{"id":916,"date":"2006-10-22T20:01:25","date_gmt":"2006-10-22T18:01:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/10\/22\/zapora-w-sieci-agentow-czesc-2\/"},"modified":"2006-10-22T20:01:25","modified_gmt":"2006-10-22T18:01:25","slug":"zapora-w-sieci-agentow-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=916","title":{"rendered":""Zapora" w sieci agent\u00f3w – cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"


1945 r. Od lewej stoj\u0105: Jerzy Stefa\u0144ski "Cedur", Mieczys\u0142aw Czechowski "Wrzos", Hieronim Dekutowski "Zapora", Tadeusz Skrai\u0144ski "Jadzinek", Jan Szaci\u0142ow "Renek", z ty\u0142u Jerzy Siwecki "Bachus".<\/span><\/font><\/p>\n

W kolejnej notatce z dnia 10 stycznia 1946 roku Wnuk podaje bardziej szczeg\u00f3\u0142owe informacje odno\u015bnie swego by\u0142ego dow\u00f3dcy, jego rodziny na terenie Tarnobrzega oraz przypuszczalnych miejsc ukrywania mjra Hieronima Dekutowskiego „Zapory” w tym mie\u015bcie.<\/p>\n

„(…) W Tarnobrzegu przy ul. Kolejowej 69 mieszka siostra „Zapory” St\u0119pi\u0144ska. Miedzy mieszkaniem a warsztatem blacharskim od wej\u015bcia z ulicy na wprost jest d\u0142ugi, w\u0105ski pokoik na kt\u00f3ry nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, gdy\u017c tam w tej\u017ce samej przechowywa\u0142 si\u0119 sam „Opona”, „Kruk” i ostatnio mo\u017ce tam przebywa „Zapora”. Przy tej samej ulicy mieszka ich kuzyn zajmuj\u0105c ca\u0142y domek. Tam te\u017c mo\u017ce „Zapora” przebywa\u0107. Na tej samej ulicy po stronie parzystej od miasta w kierunku stacji naprzeciwko domu Dekutowskiej Marii \/nr 67\/ mieszka kuzynka Basaniani\u00f3wna Jasia \/ zajmuje z rodzicami ca\u0142y domek\/ u kt\u00f3rej te\u017c ukrywa\u0142 si\u0119 „Kruk” i inni poszukiwani przez Bezpiecze\u0144stwa: Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 tam baczn\u0105 uwag\u0119. U siostry „Zapory” Szelengiewiczowej przy tej samej ulicy numery parzyste mo\u017ce si\u0119 te\u017c „Zapora” przechowywa\u0107. W Tarnobrzegu przy ulicy Ko\u015bciuszki naprzeciw szpitala w domu dr Pawlasa mieszka jego dawna narzeczona Halina, u kt\u00f3rej „Zapora” te\u017c si\u0119 zatrzymywa\u0142” <\/p>\n

<\/span> Wystarczy\u0142o kilka dni, aby nowo zwerbowany informator bez \u017cadnych skrupu\u0142\u00f3w zdoby\u0142 i przekaza\u0142 samorzutnie funkcjonariuszom UB interesuj\u0105ce ich informacje o swoich by\u0142ych kolegach z podziemia. Mo\u017cna stwierdzi\u0107 analizuj\u0105c jego doniesienia, \u017ce by\u0142 to jeden z lepszych werbunk\u00f3w przeprowadzony przez funkcjonariuszy WUBP w Lublinie.
Z kolei w innych aktach zgromadzonych w lubelskim oddziale IPN mo\u017cna przeczyta\u0107, \u017ce kpt. Bronis\u0142aw R\u0119bacz „Rymsza“ Komendant Obwodu AK-WiN Kra\u015bnik zosta\u0142 aresztowany przez funkcjonariuszy UB 11 listopada 1946 roku na podstawie informacji przekazanych UB przez „Opala”.

Rok 1945. "Zapora" i "Opal".<\/span><\/font><\/p>\n

III. Wi\u0119zie\u0144 Stanis\u0142aw Wnuk „Opal” zeznaje<\/span><\/font><\/p>\n

Bardzo interesuj\u0105ce informacje s\u0105 r\u00f3wnie\u017c w aktach wytworzonych przez Wojskow\u0105 Prokuratur\u0119 Rejonow\u0105 w Lublinie, a dotycz\u0105cych Stanis\u0142awa Wnuka „Opala”. Mianowicie w lutym 1950 roku Wojskowa Prokuratura w Lublinie wyda\u0142a na wniosek WUBP w Lublinie nakaz aresztowania Stanis\u0142awa Wnuka „Opala”, bowiem Wojew\u00f3dzki Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego podejrzewa\u0142 go o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z podziemiem niepodleg\u0142o\u015bciowym. W trakcie kolejnych przes\u0142ucha\u0144 Wnuk zaprzecza\u0142 jakoby wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z WIN, natomiast m\u00f3wi\u0142, \u017ce o wszystkich spotkaniach z \u017co\u0142nierzami WIN z oddzia\u0142u mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory” meldowa\u0142 funkcjonariuszom UB w przes\u0142uchaniu z dnia 16 listopada 1950 roku na pytanie oficera \u015bledczego Tadeusza Markowskiego o spotkaniach z „Zapor\u0105” i Miko\u0142ajem Pruszkowskim „K\u0119dziorkiem” po amnestii 1947 roku odpowiada\u0142, \u017ce:<\/p>\n

„(…) Tak przed amnesti\u0105 47 r. jak i po amnestii 1947 roku spotka\u0142em si\u0119 z „Zapor\u0105” i innymi, ale nie w sprawach moich osobistych a z polecenia w\u0142adz UB. O wszystkich spotkaniach meldowa\u0142em w UB w Lublinie. Po up\u0142ywie terminu amnestyjnego 1947 roku mia\u0142em polecenie od w\u0142adz UB w Lublinie, aby o ile mo\u017cno\u015bci spotka\u0107 si\u0119 z „Zapor\u0105” i jego cz\u0142onkami, a w rozmowie z nimi wp\u0142ywa\u0107 na nich, aby si\u0119 ujawnili oraz dowiadywa\u0107 si\u0119 o nich co nadal my\u015bl\u0105 robi\u0107 i kto stoi na czele konspiracji na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego, a dos\u0142ownie chodzi\u0142o szczeg\u00f3lnie o to, aby dowiedzie\u0107 si\u0119 kogo „Zapora” uwa\u017ca za inspektora WiN na terenie Lubelskim. Wykonuj\u0105c polecenia w czasie poamnestyjnym 1947 roku pierwszy raz przypadkowo spotka\u0142em si\u0119 z „Zapor\u0105” w lipcu lub sierpniu 1947 roku daty dok\u0142adnie nie pami\u0119tam. Dzia\u0142o si\u0119 to we wsi Bor\u00f3w gm. Chodel pow. Lublin. W dniu tym odbywa\u0142o si\u0119 wesele sanitariuszki „Zapory” Szymczyk Leokadii. Wraz z „Zapor\u0105” w\u00f3wczas by\u0142 by\u0142y inspektor WiN ps. „Stefan ( W\u0142adys\u0142aw Si\u0142a – Nowicki), „Miko\u0142aj”(Miko\u0142aj Malinowski ) nazwiska jego nie znam i jeszcze dw\u00f3ch lub jeden osobnik. W\u00f3wczas ja by\u0142em u mojego brata W\u0142adys\u0142awa i tam mnie zauwa\u017cy\u0142 „Zapora” i w ten spos\u00f3b nast\u0105pi\u0142o spotkanie. W czasie tego spotkania dowiedzia\u0142em si\u0119 od „Zapory, \u017ce on wraz z „Rysiem” i innymi wyje\u017cd\u017ca za granic\u0119 i \u017ce „Boruta” jest nadal inspektorem WiN-u na tym terenie. O powy\u017cszym spotkaniu dnia nast\u0119pnego zameldowa\u0142em w WUBP i PUBP w Lublin.. Wi\u0119cej nigdy ju\u017c z „Zapor\u0105” nie widzia\u0142em si\u0119 w og\u00f3le. Po ulotnieniu si\u0119 z tut. terenu „Zapory” dow\u00f3dztwo nad band\u0105 zbrojn\u0105 obj\u0105\u0142 „K\u0119dziorek” i r\u00f3wnie\u017c w\u0142adze UB poleci\u0142y mi stara\u0107 si\u0119 nawi\u0105zywa\u0107 kontakt z band\u0105 „K\u0119dziorka” i d\u0105\u017cy\u0107 do likwidacji tej bandy.”
<\/span>
Od lewej: Por. Stanis\u0142aw \u0141ukasik "Ry\u015b" i por. Roman Gro\u0144ski "\u017bbik". \u017bo\u0142nierze mjr "Zapory", zamordowani wraz z nim i czterema kolegami (por. Jerzy Miatkowski "Zawada", por. Edmund Tudruj "Mundek", por. Tadeusz Pelak "Junak", por. Arkadiusz Wasilewski "Bia\u0142y") w wi\u0119zieniu mokotowskim, dn. 7 marca 1949 r.<\/span>
<\/font>
W przes\u0142uchaniu z 8 marca 1951 roku „Opal” wymienia nawet oficer\u00f3w UB, kt\u00f3rym meldowa\u0142 o wyje\u017adzie „Zapory” za granic\u0119:\u00a0
„ O powy\u017cszym zameldowa\u0142em dnia nast\u0119pnego \u00f3wczesnemu Kierownikowi PUBP w Lublinie Joszczukowi, a za kilka dni b\u0119d\u0105c w Lublinie opowiedzia\u0142em o tym kpt. Lachowskiemu. O zdobyciu podobnych danych od „Zapory” mia\u0142em nastawienie od mjra Wojciusza i kpt. Lachowskiego”<\/p>\n

<\/span>Z przes\u0142uchania cz\u0142onka grupy „Zapory” i p\u00f3\u017aniej „K\u0119dziorka” Miko\u0142aja Malinowskiego „Miko\u0142aja” wynika, \u017ce „Zapora” zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z wsp\u00f3\u0142pracy swego by\u0142ego zast\u0119pcy z UB. \u015awiadczy o tym fragment przes\u0142uchania Miko\u0142aja Malinowskiego w kt\u00f3rym m\u00f3wi on:
„(…) Jak sobie przypominam w jednej z rozm\u00f3w miedzy cz\u0142onkami naszej bandy „Walerek” postawi\u0142 wobec „K\u0119dziorka” spraw\u0119 zlikwidowania „Opala” m\u00f3wi\u0105c, \u017ce to jest szpicel UB. „K\u0119dziorek” za\u015b przeciwstawi\u0142 si\u0119 temu m\u00f3wi\u0105c, \u017ce kiedy „Zapora” przekazywa\u0142 mu dow\u00f3dztwo w czasie jego odjazdu z tutejszych teren\u00f3w powiedzia\u0142, aby „Opala” nie likwidowa\u0107, poniewa\u017c jest i b\u0119dzie potrzebny.”<\/p>\n

<\/span>Kolejnym dowodem wsp\u00f3\u0142pracy Stanis\u0142awa Wnuka jest pismo Prokuratora Wojskowej Prokuratury Rejonowej w Lublinie mjr. Marka Szaubera skierowane do Wydzia\u0142u VII Naczelnej Prokuratury Wojskowej w Warszawie, w kt\u00f3rym pisze mi\u0119dzy innymi o powodach zatrzymania i aresztowania Stanis\u0142awa Wnuka przez funkcjonariuszy WUBP w Lublinie: <\/p>\n

„(….) melduj\u0119, \u017ce Wnuk Stanis\u0142aw zosta\u0142 aresztowany mimo, i\u017c by\u0142 wsp\u00f3\u0142pracownikiem UB na tej podstawie, i\u017c tut. WUBP posiada\u0142 powa\u017cne poszlaki, stwierdzaj\u0105ce, i\u017c Wnuk Stanis\u0142aw jako wsp\u00f3\u0142pracownik WUBP<\/span> informuje bandy o przedsi\u0119wzi\u0119ciach w\u0142adz bezpiecze\u0144stwa – udzielaj\u0105c im r\u00f3\u017cnego rodzaju wiadomo\u015bci. <\/span>
Tut. WUBP przekonany by\u0142, \u017ce w toku likwidacji band, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce w 1950 i 1951 roku uda si\u0119 uzyska\u0107 od zatrzymanych bandyt\u00f3w potwierdzenie wsp\u00f3\u0142pracy Wnuka Stanis\u0142awa z bandami oraz faktu mylnego informowania przez niego w\u0142adz bezpiecze\u0144stwa. Mimo najwi\u0119kszych wysi\u0142k\u00f3w tut. WUBP nie uda\u0142o si\u0119 zebra\u0107 dostatecznych dowod\u00f3w winy Wnuka Stanis\u0142awa w kierunku pope\u0142nienia przez niego przest\u0119pstwa z art. 8 Dekr. z 13.06.46 r. – wobec czego post\u0119powanie karne musia\u0142o by\u0107 umorzone.”<\/p>\n

<\/span>Stanis\u0142aw Wnuk zosta\u0142 26 maja 1951 roku zwolniony z wi\u0119zienia WUBP w Lublinie. Dalej wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z funkcjonariuszami UB, a p\u00f3\u017aniej SB w rozpracowywaniu os\u00f3b dzia\u0142aj\u0105cych w latach 1939-1947 w podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowym na terenie Lubelszczyzny. Wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z nim zako\u0144czono dopiero w 1989 roku. By\u0142 jednym z lepszych agent\u00f3w, bardzo dyspozycyjnym. Kontrolowano poprzez niego w latach 1946 – 1989 \u015brodowisko lubelskiej AK i WiN. Donosy jego mo\u017cna spotka\u0107 w wielu sprawach obiektowych oraz w sprawach prowadzonych przez UB i p\u00f3\u017aniej SB na konkretne osoby. Miedzy innymi pogr\u0105\u017cy\u0142 blisk\u0105 wsp\u00f3\u0142pracownic\u0119 „Zapory” – Izabel\u0119 Kochanowsk\u0105, kt\u00f3ra o tym pisze:<\/p>\n

„ Dochodzi do konfrontacji z „Opalem” zast\u0119pc\u0105 „Zapory” z czas\u00f3w pierwszej okupacji. Konfrontacja przebiega uroczy\u015bcie. Zeznania „Opala” sprawi\u0142y, \u017ce z podejrzanej sta\u0142am si\u0119 oskar\u017con\u0105. – Maj\u0105c \u015bwiadka swoich „zbrodni” wszystko stracone. Nie musz\u0119 si\u0119 nawet przyznawa\u0107 do winy – pomy\u015bla\u0142am i ogarn\u0119\u0142a mnie w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107. Nic nie odpowiedzia\u0142am. Wykona\u0142am tylko w stron\u0119 „Opala” nieprzystojny gest. Rozdzielono nas d\u0142ugim sto\u0142em.”<\/span> [7] <\/font><\/font><\/p>\n

<\/sup>Izabela Kochanowska zosta\u0142a skazana na 6 lat wi\u0119zienia. Kar\u0119 odbywa\u0142a w wi\u0119zieniu na Zamku w Lublinie i w Fordonie. Wysz\u0142a na wolno\u015b\u0107 w 1956 roku.
Stanis\u0142aw Wnuk „Opal” prawdopodobnie przyczyni\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do aresztowania przez funkcjonariuszy WUBP w Lublinie by\u0142ego dow\u00f3dcy dywersji Inspektoratu Pu\u0142awskiego WiN Zygmunta Wilczy\u0144skiego „\u017buka”, kt\u00f3ry po ujawnieniu \u017co\u0142nierzy z by\u0142ego zgrupowania WiN mjra Mariana Bernaciaka „Orlika” za\u0142o\u017cy\u0142 w Na\u0142\u0119czowie w\u0142asn\u0105 firm\u0119 samochodow\u0105. Pomaga\u0142 dawnym \u017co\u0142nierzom zgrupowania w uzyskaniu nowych dokument\u00f3w, u\u0142atwiaj\u0105c im w ten spos\u00f3b podj\u0119cie nowego \u017cycia na Ziemiach Odzyskanych. Z przes\u0142ucha\u0144 Stanis\u0142awa Wnuka wynika, \u017ce w 1948 roku na polecenie funkcjonariuszy WUBP w Lublinie odwiedzi\u0142 „\u017buka” w Na\u0142\u0119czowie namawiaj\u0105c go do zorganizowania odbicia „Zapory” z gmachu S\u0105du w Warszawie.[8]<\/sup><\/font>
„\u017buk” wierz\u0105c w jego dobre intencje ( by\u0142 przecie\u017c zast\u0119pc\u0105 „Zapory” nie przypuszcza\u0142, \u017ce jest on jednocze\u015bnie prowokatorem UB) podj\u0105\u0142 si\u0119 tego dzie\u0142a. Mi\u0119dzy innymi wraz z kilkoma \u017co\u0142nierzami z dawnego zgrupowania skonfiskowa\u0142 w Rykach 600 tys. z\u0142otych oraz w Warszawie w Domu Towarowym na \u017boliborzu 1 200 000 z\u0142otych. Pieni\u0105dze mia\u0142y pos\u0142u\u017cy\u0107 na przygotowanie akcji odbicia i ucieczk\u0119 po jej zako\u0144czeniu. 13 listopada 1948 roku Zygmunt Wilczy\u0144ski zosta\u0142 w ramach rozpracowania o kryptonimie „Noc” aresztowany przez funkcjonariuszy WUBP w Lublinie wraz z kilkoma \u017co\u0142nierzami. Po przej\u015bciu ci\u0119\u017ckiego \u015bledztwa zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci, kt\u00f3r\u0105 wykonano 16 pa\u017adziernika 1950 w Warszawie.<\/p>\n

Stanis\u0142aw Wnuk by\u0142 postaci\u0105 bardzo tragiczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 cze\u015b\u0107 \u015brodowiska winowskiego podejrzewa\u0142a ju\u017c w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UB. Tak o Wnuku pisa\u0142 w Zeszytach Historycznych WiN by\u0142y zast\u0119pca mjr. Hieronima\u00a0 Dekutowskiego kapitan Aleksander G\u0142owacki „Wis\u0142a”:
„Po ujawnieniu si\u0119 by\u0142 kilkakrotnie aresztowany przez UB i zwalniany z wi\u0119zienia. Mia\u0142em do niego du\u017co kole\u017ce\u0144skiego szacunku i d\u0142ugo nie chcia\u0142em uwierzy\u0107 pog\u0142oskom, \u017ce po ujawnieniu zacz\u0105\u0142 si\u0119 wys\u0142ugiwa\u0107 bezpiece.”

Stanis\u0142aw Wnuk, informator WUBP Lublin, o ps. "Iskra" vel "\u017bmudzki". Zdj\u0119cie z 1995 r.
<\/font>
<\/span>Stanis\u0142aw Wnuk – informator „Iskra” vel „\u017bmudzki” by\u0142 wierny UB i SB od 1946 do 1989 roku.<\/span> Niestety w przeciwie\u0144stwie do informatora „Lena” vel „Maria” orderu nie otrzyma\u0142, chocia\u017c podobnie jak i ona siedzia\u0142 dwukrotnie w wi\u0119zieniu UB.

<\/p>\n

Dr Jaros\u0142aw Kopi\u0144ski, IPN O\/Lublin<\/span>
<\/span><\/div>\n


<\/span><\/p>\n

Angloj\u0119zyczna wersja tekstu znajduje si\u0119 na stronie The Doomed Soldiers. Polish Underground Soldiers 1944-1963 – The Untold Story<\/a>: Major Hieronim Dekutowski, nom de guerre "Zapora" in the net of communist secret police agents><\/span><\/a><\/span>
<\/span><\/div>\n
Przypisy do cz\u0119\u015bci 2:<\/font>
7.<\/span>Izabela Kochanowska, Major „Zapora”, Sopot 1998, s.78
8.<\/span>Protok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania Stanis\u0142awa Wnuka z dnia 16 listopada 1950, IPN Lu 81\/1299, k.43v, patrz tak\u017ce protok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania Stanis\u0142awa Wnuka z dnia 8 marca 1951 IPNLu 81\/1299, k.64v
<\/font>
<\/font><\/a>"Zapora" w sieci agent\u00f3w – cz\u0119\u015b\u0107 1<\/span><\/a><\/font>
<\/font><\/span><\/p>\n
\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/916"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=916"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/916\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=916"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=916"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=916"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}