{"id":891,"date":"2007-03-06T21:44:55","date_gmt":"2007-03-06T20:44:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2007\/03\/06\/kontrwywiad-ak-win-w-latach-1944-1947-czesc-1\/"},"modified":"2007-03-06T21:44:55","modified_gmt":"2007-03-06T20:44:55","slug":"kontrwywiad-ak-win-w-latach-1944-1947-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=891","title":{"rendered":"Kontrwywiad AK-WiN w latach 1944-1947 – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

Poni\u017cszy artyku\u0142, autorstwa dr Jaros\u0142awa Kopi\u0144skiego z IPN O\/Lublin, ukaza\u0142 si\u0119 w Zeszytach Historycznych WiN-u Nr 25\/2006. Dzi\u0119kuj\u0119 autorowi za udost\u0119pnienie tekstu do publikacji.<\/span><\/font><\/p>\n

Kontrwywiad AK-WiN w latach 1944-1947.
Pr\u00f3ba charakterystyki w \u015bwietle wybranych przyk\u0142ad\u00f3w.<\/font><\/div>\n

Temat, kt\u00f3ry pr\u00f3buj\u0119 bada\u0107 jest bardzo skomplikowany i niestety ma\u0142o udokumentowany. Zachowa\u0142y si\u0119 tylko szcz\u0105tki sprawozdawczo\u015bci kom\u00f3rek kontrwywiadu i wywiadu AK i nast\u0119pnie WiN. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 archiwali\u00f3w wytworzonych przez kom\u00f3rki kontrwywiadu zosta\u0142a zapewne zniszczona w 1947 roku przed ujawnieniem. Ocala\u0142y jedynie te, kt\u00f3re zosta\u0142y zarekwirowane przez funkcjonariuszy UB podczas rewizji w latach 1945-1947. S\u0105 one rozsiane po r\u00f3\u017cnych aktach, zw\u0142aszcza s\u0105dowych i personalnych oraz w zdecydowanej mniejszej mierze \u015bledczych. Dopiero teraz po otwarciu archiw\u00f3w dawnego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa przez Instytut Pami\u0119ci Narodowej b\u0119dzie mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 ze skal\u0105 tego zjawiska. B\u0119dzie mo\u017cna oceni\u0107, jak poszczeg\u00f3lne kom\u00f3rki pa\u0144stwa podziemnego stara\u0142y si\u0119 przenikn\u0105\u0107 w szeregi powstaj\u0105cego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa i tworz\u0105cej si\u0119 r\u00f3wnolegle Milicji Obywatelskiej i por\u00f3wna\u0107 jak to wygl\u0105da\u0142o na szczeblu gminy, powiatu, wojew\u00f3dztwa i centrali, czyli MBP i KG MO.<\/span><\/p>\n

Penetracja szereg\u00f3w tej instytucji przez ludzi podziemia by\u0142a skrz\u0119tnie skrywana w okresie PRL. Naprzyk\u0142ad na terenie Lubelszczyzny do ko\u0144ca lat osiemdziesi\u0105tych akta te przegl\u0105dali funkcjonariusze SB, kt\u00f3rzy najpierw zwalczali aktywnie podziemie, a p\u00f3\u017aniej na emeryturze dodatkowo zarabiali pisz\u0105c na zam\u00f3wienie S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa histori\u0119 podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego. Jednocze\u015bnie prawie nie zachowa\u0142y si\u0119 akta Wydzia\u0142\u00f3w do spraw Funkcjonariuszy WUBP, SB i KW MO1<\/sup>, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 prze\u015bwietlaniem przesz\u0142o\u015bci funkcjonariuszy UB, a p\u00f3\u017aniej SB i Milicji, ich rodzin pod k\u0105tem ewentualnych powi\u0105za\u0144 z podziemiem niepodleg\u0142o\u015bciowym. Badanie przesz\u0142o\u015bci funkcjonariuszy i ich rodzin kontynuowano do roku 1989. Nikt, kt\u00f3rego kto\u015b z rodziny (ojciec, dziadek, stryj) mia\u0142 styczno\u015b\u0107 z AK b\u0105d\u017a WiN nie mia\u0142 szans podj\u0105\u0107 prac\u0119 w tzw. resorcie, no chyba, \u017ce kto\u015b poszed\u0142 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UB\/SB i zmaza\u0142 ofiarnym donoszeniem na innych swoje winy.
Z zachowanych akt Wydzia\u0142u VI KW MO w Rzeszowie wynika, \u017ce opr\u00f3cz faktycznych milicjant\u00f3w – wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w podziemia starano si\u0119 nieraz pod pozorem wsp\u00f3\u0142pracy z WiN pozby\u0107 niepokornych wobec wy\u017cszego dow\u00f3dztwa.2<\/sup> Po prostu cz\u0119sto wystarcza\u0142 jeden donos na milicjanta i jego kariera w aparacie bezpiecze\u0144stwa PRL by\u0142a przekre\u015blona na zawsze.
Szkoda, \u017ce nie b\u0119dzie mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 informacji zwartych w odnalezionych dokumentach z relacjami uczestnik\u00f3w tamtych wydarze\u0144, kt\u00f3rzy odeszli ju\u017c na wieczn\u0105 wart\u0119. Pozostaje tylko \u017cmudne uk\u0142adanie historii tego bardzo zas\u0142u\u017conego i zarazem niezwykle trudnego pionu struktur AK-WiN ze szcz\u0105tk\u00f3w meldunk\u00f3w, korespondencji, itp. Pionu, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie – \u017co\u0142nierze Polski Podziemnej – w bardzo istotny spos\u00f3b przyczynili si\u0119 do ocalenia nie jednego istnienia ludzkiego.<\/p>\n

I. Kontrwywiad Armii Krajowej w okresie okupacji niemieckiej<\/span>

Kontrwywiad – wed\u0142ug s\u0142ownika wyraz\u00f3w obcych jest organem wojskowym, kt\u00f3rego zadaniem jest \u015bledzenie i zwalczanie obcego wywiadu. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 ma charakter defensywny, nastawiony na obron\u0119 przed dzia\u0142alno\u015bci\u0105 wywiadowcz\u0105 przeciwnika. Istot\u0105 jego jest, podobnie jak i wywiadu, g\u0142\u0119boka tajno\u015b\u0107, co do metod, form oraz kierunk\u00f3w i zakresu dzia\u0142ania.3<\/sup>
Armia Krajowa posiada\u0142a w swoich strukturach organizacj\u0119 o charakterze wywiadowczym i kontrwywiadowczym. By\u0142a to pr\u00f3ba odtworzenia struktur dawnego Oddzia\u0142u II Sztabu Generalnego WP. Zadaniem wywiadu by\u0142o zbieranie informacji o przeciwniku – g\u0142ownie o niemieckim potencjale zbrojeniowym, jednostkach wojskowych i policyjnych oraz kierunkach natar\u0107 jednostek niemieckich.
Natomiast zadaniem kontrwywiadu AK by\u0142o gromadzenie informacji o niemieckich jednostkach policyjnych, ich wywiadzie, agenturze werbowanej w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w oraz o dzia\u0142aniach niemieckiego wywiadu wojskowego – Abwehry na ziemiach polskich. Generalnie dzia\u0142alno\u015b\u0107 kom\u00f3rek kontrwywiadu funkcjonuj\u0105cego w ramach Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego mia\u0142a za zadanie chronienie w\u0142asnych szereg\u00f3w przed penetracj\u0105 podziemia przez si\u0142y bezpiecze\u0144stwa okupanta niemieckiego.<\/p>\n

Kontrwywiad Armii Krajowej posiada\u0142 rozbudowane struktury pocz\u0105wszy od szczebla Komendy G\u0142\u00f3wnej AK poprzez Komendy poszczeg\u00f3lnych Okr\u0119g\u00f3w, Inspektorat\u00f3w a\u017c do szczebla Komend Powiatowych i nawet Rejonowych. Odnalezione ostatnio w archiwum lubelskiego IPN dokumenty m\u00f3wi\u0105 o bardzo skutecznej dzia\u0142alno\u015bci kom\u00f3rek Kontrwywiadu Komendy Okr\u0119gu AK zar\u00f3wno skupionych w Oddziale II Komendy Okr\u0119gu AK jak i w Wydziale I – Organizacyjnym Komendy Okr\u0119gu. Z zachowanych materia\u0142\u00f3w wynika, \u017ce posiada\u0142 on wtyczki w lubelskim gestapo oraz w wojsku i \u017candarmerii niemieckiej. Konspiratorzy dzia\u0142aj\u0105cy w ramach niego docierali poprzez swoje kontakty do wi\u0119\u017ani\u00f3w przetrzymywanych w gestapo oraz na terenie wi\u0119zienia na Zamku i na terenie obozu koncentracyjnego Majdanek. Wiedziano o aresztowaniach cz\u0142onk\u00f3w organizacji, nawi\u0105zywano z nimi kontakt mi\u0119dzy innymi poprzez sekretark\u0119 Szefa Lubelskiego gestapo. Jednocze\u015bnie kontrwywiad wewn\u0119trzny zbiera\u0142 informacje o oddzia\u0142ach partyzanckich AK na terenie Okr\u0119gu, o ich dow\u00f3dcach, zachowaniu w terenie, stosunku do nich ludno\u015bci cywilnej, itp.4<\/sup><\/p>\n

Zachowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c materia\u0142y kontrwywiadu AK o dzia\u0142alno\u015bci innych organizacji, w tym grup komunistycznych, ale wydaje si\u0119, \u017ce w latach 1940-1944 zbyt ma\u0142o czasu po\u015bwi\u0119cano rozpracowaniu grup komunistycznych i partyzantki sowieckiej, kt\u00f3ra na terenie Lubelszczyzny pojawi\u0142a si\u0119 w drugiej po\u0142owie 1943 roku. Owszem \u017ar\u00f3d\u0142a kontrwywiadu AK informowa\u0142y o pobycie grup komunistycznych, partyzantki sowieckiej i grup AL, ale nie zetkn\u0105\u0142em si\u0119 przegl\u0105daj\u0105c meldunki kontrwywiadu AK z informacjami o celach tych grup, ich sytuacji wewn\u0119trznej, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z nimi osobach narodowo\u015bci polskiej, itp. Mo\u017cna zatem stwierdzi\u0107, \u017ce w tym zakresie informacje dostarczane przez wywiad i kontrwywiad Komendy Okr\u0119gu AK w Lublinie by\u0142y bardzo og\u00f3lnikowe i nie dostarcza\u0142y Komendantowi AK pe\u0142nego obrazu wydarze\u0144 na terenie Lubelszczyzny, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do zamierze\u0144 grup komunistycznych. Dla przyk\u0142adu mo\u017cna poda\u0107 cho\u0107by zab\u00f3jstwo przez partyzantk\u0119 sowieck\u0105 (prawdopodobnie oddzia\u0142 NKGB) pod dow\u00f3dztwem „Wo\u0142odii”, na co dzie\u0144 stacjonuj\u0105cy w oddalonych od miejsca zab\u00f3jstwa oko\u0142o 150 km lasach k\u0105kolewsko-radzy\u0144skich, Komendanta Obwodu AK W\u0142odawa kpt. J\u00f3zefa Millerta „S\u0119pa” wraz z adiutantem i \u017co\u0142nierzem AK.<\/a> Co ciekawe zasadzk\u0119 na Komendanta Obwodu zrobiono tu\u017c przed jego przeniesieniem na teren Zamojszczyzny. Przeprowadzone dochodzenie w tej sprawie nie wykry\u0142o zdrady w szeregach w\u0142odawskiej AK, chocia\u017c pada\u0142y r\u00f3\u017cne oskar\u017cenia.5<\/sup> P\u00f3\u017aniej na terenie obwodu w\u0142odawskiego zdarza\u0142y si\u0119 przypadki porwa\u0144 i zagini\u0119\u0107 os\u00f3b pe\u0142ni\u0105cych funkcje kierownicze. Podobnie by\u0142o na terenie powiatu radzy\u0144skiego, gdzie np. zagin\u0119
\nli \u0142\u0105cznicy Komendy Obwodu AK wys\u0142ani do rejonu Ostrowa Lubelskiego w czerwcu 1944 roku w celu nawi\u0105zania \u0142\u0105czno\u015bci z dow\u00f3dztwem 27 DP AK.6<\/sup> Takich przypadk\u00f3w by\u0142o znacznie wi\u0119cej, co gorsze Dow\u00f3dztwo AK by\u0142o wobec nich ca\u0142kowicie bezradne. A partyzantka komunistyczna w ten spos\u00f3b zdobywa\u0142a informacje o miejscowej konspiracji.<\/p>\n

Drugim sposobem, kt\u00f3ry powodowa\u0142 rozkonspirowanie siatki organizacyjnej AK by\u0142a wszechstronna pomoc ze strony AK \u015bwiadczona dla grup sowieckich i AL podczas ich przemieszczania miedzy innymi poprzez umo\u017cliwianie kontakt\u00f3w z miejscow\u0105 siatk\u0105 konspiracyjn\u0105. Dow\u00f3dztwo AK nie zdawa\u0142o sobie sprawy z powagi sytuacji i zada\u0144 grup spadochroniarzy sowieckich, kt\u00f3rzy przede wszystkim mieli za zadanie rozpracowa\u0107 teren i struktury polskiego niepodleg\u0142o\u015bciowego podziemia, a dopiero w nast\u0119pnej kolejno\u015bci prowadzi\u0107 walk\u0119 z hitlerowcami. Uwidoczni\u0142o si\u0119 to dopiero w II po\u0142owie 1944 roku, kiedy to NKWD dysponowa\u0142o gotowymi listami \u017co\u0142nierzy AK przeznaczonych do internowania i wywiezienia na teren ZSRR. A by\u0142 to efekt kilkuletniego systematycznego rozpracowywania polskiego podziemia przez wywiad sowiecki (grupy NKWD i NKGB) oraz polsk\u0105 partyzantk\u0119 komunistyczn\u0105.
Rozpracowaniu polskiego podziemia sprzyja\u0142a r\u00f3wnie\u017c akcja „Burza”, podczas kt\u00f3rej wiele os\u00f3b ujawni\u0142o swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w organizacji podziemnej. Po tej akcji wiedzieli s\u0105siedzi, znajomi, kto jest z ich znajomych w organizacji. To te\u017c w jakim\u015b stopniu przyczyni\u0142o si\u0119 do gruntownego rozpoznania struktur podziemnych przez wywiad komunistyczny.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce kontrwywiad AK by\u0142 w ponad 90 % nastawiony na rozpracowanie si\u0142 bezpiecze\u0144stwa III Rzeszy stacjonuj\u0105cych na terenie tzw. Generalnej Guberni, natomiast kontrwywiad AL i wspomagaj\u0105ce go grupy sowieckie (NKWD, NKGB) w tym samym czasie rozpracowywa\u0142y siatk\u0119 konspiracyjn\u0105 AK nie cofaj\u0105c si\u0119 przed porwaniami \u017co\u0142nierzy AK (Lubelskie, Kieleckie) i wykorzystuj\u0105c dobr\u0105 wol\u0119 lokalnych dow\u00f3dc\u00f3w AK. Mo\u017cna zatem stwierdzi\u0107, \u017ce z chwil\u0105 wkroczenia na omawiane tereny Armii Czerwonej sytuacja \u017co\u0142nierzy AK przedstawia\u0142a si\u0119 bardzo niepokoj\u0105co. Zanim spo\u0142ecze\u0144stwo zorientowa\u0142o si\u0119, jakie cele wobec niego ma „sojusznik naszych sojusznik\u00f3w” min\u0119\u0142o kilka miesi\u0119cy. W tym czasie tworzony w oparciu o NKWD aparat bezpiecze\u0144stwa PKWN poczu\u0142 si\u0119 na tyle pewny, \u017ce rozpocz\u0105\u0142 przeprowadza\u0107 samodzielnie operacje przeciwko podziemiu, kt\u00f3re po masowych aresztowaniach maj\u0105cych miejsce na prze\u0142omie pa\u017adziernika i listopada 1944 by\u0142o w znacznym stopniu zdezorganizowane.<\/p>\n

Przypisy do cz\u0119\u015bci 1:<\/span>
1. <\/span>Akta Wydzia\u0142\u00f3w do spraw funkcjonariuszy systematycznie niszczono. Pierwsza fala brakowania tych akt mia\u0142a miejsce w 1956-1957 roku, nast\u0119pna pod koniec lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych. W sumie pozosta\u0142y jedynie szcz\u0105tkowe akta.
2. <\/span>Dotyczy to Wydzia\u0142u \u015aledczego Komendy Wojew\u00f3dzkiej MO w Rzeszowie, w kt\u00f3rym, jak wynika z danych Wydzia\u0142u VI KWMO wi\u0119kszo\u015b\u0107 funkcjonariuszy wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z organizacj\u0105 WiN, w tym r\u00f3wnie\u017c Naczelnik Wydzia\u0142u. – patrz Sprawozdanie Wydzia\u0142u VI KW MO w Rzeszowie za okres 28.08.-24.09.47 IPN Rz 00106\/22, k.43
3.<\/span> L.Pietrzak, Dzia\u0142alno\u015b\u0107 wywiadu Zrzeszenia WiN w Obwodzie Garwoli w latach 1945-1947 w: Zeszyty Historyczne WiN 19-20 (2003), s.193-194
4.<\/span> W dw\u00f3ch doniesieniach agent III Departamentu MBP o krypt. „333” ujawni\u0142 siatk\u0119 Kontrwywiadu Komendy Okr\u0119gu AK, kt\u00f3ra funkcjonowa\u0142a w ramach Wydzia\u0142u I – Organizacyjnego Komendy Okr\u0119gu AK Lublin. W\u015br\u00f3d os\u00f3b wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z t\u0105 siatk\u0105 wymieni\u0142 miedzy innymi sekretark\u0119 Szefa Wydzia\u0142u Politycznego Gestapo Anni Neeschen oraz kapitana z Oberfeld Kommandantur Lublin, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z polskim podziemiem ze wzgl\u0119d\u00f3w ideowych- patrz Jaros\u0142aw Kopi\u0144ski, Dwa doniesienia agenta Departamentu III MBP o pseudonimie „333” w: Zeszyty Historyczne WiN 24(2005) s. 291-302
5.<\/span> J. Kopi\u0144ski, Kilka uwag o \u015bmierci Komendanta Obwodu AK W\u0142odawa kapitana J\u00f3zefa Milerta „S\u0119p”, „Kowalski” w: Rocznik Che\u0142mski 5 (1999), s. 237-243
6. <\/span>Relacja Stanis\u0142awa Kalisza z dnia 14.07.1991 \/zbiory autora\/<\/p>\n
\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/891"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=891"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/891\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

Kontrwywiad AK-WiN w latach 1944-1947 – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/a><\/font><\/p>\n