{"id":854,"date":"2007-06-01T07:34:00","date_gmt":"2007-06-01T05:34:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2007\/06\/01\/braterska-zdrada-czesc-1\/"},"modified":"2007-06-01T07:34:00","modified_gmt":"2007-06-01T05:34:00","slug":"braterska-zdrada-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=854","title":{"rendered":"Braterska zdrada – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

"Braterska zdrada" – rozbicie oddzia\u0142u ppor. Tadeusza Or\u0142owskiego "Or-Ota"<\/span><\/font><\/p>\n

13 czerwca 1946 r. grupa operacyjna Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Grajewie osaczy\u0142a w le\u015bnicz\u00f3wce Sojczyn Borowy kilkunastoosobowy oddzia\u0142 partyzancki dowodzony przez ppor. Tadeusza Or\u0142owskiego „Or-Ota", by\u0142ego \u017co\u0142nierza II Korpusu. Najbardziej zatrwa\u017caj\u0105ce by\u0142o to, \u017ce do rozbicia oddzia\u0142u przyczyni\u0142 si\u0119 brat dow\u00f3dcy, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej podj\u0105\u0142 prac\u0119 w UB.<\/span>
<\/font>
Kim byt Tadeusz Or\u0142owski „Or-Ot"?<\/p>\n

<\/span>Tadeusz Or\u0142owski urodzi\u0142 si\u0119 17 lipca 1917 r. w Wo\u017anej Wsi nad Jeziorem Rajgrodzkim w powiecie Grajewo. Pochodzi\u0142 z rodziny ch\u0142opskiej. Przed wojn\u0105 uko\u0144czy\u0142 cztery klasy gimnazjum zawodowego i wyuczy\u0142 si\u0119 zawodu masarza. Po walkach w wojnie obronnej 1939 r. przedosta\u0142 si\u0119 na Zach\u00f3d. Tam s\u0142u\u017cy\u0142 mi\u0119dzy innymi w II Korpusie gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa. Walczy\u0142 pod Monte Cassino. Zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Walecznych i dos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 stopnia podporucznika. Po demobilizacji w 1945 r. powr\u00f3ci\u0142 do Polski, a w pa\u017adzierniku tego roku podj\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w Komendzie Powiatowej Milicji Obywatelskiej w E\u0142ku jako oficer \u015bledczy. Szybko zorientowa\u0142 si\u0119 jednak, \u017ce formacja ta nie spe\u0142nia\u0142a zada\u0144 porz\u0105dkowych, lecz by\u0142a wykorzystywana do zwalczania podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego i wprowadzania porz\u0105dk\u00f3w komunistycznych. Po kilku tygodniach zdezerterowa\u0142 i zacz\u0105\u0142 si\u0119 ukrywa\u0107 w doskonale sobie znanych stronach rodzinnych – w okolicach Rajgrodu – korzystaj\u0105c z pomocy znajomych gospodarzy. W grudnia 1945 r. rozpocz\u0105\u0142 organizowanie oddzia\u0142u zbrojnego. Jako konspirator przyj\u0105\u0142 pseudonim „Or-Ot". W kwietniu 1946 r. oddzia\u0142 liczy\u0142 ju\u017c pi\u0119\u0107 os\u00f3b.<\/p>\n

Grupa mia\u0142a „siatk\u0119" wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i informator\u00f3w, kt\u00f3ra – wed\u0142ug danych dow\u00f3dcy – obejmowa\u0142a oko\u0142o stu os\u00f3b. Grupie udziela\u0142y one kwater i zaopatrywa\u0142y j\u0105 w \u017cywno\u015b\u0107, ale tak\u017ce informowa\u0142y i ostrzega\u0142y o ruchach resortu bezpiecze\u0144stwa. „Or-Ot" chcia\u0142 ze swoim oddzia\u0142em pe\u0142ni\u0107 funkcje porz\u0105dkowe w okolicy. Wszelkie przewinienia cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u oraz ludno\u015bci cywilnej mia\u0142y by\u0107 karane najwy\u017cszym wymiarem kary. Tak samo mia\u0142o by\u0107 traktowane donoszenie na oddzia\u0142 do UB.
Na tydzie\u0144 przed rozbiciem grupy, 7 czerwca 1946 r., „Or-Ot" zarz\u0105dzi\u0142 mobilizacj\u0119 m\u0119\u017cczyzn ze wsi Stoczek i Wo\u017ana Wie\u015b. Tym samym oddzia\u0142 zwi\u0119kszy\u0142 swoj\u0105 liczebno\u015b\u0107 do trzynastu partyzant\u00f3w.<\/p>\n

Formy walki<\/p>\n

<\/span>Oddzia\u0142 przeprowadza\u0142 akcje zbrojne w okresie kwiecie\u0144 – czerwiec 1946 r. W tym czasie partyzanci dokonali kilkunastu akcji, w tym: jednej akcji likwidacyjnej (14 kwietnia 1946 r. rozstrzelali le\u015bniczego J\u00f3zefa Klepackiego ze wsi Wo\u017ana Wie\u015b; przy zabitym pozostawiono wyrok, z kt\u00f3rego wynika\u0142o, \u017ce zosta\u0142 zabity za „sumienne pe\u0142nienie obowi\u0105zk\u00f3w s\u0142u\u017cbowych", co zagra\u017ca\u0142o bezpiecze\u0144stwu oddzia\u0142u), rozbrojenia posterunku MO we wsi Dr\u0119stwo, uprowadzenia wsp\u00f3\u0142pracownika UB; reszt\u0119 stanowi\u0142y akcje ekspropriacyjne, maj\u0105ce na celu zdobycie zaopatrzenia. Partyzanci prowadzili r\u00f3wnie\u017c szeptan\u0105 propagand\u0119 antykomunistyczn\u0105, a po zdobyciu maszyny do pisania rozpocz\u0119li r\u00f3wnie\u017c kolporta\u017c ulotek.<\/p>\n

Rozpracowanie i likwidacja<\/p>\n

<\/span>PUBP w Grajewie zdoby\u0142 pierwsz\u0105 wiarygodn\u0105 informacj\u0119 na temat oddzia\u0142u dopiero w maju 1946 r., kiedy podczas ob\u0142awy aresztowano Stanis\u0142awa Jankowskiego ze wsi Budy. Wcze\u015bniej wszystkie akcje tej grupy zapisywane by\u0142y na konto miejscowych oddzia\u0142\u00f3w Pogotowia Akcji Specjalnej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. W trakcie brutalnego \u015bledztwa, jakiemu go poddano, przyzna\u0142 on, \u017ce w kwietniu 1946 r. by\u0142 cz\u0142onkiem oddzia\u0142u, poda\u0142 r\u00f3wnie\u017c jego cz\u0119\u015bciowy sk\u0142ad osobowy. Cztery dni p\u00f3\u017aniej, 7 maja 1946 r., do siedziby PUBP w Grajewie zg\u0142osi\u0142a si\u0119 siostra aresztowanego Helena Jankowska, kt\u00f3ra chcia\u0142a zobaczy\u0107 si\u0119 z bratem i przekaza\u0107 mu paczk\u0119 \u017cywno\u015bciow\u0105. Funkcjonariusze UB wykorzystali t\u0119 okoliczno\u015b\u0107. Poddano j\u0105 przes\u0142uchaniu, w trakcie kt\u00f3rego potwierdzi\u0142a przynale\u017cno\u015b\u0107 brata do oddzia\u0142u, a sama przyzna\u0142a si\u0119, \u017ce jest kochank\u0105 „Or-Ota". Wed\u0142ug szybko ustalonego planu przeprowadzono zako\u0144czony powodzeniem werbunek i nadano jej kryptonim „Lilia". Mia\u0142a za zadanie skontaktowa\u0107 si\u0119 z oddzia\u0142em, ustali\u0107 jego sk\u0142ad osobowy, uzbrojenie, plany dalszej dzia\u0142alno\u015bci oraz wykaz wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z nim os\u00f3b. Pr\u00f3ba zako\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, 14 maja 1946 r., na posterunek MO w Be\u0142dzie zg\u0142osili si\u0119 jej rodzice, kt\u00f3rzy o\u015bwiadczyli, \u017ce w nocy uprowadzili j\u0105 nieznani uzbrojeni osobnicy. Znale\u017ali te\u017c kartk\u0119 o tre\u015bci: „S\u0105d dora\u017any konfident\u00f3w UB. Podaje si\u0119 do wiadomo\u015bci og\u00f3lnej, \u017ce w dniu 16 maja 1946 r. o godzinie 12.00 zosta\u0142a rozstrzelana konfidentka UB pod ps. Lilia. [P]odpisano: Dow\u00f3dca »Or-Ot«".
<\/span>P\u00f3\u017aniej ubowcy ustalili, \u017ce \u015bwie\u017co zwerbowana natychmiast o wszystkim poinformowa\u0142a „Or-Ota". Dow\u00f3dca, nie chc\u0105c zrywa\u0107 z ni\u0105 \u0142\u0105czno\u015bci, postanowi\u0142 upozorowa\u0107 jej uprowadzenie. Po wst\u0105pieniu do oddzia\u0142u Jankowska obra\u0142a sobie ps. „Dziulia". Aby zmyli\u0107 aparat bezpiecze\u0144stwa, „Or-Ot" nakaza\u0142 jej rodzicom zg\u0142oszenie „porwania" na posterunku MO. We wsi rozklejono te\u017c ulotki o wykonaniu na niej wyroku \u015bmierci.
Po tym niepowodzeniu pracownicy UB w Grajewie, mimo usilnych stara\u0144, nie potrafili pocz\u0105tkowo zdoby\u0107 \u017cadnych szczeg\u00f3\u0142owych informacji dotycz\u0105cych oddzia\u0142u. Nie pomog\u0142o im nawet aresztowanie w charakterze zak\u0142adnik\u00f3w jego rodzic\u00f3w i siostry. Kolejne dzia\u0142ania operacyjne skierowano wobec brata „Or-Ota". Postanowiono go zwerbowa\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy, a nast\u0119pnie wprowadzi\u0107 do oddzia\u0142u.<\/p>\n

Mieczys\u0142aw Or\u0142owski w czasie okupacji niemieckiej by\u0142 aresztowany za uchylanie si\u0119 od pracy „szarwarkowej". Po ucieczce od 1943 r. by\u0142 cz\u0142onkiem AK. W ramach akcji „Burza" by\u0142 \u017co\u0142nierzem odtwarzanego przez Obw\u00f3d Grajewo AK 9. Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Konnych (spieszonego). Po rozbiciu pu\u0142ku przez Niemc\u00f3w 8 wrze\u015bnia 1944 r. w bitwie na Osowych Grz\u0119dach, mimo ran, przedar\u0142 si\u0119 przez lini\u0119 frontu i dotar\u0142 do oddzia\u0142\u00f3w sowieckich. Wcielono go do organizowanego przez komunist\u00f3w Wojska Polskiego. Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w 54. Sudeckim Pu\u0142ku Artylerii Lekkiej stacjonuj\u0105cym w E\u0142ku. Tam dotarli do niego pracownicy UB. 1 czerwca 1946 r. przewieziono go z E\u0142ku do siedziby PUBP w Grajewie. Na miejscu poddano go zapewne „zabiegom" maj\u0105cym go przekona\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy „[…] wyja\u015bniono mu, \u017ce skutkiem dzia\u0142alno\u015bci »Or-Ota« by\u0142o mi\u0119dzy innymi aresztowanie jego rodzic\u00f3w i najbli\u017cszej rodziny. Przekonywano go, \u017ce wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej oddzia\u0142 zostanie rozbity, a im wcze\u015bniej to si\u0119 stanie, to zaoszcz\u0119dzi to dalszych strat i cierpie\u0144 niewinnej ludno\u015bci, jak te\u017c los ojca, matki i najbli\u017cszej rodziny. […] do dzia\u0142alno\u015bci oddzia\u0142u odni\u00f3s\u0142 si\u0119 negatywnie. Mocno ubolewa\u0142 i prze\u017cywa\u0142 fakt aresztowania starszych wiekiem os\u00f3b i pod warunkiem ich zwolnienia wyrazi\u0142 zgod\u0119 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Organami BP, zobowi\u0105zuj\u0105c si\u0119 do doprowadzenia do aresztowania oraz likwidacji ca\u0142ej grupy bandyckiej […]".<\/span> <\/p>\n

Do wsp\u00f3\u0142pracy w charakterze agenta o kryptonimie „Rak" zwerbowa\u0142 go zast\u0119pca szefa miejscowego UB chor. Wac\u0142aw Szataniak. Mia\u0142 on uda\u0107 si\u0119 w rejon operowania oddzia\u0142u, nawi\u0105za\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107, a nast\u0119pnie wej\u015b\u0107 w jego sk\u0142ad. Kolejnym e
\ntapem by\u0142o ustalenie pe\u0142nego sk\u0142adu osobowego, uzbrojenia, najbli\u017cszych plan\u00f3w oraz danych pomocnik\u00f3w. Pracownicy UB poinstruowali go, aby w trakcie rozmowy z bratem zasugerowa\u0142 konieczno\u015b\u0107 nawi\u0105zania kontaktu z organizacj\u0105 konspiracyjn\u0105, w kt\u00f3rej oddzia\u0142 znalaz\u0142by oparcie w dalszej dzia\u0142alno\u015bci. Ponadto mia\u0142 si\u0119 stara\u0107, aby pr\u00f3b\u0119 nawi\u0105zania \u0142\u0105czno\u015bci powierzono w\u0142a\u015bnie jemu. W zamys\u0142ach ubowc\u00f3w mia\u0142o mu to u\u0142atwi\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 spotykania si\u0119 z pracownikiem UB i przekazywania zdobytych informacji. Przed rozpocz\u0119ciem operacji przygotowano agentowi tzw. legend\u0119. Swoj\u0105 „dezercj\u0119" z wojska mia\u0142 t\u0142umaczy\u0107 tym, \u017ce cz\u0142onek sztabu jego jednostki uprzedzi\u0142 go, i\u017c za przynale\u017cno\u015b\u0107 krewnego do oddzia\u0142u, UB aresztowa\u0142 ju\u017c ca\u0142\u0105 jego rodzin\u0119, a wkr\u00f3tce ma aresztowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c jego.
Jeszcze tego samego dnia w godzinach popo\u0142udniowych agent „Rak" przedosta\u0142 si\u0119 w rejon operowania oddzia\u0142u, a kontakt z dow\u00f3dc\u0105 nawi\u0105za\u0142 ju\u017c 4 czerwca we wsi Wo\u017ana Wie\u015b. Wed\u0142ug informacji przekazanych p\u00f3\u017aniej funkcjonariuszom UB, „Or-Ot" by\u0142 bardzo zadowolony z przybycia brata, a agent, przedstawiaj\u0105c przygotowan\u0105 „legend\u0119", zdoby\u0142 sobie zaufanie jego i pozosta\u0142ych partyzant\u00f3w. Od dow\u00f3dcy otrzyma\u0142 pistolet maszynowy PPSz i obra\u0142 sobie pseudonim „Or-Miecz", a co wi\u0119cej, ju\u017c dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej mia\u0142 zosta\u0107 zast\u0119pc\u0105 dow\u00f3dcy oddzia\u0142u.<\/p>\n

Operacja rozwija\u0142a si\u0119 bardziej obiecuj\u0105co, ni\u017c planowali sami ubowcy. Agent dok\u0142adnie rozpozna\u0142 stan osobowy, uzbrojenie, histori\u0119 dotychczasowej dzia\u0142alno\u015bci oraz plany na przysz\u0142o\u015b\u0107. Wed\u0142ug pozyskanych przez niego informacji, „Or-Ot" zabiega\u0142 o zdobycie wi\u0119kszej ilo\u015bci broni, co wskazywa\u0142o na to, \u017ce planowa\u0142 rozbudow\u0119 oddzia\u0142u.
Zgodnie z za\u0142o\u017ceniami operacji, po pewnym czasie agent przyst\u0105pi\u0142 do realizacji jej drugiej cz\u0119\u015bci. W rozmowach z dow\u00f3dc\u0105 zacz\u0105\u0142 sugerowa\u0107 konieczno\u015b\u0107 nawi\u0105zania kontaktu z dzia\u0142aj\u0105c\u0105 na terenach gmin Grabowo i Lachowo organizacj\u0105 podziemn\u0105, w kt\u00f3rej m\u00f3g\u0142by zdoby\u0107 oparcie. Zaproponowa\u0142 te\u017c, aby wykonanie tego zadania powierzono jemu. „Or-Ot" zgodzi\u0142 si\u0119 na t\u0119 propozycj\u0119, Przygotowa\u0142 trzy dokumenty adresowane do komendanta organizacji podziemnej. W pierwszym, zatytu\u0142owanym „\u017byciorys »Or-Ota«", pisa\u0142:
„Od grudnia 1945 r. zacz\u0105\u0142[em] dzia\u0142a\u0107 na terenie Grajewa. Dzia\u0142anie zacz\u0105\u0142em od jednej PPSzy. Po nie jakim\u015b czasie zdoby\u0142em 1 kb. Gdy mia\u0142em t\u0105 bro\u0144 zdoby\u0142em ni\u0105 wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 i z ka\u017cdym dniem pododdzia\u0142 wzrasta. W obecnej chwili liczy ju\u017c szwadron bojowy. Do obecnej chwili nigdzie nie zg\u0142asza\u0142em si\u0119 do wy\u017cszych w\u0142adz AK bo nie wiedzia\u0142em czy b\u0119d\u0119 w stanie poprowadzi\u0107 pododdzia\u0142. Wi\u0119c gdy pozna\u0142em ludzi swoich zar\u00f3wno ludno\u015b\u0107 miejscow\u0105 i opar\u0142em si\u0119 na faktach pewnych, \u017ce jestem w stanie utrzyma\u0107 pododdzia\u0142, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by walczy\u0107 o woln\u0105 i niepodleg\u0142\u0105 Polsk\u0119. Ja jak zar\u00f3wno moi wsp\u00f3\u0142pracownicy s\u0105 zapatrywa\u0144 PSL. Prosz\u0119 by pododdzia\u0142 by\u0142 przyj\u0119ty pod rozkazy wy\u017cszego dow\u00f3dztwa AK". <\/span>
W drugim dokumencie deklarowa\u0142 dalsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zbrojn\u0105 oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 organizowania kolejnych pododdzia\u0142\u00f3w bojowych. W ostatnim dokumencie przedstawi\u0142 list\u0119 przeprowadzonych przez sw\u00f3j oddzia\u0142 akcji bojowych. Prosi\u0142 r\u00f3wnie\u017c, by zaraz po nawi\u0105zaniu kontaktu komendant wydelegowa\u0142 do jego oddzia\u0142u kilku podoficer\u00f3w, aby przeprowadzili przeszkolenie nowych \u017co\u0142nierzy. Na wykonanie tego zadania agent „Rak" otrzyma\u0142 od dow\u00f3dcy pi\u0119\u0107 dni.
\"\"
Oddzia\u0142 por. Tadeusza Or\u0142owskiego "Or-Ota". Le\u017c\u0105 zabici por. Tadeusz Or\u0142owski "Or-Ot", Helena Jankowska "Dziulia" (w \u015brodku) i Czes\u0142aw Kisielewski "Niewiadomski" zast\u0119pca d-cy oddzia\u0142u. Z ty\u0142u stoj\u0105 uj\u0119ci partyzanci. Zdj\u0119cie z 13 VI 1946 r., prawdopodobnie przed budynkiem PUBP w Grajewie.<\/font>

"Braterska zdrada" – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/span><\/a><\/font><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=854"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}