{"id":929,"date":"2006-08-04T10:39:22","date_gmt":"2006-08-04T08:39:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/08\/04\/por-jan-leonowicz-8222burta8221-1912-1951-czesc-2-2\/"},"modified":"2006-08-04T10:39:22","modified_gmt":"2006-08-04T08:39:22","slug":"por-jan-leonowicz-8222burta8221-1912-1951-czesc-2-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=929","title":{"rendered":"Por. Jan Leonowicz „Burta” (1912-1951) – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2"},"content":{"rendered":"
\n9 lutego 1951 r. Jan Leonowicz „Burta”, nie\u015bwiadomy \u015bmiertelnego zagro\u017cenia, przyszed\u0142 na spotkanie do szko\u0142y w Nowinach. Gdy zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do okien, ubowcy pr\u00f3buj\u0105cy go aresztowa\u0107, krzykn\u0119li: St\u00f3j, r\u0119ce do g\u00f3ry<\/span>. „Burta” nie mia\u0142 szans, ale nie zamierza\u0142 si\u0119 podda\u0107. Pr\u00f3bowa\u0142 chwyci\u0107 za automat, ale ubecy, znajduj\u0105cy si\u0119 z boku, w szopie, otworzyli ogie\u0144 z broni maszynowej, zabijaj\u0105c go na miejscu. Tak zgin\u0105\u0142 jeden z ostatnich dow\u00f3dc\u00f3w oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych Okr\u0119gu Zamojskiego WiN i jeden z najd\u0142u\u017cej walcz\u0105cych \u017co\u0142nierzy antykomunistycznego podziemia w powojennej Polsce – por. Jan Leonowicz „Burta”.
\"\"
Zw\u0142oki Jana Leonowicza "Burty" na dziedzi\u0144cu tomaszowskiego PUBP, luty 1951 r.<\/font><\/p>\n

Ten niew\u0105tpliwy sukces zwyrodnialcy z UB \u015bwi\u0119towali w swoisty spos\u00f3b. Wystawili oni zw\u0142oki „Burty” i „Skalskiego” na widok publiczny. Dwa tygodnie (sic!) le\u017ca\u0142y one przed budynkiem PUBP w Tomaszowie, a ubowcy z tego urz\u0119du zach\u0119cali, a nawet zmuszali ludzi do ogl\u0105dania poleg\u0142ych partyzant\u00f3w. Potem zw\u0142oki pogrzebano najprawdopodobniej na dziedzi\u0144cu PUBP lub na nowym cmentarzu przy drodze do Zamo\u015bcia.
2 XI 1991 r. we Wroc\u0142awiu rodzina dokona\u0142a symbolicznego poch\u00f3wku. Jan Leonowicz o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Ludwik\u0105 z d. Lancma\u0144sk\u0105. Mia\u0142 c\u00f3rk\u0119 Barbar\u0119, obecnie pracownika naukowego Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego.
Dnia 7 kwietnia 2009 r.\u00a0 Prezydent RP Lech Kaczy\u0144ski przyzna\u0142 por. Janowi Leonowiczowi "Burcie", po\u015bmiertnie, Krzy\u017c Komandorski z Gwiazd\u0105 Orderu Odrodzenia Polski – Polonia Restituta, kt\u00f3ry uroczy\u015bcie przekaza\u0142 Jego c\u00f3rce Wojewoda Wroc\u0142awski Marek Skorupa.
\"\"
Zesp\u00f3\u0142 trzech budynk\u00f3w tomaszowskiego PUBP (widok od podw\u00f3rza). W g\u0142\u0119bi, po drugiej stronie ulicy – tzw. "Cybul\u00f3wka" – przedwojenna willa lekarza Cybulskiego. Z prawej na pierwszym planie – areszt UB. Z lewej budynek s\u0105du. Na podw\u00f3rzu zrzucano zw\u0142oki zabitych w akcjach UB, w tym tak\u017ce cz\u0142onk\u00f3w UPA. Tu le\u017ca\u0142o przez dwa tygodnie cia\u0142o "Burty".<\/font><\/p>\n

Ubowcy mieli nadziej\u0119, \u017ce zabicie dow\u00f3dcy doprowadzi do rozpadu oddzia\u0142u. Dlatego te\u017c zorganizowano wielk\u0105 ob\u0142aw\u0119, kt\u00f3rej celem by\u0142o wy\u0142apanie rozproszonych partyzant\u00f3w. Nie przynios\u0142a ona jednak oczekiwanych efekt\u00f3w. <\/p>\n

Jan Turzyniecki „Mogi\u0142ka” przej\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo, a jego zdecydowana postawa pozwoli\u0142a mu zaprowadzi\u0107 dyscyplin\u0119 w\u015br\u00f3d za\u0142amanych \u015bmierci\u0105 „Burty” \u017co\u0142nierzy. Partyzanci przetrwali wielk\u0105 ob\u0142aw\u0119 pod pod\u0142og\u0105 domu Czupryma w Wierszczycy. Kiedy UB, MO i KBW zako\u0144czy\u0142o przeczesywanie okolicznych wsi i las\u00f3w, „Mogi\u0142ka” zarz\u0105dzi\u0142, \u017ce przez zim\u0119 partyzanci maj\u0105 ukrywa\u0107 si\u0119 pojedynczo, a po Wielkanocy oddzia\u0142 wznowi dzia\u0142alno\u015b\u0107.
\"\"
Jan Turzyniecki "Mogi\u0142ka"<\/span><\/font>
<\/span><\/font>
<\/span><\/font>Pierwsz\u0105 akcj\u0105 wykonan\u0105 po \u015bmierci „Burty” by\u0142o zlikwidowanie, 22 maja 1951 r. sekretarza gminnego PZPR w Jaraczowie. 7 czerwca dwuosobowy patrol MO zaskoczy\u0142 ukrywaj\u0105cych si\u0119 w domu Wojciecha Kami\u0144skiego, we wsi Typin partyzant\u00f3w: Ryszarda Ciszewskiego „Makarona” i Bronis\u0142awa Pitu\u0142\u0119 „Ojca”. Dosz\u0142o do wymiany ognia, w wyniku kt\u00f3rej zgin\u0119li „Makaron” i komendant MO z posterunku w Majdanie G\u00f3rnym. „Ojciec” uciek\u0142 ze wsi i do\u0142\u0105czy\u0142 do „Mogi\u0142ki”.
\"\"
Jan Turzyniecki "<\/font>Mogi\u0142ka"<\/font>, dow\u00f3dca oddzia\u0142u po \u015bmierci "<\/font>Burty"<\/font><\/i><\/font><\/p>\n

19 V 1951 r. „Mogi\u0142ka” w towarzystwie trzech swoich \u017co\u0142nierzy „z\u0142o\u017cy\u0142 wizyt\u0119” mieszkaj\u0105cym w Czartowszczyku: cz\u0142onkowi PZPR, so\u0142tysowi Bronis\u0142awowi Pardzie i aktywi\u015bcie partyjnemu Malickiemu. Partyzanci ostrzegli ich, \u017ce je\u015bli dalej b\u0119d\u0105 krzywdzi\u0107 ludzi, to spotka ich kara. 27 VII kilku \u017co\u0142nierzy oddzia\u0142u pod dow\u00f3dztwem „Paska” przeprowadzi\u0142o rekwizycj\u0119 u Karola Pasierbskiego, Andrzeja P\u00f3\u017aniaka, Antoniego Czy\u017ca i Jana Kude\u0142ki we wsi Wieprz\u00f3w. Miejscowo\u015b\u0107 ta by\u0142a typowana na sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 produkcyjn\u0105. 17 IX „Mogi\u0142ka” i jego ludzie pr\u00f3bowali zabra\u0107 towary z GS w Wiereszczycy. W tym celu pod\u0142o\u017cyli \u0142adunki wybuchowe pod mur budynku i wysadzili kawa\u0142ek \u015bciany, jednak prawie natychmiast zjawili si\u0119 milicjanci i partyzanci niczego nie wzi\u0119li. 8 X 1951 r. podw\u0142adni „Mogi\u0142ki” zlikwidowali sekretarza POP PZPR z \u017bulic, gmina Telatyn, Jana Loda. Oddzia\u0142 „Mogi\u0142ki” w 1951 r. straci\u0142 dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy. W maju zosta\u0142 aresztowany Czes\u0142aw Skroban „Ma\u0142y”, a w czerwcu poleg\u0142 Tadeusz Swatowski.
\"\"
Czes\u0142aw Skroban "Ma\u0142y" – \u017co\u0142nierz "Burty" (trzykrotna kara \u015bmierci, zamieniona na do\u017cywocie)<\/font><\/p>\n

W grudniu 1951 r. „Mogi\u0142ka” podzieli\u0142 sw\u00f3j oddzia\u0142 i nakaza\u0142 partyzantom ukrywanie si\u0119 parami. Mia\u0142o to utrudni\u0107 poszukiwania, prowadzone przez funkcjonariuszy UB i MO. Nie uchroni\u0142o to oddzia\u0142u przed stratami. 13 lutego 1952 r., w bunkrze le\u015bnym ko\u0142o Osuch, z\u0142apany zosta\u0142 „Ojciec”, a 16 lutego W\u0142adys\u0142aw Klim „Gliwa”. Od tego czasu dzia\u0142alno\u015b\u0107 partyzant\u00f3w ogranicza\u0142a si\u0119 do bezustannego ukrywania si\u0119, a kolejne operacje UB doprowadzi\u0142y do ca\u0142kowitego rozbicia oddzia\u0142u. Jeszcze w lutym 1952 r. aresztowani zostali Adolf Momot, Jan Rulewicz, Hieronim Kowalski, Mieczys\u0142aw Malec, Antoni Mary\u0144czak „Motylewski” i Wac\u0142aw Kaszycki. W tym samym miesi\u0105cu funkcjonariusze UB zabili Jana Gor\u0105czk\u0119 „Lonta”. W lipcu 1952 r. poleg\u0142 Gustaw Dziuba, a 30 wrze\u015bnia zostali otoczeni we m\u0142ynie w Przewodowie Boles\u0142aw O\u017c\u00f3g „Orze\u0142”, Stanis\u0142aw Samiec „Pasek” i Stanis\u0142aw Bednarczyk. Nie przyj\u0119li walki i podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 ucieczki. Po przebiegni\u0119ciu kilkunastu metr\u00f3w O\u017c\u00f3g pad\u0142 martwy, ci\u0119\u017cko ranny Samiec zosta\u0142 uj\u0119ty i po kilkunastu dniach zmar\u0142 w wi\u0119zieniu na Zamku w Lublinie. Bednarczyk otrzyma\u0142 postrza\u0142 w kolano i tak\u017ce zosta\u0142 uj\u0119ty. Skazany zosta\u0142 na kar\u0119 \u015bmierci, z czasem zamienion\u0105 na do\u017cywocie.
Stanis\u0142awa Rogowskiego i dow\u00f3dc\u0119 najd\u0142u\u017cej dzia\u0142aj\u0105cego na Zamojszczy\u017anie oddzia\u0142u, Jana Turzynieckiego „Mogi\u0142k\u0119”, aresztowano dopiero pod koniec 1953 roku.
\"\"\"\"
Stanis\u0142aw Rogowski – \u017co\u0142nierz "Mogi\u0142ki" (fot. z lewej), skazany na wieloletnie wi\u0119zienie.<\/span><\/font> Fot. z prawej – Stanis\u0142aw Bednarczyk – \u017co\u0142nierz "Burty" (trzykrotna kara \u015bmierci, zamieniona na do\u017cywocie)<\/span><\/font>
<\/span><\/font>
<\/span><\/font>Dnia 11 pa\u017adziernika 1953 r. na kwaterze we wsi Siemnice<\/a> zostali otoczeni przez wojsko. Podczas walki i pr\u00f3by przebicia si\u0119 z ob\u0142awy zostali ci\u0119\u017cko ranni i dopiero wtedy ubekom uda\u0142o si\u0119 ich aresztowa\u0107. „Mogi\u0142ka” skazany zosta\u0142 na trzykrotn\u0105 kar\u0119 \u015bmierci oraz na \u0142\u0105czn\u0105 kar\u0119 405 lat wi\u0119zienia. U\u0142askawio
\nny na do\u017cywocie, opu\u015bci\u0142 wi\u0119zienie po Pa\u017adzierniku 1956 r.<\/p>\n

Po fizycznym unicestwieniu wi\u0119kszo\u015bci cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u „Burty” i osadzeniu w wi\u0119zieniach pozosta\u0142ych, praktycznie usta\u0142a na Zamojszczy\u017anie czynna walka, umilk\u0142y strza\u0142y w tamtejszych lasach.
Na wolno\u015bci wci\u0105\u017c jednak pozostawa\u0142 nieuchwytny „Wrzos” – Stefan Kobos, ostatni komendant tomaszowskiego obwodu WiN. Urodzi\u0142 si\u0119 w Maniowie w powiecie D\u0105browa Tarnowska. W chwili aresztowania liczy\u0142 ju\u017c 56 lat. W tym wieku nie sypia si\u0119 ju\u017c pod \u015bwierkiem, w s\u0142oty i ch\u0142ody, nie przemierza si\u0119 dziesi\u0105tk\u00f3w kilometr\u00f3w bezdro\u017cy, nie mieszka si\u0119 ziemiankach, kt\u00f3rych \u015bciany ociekaj\u0105 wod\u0105 skroplon\u0105 z oddech\u00f3w…
\"\"
Stefan Kobos – p\u00f3\u017aniejszy dow\u00f3dca tomaszowskiego obwodu WiN, lata 30-te.<\/span><\/font>
<\/span><\/font>
<\/span><\/font>Swoj\u0105 walk\u0119 o Polsk\u0119, „Wrzos” rozpocz\u0105\u0142 jako legionista J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w szeregach II Litewsko-Bia\u0142oruskiej Armii, dowodzonej przez genera\u0142a \u017beligowskiego. Walczy\u0142 o Wilno. Dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej dzieli\u0142 losy wrze\u015bniowych rozbitk\u00f3w – kl\u0119sk\u0119 nad Sanem. Wraz z \u017con\u0105 na kr\u00f3tko osiada w Brzezinach w powiecie Tomaszowskim. Ta wie\u015b oka\u017ce si\u0119 jego najwierniejszym matecznikiem – tam te\u017c zostanie namierzony przez szpicli w 1956 roku.<\/p>\n

Przez ca\u0142y okres niemieckiej okupacji czynnie walczy\u0142 i konspirowa\u0142. W 1946 r., jego \u00f3wczesny dow\u00f3dca Kazimierz Kostecki „Kostek” mianowa\u0142 go dow\u00f3dc\u0105 II kompanii, licz\u0105cej w\u00f3wczas 27 ludzi. Dok\u0142adnie 10 lat p\u00f3\u017aniej, w gronie aresztowanych za udzielanie pomocy, tak d\u0142ugo nieuchwytnemu „Wrzosowi”, znale\u017ali si\u0119 m.in. ci sami \u017co\u0142nierze, z tej\u017ce II kompanii, kt\u00f3rymi w\u00f3wczas dowodzi\u0142. Konspiracyjna d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 „Wrzosa” by\u0142a wynikiem nie tylko dyskrecji mieszka\u0144c\u00f3w Brzezin, ale te\u017c zasad konspiracji, z \u017celazn\u0105 konsekwencj\u0105 przestrzeganych przez ca\u0142y okres dzia\u0142alno\u015bci. Prawie ca\u0142kowicie zerwa\u0142 kontakty z rodzin\u0105, przez kt\u00f3r\u0105 UB pr\u00f3bowa\u0142o do niego dotrze\u0107. By\u0142a to jeszcze jedna, bolesna cena konspiracyjnego \u017cywota, jednak zasady te na d\u0142ugo pozwoli\u0142y „Wrzosowi” pozostawa\u0107 nieuchwytnym dla tropi\u0105cych go bezustannie funkcjonariuszy UB. W jednym z meldunk\u00f3w, oficer UB pisa\u0142: <\/p>\n

Ludno\u015b\u0107 „Wrzosa” nie chce wyda\u0107. Werbowana w tych gminach sie\u0107 sama si\u0119 dekonspiruje przed Kobosem, wzgl\u0119dnie po zwerbowaniu w og\u00f3le nie przychodzi na spotkania i unika pracownik\u00f3w PUBP. Kobos cieszy sie autorytetem na terenie Brzezin i Chlewisk, bo uratowa\u0142 ludno\u015b\u0107 tych wsi przed UPA.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Niestety wielomiesi\u0119czna inwigilacja i zakrojona na szerok\u0105 skal\u0119 gra operacyjna prowadzona przez bezpiek\u0119, da\u0142a w ko\u0144cu efekty. Opr\u00f3cz ca\u0142ej rzeszy informator\u00f3w, funkcjonariusze UB w Lublinie dotarli i zwerbowali szwagra „Wrzosa” Alfonsa Szeske, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 kryptonim TW „Szczery”. To g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki jego dzia\u0142aniom, dnia 21 stycznia 1956 roku Stefan Kobos „Wrzos” zosta\u0142 okr\u0105\u017cony w swej kryj\u00f3wce w Brzezinach przez grup\u0119 operacyjn\u0105 UB-KBW i aresztowany wraz z Eugeniuszem Szczepa\u0144skim „Turskim” i jego ojcem Edmundem Szczepa\u0144skim, w kt\u00f3rego zabudowaniach si\u0119 ukrywali. Jego podw\u0142adny, pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 \u0142\u0105cznika, Karol \u017bo\u0142\u0105dek, zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do UB w Lublinie 8 lutego 1956 r. i zosta\u0142 aresztowany.
\"\"
Aresztowany Stefan Kobos "Wrzos" na tle broni wydobytej przez UB z jego kryj\u00f3wki.<\/span><\/font>
<\/span><\/font>
<\/span><\/font><\/span><\/font>W aktach procesowych „Wrzosa” znalaz\u0142y si\u0119 petycje o jego uwolnienie od mieszka\u0144c\u00f3w nie tylko Brzezin, lecz r\u00f3wnie\u017c okolicznych wsi. Petycje adresowane do W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki nap\u0142yn\u0119\u0142y z Brzezin, Be\u0142\u017cca, Chlewisk, \u0141ukawicy, Lipca, Lipska, Huty Lubyckiej. Zbiorowa lista mieszka\u0144c\u00f3w Brzezin zawiera\u0142a 228 nazwisk.
28 wrze\u015bnia 1956 r. na sesji wyjazdowej w Zamo\u015bciu S\u0105d Wojew\u00f3dzki w Lublinie skaza\u0142 Stefana Kobosa na 15 lat wi\u0119zienia, Karola \u017bo\u0142\u0105dka na 4 lata wi\u0119zienia, Eugeniusza Szczepa\u0144skiego na 5 lat wi\u0119zienia. Po zastosowaniu amnestii Szczepa\u0144ski zosta\u0142 zwolniony, natomiast \u017bo\u0142\u0105dek i Kobos odsiedzieli swoje wyroki. Stefan Kobos wyszed\u0142 na wolno\u015b\u0107 w po\u0142owie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych.
\"\"\"\"
Wi\u0119zienne fotografie Stefana Kobosa "Wrzosa", 1956 r.<\/span><\/font>
<\/span><\/font>
<\/span><\/font>W sentencji wyroku skazuj\u0105cego „Wrzosa” na wieloletnie wi\u0119zienie, znalaz\u0142y si\u0119 sformu\u0142owania stanowi\u0105ce wyraz najwy\u017cszego, cho\u0107 nie zamierzonego uznania:<\/p>\n

Oskar\u017cony Kobos to typ bezwzgl\u0119dnego kontrrewolucjonisty, to duchowy i faktyczny przyw\u00f3dca kontrrewolucyjnych organizacji AK i WiN i \u017c\u0105d\u0142o z\u0142a i nienawi\u015bci ustroju socjalistycznego. Brak mu jakichkolwiek skrupu\u0142\u00f3w w zbrodniczej dzia\u0142alno\u015bci. Da\u0142 temu wyraz w 12-letniej zbrodniczej dzia\u0142alno\u015bci. I trwa\u0142 w nienawi\u015bci do ustroju socjalistycznego do ostatka, a na rozprawie mieni\u0142 si\u0119 \u017co\u0142nierzem i bohaterem, nie okazawszy skruchy.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

<\/span>Funkcjonariusze UB, kt\u00f3rzy brali aktywny udzia\u0142 w rozpracowaniu grupy Stefana Kobosa „Wrzosa” zostali przedstawieni do premii pieni\u0119\u017cnej i niekt\u00f3rzy do odznaczenia. Sukces wspomnianych funkcjonariuszy by\u0142 rzeczywi\u015bcie du\u017cy zwa\u017cywszy na to, \u017ce przed powo\u0142aniem grupy zwerbowano oko\u0142o 50 os\u00f3b do rozpracowania „Wrzosa” i wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich, jak zauwa\u017cano w raporcie z dn. 26 I 1953 r. do dyrektora Departamentu III, przyzna\u0142a si\u0119 „Wrzosowi” do wsp\u00f3\u0142pracy z organami bezpiecze\u0144stwa lub te\u017c nie informowa\u0142a o pobycie ukrywaj\u0105cych si\u0119 z obawy przed konsekwencjami.<\/p>\n

Prawdopodobnie najd\u0142u\u017cej ukrywaj\u0105cym si\u0119 cz\u0142owiekiem na Zamojszczy\u017anie by\u0142 Jerzy Sikora, \u017co\u0142nierz III plutonu „Burty”. Ujawni\u0142 si\u0119 on po og\u0142oszeniu amnestii w 1956 r. Mimo tego, w listopadzie 1956 r. aresztowano go i skazano na d\u0142ugoletnie wi\u0119zienie. Ostatni zamojski partyzant mia\u0142 jednak wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia. Wydarzenia 1956 r. zmieni\u0142y sytuacj\u0119 w kraju i Jerzy Sikora po kilku miesi\u0105cach wyszed\u0142 na wolno\u015b\u0107.
Ujawnienie Jerzego Sikory zamkn\u0119\u0142o ostatni rozdzia\u0142 zamojskiej konspiracji, kt\u00f3ra zawi\u0105za\u0142a si\u0119 w 1939 r., a jej ostatni uczestnicy zostali aresztowani w 1956 roku.<\/p>\n

Opracowano na podstawie:<\/span><\/font>
<\/p>\n