{"id":893,"date":"2007-03-06T21:17:30","date_gmt":"2007-03-06T20:17:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2007\/03\/06\/kontrwywiad-ak-win-w-latach-1944-1947-czesc-3\/"},"modified":"2007-03-06T21:17:30","modified_gmt":"2007-03-06T20:17:30","slug":"kontrwywiad-ak-win-w-latach-1944-1947-czesc-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=893","title":{"rendered":"Kontrwywiad AK-WiN w latach 1944-1947 – cz\u0119\u015b\u0107 3"},"content":{"rendered":"

Podobnie wygl\u0105da\u0142a sytuacja na terenie Bia\u0142ostocczyzny i Rzeszowczyzny, gdzie z WiN wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o co najmniej kilkudziesi\u0119ciu funkcjonariuszy UB. Mi\u0119dzy innymi kilku funkcjonariuszy UB wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o z operuj\u0105cym na terenie Okr\u0119gu Bia\u0142ostockiego oddzia\u0142em kpt. Kazimierza Kamie\u0144skiego „Huzara”. Z kolei na terenie wojew\u00f3dztwa rzeszowskiego w samym WUBP w Rzeszowie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z WIN co najmniej jedna osoba – sekretarka Alicja Wnorowska, kt\u00f3ra wcze\u015bniej pracowa\u0142a w PUBP Przemy\u015bl. W tym ostatnim z Brygadami Wywiadowczymi WiN wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c Maria Grzegorczyk.28<\/sup> Ponadto z WiN wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 oficer \u015bledczy PUBP Brzoz\u00f3w chor\u0105\u017cy Stanis\u0142aw W\u00f3jtowicz „Rota”, kt\u00f3ry przekazywa\u0142 informacje o maj\u0105cych nast\u0105pi\u0107 aresztowaniach, dane informator\u00f3w PUBP z podaniem nazwisk, pseudonim\u00f3w, miejsc zamieszkania i prowadz\u0105cych ich funkcjonariuszach UB.29<\/sup>
W wojew\u00f3dztwie \u0142\u00f3dzkim z WiN wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 referent WUBP Czes\u0142aw Stachura,30<\/sup> kt\u00f3ry dostarcza\u0142 dokumenty wytworzone przez funkcjonariuszy WUBP, dane pozwalaj\u0105ce na identyfikacj\u0119 agent\u00f3w bezpieki oraz informowa\u0142 WiN o zatrzymanych cz\u0142onkach organizacji w areszcie \u015bledczym WUBP.31<\/sup> Natomiast z Wojew\u00f3dzkiej Komendy Milicji w \u0141odzi informacje dla podziemia dostarcza\u0142a Halina Piotrowska32<\/sup> oraz oficer \u015bledczy wydzia\u0142u specjalnego chor\u0105\u017cy \u0141uczak.33<\/sup> Dane otrzymywane od tych agent\u00f3w pozwoli\u0142y organizacji wyprzedza\u0107 wiele posuni\u0119\u0107 i dzia\u0142a\u0144 Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego kierowanego przez Mieczys\u0142awa Moczara.34 <\/sup><\/p>\n

W wojew\u00f3dztwie krakowskim ze zgrupowaniem „Ognia” wsp\u00f3\u0142pracowali funkcjonariusze PUBP w Nowym Targu oraz funkcjonariusz WUBP w Krakowie. Nie wiemy jak wygl\u0105da\u0142a w tym zakresie sytuacja na terenie wojew\u00f3dztwa gda\u0144skiego, pozna\u0144skiego i katowickiego oraz w wojew\u00f3dztwie warszawskim.
Z materia\u0142\u00f3w przekazanych do Instytutu Pami\u0119ci Narodowej wynika, \u017ce podziemie stara\u0142o si\u0119, korzystaj\u0105c z do\u015bwiadcze\u0144 okupacji niemieckiej, przenikn\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c w struktury Departamentu VI MBP, czyli wi\u0119ziennictwa. Z zachowanych akt wiemy, \u017ce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z organizacj\u0105 AK naczelnik wi\u0119zienia w Bia\u0142ej Podlaskiej Andrzej Sobol, kt\u00f3ry umo\u017cliwi\u0142 dwukrotnie opanowanie wi\u0119zienia przez \u017co\u0142nierzy z oddzia\u0142u kpr pchor.\/ ppor. Roberta Doma\u0144skiego „Jaracha” i wypuszczenie na wolno\u015b\u0107 ponad 100 os\u00f3b.35 <\/sup>
Z pewno\u015bci\u0105 takich postaci by\u0142o znacznie wi\u0119cej w wi\u0119ziennictwie. <\/p>\n

W por\u00f3wnaniu z UB o wiele lepiej wygl\u0105da\u0142a pod tym wzgl\u0119dem sytuacja w Komendach Powiatowych i gminnych posterunkach Milicji Obywatelskiej, w kt\u00f3rych niekiedy ca\u0142e posterunki MO by\u0142y opanowywane przez \u017co\u0142nierzy AK,36<\/sup> kt\u00f3rzy w ten spos\u00f3b zapewniali bezpiecze\u0144stwo organizacji. Mi\u0119dzy innymi AK obsadzi\u0142a swoimi lud\u017ami Komendy Powiatowe w Lubaczowie i w Jaros\u0142awiu, w tym r\u00f3wnie\u017c stanowiska Komendant\u00f3w. Tak o tym zdarzeniu pisa\u0142 Naczelnik Wydzia\u0142u do spraw funkcjonariuszy KW MO w Rzeszowie:
„Nast\u0119pnie rozpracowano i zrealizowano Komend\u0119 Powiatow\u0105 Lubacz\u00f3w i Jaros\u0142aw, gdzie kilkunastu pracownik\u00f3w tych komend po rozpracowaniu aresztowano i wydalono z szereg\u00f3w MO za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z bandami i nielegalnymi organizacjami podziemnymi. Powiatow\u0105 Komenda MO Lubacz\u00f3w po rozpracowywaniu zatrzymano ca\u0142y aparat Pow. Kom. wraz Komendantem Powiatowym za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z bandami polskimi i UPA.”<\/span>37<\/sup>
Ten stan rzeczy utrzyma\u0142 si\u0119 w zasadzie do po\u0142owy 1946 roku, kiedy to w MO na masow\u0105 skal\u0119 rozpocz\u0119to weryfikacj\u0119 funkcjonariuszy. Nawet cie\u0144 podejrzenia o kontakty z organizacjami podziemnymi powodowa\u0142 wydalenie funkcjonariusza ze s\u0142u\u017cby w MO. Jeszcze w pierwszej po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych Wydzia\u0142 Specjalny – VI KWMO w Rzeszowie i w Lublinie podejrzewa\u0142, nie bez podstaw, kilku milicjant\u00f3w o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z WiN. <\/p>\n

III. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 kontrwywiadu AK-WiN we w\u0142asnych szeregach<\/span>

W latach okupacji niemieckiej kontrwywiad AK stosowa\u0142 szereg zabezpiecze\u0144 przed przenikaniem konfident\u00f3w niemieckich do struktur podziemnego pa\u0144stwa polskiego. Mi\u0119dzy innymi starano si\u0119 werbowa\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy \u017co\u0142nierzy podziemia oraz sprawdza\u0107 ich poprzez niezale\u017cn\u0105 siatk\u0119 informacyjn\u0105. Podj\u0119to r\u00f3wnie\u017c na szerok\u0105 skal\u0119 przeciwdzia\u0142anie tzw. gadulstwu, kt\u00f3re by\u0142o przyczyn\u0105 nie jednego aresztowania przez okupanta. Dodatkowo w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci Poczta by\u0142a opanowana przez cz\u0142onk\u00f3w AK, kt\u00f3rzy praktycznie przechwytywali wi\u0119kszo\u015b\u0107 donos\u00f3w pisanych przez Polak\u00f3w do w\u0142adz niemieckich. Po wkroczeniu Rosjan tego typu dzia\u0142ania prawie zanik\u0142y, nie stosowano ich na tak masow\u0105 skal\u0119 jak podczas okupacji niemieckiej.
Kolejn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 w por\u00f3wnaniu z okresem okupacji niemieckiej by\u0142a tzw. kwarantanna. Przechodzi\u0142 j\u0105 ka\u017cdy aresztowany przez okupanta \u017co\u0142nierz AK, kt\u00f3ry po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 lub po ucieczce musia\u0142 z\u0142o\u017cy\u0107 do swoich w\u0142adz zwierzchnich szczeg\u00f3\u0142owy raport.38 <\/sup>Dopiero po wyja\u015bnieniu okoliczno\u015bci zwolnienia ewentualnie ucieczki przez kom\u00f3rk\u0119 kontrwywiadu po up\u0142ywie kilku miesi\u0119cy m\u00f3g\u0142 dany \u017co\u0142nierz AK powr\u00f3ci\u0107 do czynnej dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej i to pocz\u0105tkowo w ograniczonym zakresie. <\/p>\n

W trakcie badania konspiracji powojennej nie zauwa\u017cy\u0142em, aby t\u0105 zasad\u0119 stosowano powszechnie. W efekcie zaniechanie prowadzi\u0142o do wielu tragedii ko\u0144cz\u0105cych si\u0119 w najlepszym przypadku d\u0142ugoletnimi wyrokami i rozbiciem struktur konspiracyjnych, kt\u00f3rych potem nie mo\u017cna by\u0142o odbudowa\u0107. Na terenie Lubelszczyzny takim klasycznym przyk\u0142adem s\u0105 dwie sprawy pe\u0142nego zignorowania zasad konspiracyjnych. Pierwsza z nich dotyczy \u0142\u0105czniczki Kedywu Lubelskiego Heleny Moor „Juki”, a druga zast\u0119pcy mjra Hieronima Dekutowskiego „Zapory” por\/kpt. Stanis\u0142awa Wnuka „Opala”. Oboje zdradzili i poszli na wsp\u00f3\u0142prac\u0119. W przypadku „Juki” najpierw z NKWD, a p\u00f3\u017aniej z UB, natomiast „Opal” zosta\u0142 zwerbowany do wsp\u00f3\u0142pracy prawdopodobnie na prze\u0142omie 1945 i 1946 roku przez funkcjonariuszy WUBP w Lublinie. Oboje zostali zdekonspirowani w swoich \u015brodowiskach, ale za dobr\u0105 monet\u0119 przyj\u0119to ich pokr\u0119tne wyt\u0142umaczenia bez jakiegokolwiek sprawdzenia przyczyn zatrzymania przez UB i NKWD.39<\/sup> Co gorsze mieli nieograniczony dost\u0119p do dow\u00f3dc\u00f3w, ich zamierze\u0144 i plan\u00f3w, o kt\u00f3rych to raportowali na drugi dzie\u0144 oficerom prowadz\u0105cym. Oto kilka fakt\u00f3w.
Helena Moor „Juka” zosta\u0142a zdekonspirowana przez Kapelana Komendy Okr\u0119gu AK Lublin ksi\u0119dza Iwanickiego „Alchillesa”, kt\u00f3ry wykry\u0142 jej powi\u0105zania z aparatem bezpiecze\u0144stwa PKWN. Ksi\u0105dz Iwanicki ostrzeg\u0142 przed „Juk\u0105” innych cz\u0142onk\u00f3w sztabu AK, ale nie wszyscy uwierzyli „Alchillesowi”. Miedzy innymi w aktach Moor zachowa\u0142 si\u0119 jej meldunek, w kt\u00f3rym m\u00f3wi ona, \u017ce po zwolnieniu z wi\u0119zienia w 1945 roku przyszed\u0142 do niej by\u0142y szef Wydzia\u0142u I Organizacyjno-Kadrowego Robert Bijasiewicz i powiedzia\u0142 : „Ludzie m\u00f3wi\u0105, \u017ce wsp\u00f3\u0142pracuje ona z UB, ale on osobi\u015bcie w to nie wierzy"<\/span>.40<\/sup> P\u00f3\u017aniej Bijasiewicz by\u0142 przez t\u0105 agentk\u0119 WUBP w Lublinie niejednokrotnie wykorzystywany kapturowo do dostarczenia interesuj\u0105cych funkcjonariuszy UB informacji o podziemiu, jego cz\u0142onkach z Komendy Okr\u0119gu i oddzia\u0142\u00f3w zbrojnych, przede wszystkim oddzia\u0142u mjra Hieronima Dekutowskiego „Zapory”.
Natomiast Zast\u0119pca mjra Hieronima Dekutowskiego por Stanis\u0142aw Wnuk „Opal” na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UB zgodzi\u0142 si\u0119 podczas pobytu w wi\u0119zieniu. Zosta\u0142 zwerbowany prawdopodobnie w grudniu 1945 roku lub na pocz\u0105tku stycznia 1946 roku przez kpt. Stanis\u0142awa Wojciusza, kt\u00f3ry szybko wydoby\u0142 od niego dane o rodzinie mjra „Zapory” i ewentualnym miejscu jego ukrywania si\u0119.
<\/sup><\/p>\n

Przypisy do cz\u0119\u015bci 3:<\/span>
28.<\/span>Szerzej o tym pisze Dariusz Iwaneczko – patrz D. Iwaneczko, Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa w Przemy\u015blu 1944-1956, Warszawa 2005, s.38
29.<\/span>P. Fornal, Zamach na Bronis\u0142awa Czecha Szefa PUBP w Brzozowie (18 kwietnia 1946 r.) w: Zeszyty Historyczne WiN 24 (2005), s.63 Szerzej o Stanis\u0142awie W\u00f3jtowiczu pisze Robert Witalec, kt\u00f3ry wymienia mi\u0119dzy innymi informacje przekazane kontrwywiadowi WiN przez niego: informacje o maj\u0105cych nast\u0105pi\u0107 aresztowaniach cz\u0142onk\u00f3w WiN ( jeden z wykaz\u00f3w liczy\u0142 131 nazwisk), zeznania os\u00f3b aresztowanych, spis funkcjonariuszy PUBP Brzoz\u00f3w, stan uzbrojenia, spis sieci informator\u00f3w PUBP wraz z nazwiskiem prowadz\u0105cego funkcjonariusza, informacje o przebiegu referendum, nastrojach funkcjonariuszy – patrz R. Witalec, Stanis\u0142aw W\u00f3jtowicz (1924-1987) w: Studia Rzeszowskie 9 (2002), s.211-213
30.<\/span>Czes\u0142aw Stachura zosta\u0142 aresztowany w pa\u017adzierniku 1946 roku i 16 grudnia 1946 roku po kr\u00f3tkim \u015bledztwie skazany przez Wojskowy S\u0105d Rejonowy na kar\u0119 \u015bmierci. Wyrok wykonano – patrz M. Michalik, Zbigniew Zakrzewski „Bry\u0142a” w: Zeszyty Historyczne WiN 7(1995), s.51
31.<\/span> tam\u017ce, k.46 i n.
32.<\/span>Halina Piotrowska zosta\u0142a aresztowana przez funkcjonariuszy WUBP w \u0141odzi w grudniu 1946 roku – tam\u017ce, k.47
33.<\/span>tam\u017ce
34.<\/span>tam\u017ce, kwesti\u0105 otwart\u0105 pozostaje fakt, w jaki spos\u00f3b UB uda\u0142o si\u0119 wpa\u015b\u0107 na trop Czes\u0142awa Stachury i aresztowa\u0107 prawie ca\u0142\u0105 kom\u00f3rk\u0119 kontrwywiadu WiN. Wed\u0142ug Bronis\u0142awy Borowskiej Stachura zg\u0142osi\u0142 Zbigniewowi Zakrzewskiemu „Bryle” – Szefowi kom\u00f3rki, \u017ce UB otrzymuje informacje z WiN od tajnego wsp\u00f3\u0142pracownika o pseudonimie „Kapitan”. Taki pseudonim w centrali WiN mia\u0142 Kazimierz Czarnocki. Borowska sugeruje, \u017ce aresztowanie Stachury nast\u0105pi\u0142o po wys\u0142aniu jego danych personalnych do Centrali WiN, gdy\u017c mia\u0142 otrzyma\u0107 odznaczenie.
35.<\/span>J. Kopi\u0144ski, Konspiracja akowska i poakowska na terenie Inspektoratu Rejonowego „Radzy\u0144 Podlaski”, Bia\u0142a Podlaska, 1998 s. 147 Opr\u00f3cz Andrzeja Sobola z kontrwywiadem WiN wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 przodownik wi\u0119zienny Liberacki Jan i dow\u00f3dca warty Pi\u00f3ro Jan – patrz Meldunek nadzwyczajny KP MO Bia\u0142a Podlaska z dnia 12..03.1945 r. IPN LU 048\/36, k.8
36.<\/span>W Le\u017cajsku na rozkaz w\u0142adz zwierzchnich posterunek MO tworzy\u0142 p\u00f3\u017aniejszy dow\u00f3dca oddzia\u0142u partyzanckiego J\u00f3zef Zadzierski „Wo\u0142yniak” – patrz Tadeusz Cie\u015bla przed s\u0105dami PRL oprac. Andrzej Zag\u00f3rski w: Zeszyty Historyczne WiN 12 (1999) s. 238 przypis 11
37.<\/span>Sprawozdanie Naczelnika Wydzia\u0142u do Spraw Funkcjonariuszy KWMO w Rzeszowie za okres 08.02.1947 – 22.03.1947 IPN Rz 00106\/22, k.11-12, w kt\u00f3rym pisze, \u017ce Kmdt pow. Lubacz\u00f3w MO Ko\u015b W\u0142adys\u0142aw wraz z 6 pracownikami MO i plut. Wi\u0105ckiem Czes\u0142awem oficerem \u015bledczym za przynale\u017cno\u015b\u0107 do organizacji podziemnej i morderstwa na partyjnych funkcjonariuszach MO. Spraw\u0119 skierowano do Wojskowej Prokuratury Rejonowej w Rzeszowie.
38.<\/span>Nie spotka\u0142em w trakcie kwerendy takich raport\u00f3w w zespole Okr\u0119gu Lubelskiego AK-WiN. Mo\u017ce ograniczano si\u0119 do ustnego powiadomienia prze\u0142o\u017conych o aresztowaniu i ewentualnie przes\u0142uchaniach przez funkcjonariuszy UB. Ale moim zdaniem nie stosowano nawet tej zasady.
39.<\/span>Kontrwywiad Inspektoratu Lubelskiego WiN nawet ich nie przes\u0142ucha\u0142 po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107. Przyj\u0119to za dobr\u0105 monet\u0119 ich t\u0142umaczenia i spraw\u0119 wyja\u015bnie\u0144 od\u0142o\u017cono ad acta.
40.<\/span>Teczka personalna agenta „Maria” vel „ Lena” IPN Lu 0017\/1206, t.1. Helena Moor b\u0119d\u0105c agentk\u0105 NKWD a p\u00f3\u017aniej WUBP wyda\u0142a prawdopodobnie kom\u00f3rk\u0119 Kedywu Inspektoratu Rejonowego „Lublin” przygotowuj\u0105c\u0105 zamach na Boles\u0142awa Bieruta, Premiera Os\u00f3bk\u0119 – Morawskiego i Ministra Bezpiecze\u0144stwa Publicznego Stanis\u0142awa Radkiewicza II Komend\u0119 Okr\u0119gu odtwarzan\u0105 pod koniec 1944 roku przez cichociemnych oraz miejsce i czas odprawy Komendy Okr\u0119gu AK w marcu 1945 roku. Na podstawie jej informacji aresztowano wtedy prawie ca\u0142y sk\u0142ad ocala\u0142ej z aresztowa\u0144 w 1944 roku Komendy na czele z Komendantem Okr\u0119gu p\u0142k. \u017baczkowskim „Zuzi\u0105” i prawie wszystkimi Inspektorami Rejonowymi. P\u00f3\u017aniej aktywnie uczestniczy\u0142a w rozpracowaniu Komendy Okr\u0119gu WiN. Udziela\u0142a na bie\u017c\u0105co informacji funkcjonariuszom WUBP o zatrzymanych w styczniu i w lutym 1946 cz\u0142onkach WiN charakteryzuj\u0105c zajmowane przez nich stanowiska w organizacji oraz w rozpracowaniu Inspektora Rejonowego Lublin Franciszka Abraszewskiego „Boruty”. Bra\u0142a r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142 w rozpracowaniu kpt. Andrzeja Rejmaka „Ostoi” oraz mjra Hieronima Dekutowskiego „Zapory”. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z UB a p\u00f3\u017aniej z SB z niewielkimi przerwami do 4 sierpnia 1973 roku. Za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 zosta\u0142a odznaczona na wniosek SB Krzy\u017cem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Dwukrotnie by\u0142a aresztowana przez UB i SB.
<\/span><\/span>
Kontrwywiad AK-WiN w latach 1944-1947 – cz\u0119\u015b\u0107 4><\/a>
<\/font><\/p>\n
\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podobnie wygl\u0105da\u0142a …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/893"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=893"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/893\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=893"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=893"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=893"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}