{"id":868,"date":"2007-04-24T18:34:25","date_gmt":"2007-04-24T16:34:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2007\/04\/24\/poslancy-smierci-czesc-1\/"},"modified":"2007-04-24T18:34:25","modified_gmt":"2007-04-24T16:34:25","slug":"poslancy-smierci-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=868","title":{"rendered":"Pos\u0142a\u0144cy \u015bmierci – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

"POS\u0141A\u0143CY \u015aMIERCI" – <\/span>Kombinacje operacyjne aparatu bezpiecze\u0144stwa na Bia\u0142ostocczy\u017anie 1949-1950<\/span><\/font>
<\/span><\/font>
Na Bia\u0142ostocczy\u017anie od kwietnia 1949 r. do listopada 1950 r. prowadzono kombinacj\u0119 operacyjn\u0105, w kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 tajny wsp\u00f3\u0142pracownik Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, by\u0142y \u017co\u0142nierz podziemia. Z biegiem czasu stworzono kilkuosobow\u0105 grup\u0119 likwidacyjn\u0105, kt\u00f3ra nawi\u0105zywa\u0142a \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z dzia\u0142aj\u0105cymi jeszcze grupami zbrojnymi podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego i w dogodnych warunkach je mordowa\u0142a.<\/span><\/p>\n

"Walczymy, cho\u0107 przegrali\u015bmy…"<\/font>
<\/font>
<\/span>W\u0142adze komunistyczne z\u0142ama\u0142y kr\u0119gos\u0142up dzia\u0142aj\u0105cego po wojnie w Polsce podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, uchwalaj\u0105c 22 lutego 1947 r. ustaw\u0119 amnestyjn\u0105. Z jej „dobrodziejstw" skorzysta\u0142o kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy os\u00f3b. Cz\u0119\u015b\u0107 postanowi\u0142a jednak pozosta\u0107 w konspiracji i kontynuowa\u0107 z g\u00f3ry skazan\u0105 na kl\u0119sk\u0119 walk\u0119 z broni\u0105 w r\u0119ku. Szacuje si\u0119, \u017ce od maja 1947 r. do ko\u0144ca 1950 r. na terenie ca\u0142ej Polski walk\u0119 prowadzi\u0142o jeszcze ponad 100 oddzia\u0142\u00f3w i grup partyzanckich. Przez ich szeregi przewin\u0119\u0142o si\u0119 w tym czasie oko\u0142o 1,5 tys. partyzant\u00f3w.
Najsilniejsze ogniska oporu znajdowa\u0142y si\u0119 w wojew\u00f3dztwach: warszawskim, bia\u0142ostockim i lubelskim. Na Bia\u0142ostocczy\u017anie walczy\u0142o w\u00f3wczas jeszcze ponad 20 oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich, przez ich szeregi mog\u0142o przej\u015b\u0107 ok. 300 partyzant\u00f3w.<\/p>\n

W ko\u0144cu 1948 r. w podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowym mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 ciekawe zjawisko. Mimo zdecydowanej walki, jak\u0105 wyda\u0142y mu grupy operacyjne Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa (UB) i Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego (KBW) oraz inne organa bezpiecze\u0144stwa, pomimo surowych wyrok\u00f3w zapadaj\u0105cych w s\u0105dach wojskowych za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z podziemiem, ci\u0105gle rosn\u0105cych strat, nie uleg\u0142o ono w tym czasie ca\u0142kowitej zag\u0142adzie. Sta\u0142o si\u0119 to na skutek zjawiska, kt\u00f3re najog\u00f3lniej mo\u017cna okre\u015bli\u0107 „powrotami do lasu". Nasilaj\u0105cy si\u0119 terror komunistycznego aparatu bezpiecze\u0144stwa, skierowany przeciwko ujawnionym i nieujawnionym cz\u0142onkom podziemia zbrojnego, spowodowa\u0142, \u017ce wielu prze\u015bladowanych decydowa\u0142o si\u0119 na „powr\u00f3t do lasu" i tworzenie kilkuosobowych oddzia\u0142\u00f3w zbrojnych, kt\u00f3re mo\u017cna nazwa\u0107 grupami przetrwania. By\u0142y one nieliczne, z regu\u0142y kilkuosobowe, co sprawia\u0142o, \u017ce nie nastawia\u0142y si\u0119 na walk\u0119 z grupami operacyjnymi aparatu represji, ale na przetrwanie. Powstawanie nowych oddzia\u0142\u00f3w zwi\u0119ksza\u0142o obszar obj\u0119ty ich aktywno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Ju\u017c samo ich istnienie powodowa\u0142o kontrakcj\u0119 aparatu represji pa\u0144stwa komunistycznego. W rejon aktywno\u015bci tych grup kierowano dodatkowe oddzia\u0142y KBW. Niejednokrotnie grupy partyzanckie, licz\u0105ce zaledwie kilku ludzi, tropione by\u0142y przez jednostki operacyjne UB-KBW licz\u0105ce ponad tysi\u0105c \u017co\u0142nierzy. UB pr\u00f3bowa\u0142 r\u00f3\u017cnych metod, kt\u00f3re mia\u0142y na celu przede wszystkim po\u0142o\u017cenie kresu dzia\u0142alno\u015bci grup zbrojnych, ale te\u017c zmniejszenie nak\u0142ad\u00f3w finansowych na prowadzenie akcji. W zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci dzia\u0142ania te mia\u0142y polega\u0107 na fizycznej likwidacji epigon\u00f3w podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, dlatego postanowiono zastosowa\u0107 metod\u0119 znan\u0105 w s\u0142u\u017cbach specjalnych jako kombinacja lub gra operacyjna.
\"\"
Funkcjonariusze UB, drugi z prawej szef PUBP w Bielsku Podlaskim Zygmunt Mossakowski, pierwszy z prawej jego zast\u0119pca por. Antoni Pa\u0144kowski, zdj\u0119cie z lipca 1946 r.<\/font>

<\/span><\/font>Na Bia\u0142ostocczy\u017anie w kwietniu 1949 r. rozpocz\u0119to operacj\u0119, daj\u0105c\u0105 pocz\u0105tek grupie likwidacyjnej, kt\u00f3rej celem by\u0142o nawi\u0105zywanie \u0142\u0105czno\u015bci z nadal dzia\u0142aj\u0105cymi grupami podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego i w dogodnych warunkach przeprowadzanie ich fizycznej likwidacji. Pocz\u0105tkowo operacja mia\u0142a doprowadzi\u0107 do likwidacji dzia\u0142aj\u0105cego na terenie powiatu bia\u0142ostockiego oddzia\u0142u dowodzonego przez Gabriela Oszczapi\u0144skiego „Dzi\u0119cio\u0142a". Wykorzystano w niej tajnego wsp\u00f3\u0142pracownika Wac\u0142awa Snarskiego „Ksi\u0119\u017cyca"- „Chabra". Urodzi\u0142 si\u0119 on w 1917 r. we wsi Piaski ko\u0142o Krypna. W czasie okupacji niemieckiej by\u0142 \u017co\u0142nierzem Armii Krajowej, a po „wyzwoleniu" nadal dzia\u0142a\u0142 w szeregach Armii Krajowej Obywatelskiej i Zrzeszenia „Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107". Pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 pseudonimem „Cierpi". Za przynale\u017cno\u015b\u0107 do podziemia zosta\u0142 aresztowany i skazany 23 marca 1946 r. przez Wojskowy Sad Rejonowy w Bia\u0142ymstoku na 5 lat wi\u0119zienia. Zwolniono go na podstawie amnestii z 22 lutego 1947 r. Zosta\u0142 zwerbowany lub sam zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do wsp\u00f3\u0142pracy z Powiatowym Urz\u0119dem Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Bia\u0142ymstoku.
\"\"
Od lewej: <\/font>Zygmunt Mossakowski i por. Antoni Pa\u0144kowski<\/font><\/p>\n

Pomy\u015blny fina\u0142 operacji przeciwko „Dzi\u0119cio\u0142owi" spowodowa\u0142, \u017ce postanowiono w dalszym ci\u0105gu wykorzystywa\u0107 ten spos\u00f3b dzia\u0142ania, dora\u017anie wzmacniaj\u0105c tajnego wsp\u00f3\u0142pracownika kadrowymi pracownikami UB. W likwidacji oddzia\u0142u Czes\u0142awa Czy\u017ca „Dzika" bra\u0142o udzia\u0142 dw\u00f3ch funkcjonariuszy Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa: chor. Micha\u0142 \u017bukowski z Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Bia\u0142ymstoku i plut. Aleksander Nowakowski z Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego (PUBP) w Bielsku Podlaskim. Jak si\u0119 wydaje, kolejne udane akcje spowodowa\u0142y, \u017ce zdecydowano o stworzeniu sta\u0142ej grupy likwidacyjnej. Skierowano do niej sier\u017c. Szymona Urbana i „Zemst\u0119" (NN).
\"\"
Funkcjonariusz UB Szymon Urban, cz\u0142onek grupy likwidacyjnej.<\/font><\/p>\n

Pierwszy z nich by\u0142 Bia\u0142orusinem, urodzi\u0142 si\u0119 w 1910 r. we wsi Spudwi\u0142y, w powiecie grodzie\u0144skim. Przed wojn\u0105 i w czasie okupacji pracowa\u0142 jako kowal, mieszka\u0142 we wsi Czy\u017cyki, w powiecie Bielsk Podlaski. W lutym 1945 r. podj\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w PUBP w Bielsku Podlaskim. Pocz\u0105tkowo pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dow\u00f3dcy warty. Bra\u0142 udzia\u0142 w operacjach prowadzonych przeciwko miejscowemu podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowemu, za co w lipcu 1945 r. odznaczono go Srebrnym Medalem Zas\u0142u\u017conych na Polu Chwa\u0142y. Przez nast\u0119pne trzy lata bardzo cz\u0119sto zmienia\u0142 miejsce s\u0142u\u017cby. Pracowa\u0142 w PUBP w Suwa\u0142kach, nast\u0119pnie w PUBP w \u0141om\u017cy, w WUBP w Bia\u0142ymstoku by\u0142 wartownikiem, a nast\u0119pnie m\u0142odszym wywiadowc\u0105 Wydzia\u0142u „A" (obserwacja). Potem s\u0142u\u017cy\u0142 w PUBP w Olecku i w PUBP w Sok\u00f3\u0142ce – w obu tych urz\u0119dach pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 komendanta ochrony. S\u0142u\u017cb\u0119 w Sok\u00f3\u0142ce podj\u0105\u0142 1 czerwca 1949 r., od tego momentu w jego aktach osobowych brak zapisu o dalszym przebiegu s\u0142u\u017cby. W organach UB dos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 stopnia sier\u017canta.
Do tej pory nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 niczego na temat wspomnianego „Zemsty". Wiadomo jedynie, \u017ce podobnie jak Urban by\u0142 funkcjonariuszem PUBP w Sok\u00f3\u0142ce, gdzie pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 komendanta aresztu.
Pocz\u0105tki dzia\u0142alno\u015bci pierwszego cz\u0142onka grupy si\u0119gaj\u0105 kwietnia 1949 r. a ostateczny kres jej istnienia datuje si\u0119 na pocz\u0105tek listopada 1950 r. Operacja by\u0142a g\u0142\u00f3wnie prowadzona na pograniczu powiat\u00f3w bia\u0142ostockiego i \u0142om\u017cy\u0144skiego.
\"\"
<\/span><\/font>Gabriel Oszczapi\u0144ski "Dzi\u0119cio\u0142"<\/font><\/p>\n

<\/span><\/font>Pierwszym rezultatem kombinacji operacyjnej przy u\u017cyciu tajnego wsp\u00f3\u0142pracownika „Ksi\u0119\u017cyca"- „Chabra" by\u0142o rozbicie oddzia\u0142u partyzanckiego Gabriela Oszczapi\u0144skiego „Dzi\u0119cio\u0142a". By\u0142 on ujawnionym \u017co\u0142nierzem AK-WiN. Wiosn\u0105 1948 r. wezwany na przes\u0142uchanie, w obawie przed aresztowaniem zacz\u0105\u0142 si\u0119 ukrywa\u0107. Zorganizowa\u0142 oddzia\u0142 zbrojny licz\u0105cy 4-7 partyzant\u00f3w. PUBP w Bia\u0142ymstoku uruchomi\u0142 dzia\u0142ania operacyjne, kt\u00f3re mia\u0142y doprowadzi\u0107 do jego likwidacji. Wytypowano m.in. 30 tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli zbiera\u0107 o nim informacje. Brak efekt\u00f3w podj\u0119tych dzia\u0142a\u0144 sk\u0142oni\u0142 w kwietniu 1949 r. szefa powiatowej bezpieki w Bia\u0142ymstoku, kpt. Antoniego Pa\u0144kowskiego, do poszukiwania innego rozwi\u0105zania. Na podstawie posiadanych informacji wytypowano tajnego wsp\u00f3\u0142pracownika Wac\u0142awa Snarskiego, kt\u00f3remu na czas operacji nadano pseudonim „Chaber". W okolicy rozg\u0142aszano informacj\u0119, \u017ce jest on \u015bcigany przez UB za nielegalne posiadane broni, ponadto kilkakrotnie – dla uwiarygodnienia tej informacji – grupy operacyjne UB-KBW „odwiedza\u0142y" go w miejscu zamieszkania, aby go aresztowa\u0107. Posiadaj\u0105c tak\u0105 „legend\u0119" Snarski poszukiwa\u0142 kontaktu z grup\u0105 „Dzi\u0119cio\u0142a", aby do niego do\u0142\u0105czy\u0107.
Uda\u0142o mu si\u0119 to w sierpniu 1949 r., cho\u0107 nie od razu zdoby\u0142 zaufanie cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u. Pa\u0144kowski tak ocenia\u0142 agenta:
„Niezwykle sprytny i przebieg\u0142y, nawi\u0105za\u0142 obecnie \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z band\u0105 »Dzi\u0119cio\u0142a«. […] Daje cenne materia\u0142y i przyczynia si\u0119 wybitnie do likwidacji tej\u017ce bandy".<\/span> <\/p>\n

Systematyczna praca agenta doprowadzi\u0142a do uzyskania przez UB wielu cennych informacji. Dzi\u0119ki nim 5 grudnia 1949 r. grupa operacyjna star\u0142a si\u0119 z oddzia\u0142em. Jeden z ci\u0119\u017cko rannych partyzant\u00f3w zosta\u0142 uj\u0119ty. Aby nie niepokoi\u0107 pozosta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u, w okolicy rozg\u0142aszano, \u017ce zgin\u0105\u0142. W tym samym czasie poddano go brutalnemu \u015bledztwu. Dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej w okolicy aresztowano blisko 70 os\u00f3b pomagaj\u0105cych oddzia\u0142owi. Powy\u017csze dzia\u0142ania doprowadzi\u0142y do kryzysu w oddziale. Dow\u00f3dca nie ufaj\u0105c swoim podkomendnym, zacz\u0105\u0142 si\u0119 ukrywa\u0107 samotnie. Tymczasem tajny wsp\u00f3\u0142pracownik poszukiwa\u0142 kontaktu z dow\u00f3dc\u0105 i reszt\u0105 oddzia\u0142u. Najpierw ustali\u0142 miejsce pobytu trzyosobowego patrolu partyzanckiego, doprowadzi\u0142 tam grup\u0119 operacyjn\u0105 UB-KBW. W wyniku walki stoczonej 8 stycznia 1950 r. wszyscy trzej zgin\u0119li. Nazajutrz agent dotar\u0142 do samego „Dzi\u0119cio\u0142a", a nast\u0119pnego dnia doprowadzi\u0142 podst\u0119pem do jego aresztowania. Zar\u00f3wno „Dzi\u0119cio\u0142", jak i wcze\u015bniej uj\u0119ty partyzant zostali straceni 10 marca 1951 r. w wi\u0119zieniu w Bia\u0142ymstoku na mocy wyroku Wojskowego S\u0105du Rejonowego. <\/p>\n

Pos\u0142a\u0144cy smierci – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/font><\/a><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/868"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=868"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/868\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=868"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=868"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=868"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}