W notatce z 3 stycznia 1946 roku pisa\u0142:<\/p>\n
„[…] W rozmowie z kpt. Wojciuszem „Opal” zameldowa\u0142, co nast\u0119puje:<\/span> „O powy\u017cszym<\/span>44<\/sup> zameldowa\u0142em dnia nast\u0119pnego \u00f3wczesnemu Kierownikowi PUBP w Lublinie Joszczukowi<\/span>45<\/sup>, a za kilka dni b\u0119d\u0105c w Lublinie opowiedzia\u0142em o tym kpt. Lachowskiemu.<\/span>46<\/sup> O zdobyciu podobnych danych od „Zapory” mia\u0142em nastawienie od mjra Wojciusza i kpt. Lachowskiego”<\/span>.47<\/p>\n <\/sup>Stanis\u0142aw Wnuk „Opal”, w terminologii UB i SB wyst\u0119powa\u0142 pod pseudonimem „\u017bmudzki” vel „Iskra”, pracowa\u0142 aktywnie na rzecz nowego ustroju od ko\u0144ca 1945 roku a\u017c do chwili jego upadku, czyli do 1989 roku.<\/a> By\u0142 bardzo aktywnym informatorem – agentem, kt\u00f3ry w latach 1945-1956 dostarczy\u0142 do UB, jak obliczy\u0142 Leszek Pietrzak48<\/sup>, oko\u0142o 1600 doniesie\u0144.49 <\/p>\n <\/sup>Drugim problemem, z kt\u00f3rym kontrwywiad WiN nie m\u00f3g\u0142 sobie do ko\u0144ca poradzi\u0107 by\u0142o gadulstwo. By\u0142 to problem bardzo trudny do opanowania w czasie okupacji niemieckiej, ale istnia\u0142a bariera j\u0119zykowa oraz by\u0142o mniejsze nasycenie agentur\u0105 niemieck\u0105 w terenie. Po wkroczeniu Sowiet\u00f3w i utworzeniu rodzimej bezpieki problem ten ur\u00f3s\u0142 do gigantycznych rozmiar\u00f3w. Prze\u015bladowanie \u017co\u0142nierzy AK wytworzy\u0142o w\u015br\u00f3d nich bardzo siln\u0105 wi\u0119\u017a, otwieraj\u0105c\u0105 automatyczne zaufanie do drugiego \u017co\u0142nierza AK. Sprytnie wykorzystywali to mi\u0119dzy innymi wspomniani wy\u017cej agenci UB funkcjonuj\u0105cy w \u015brodowisku \u017co\u0142nierzy AK: „Opal” oraz przede wszystkim Helena Moor „Juka”, kt\u00f3rzy funkcjonowali w \u015brodowisku akowskim przez wiele lat dostarczaj\u0105c UB i SB wiele informacji. Ale nie tylko oni. Inni te\u017c dostarczali informacji, tylko, \u017ce byli mniej aktywni. <\/p>\n Z drugiej strony gadulstwo by\u0142o du\u017cym problemem w oddzia\u0142ach partyzanckich. We\u017amy dla przyk\u0142adu operuj\u0105cy na terenie powiatu w\u0142odawskiego i che\u0142mskiego oddzia\u0142 WiN dowodzony przez Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia”, kt\u00f3ry w jednej z zasadzek zatrzyma\u0142 dw\u00f3ch funkcjonariuszy PUBP we W\u0142odawie. \u017bo\u0142nierze z oddzia\u0142u my\u015bleli, \u017ce obaj zostan\u0105 rozstrzelani, wi\u0119c nie kryli si\u0119 z nimi w trakcie rozm\u00f3w. Jeden z nich, Stanis\u0142aw Paku\u0142a „Krzewina” powiedzia\u0142 im wprost, \u017ce oddzia\u0142 posiada dobrego cz\u0142owieka w PUBP we W\u0142odawie i ze jest nim Feliks Matejczuk. „Jastrz\u0105b” zwolni\u0142 obu zatrzymanych nie\u015bwiadom rozm\u00f3w cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u z nimi i na efekty nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107. Po powrocie z niewoli funkcjonariusze UB natychmiast z\u0142o\u017cyli doniesienia oskar\u017caj\u0105ce Matejczuka o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z organizacj\u0105 WiN. Aresztowany przesiedzia\u0142 kilka lat w wi\u0119zieniach, za g\u0142upot\u0119 i lekkomy\u015blno\u015b\u0107 innych.50<\/p>\n <\/sup>Takich przyk\u0142ad\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 by\u0142o znacznie wi\u0119cej. W wielu wypadkach nie zdawano sobie sprawy z konsekwencji wypowiadanych s\u0142\u00f3w. Tak by\u0142o np. w oddzia\u0142ach UPA, w kt\u00f3rych istnia\u0142o stanowisko referenta bezpiecze\u0144stwa. Referent posiada\u0142 w ka\u017cdym plutonie i w prawie ka\u017cdej dru\u017cynie osoby zaufane dostarczaj\u0105ce mu informacje o poszczeg\u00f3lnych cz\u0142onkach oddzia\u0142u, ich zachowaniu w trakcie walki, kontaktach z obcymi osobami, itp. To w znacznym stopniu chroni\u0142o oddzia\u0142y UPA przed rozpracowaniem od wewn\u0105trz przez organa bezpiecze\u0144stwa ZSRR i PRL oraz pozwala\u0142o wykrywa\u0107 ewentualne dezercje. Zreszt\u0105 podobny system w omawianym okresie stosowano w jednostkach KBW i LWP oraz p\u00f3\u017aniej w UB i MO, w kt\u00f3rych Wydzia\u0142y do spraw funkcjonariuszy posiada\u0142y liczn\u0105 agentur\u0119 donosz\u0105c\u0105 o ka\u017cdym funkcjonariuszu.<\/p>\n Innym bardzo wa\u017cnym problemem, dla trwania konspiracji zw\u0142aszcza na terenie wsi i ma\u0142ych miasteczek, by\u0142a wsp\u00f3\u0142praca oddzia\u0142u partyzanckiego, jego dow\u00f3dcy z Komendantem Rejonu i kierowan\u0105 przez niego siatk\u0105 wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w kontrwywiadu. Tam, gdzie zar\u00f3wno w okresie okupacji niemieckiej jak i p\u00f3\u017aniej operowa\u0142 oddzia\u0142 partyzancki, kt\u00f3rego dow\u00f3dca posiada\u0142 bardzo du\u017cy autorytet w\u015br\u00f3d ludno\u015bci wiejskiej („Ogie\u0144” na Podhalu, na Lubelszczy\u017anie mjr Marian Bernaciak Ale nie wszystkie oddzia\u0142y posiada\u0142y tak mocne poparcie ze strony ludno\u015bci wiejskiej, zw\u0142aszcza pod koniec 1946 i na pocz\u0105tku 1947 roku, kiedy to terror stosowany przez UB by\u0142 najsilniejszy, st\u0105d te\u017c musia\u0142y znale\u017a\u0107 inny spos\u00f3b na przetrwanie w terenie. Z regu\u0142y, aby nie nara\u017ca\u0107 na represje sympatyzuj\u0105cej z oddzia\u0142em ludno\u015bci na kwatery wybierano gospodarstwa ludzi, co do kt\u00f3rych istnia\u0142o uzasadnione przypuszczenie, \u017ce sympatyzuj\u0105 z now\u0105 w\u0142adz\u0105. Natomiast w stosunku do podejrzanych os\u00f3b (r\u00f3\u017cnego rodzaju sprzedawc\u00f3w obwo\u017anych, kominiarzy) stosowano bardziej drastyczne metody po\u0142\u0105czone nieraz z likwidacj\u0105. Na przyk\u0142ad na terenie Obwodu Bia\u0142a Podlaska w czerwcu 1945 roku zaobserwowano znaczn\u0105 ilo\u015b\u0107 agent\u00f3w przebranych za kominiarzy, \u017cebrak\u00f3w w\u0142\u00f3cz\u0105cych si\u0119 po terenie powiatu, itp. Przeciwdzia\u0142ano temu zjawisku rozlepiaj\u0105c ulotki, w kt\u00f3rych ostrzegano w\u0142\u00f3cz\u0105cych si\u0119, \u017ce b\u0119d\u0105 aresztowani i przetrzymywani do czasu wyja\u015bnienia ich to\u017csamo\u015bci, a w razie udowodnienia wsp\u00f3\u0142pracy z NKWD i UB, zlikwidowani. Plaga ta, jak pisze w sprawozdaniu Inspektor Inspektoratu Rejonowego „Radzy\u0144 Podlaski” na skutek likwidacji kilkunastu agent\u00f3w UB przebranych za kominiarzy zosta\u0142a prawie ca\u0142kowicie usuni\u0119ta.52 <\/sup> <\/p>\n W notatce z 3 stycznia …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/894"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=894"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/894\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
1.W mie\u015bcie Warszawie zamieszkuje \u0142\u0105czniczka AK, kt\u00f3ra co miesi\u0105c dostarcza literatur\u0119 lubelskiemu okr\u0119gowi AK. Wymieniona \u0142\u0105czniczka ma \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z londy\u0144sk\u0105 delegatur\u0105 rz\u0105du emigracyjnego w Warszawie. „Opal” osobi\u015bcie zna t\u0105 \u0142\u0105czniczk\u0119 i mo\u017ce j\u0105 wyda\u0107 organom Bezpiecze\u0144stwa.<\/span>
2.On te\u017c osobi\u015bcie zna \u0142\u0105czniczk\u0119 AK zamieszka\u0142a w mie\u015bcie \u0141odzi i maj\u0105c\u0105 kontakty z kra\u015bnickim i pu\u0142awskim inspektoratem AK oraz pu\u0142awskim obwodem. Komendantem kra\u015bnickiego Obwodu jest kpt. „Rymsza”<\/span>41<\/sup>, z kt\u00f3rym „Opal” jest dobrze znajomy i mo\u017ce z nim nawi\u0105za\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107.<\/span>
3.„Opal” osobi\u015bcie zna komendanta rejonu AK „Bolka” dzia\u0142aj\u0105cego w rejonie Urz\u0119dowa i mo\u017ce go wyda\u0107 Bezpiecze\u0144stwu.<\/span>
4.Zna z twarzy \u0142\u0105cznika lubelskiego inspektoratu i obwodu AK za po\u015brednictwem, kt\u00f3rego mo\u017cna zatrzyma\u0107 komendanta obwodu „Borut\u0119”. „Opal” posiada do niego kontakt.<\/span>
5. „Opal” mo\u017ce nawi\u0105za\u0107 kontakt z komendantem oddzia\u0142\u00f3w NSZ „Cichy” i „Or\u0142em” dzia\u0142aj\u0105cymi w rejonie Gdyni-Gda\u0144ska i Sopot.<\/span>
6.Obiecuje tak\u017ce wyda\u0107 „Zapor\u0119” t.j. Dekutowskiego Henryka urodz. w mie\u015bcie Tarnobrzegu woj. Rzeszowskiego rodzina, kt\u00f3rego zamieszkuje w Tarnobrzegu woj. Rzeszowskiego rodzina, kt\u00f3rego zamieszkuje w Tarnobrzegu ul. Kolewa nr 67. Wed\u0142ug s\u0142\u00f3w „Opala” „Zapora” winien znajdowa\u0107 si\u0119 na wolno\u015bci u swojej siostry w miesi\u0105cu styczniu r.b. <\/span>
7.„Opal” mo\u017ce nawi\u0105za\u0107 kontakt z wieloma komendantami dywersyjnych plac\u00f3wek w pu\u0142awskim powiecie.<\/span>
Dnia 3.I.1946 r. (…)”<\/span>42 <\/sup>
<\/span>
Z zachowanych akt wynika, \u017ce „Zapora” wiedzia\u0142 o wsp\u00f3\u0142pracy swego by\u0142ego zast\u0119pcy z UB, ale prawdopodobnie zak\u0142ada\u0142, \u017ce „Opal” fikcyjnie wsp\u00f3\u0142pracuje z UB i jest szczery wobec niego, dlatego nie kry\u0142 si\u0119 wobec niego z planami wyjazdu do Niemiec w 1947 roku.43<\/sup> Niestety, „Opal” by\u0142 szczery, ale w stosunku do UB, a nie do swych dawnych towarzyszy broni. \u015awiadczy o tym protok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania Stanis\u0142awa Wnuka, w kt\u00f3rym czytamy:<\/p>\n
Reasumuj\u0105c, gdyby w oddziale „Jastrz\u0119bia” by\u0142 kto\u015b odpowiedzialny za kontrwywiad i posiada\u0142 kilka zaufanych os\u00f3b z pewno\u015bci\u0105 nie dosz\u0142oby do tak skrajnej sytuacji i utraty \u017ar\u00f3d\u0142a informacji w PUBP W\u0142odawa.51<\/sup> <\/p>\n
\n „Orlik”) by\u0142o stosunkowo najkorzystniej. Wtedy miejscowa siatka dostarcza\u0142a opr\u00f3cz niezb\u0119dnego do funkcjonowania zaopatrzenia r\u00f3wnie\u017c informacje o ruchach jednostek niemieckich, a p\u00f3\u017aniej sowieckich i polskich w\u0142adz bezpiecze\u0144stwa oraz o podejrzanych osobach przebywaj\u0105cych na terenie danej wsi, a tak\u017ce informacje o zachowaniu wobec ludno\u015bci cywilnej \u017co\u0142nierzy z oddzia\u0142u. Dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z siatk\u0105 unikano konfrontacji zbrojnej niekorzystnej dla przebywaj\u0105cego na odpoczynku oddzia\u0142u oraz zatrzymywano podejrzane osoby.<\/p>\n
Przypisy do cz\u0119\u015bci 4:<\/span>
41.<\/span>kpt. Bronis\u0142aw R\u0119bacz „Rymsza“ Komendant Obwodu AK-WiN Kra\u015bnik zosta\u0142 aresztowany przez funkcjonariuszy UB 16 listopada 1946 roku
42.<\/span> IPN LU 02\/294 t.1 k.21
43.<\/span>Z przes\u0142uchania cz\u0142onka grupy „Zapory” i p\u00f3\u017aniej „K\u0119dziorka” Miko\u0142aja Malinowskiego „Miko\u0142aja” wynika, \u017ce „Zapora” zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z wsp\u00f3\u0142pracy swego by\u0142ego zast\u0119pcy z UB. \u015awiadczy o tym fragment przes\u0142uchania Miko\u0142aja Malinowskiego w kt\u00f3rym m\u00f3wi on: „(…) Jak sobie przypominam w jednej z rozm\u00f3w miedzy cz\u0142onkami naszej bandy „Walerek” postawi\u0142 wobec „K\u0119dziorka” spraw\u0119 zlikwidowania „Opala” m\u00f3wi\u0105c, \u017ce to jest szpicel UB. „K\u0119dziorek” za\u015b przeciwstawi\u0142 si\u0119 temu m\u00f3wi\u0105c, \u017ce kiedy „Zapora” przekazywa\u0142 mu dow\u00f3dztwo w czasie jego odjazdu z tutejszych teren\u00f3w powiedzia\u0142, aby „Opala” nie likwidowa\u0107, poniewa\u017c jest i b\u0119dzie potrzebny.” – patrz protok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania Miko\u0142aja Malinowskiego z dnia IPN LU 81\/1299
44.<\/span>o planach wyjazdu „Zapory” i towarzyszy poprzez Czechy za granic\u0119
45.<\/span>Joszczuk Miko\u0142aj, ur. 1912 r. w wsi Krzywowierzba, pow. W\u0142odawa, narodowo\u015b\u0107 ukrai\u0144ska, pochodzenie ch\u0142opskie, uko\u0144czy\u0142 5 klas szko\u0142y powszechnej, cz\u0142onek PZMZU, KPP, PPR. Bra\u0142 udzia\u0142 w wojnie obronnej 1939 roku. W trakcie okupacji niemieckiej w policji ukrai\u0144skiej, p\u00f3\u017aniej w AL. 15 wrze\u015bnia 1944 roku wst\u0105pi\u0142 do UBP, od 15 listopada 1944 roku pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 kierownika personalnego PUBP W\u0142odawa. 16 czerwca 1945 roku zosta\u0142 mianowany na Szefa PUBP Lublin. 25 listopada 1947 roku pocz\u0105tkowo w dyspozycji Szefa WUBP w Bydgoszczy, pe\u0142ni\u0142 miedzy innymi funkcj\u0119 Szefa PUBP w Aleksandrowie Kujawskim. Zosta\u0142 zwolniony dyscyplinarnie za zatajenie w kwestionariuszu faktu s\u0142u\u017cby w policji ukrai\u0144skiej – patrz Rok Pierwszy s.355, przypis 8
46.<\/span>Lachowski Miko\u0142aj, ur. 1925 r. w m. Kremenczug ko\u0142o Po\u0142tawy, narodowo\u015b\u0107 polska, obywatelstwo sowieckie, pochodzenie robotnicze, wykszta\u0142cenie niepe\u0142ne \u015brednie, cz\u0142onek PPR, PZPR, od sierpnia 1941 roku \u017co\u0142nierz Armii Czerwonej, ci\u0119\u017cko ranny. Ponownie zmobilizowany w kwietniu 1943 r. w maju 1943 roku zosta\u0142 skierowany do 1 DP im. Tadeusza Ko\u015bciuszki. Bra\u0142 udzia\u0142 w bitwie pod Lenino. W kwietniu 1944 roku zosta\u0142 skierowany do szko\u0142y NKWD w Kujbyszewie. W UBP od 21 sierpnia 1944, pocz\u0105tkowo w sekcji 2 Wydzia\u0142u Kontrwywiadu, nast\u0119pnie od grudnia 1944 w PUBP Zamo\u015b\u0107. W sierpniu 1945 roku przeniesiony na stanowisko Naczelnika Wydzia\u0142u III WUBP w Lublinie. W styczniu 1949 roku obj\u0105\u0142 stanowisko zast\u0119pcy Naczelnika Wydzia\u0142u VI Departamentu Ochrony Rz\u0105du MBP, mianowany w lutym 1950 roku na stanowisko Naczelnika Wydzia\u0142u I tego departamentu. 1 lipca 1953 roku mianowany na stanowisko wicedyrektora Departamentu Ochrony Rz\u0105du MBP. Zwolniony. Wyjecha\u0142 do ZSRR. Rok pierwszy, oprac. S. Poleszak i inni, s.54 przypis 13
47.<\/span>Protok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania Stanis\u0142awa Wnuka z dnia 08.03.1951 r. IPN Lu 81\/1299
48.<\/span> L. Pietrzak, Kto wyda\u0142 „Zapor\u0119” w: Zeszyty Historyczne WiN 15 (2001), s. 285
49.<\/span>Tak o Wnuku pisa\u0142 w Zeszytach Historycznych WiN by\u0142y zast\u0119pca mjra Hieronima ieronima HDekutowskiego kapitan Aleksander G\u0142owacki „Wis\u0142a”: „Po ujawnieniu si\u0119 by\u0142 kilkakrotnie aresztowany przez UB i zwalniany z wi\u0119zienia. Mia\u0142em do niego du\u017co kole\u017ce\u0144skiego szacunku i d\u0142ugo nie chcia\u0142em uwierzy\u0107 pog\u0142oskom, \u017ce po ujawnieniu zacz\u0105\u0142 si\u0119 wys\u0142ugiwa\u0107 bezpiece.” – patrz Aleksander G\u0142owacki, W imi\u0119 prawdy o „Zaporze” Zeszyty Historyczne WiN 9 (1997), s. 240, przypis 5
50.<\/span>H. Paj\u0105k, „Jastrz\u0105b” kontra UB, Lublin 1993, s.119
51.<\/span>Brat Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia” Edward Taraszkiewicz „\u017belazny” wyci\u0105gn\u0105\u0142 wnioski z tego przypadku. Mianowicie podczas ukrywania si\u0119 w latach 1947-1951 na terenie powiat\u00f3w: w\u0142odawskiego, che\u0142mskiego i radzy\u0144skiego oraz lubartowskiego nie zdradza\u0142 swoim podw\u0142adnym wielu swoich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Na spotkania z nimi chodzi\u0142 sam bez wsp\u00f3\u0142towarzyszy broni. Podobnie post\u0119powa\u0142 inny dow\u00f3dca grupy dzia\u0142aj\u0105cej na Lubelszczy\u017anie Stanis\u0142aw Kuchcewicz „Wiktor” i samotnie ukrywaj\u0105cy si\u0119 do pa\u017adziernika 1963 roku Stanis\u0142aw Franczak „Lalek”.
52.<\/span>Raport Inspektora Rejonowego za okres15.09.-15.10.45 – Zbrodnie NKWD-UB, oprac., wyd. H. Paj\u0105k, Lublin 1991, s.171
Kontrwywiad AK-WiN w latach 1944-1947 – cz\u0119\u015b\u0107 5><\/a>
<\/font><\/p>\n