{"id":855,"date":"2007-06-01T07:33:39","date_gmt":"2007-06-01T05:33:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2007\/06\/01\/braterska-zdrada-czesc-2\/"},"modified":"2007-06-01T07:33:39","modified_gmt":"2007-06-01T05:33:39","slug":"braterska-zdrada-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=855","title":{"rendered":"Braterska zdrada – cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"

Wyruszy\u0142 5 czerwca. Natychmiast po opuszczeniu oddzia\u0142u uda\u0142 si\u0119 do siedziby PUBP w Grajewie i przekaza\u0142 tam dokumenty przygotowane przez „Or-Ota". Otrzymawszy powy\u017csze materia\u0142y, grajewska bezpieka postanowi\u0142a rozpocz\u0105\u0107 gr\u0119 operacyjn\u0105 z dow\u00f3dc\u0105 oddzia\u0142u. O operacji mieli wiedzie\u0107 tylko sowiecki major NKWD (tzw. doradca), szef urz\u0119du, jego zast\u0119pca oraz sekretarka przepisuj\u0105ca doniesienie. W za\u0142o\u017ceniach operacji przyj\u0119to, \u017ce „Rak" zostanie zaopatrzony w dokument potwierdzaj\u0105cy nawi\u0105zanie kontaktu z „nielegaln\u0105 organizacj\u0105" i ponownie skierowany do oddzia\u0142u, aby go sprowadzi\u0107 w miejsce rzekomego spotkania z „grup\u0105 nielegalnej organizacji"<\/span>. Miejsce to mia\u0142o by\u0107 dogodne do urz\u0105dzenia zasadzki, w kt\u00f3rej wszyscy zostaliby uj\u0119ci, a przy niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bciach – zlikwidowani.<\/p>\n

Zgodnie z umow\u0105 agent powr\u00f3ci\u0142 do oddzia\u0142u po pi\u0119ciu dniach, 10 czerwca 1946 r. Zaopatrzony by\u0142 w przygotowany przez funkcjonariuszy PUBP pisemny rozkaz od „Komendanta Obwodu NSZ Grajewo"<\/span>. Wed\u0142ug ustale\u0144 podj\u0119tych z ubowcami, po przekazaniu tego\u017c rozkazu w trakcie rozmowy z „Or-Otem" o\u015bwiadczy\u0142 mu, \u017ce komendant organizacji, z kt\u00f3rym nawi\u0105za\u0142 \u0142\u0105czno\u015b\u0107, \u017c\u0105da\u0142 \u015bcis\u0142ego przestrzegania zawartych w pi\u015bmie ustale\u0144. Po dotarciu w pobli\u017ce wyznaczonego w rozkazie miejsca spotkania agent mia\u0142 zasugerowa\u0107 dow\u00f3dcy kr\u00f3tki post\u00f3j w celu rozpoznania trasy przemarszu, aby unikn\u0105\u0107 ewentualnych spotka\u0144 z wojskiem lub UB, kt\u00f3re w zwi\u0105zku ze zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 tzw. referendum ludowym aktywnie penetrowa\u0142y teren powiatu. Kr\u00f3tki post\u00f3j „Rak" mia\u0142 wykorzysta\u0107 do przekazania informacji pracownikowi UB.<\/p>\n

Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej – 11 czerwca – zast\u0119pca szefa grajewskiej bezpieki chor. Wac\u0142aw Szataniak przygotowa\u0142 plan operacji. Zgodnie z nim spotkanie wyznaczono na 15 czerwca o godzinie 4.00 we wsi W\u00f3lka Brzozowa w gminie Ruda, w zabudowaniach J\u00f3zefa Organka. Po\u0142o\u017cone by\u0142y one na uboczu i z trzech stron otoczone lasem. 14 czerwca w godzinach popo\u0142udniowych do gospodarstwa tego w grupach trzy-, czteroosobowych w przebraniu partyzant\u00f3w mieli dociera\u0107 funkcjonariusze UB. Z domu miano nikogo nie wypuszcza\u0107. Wewn\u0105trz planowano pozostawi\u0107 pi\u0119ciu, sze\u015bciu ubowc\u00f3w, a dwudziestu \u017co\u0142nierzy na zewn\u0105trz mia\u0142o stanowi\u0107 ubezpieczenie. Z tej dwudziestki chciano poza tym sformowa\u0107 pi\u0119cioosobow\u0105 grup\u0119 rezerwow\u0105 i umie\u015bci\u0107 j\u0105 w s\u0105siednim pokoju. Ca\u0142o\u015bci\u0105 mia\u0142 dowodzi\u0107 sam Szataniak, kt\u00f3ry mia\u0142 mie\u0107 dystynkcje majora i podawa\u0107 si\u0119 za J\u00f3zefa Karwowskiego „Bystrego", komendanta Powiatu NSZ Grajewo. W rzeczywisto\u015bci „Bystry" przesta\u0142 pe\u0142ni\u0107 t\u0119 funkcj\u0119 w listopadzie 1945 r., ale „Or-Ot" nie m\u00f3g\u0142 o tym wiedzie\u0107.<\/p>\n

Po dotarciu oddzia\u0142u „Or-Ota" dalszy scenariusz mia\u0142 by\u0107 nast\u0119puj\u0105cy: „Or-Ot" wraz z \u0142\u0105cznikiem (mia\u0142 nim by\u0107 agent „Rak"), po pozostawieniu broni na zewn\u0105trz, mieli wej\u015b\u0107 do mieszkania na rozmowy z „delegacj\u0105 NSZ". Nast\u0119pnie planowano obezw\u0142adni\u0107 „Or-Ota", tak aby nie wezwa\u0142 pomocy; natomiast jego \u0142\u0105cznik mia\u0142 wyj\u015b\u0107 i doprowadzi\u0107 reszt\u0119 oddzia\u0142u, nakaza\u0107 pozostawienie broni i zaprosi\u0107 ich do mieszkania. Wtedy ubowcy obstawiliby wszystkie okna i aresztowaliby ich.
Niestety, dla UB powy\u017cszy plan sta\u0142 si\u0119 nieaktualny, kiedy noc\u0105 z 12 na 13 czerwca 1946 r. agent „Rak" ponownie dotar\u0142 do siedziby UB w Grajewie i przekaza\u0142 informacje, \u017ce „Or-Ot" po otrzymaniu rozkazu od „komendanta NSZ" i wys\u0142uchaniu ustnej relacji agenta zarz\u0105dzi\u0142 koncentracj\u0119 oddzia\u0142u i nie mog\u0105c si\u0119 doczeka\u0107 wyznaczonego terminu spotkania, wyruszy\u0142 na wyznaczone miejsce. Noc\u0105 12 czerwca oddzia\u0142 dotar\u0142 do wsi Sojczyn Borowy w gminie Be\u0142da i zaj\u0105\u0142 kwatery u gajowego Antoniego Leguny. Wtedy dow\u00f3dca wys\u0142a\u0142 swojego brata-agenta aby sprawdzi\u0142 stan liczebny jednostki WP stacjonuj\u0105cej w pobliskiej Rudzie. Um\u00f3wili si\u0119, \u017ce je\u015bli agent nie powr\u00f3ci do pi\u0105tej rano, oddzia\u0142 zmieni miejsce postoju. Oddzia\u0142 liczy\u0142 wtedy 13 ludzi, w tym jednego rannego. Miejsce jego postoju ochrania\u0142y dwa partyzanckie posterunki. Agent poinformowa\u0142 UB o has\u0142ach u\u017cywanych przez posterunki.<\/p>\n

Wobec zmienionej sytuacji w PUBP w Grajewie podj\u0119to decyzj\u0119 o rozpocz\u0119ciu akcji likwidacyjnej. Zorganizowano grup\u0119 operacyjn\u0105 w sile siedmiu referent\u00f3w PUBP, 12 funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej w Grajewie oraz 70 oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy z 54. Sudeckiego Pu\u0142ku Artylerii Lekkiej z E\u0142ku. Znaj\u0105c podane przez agenta has\u0142a, planowano obezw\u0142adni\u0107 wartownik\u00f3w, a nast\u0119pnie, korzystaj\u0105c z zaskoczenia, rozbroi\u0107 i uj\u0105\u0107 \u017cywcem pozosta\u0142ych partyzant\u00f3w.
O godzinie 3.00 w nocy 13 czerwca 1946 r. grupa operacyjna kilkoma samochodami dojecha\u0142a do wsi Ruda. W czasie kr\u00f3tkiego postoju dotar\u0142o tu dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u „Or-Ota": Narcyz Krzy\u017cewski „\u0141o\u015b" i Wincenty Czajko „Skiba", kt\u00f3rzy zbiegli z posterunk\u00f3w wartowniczych. Udzielili oni dodatkowych informacji o lokalizacji oddzia\u0142u i ubezpieczeniu. O godzinie 4.30, okr\u0105\u017caj\u0105c gaj\u00f3wk\u0119, partyzanci spostrzegli czaj\u0105cych si\u0119 \u017co\u0142nierzy. Dosz\u0142o do walki, w trakcie kt\u00f3rej polegli: Tadeusz Or\u0142owski „Or-Ot". Czes\u0142aw Kisielewski „Niewiadomski" i Helena Jankowska „Dziulia". Uj\u0119ci zostali: J\u00f3zef Jaworski „Faszyna", J\u00f3zef Koniecko „Lis" (obaj ranni), Narcyz Jaku\u0107 „Cybulski", Marian Kisielewski „Smolak", Eugeniusz Mierzykowski „Nietupski", Stanis\u0142aw Ma\u015bli\u0144ski "Wr\u00f3bel", Wincenty \u017belachowski „Fryc" i Jan Rutkowski „Ryba". Mi\u0119dzy znalezionymi rzeczami by\u0142o 238 sztuk deklaracji PSL in blanco, w tym 12 wype\u0142nionych na cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u. Zdobyto ca\u0142e uzbrojenie oddzia\u0142u.
Jeszcze tego samego dnia na podstawie informacji uzyskanych od zatrzymanych aresztowano trzech najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w oddzia\u0142u, a nast\u0119pnego dnia Tadeusza Muczy\u0144skiego „Or\u0142owskiego", rannego partyzanta, kt\u00f3ry leczy\u0142 si\u0119 na kwaterze. Z dwunastu aresztowanych dw\u00f3ch skazano na kar\u0119 \u015bmierci, dw\u00f3ch na 15 lat wi\u0119zienia, dw\u00f3ch uniewinniono, trzem uchylono areszt, a trzech nie obj\u0119to aktem oskar\u017cenia.<\/p>\n

Podsumowanie<\/p>\n

<\/span>Podporucznik Tadeusz Or\u0142owski, wracaj\u0105c do Polski po sze\u015bciu latach walki, chcia\u0142 rozpocz\u0105\u0107 normalne \u017cycie. Liczy\u0142 na to, \u017ce szeregi organizowanej Milicji Obywatelskiej b\u0119d\u0105 dobrym miejscem do kontynuowania s\u0142u\u017cby. Szybko przekona\u0142 si\u0119, \u017ce metody pracy w MO mu nie odpowiadaj\u0105. Porzuci\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 i postanowi\u0142 walczy\u0107 z porz\u0105dkami wprowadzanymi przez komunist\u00f3w.
Liczy\u0142 na to, \u017ce uda mu si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107 wraz z oddzia\u0142em Zrzeszeniu „Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107" lub Narodowemu Zjednoczeniu Wojskowemu. Posiadane przez cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u legitymacje Polskiego Stronnictwa Ludowego \u015bwiadczy\u0142y, \u017ce raczej bli\u017cej mu by\u0142o do idei WiN. Rozpoczynaj\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107, „Or-Ot" wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej musia\u0142 si\u0119 zderzy\u0107 z brutalno\u015bci\u0105 komunistycznego aparatu represji. Poniewa\u017c by\u0142 nieuchwytny dla komunist\u00f3w, ci zastosowali wobec niego najprostsze metody: aresztowano jego starych rodzic\u00f3w i siostr\u0119, daj\u0105c do zrozumienia, \u017ce je\u015bli zako\u0144czy swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, zwr\u00f3ci wolno\u015b\u0107 swoim najbli\u017cszym. Kiedy ten zabieg nie przyni\u00f3s\u0142 rezultatu, ubowcy postanowili wykorzysta\u0107 przeciwko niemu jego brata. Bracia nie widzieli si\u0119 przez ca\u0142y okres wojny, by\u0107 mo\u017ce spotkali si\u0119 na kr\u00f3tko na kt\u00f3rej\u015b z przepustek Mieczys\u0142awa. Ten ostatni postawiony przed alternatyw\u0105: wydanie brata w r\u0119ce UB w zamian za wolno\u015b\u0107 dla swoich najbli\u017cszych, wybra\u0142 zdrad\u0119. By\u0107 mo\u017ce \u0142udzi\u0142 si\u0119, \u017ce brat Tadeusz zostanie „tylko" aresztowany.<\/p>\n

W rozgrywce z „Or-
\nOtem" ubowcy z Grajewa zastosowali sprawdzon\u0105 metod\u0119 z wprowadzeniem w szeregi grupy agenta, kt\u00f3rego zadaniem by\u0142o jej rozpracowanie i „wystawienie na strza\u0142" UB. Rozszyfrowanie agenta by\u0142o tym trudniejsze, \u017ce by\u0142 to brat dow\u00f3dcy oddzia\u0142u, kt\u00f3ry mia\u0142 do niego bezgraniczne zaufanie. T\u0119 sytuacj\u0119 wykorzystali pracownicy PUBP w Grajewie, co wi\u0119cej, zar\u00f3wno w tym okresie, jak i w p\u00f3\u017aniejszych latach, komunistyczny aparat represji stosowa\u0142 podobne metody, a za cen\u0119 unikni\u0119cia kary lub zachowania \u017cycia zdrajcami stawali si\u0119 towarzysze walki, najbli\u017csi cz\u0142onkowie rodzin i przyjaciele…<\/p>\n

Epilog<\/p>\n

<\/span>Po doprowadzeniu do zag\u0142ady oddzia\u0142u swojego brata Mieczys\u0142aw Or\u0142owski powr\u00f3ci\u0142 do s\u0142u\u017cby w macierzystej jednostce wojskowej. W nagrod\u0119 awansowano go do stopnia starszego sier\u017canta. W 1947 r. zosta\u0142 zdemobilizowany. Od 1948 r. rozpocz\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w Wojew\u00f3dzkim Urz\u0119dzie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Olsztynie. Do 1950 r. pracowa\u0142 mi\u0119dzy innymi w PUBP w Braniewie. W 1950 r. skierowano go do Szko\u0142y Oficerskiej Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, z kt\u00f3rej zrezygnowa\u0142 z powod\u00f3w zdrowotnych. Zwolniono go r\u00f3wnie\u017c z UB.<\/p>\n

Dr S\u0142awomir Poleszak, IPN O\/Lublin<\/span><\/p>\n

Powy\u017cszy tekst, autorstwa dr S\u0142awomira Poleszaka – historyka, kierownika Referatu Bada\u0144 Naukowych Biura Edukacji Publicznej IPN Oddzia\u0142 w Lublinie, ukaza\u0142 si\u0119 w Niezale\u017cnej Gazecie Polskiej Nr 2(12)\/2007 i <\/font>powsta\u0142 na podstawie artyku\u0142u „Dzia\u0142alno\u015b\u0107 i likwidacja
\noddzia\u0142u ppor. Tadeusza Or\u0142owskiego »Or-Ota« (grudzie\u0144 1945 – czerwiec
\n1946)", opublikowanego w „Zeszytach Historycznych WiN-u"<\/a>, 2003, nr
\n19-20.<\/font>
Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 autorowi za wyra\u017cenie zgody na publikacj\u0119 artyku\u0142u.<\/p>\n

"Braterska zdrada" – cz\u0119\u015b\u0107 1><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a>
<\/font><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wyruszy\u0142 5 czerwca. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/855"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=855"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/855\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}