![\"\"](\"resources\/Lewczuk04Oddzial_Mlota_lato_1946.jpg\")
\nOddzia\u0142 „M\u0142ota” lato 1946 r. W\u0142adzin, gm. Uchanie, przed spotkaniem z W. D. Selby’m. Stoj\u0105 od lewej: Mieczys\u0142aw Patkowski „Gruby”, Czes\u0142aw Jarosz „Hiena”, NN, Tadeusz Wojniakowski „M\u015bciwy”, Janusz Flach „Pazur”, por. Henryk Lewczuk „M\u0142ot”, Bogdan So\u0142dun „Majtek”, M. Michalik „Wrzos”. <\/span><\/p>\n
W Warszawie przebywa\u0142 w tamtym okresie korespondent pisma \u201eSunday Times\u201d, William Derek Selby, kt\u00f3ry stara\u0142 si\u0119 dotrze\u0107 do przedstawicieli polskiego i ukrai\u0144skiego podziemia. Pom\u00f3g\u0142 mu w tym jego kierowca i t\u0142umacz Janusz Kazimierczak. Skontaktowa\u0142 on Selby’ego z komendantem Obwodu Hrubiesz\u00f3w por. Wac\u0142awem D\u0105browskim \u201eAzj\u0105\u201d, po czym ustalono, \u017ce spotkanie nast\u0105pi 2-3 sierpnia 1946 r. Korespondent chcia\u0142 zobaczy\u0107 jaki jest stan podziemia, a dow\u00f3dcy WiN i UPA liczyli na poinformowanie zachodnich spo\u0142ecze\u0144stw o \u0142amaniu mi\u0119dzynarodowych zobowi\u0105za\u0144 przez ZSRR i Rz\u0105d Jedno\u015bci Narodowej. W. D. Selby przyjecha\u0142 do W\u0142odzina w nocy z 1 na 2 VIII 1946 r. i przez dwa dni przebywa\u0142 w maj\u0105tku Piotra Diszato. Podczas pobytu spotka\u0142 si\u0119 z czteroosobow\u0105 delegacj\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 i reprezentantami WiN: por. \u201eAzj\u0105\u201d, Stefanem Kwa\u015bniewskim \u201eWiktorem\u201d, J\u00f3zefem \u015amiechem \u201eCi\u0105giem\u201d-\u201eRzymianinem\u201d, Henrykiem Lewczukiem \u201eM\u0142otem\u201d, Czes\u0142awem Hajdukiem \u201e\u015alepym\u201d i NN \u201eKalifem\u201d. Komendant obwodu poinformowa\u0142 go o sytuacji w organizacji, zasadach dzia\u0142ania, strukturze, itp. 3 VIII mia\u0142o miejsce dwugodzinne spotkanie z delegacj\u0105 UPA. Po odje\u017adzie delegacji ukrai\u0144skiej W. D. Selby i \u201eAzja\u201d przeprowadzili inspekcj\u0119 oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych \u201e\u015alepego\u201d i \u201eM\u0142ota\u201d. Oddzia\u0142 \u201eM\u0142ota\u201d liczy\u0142 oko\u0142o 40, a \u201e\u015alepego\u201d oko\u0142o 60 \u017co\u0142nierzy. Byli oni jednolicie umundurowani w mundury WP oraz \u015bwietnie uzbrojeni \u2013 wszyscy posiadali pistolety maszynowe i lekkie karabiny maszynowe. Grupa \u201eM\u0142ota\u201d \u015bci\u0105gn\u0119\u0142a nawet na spotkanie dzia\u0142ko przeciwpancerne. Po prezentacji dziennikarz chwil\u0119 rozmawia\u0142 z partyzantami. Po powrocie do Warszawy Selby napisa\u0142 do swojej gazety jeden lub dwa artyku\u0142y na temat tego, co zobaczy\u0142. Rozw\u015bcieczy\u0142y one w\u0142adze komunistyczne do tego stopnia, \u017ce zmusi\u0142y korespondenta do opuszczenia Polski.<\/p>\n
Oddzia\u0142 \u201eM\u0142ota\u201d powr\u00f3ci\u0142 na sw\u00f3j macierzysty teren i nadal n\u0119ka\u0142 komunistycznych okupant\u00f3w. Pod koniec 1946 r., przed wyborami parlamentarnymi komunistyczny terror si\u0119gn\u0105\u0142 zenitu. Na prze\u0142omie listopada i grudnia we wszystkich miejscowo\u015bciach pojawi\u0142y si\u0119 specjalne oddzia\u0142y z\u0142o\u017cone z funkcjonariuszy UB, MO, cz\u0142onk\u00f3w ORMO, PPR, \u017co\u0142nierzy KBW i WP. Przy wszystkich gminnych posterunkach MO stworzono Grupy Pogotowia licz\u0105ce po 10 cz\u0142onk\u00f3w MO, ORMO i \u201edemokrat\u00f3w\u201d, w miastach powiatowych liczy\u0142y one od 50 do 75 ludzi, a w Lublinie 500. W ka\u017cdym powiecie operowa\u0142y Grupy Ochronno-Propagandowe z\u0142o\u017cone z \u017co\u0142nierzy KBW i funkcjonariuszy UB licz\u0105ce po 90 ludzi, obok nich dzia\u0142a\u0142y mniejsze Grupy Uderzeniowe. Do obsady obwod\u00f3w wyborczych przydzielono 1227 milicjant\u00f3w, 1544 cz\u0142onk\u00f3w ORMO, 3836 \u017co\u0142nierzy WP i 154 \u017co\u0142nierzy WOP. Trudno dok\u0142adnie ustali\u0107, jak liczne si\u0142y skierowano w okresie przedwyborczym w celu pacyfikacji terenu wojew\u00f3dztwa lubelskiego, wydaje sie jednak, \u017ce u\u017cyto kilkana\u015bcie tysi\u0119cy ludzi. Nasycenie terenu si\u0142ami represji i agentur\u0105 osi\u0105gn\u0119\u0142o niespotykane rozmiary. Prowadzenie w tych warunkach jakiejkolwiek dzia\u0142alno\u015bci wi\u0105za\u0142o si\u0119 z ogromnym ryzykiem. Ponownie oddajmy g\u0142os Janinie Brandt, kt\u00f3ra tak zapami\u0119ta\u0142a tamten dzie\u0144: W podziemiu pozosta\u0142 Roman Kaszewski \u201eZdybek\u201d, prowadz\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 dywersyjn\u0105 w kilkuosobowej grupie. Jego boj\u00f3wka funkcjonowa\u0142a do pa\u017adziernika 1947 r. gdy w wyniku prowokacji ubeckiej zgin\u0105\u0142 sam \u201eZdybek\u201d. Zdradzi\u0142 go niejaki Folusz, mieszkaniec wsi Majdan Nowy (gm. Wojs\u0142awice). Folusz odbywaj\u0105c s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 zosta\u0142 zwerbowany przez UB. Upozorowano jego dezercj\u0119 z wojska, wr\u00f3ci\u0142 w teren i zacz\u0105\u0142 si\u0119 \u201eukrywa\u0107\u201d, szukaj\u0105c jednocze\u015bnie kontaktu ze \u201eZdybkiem\u201d. W efekcie nawi\u0105za\u0142 kontakt, ale pocz\u0105tkowo \u201eZdybek\u201d odnosi\u0142 si\u0119 niech\u0119tnie do wsp\u00f3\u0142pracy z Foluszem, jednak wkr\u00f3tce agentowi uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 jego zaufanie. W pa\u017adzierniku 1947 r. Folusz otrzyma\u0142 informacj\u0119 od \u201eZdybka\u201d, \u017ce ten przebywa\u0107 b\u0119dzie okre\u015blonego dnia w okolicy wsi Maziarnia. Skierowano wi\u0119c w teren grup\u0119 operacyjn\u0105 UB, kt\u00f3ra zgodnie z doniesieniem agenta, natkn\u0119\u0142a si\u0119 na partyzanta we wskazanym miejscu. \u201eZdybek\u201d pr\u00f3bowa\u0142 si\u0119 przebija\u0107, niestety w trakcie walki upad\u0142 na ziemi\u0119 tak nieszcz\u0119\u015bliwie, \u017ce zapcha\u0142 ziemi\u0105 sw\u00f3j rkm i by\u0142 zmuszony si\u0119 podda\u0107. Bezbronnego partyzanta UB-owcy zamordowali na miejscu.<\/p>\n Po ujawnieniu por. Henryk Lewczuk \u201eM\u0142ot\u201d, wyjecha\u0142 na Ziemie Zachodnie. Pocz\u0105tkowo mieszka\u0142 i pracowa\u0142 we Wroc\u0142awiu, ale w lipcu 1948 r. w obawie przed aresztowaniem przekroczy\u0142 granic\u0119 polsko-niemieck\u0105 w okolicach Szczecina. Dotar\u0142 do Berlina, a nast\u0119pnie do Francji. Karier\u0119 zawodow\u0105 na obczy\u017anie rozpocz\u0105\u0142 jako robotnik, a zako\u0144czy\u0142 na stanowisku dyrektora Centrum Oblicze\u0144 Komputerowych w Fontainebleau pod Pary\u017cem. Studiowa\u0142 prawo i ekonomi\u0119 na uniwersytecie w Lyonie. W 1992 r. powr\u00f3ci\u0142 do Polski. By\u0142 wsp\u00f3\u0142organizatorem Ruchu Odbudowy Polski, w latach 1996 \u2013 2002 wiceprzewodnicz\u0105cym Rady Miejskiej w Che\u0142mie, w latach 1998 \u2013 2001 radnym Sejmiku Wojew\u00f3dztwa Lubelskiego, a w latach 2001 – 2005 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 pos\u0142a na Sejm IV kadencji z listy LPR. Obecnie mieszka w Che\u0142mie.<\/p>\n![\"\"](\"resources\/Lewczuk09Mlot_i_Grot.jpg\")
\nLato 1946 r. W\u0142adzin, gm. Uchanie, od lewej: por. Henryk Lewczuk \u201eM\u0142ot\u201d i por. Mieczys\u0142aw Niedzielski \u201eGrot\u201d (zast\u0119pca d-cy).<\/span><\/p>\n
\n19 IX 1946 r. na szosie Che\u0142m – Hrubiesz\u00f3w, 12 km. od Che\u0142ma, 5 partyzant\u00f3w \u201eM\u0142ota\u201d, w\u015br\u00f3d nich Roman Kaszewski \u201eZdybek\u201d, Jerzy Biegalski \u201eSko\u015bny\u201d i Stanis\u0142aw Ma\u015blanka \u201eLegenda\u201d zatrzyma\u0142o samoch\u00f3d p\u0142atnika komendy jednostki wojskowej z 3 oficerami i 3 \u017co\u0142nierzami WP. Oficerom zabrano bro\u0144 i amunicj\u0119, \u017co\u0142nierzom tylko amunicj\u0119. Zarekwirowano 219.572,00 z\u0142;
\nIX 1946 r. oddzia\u0142 kwaterowa\u0142 na kolonii Ostr\u00f3w u jednego z gospodarzy, gdy w pewnym momencie do domu pr\u00f3bowali wej\u015b\u0107 funkcjonariusze UB. Bogdan So\u0142dun ,,Majtek\u2019\u2019 pierwszy otworzy\u0142 ogie\u0144. Pozostali partyzanci r\u00f3wnie\u017c zacz\u0119li strzela\u0107 i wycofali si\u0119 bez strat;
\n8 X 1946 r. oddzia\u0142 \u201eM\u0142ota\u201d przeprowadzi\u0142 rekwizycj\u0119 cukru w Cukrowni Rejowiec, uprowadzi\u0142 samoch\u00f3d i rozbroi\u0142 dw\u00f3ch funkcjonariuszy ochrony fabryki;
\n21 XI 1946 r. oddzia\u0142 zosta\u0142 wytropiony i zaatakowany w okolicy Wojs\u0142awic przez GO KBW. W starciu poleg\u0142o 3 partyzant\u00f3w;
\nXI 1946 r. w zasadzce przygotowanej przez partyzant\u00f3w na szosie Che\u0142m – Hrubiesz\u00f3w zabity zosta\u0142 por. WP Kulikow;
\n11 XII 1946 r. w okolicy Wojs\u0142awic dosz\u0142o do starcia 7 partyzant\u00f3w z grup\u0105 WP. W wyniku wymiany ognia zgin\u0105\u0142 \u017co\u0142nierz WP, G\u00f3rnicki Kazimierz. Partyzanci wycofuj\u0105c si\u0119 zgubili jedn\u0105 pepesz\u0119;
\n18 XII 1946 r. rozbrojono plac\u00f3wk\u0119 ORMO w Le\u015bniowicach. Partyzanci zabrali bro\u0144 9 ormowcom.<\/p>\n
\nW zwi\u0105zku z tak powa\u017cn\u0105 sytuacj\u0105 w terenie i og\u0142oszon\u0105 22 lutego 1947 r. ustaw\u0105 amnestyjn\u0105, por. Henryk Lewczuk \u201eM\u0142ot\u201d, jak i wi\u0119kszo\u015b\u0107 dow\u00f3dc\u00f3w podziemia, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o skorzystaniu z amnestii i zako\u0144czeniu dzia\u0142alno\u015bci zbrojnej. Ca\u0142y oddzia\u0142 wraz z dow\u00f3dc\u0105 ujawni\u0142 si\u0119 16 marca 1947 r. w Wojs\u0142awicach, przed PUBP w Che\u0142mie. W\u015br\u00f3d ujawnionych by\u0142o 34 \u017co\u0142nierzy oraz 74 ludzi z plac\u00f3wek terenowych.
\n![\"\"](\"resources\/Lewczuk10przemarsz_do_ujawnienia.jpg\")
\nWojs\u0142awice, 16 III 1947 r., oddzia\u0142 por. „M\u0142ota” w drodze do ujawnienia przed PUBP Che\u0142m.<\/span><\/span><\/p>\n
\n„Wkr\u00f3tce rozesz\u0142a si\u0119 w Wojs\u0142awicach wiadomo\u015b\u0107, \u017ce nasi maj\u0105 z\u0142o\u017cy\u0107 bro\u0144. Dla nas by\u0142o to tragedi\u0105. Przed ujawnieniem, kt\u00f3re mia\u0142o dokona\u0107 si\u0119 pewnej marcowej niedzieli, ju\u017c od pi\u0105tku „M\u0142otowcy” strzelali z r\u00f3\u017cnego rodzaju broni, zag\u0142uszaj\u0105c w ten spos\u00f3b swoj\u0105 rozpacz i jednocze\u015bnie pog\u0142\u0119biaj\u0105c smutek mieszka\u0144c\u00f3w naszego rejonu. Nie zapomn\u0119 nigdy powtarzanej z ust do ust wiadomo\u015bci: „w niedziel\u0119 M\u0142ot ujawnia si\u0119”. Nie chcieli\u015bmy wierzy\u0107 w to, a uwierzyli\u015bmy dopiero w\u00f3wczas, gdy \u017co\u0142nierze strzelali, a UB i MO nie reagowa\u0142y. Ta strzelanina trwa\u0142a a\u017c do nie
\ndzieli, by\u0142y to strza\u0142y rozdartych tragicznie serc, kt\u00f3re musia\u0142y zgnie\u015b\u0107 w sobie b\u00f3l i pulsuj\u0105c\u0105 nienawi\u015bci\u0105 i zawiedzionymi nadziejami krew. Do strzelaniny zd\u0105\u017cyli\u015bmy si\u0119 przyzwyczai\u0107 przez pi\u0105tek i sobot\u0119 – najtrudniejsza by\u0142a niedziela.<\/span>
Wiedzia\u0142am, \u017ce „M\u0142ot” ze swymi \u017co\u0142nierzami b\u0119dzie przed ujawnieniem si\u0119 na Mszy \u015bw. w ko\u015bciele. Posz\u0142am wi\u0119c do ko\u015bcio\u0142a, aby wspomaga\u0107 \u017co\u0142nierzy modlitw\u0105 w ich tak tragicznej chwili. Ju\u017c przed rozpocz\u0119ciem nabo\u017ce\u0144stwa \u017co\u0142nierskim krokiem przyszed\u0142 odzia\u0142 „M\u0142ota” z komendantem na czele. Po przybyciu jak na komend\u0119 przykl\u0119kli, a nast\u0119pnie stan\u0119li w dwuszeregu. „M\u0142ot” by\u0142 – jak wielu jego \u017co\u0142nierzy – w mundurze wojskowym, l\u015bni\u0105cymi gwiazdami na ramionach, sta\u0142 prawie na \u015brodku ko\u015bcio\u0142a niedaleko o\u0142tarza. G\u0142ow\u0119 jego o\u015bwietla\u0142 p\u0142omie\u0144 stale pal\u0105cej si\u0119 olejnej lampy, kt\u00f3ra wisia\u0142a tu\u017c nad jego g\u0142ow\u0105.[…] Tym razem p\u0142omie\u0144 lampy o\u015bwietla\u0142 g\u0142ow\u0119 „M\u0142ota”, za\u015b ca\u0142o\u015b\u0107 postaci o\u015bwietla\u0142y \u015bwiece zapalone przy o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym. W tym to \u015bwietle widoczna by\u0142a pi\u0119kna m\u0142odzie\u0144cza g\u0142owa o wysokim czole, kt\u00f3ry przykrywa\u0142 spory kosmyk – zwichrzonych przy zdejmowani czapki – w\u0142os\u00f3w. „M\u0142ot” mia\u0142 zawsze k\u0142opoty ze swoj\u0105 m\u0142odzie\u0144cza fryzur\u0105. Patrzy\u0142 teraz na o\u0142tarz, a jego pozornie spokojna twarz mieni\u0142a si\u0119 przy blasku ruchomego p\u0142omienia lampy, by\u0142a raz zar\u00f3\u017cowiona, to zn\u00f3w pokrywa\u0142a si\u0119 blado\u015bci\u0105. Drgaj\u0105ce mi\u0119\u015bnie twarzy i zaci\u0119te usta wyra\u017ca\u0142y niechybne cierpienie. Zastanawia\u0142am si\u0119 nad tym, co mo\u017ce teraz my\u015ble\u0107 ten m\u0142odzieniec. To przymyka\u0142 oczy, to je zn\u00f3w otwiera\u0142 szeroko, aby spojrze\u0107 na Chrystusa na krzy\u017cu, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 w o\u0142tarzu. Tyle si\u0119 nacierpia\u0142 w tej walce, tyle natrudzi\u0142. I co teraz? Przysz\u0142o mu stan\u0105\u0107 tu przed Bogiem ze swoimi lud\u017ami, kt\u00f3rych poucza\u0142 i zach\u0119ca\u0142 do walki o wolno\u015b\u0107, kt\u00f3rzy tak mu wierzyli. Dzi\u015b nie ma im ju\u017c nic do powiedzenia i nie chce nic m\u00f3wi\u0107, aby nie pog\u0142\u0119bi\u0107 ich rozpaczy. […] Zgromadzeni na mszy mieszka\u0144cy Wojs\u0142awic i okolic znali dobrze dzia\u0142alno\u015b\u0107 „M\u0142ota”, wiedzieli ile mu zawdzi\u0119czaj\u0105. Patrzyli ze wsp\u00f3\u0142czuciem na niego, rozumieli, ile zdrowia i nerw\u00f3w kosztuje dzi\u015b ta marcowa niedziela 1947 roku. Tu i \u00f3wdzie wida\u0107 by\u0142o ludzi ze \u0142zami w oczach, ja te\u017c p\u0142aka\u0142am. Bo\u017ce, ratuj naszych \u017co\u0142nierzy, ratuj Polsk\u0119 – modli\u0142am si\u0119, gdy podczas podniesienia Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu us\u0142ysza\u0142am lekki szmer, kl\u0119kaj\u0105cych z pokor\u0105 \u017co\u0142nierzy. Odwracaj\u0105cy si\u0119 od o\u0142tarza ksi\u0105dz robi\u0142 wra\u017cenie, jakby chcia\u0142 przem\u00f3wi\u0107 do \u017co\u0142nierzy. Oczy jego by\u0142y te\u017c za\u0142zawione. Msza ko\u0144czy\u0142a si\u0119. Ksi\u0105dz zmienionym g\u0142osem zaintonowa\u0142: Bo\u017ce co\u015b Polsk\u0119. \u015apiewali\u015bmy wszyscy, a z \u017co\u0142nierskiej piersi wydobywa\u0142o si\u0119 prawie wo\u0142anie: „Ojczyzn\u0119 woln\u0105 racz nam wr\u00f3ci\u0107, Panie”. Nie spos\u00f3b opisa\u0107 wra\u017cenia z tej historycznej Mszy. Na zako\u0144czenie tej modlitwy, \u017co\u0142nierze jeszcze raz padli na kolana i wraz ze swoim komendantem pewnie modlili si\u0119 o to, aby w tym dniu podczas ujawnienia si\u0119 B\u00f3g im pozwoli\u0142 da\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu dow\u00f3d, \u017ce B\u00f3g, Honor i Ojczyzna b\u0119d\u0105 im towarzyszy\u0142y przez ca\u0142e \u017cycie. Wysz\u0142am z ko\u015bcio\u0142a, gdy przebrzmia\u0142 tupot \u017co\u0142nierskich but\u00f3w, zmierzaj\u0105cych do gminy, gdzie mia\u0142 si\u0119 dokona\u0107 akt najwi\u0119kszego upokorzenia „M\u0142ota” i jego oddzia\u0142u. Ulice miasteczka by\u0142y przypr\u00f3szone \u015bniegiem. Od czasu do czasu za\u015bwieci\u0142o s\u0142o\u0144ce, kt\u00f3re by\u0142o widoczne jakby przez jak\u0105\u015b zas\u0142on\u0119. Sz\u0142am powoli i zastanawia\u0142am si\u0119 nad tym czy i ja musz\u0119 si\u0119 ujawni\u0107? Przecie\u017c powiedzia\u0142am im w UB, \u017ce nale\u017ca\u0142am do AK. Gdy przechodzi\u0142am ko\u0142o gminy zapragn\u0119\u0142am nagle p\u00f3j\u015b\u0107 tam za naszymi \u017co\u0142nierzami. Udowodni\u0107 im, \u017ce jeste\u015bmy z nimi, \u017ce ich b\u00f3l jest naszym b\u00f3lem. Niestety, by\u0142o to niemo\u017cliwe. Wierzy\u0142am jednak, i\u017c „M\u0142ot” i jego \u017co\u0142nierze zachowaj\u0105 tam swoj\u0105 powag\u0119 i godno\u015b\u0107 \u017co\u0142nierza polskiego. Z ci\u0119\u017ckim obola\u0142ym sercem dosz\u0142am do domu.” <\/span><\/p>\n![\"\"](\"resources\/Lewczuk05po_amnestii.jpg\")
\nChe\u0142m, marzec 1947 r. \u017bo\u0142nierze oddzia\u0142u „M\u0142ota” po ujawnieniu. Stoj\u0105 od lewej: Eugeniusz Kulik „Wicher”, Bogdan So\u0142dun „Majtek”, Siedz\u0105 od lewej: Edward Woll „Karol” – komendant II Rejonu Obwodu WiN Che\u0142m, Henryk Lewczuk „M\u0142ot”, Stanis\u0142aw Ma\u015blanka „Legenda”.<\/span><\/p>\n
\n![\"\"](\"resources\/Lewczuk01Zdybek.jpg\")
\n\u017bo\u0142nierz oddzia\u0142u „M\u0142ota”, Roman Kaszewski ,,Zdybek\u2019\u2019, zamordowany przez UB w 1947 r.<\/span><\/span><\/p>\n