia\u0142em niepodleg\u0142o\u015bciowego podziemia na prawo i lewobrze\u017cnym Podlasiu.
\nW 1946 r. tworzy\u0142y j\u0105 pocz\u0105tkowo trzy dru\u017cyny, przekszta\u0142cone nast\u0119pnie w kadrowe szwadrony. Pierwszym z nich dowodzi\u0142 pochodz\u0105cy z Wile\u0144szczyzny kpr. Janusz Rybicki „Kuku\u0142ka”, drugim b. cz\u0142onek AK z Obwodu Wysokie Mazowieckie st.sier\u017c. Walerian Nowacki „Bartosz”, trzecim za\u015b pochodz\u0105cy r\u00f3wnie\u017c z kres\u00f3w p\u00f3\u0142nocno – wschodnich st.sier\u017c. J\u00f3zef Babicz „\u017bwirko”. Opr\u00f3cz tych pododdzia\u0142\u00f3w stale w terenie operowa\u0142 tak\u017ce kilkuosobowy patrol \u017candarmerii dowodzony najpierw przez sier\u017c.\/ppor. W\u0142adys\u0142awa Wasilewskiego „Grota”, a nast\u0119pnie sier\u017c\/ppor. Antoniego Borowika „Lecha”, maj\u0105cy za zadanie zwalczanie pospolitego bandytyzmu oraz agentury resortu bezpiecze\u0144stwa.
\nW 1947 r. struktura i obsada 6 Brygady Wile\u0144skiej uleg\u0142y zasadniczym zmianom zwi\u0105zanym przede wszystkim z realizowan\u0105 w terenie ustaw\u0105 amnestyjn\u0105. W przeciwie\u0144stwie do Komendy Okr\u0119gu Bia\u0142ostockiego WiN, na obszarze kt\u00f3rego brygada g\u0142\u00f3wnie dzia\u0142a\u0142a, jej dow\u00f3dztwo nie zdecydowa\u0142o si\u0119 na ujawnienie. Decyduj\u0105cy wp\u0142yw na podj\u0119cie takiej decyzji mia\u0142a postawa samego mjr Zygmunta Szendzielarza „\u0141upaszki” oraz dowodz\u0105cego od pa\u017adziernika 1946 r. oddzia\u0142em kpt. W\u0142adys\u0142awa \u0141ukasiuka „M\u0142ota”. Obydwaj oficerowie nie wierzyli w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zalegalizowania siebie oraz swoich podkomendnych w komunistycznej rzeczywisto\u015bci, s\u0142usznie przewiduj\u0105c dalsz\u0105 eskalacj\u0119 represji. Ostatecznie, na pro\u015bb\u0119 pierwszego dow\u00f3dcy 6 Brygady – ppor. „Wiktora”, przyj\u0119to rozwi\u0105zanie kompromisowe – zezwalaj\u0105ce na ujawnienie si\u0119 szeregowych cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u.<\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/942"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=942"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/942\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1059,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/942\/revisions\/1059"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}