{"id":838,"date":"2007-08-12T17:14:52","date_gmt":"2007-08-12T15:14:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2007\/08\/12\/ppor-aleksander-kowalewski-beben-czesc-4\/"},"modified":"2007-08-12T17:14:52","modified_gmt":"2007-08-12T15:14:52","slug":"ppor-aleksander-kowalewski-beben-czesc-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=838","title":{"rendered":"Ppor. Aleksander Kowalewski "B\u0119ben" – cz\u0119\u015b\u0107 4"},"content":{"rendered":"

Opinie, co do s\u0142uszno\u015bci w\/w wyrok\u00f3w s\u0105 w\u015br\u00f3d \u017cyj\u0105cych cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u podzielone, cz\u0119\u015b\u0107 uwa\u017ca, \u017ce by\u0142y one nies\u0142uszne (tym bardziej, \u017ce oddzia\u0142 i tak si\u0119 wkr\u00f3tce ujawni\u0142) i \u017ce "B\u0119bnowi” puszcza\u0142y nerwy, \u017ce nie mia\u0142o sensu trzymanie ludzi w lesie "na si\u0142\u0119”, cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b uznaje te dzia\u0142ania za konieczne ze wzgl\u0119du na bezpiecze\u0144stwo grupy i konieczno\u015b\u0107 utrzymania karno\u015bci w\u015br\u00f3d partyzant\u00f3w. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce "B\u0119ben” m\u00f3g\u0142 darowa\u0107 \u017cycie swoim podw\u0142adnym i na przyk\u0142ad zastosowa\u0107 wobec nich kary regulaminowe i zakaza\u0107 im opuszczania obozu, ale z drugiej strony obowi\u0105zywa\u0142 rozkaz komendanta obwodu zakazuj\u0105cy ujawniania si\u0119 a rozstrzelani ten rozkaz z\u0142amali, a poza tym rabunek i zdrada stanowi\u0142y najci\u0119\u017csze przewinienia jakie m\u00f3g\u0142 pope\u0142ni\u0107 partyzant.<\/p>\n

Oddzia\u0142 ujawni\u0142 si\u0119 25 kwietnia 1947 roku w Suwa\u0142kach, gdzie ujawni\u0142a si\u0119 kadra dow\u00f3dcza i wi\u0119kszo\u015b\u0107 si\u0142 obwodu. Ujawnienie poprzedzi\u0142y negocjacje z funkcjonariuszami UB, kt\u00f3re odby\u0142y si\u0119 w okolicach miejscowo\u015bci Bakaniuk gmina Raczki powiat Suwa\u0142ki. Stron\u0119 rz\u0105dow\u0105 reprezentowali Przedstawiciel Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Publicznego major Grzegorz \u0141anin (p\u00f3\u017aniejszy szef WUBP w Warszawie), szef Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego major J\u00f3zef Pluta, szef Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Suwa\u0142kach kapitan W\u0142adys\u0142aw Szysz i prawdopodobnie kierownik sekcji III do spraw walki z bandytyzmem tego\u017c urz\u0119du porucznik Aleksander Omiljanowicz. Stron\u0119 zrzeszenia WiN reprezentowali: by\u0142y prezes okr\u0119gu bia\u0142ostockiego Marian \u015awitalski ps. "Juhas”, pe\u0142ni\u0105cy obowi\u0105zki prezesa obwodu suwalsko – augustowskiego WiN J\u00f3zef Grabowski ps. "Cyklon”, "Mur”, "Przytulski”, "Szczyt”. Spotkanie zabezpiecza\u0142 patrol Wac\u0142awa G\u00f3rskiego ps. "Oko”, "Majster”. W okolicach znajdowali si\u0119 te\u017c partyzanci "B\u0119bna”, kt\u00f3rzy przys\u0142uchiwali si\u0119 negocjacjom. Partyzanci postawili wiele warunk\u00f3w, mi\u0119dzy innymi uwolnienie aresztowanych, uznanie WiN za organizacj\u0105 legaln\u0105, reprezentuj\u0105c\u0105 interesy ujawniaj\u0105cych si\u0119, zapewnienie ujawniaj\u0105cym si\u0119 nietykalno\u015bci. Ubowcy przystali pozornie na wszystkie warunki. Obiecali zwolnienie aresztowanych i osadzonych i poprosili o sporz\u0105dzenie listy ludzi do zwolnienia, co pos\u0142u\u017cy\u0142o im p\u00f3\u017aniej do postawienia tym ludziom zarzutu o przynale\u017cno\u015bci do nielegalnej organizacji antypa\u0144stwowej – partyzanci nie\u015bwiadomie wy\u015bwiadczyli im "nied\u017awiedzi\u0105 przys\u0142ug\u0119”.
\"\"
Ujawnienie, Suwa\u0142ki, kwiecie\u0144 1947. Od lewej stoj\u0105: Marian Andryszczyk ps. "Lawa", Zygmunt Wi\u015bniewski ps. "Ma\u0142y", ps."Burza" i Mieczys\u0142aw Kleszczewski ps. "Wyrwa". Siedz\u0105: Witold Andruszkiewicz ps. "\u015awierk", Wac\u0142aw G\u00f3rski ps. "Oko", "Gabry\u015b", "Kaczuk" i Franciszek Milu\u0107 ps. "Karp".
<\/font>
Przedstawiciele ,,w\u0142adzy ludowej” uroczy\u015bcie obiecali ujawniaj\u0105cym si\u0119 pe\u0142n\u0105 swobod\u0119 – ujawnienie mia\u0142o by\u0107 jedynie formalno\u015bci\u0105, dla bezpiecze\u0144stwa i w celu uwiarygodnienia dobrej woli w\u0142adzy partyzanci mogli zachowa\u0107 bro\u0144 kr\u00f3tk\u0105 – nale\u017ca\u0142o j\u0105 jedynie zarejestrowa\u0107.
By\u0142 to oczywi\u015bcie podst\u0119p, kt\u00f3ry w p\u00f3\u017aniejszym czasie pozwoli\u0142 aresztowa\u0107 ujawnionych pod zarzutem nielegalnego posiadania broni (ma\u0142o kto zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, i\u017c pozwolenie by\u0142o terminowe i nale\u017ca\u0142o je przed\u0142u\u017ca\u0107). Ostatnie zgrupowanie si\u0142 obwodu odby\u0142o si\u0119 w miejscowo\u015bci Potasznia, gmina Koniecb\u00f3r, powiat Suwa\u0142ki, sk\u0105d przemaszerowano w zwartym szyku do Suwa\u0142k, gdzie po nabo\u017ce\u0144stwie dope\u0142niono formalno\u015bci ujawnieniowych a nast\u0119pnie urz\u0105dzono huczne przyj\u0119cie.<\/p>\n

W\u0142adza nie zamierza\u0142a tolerowa\u0107 na wolno\u015bci swoich wrog\u00f3w. Niespe\u0142na w cztery miesi\u0105ce od ujawnienia 13 wrze\u015bnia 1947 roku w Augustowie, w sklepie Maciejewskiego, pe\u0142ni\u0105cym jednocze\u015bnie funkcj\u0119 szynku, mia\u0142 miejsce incydent, kt\u00f3ry zawa\u017cy\u0142 na dalszym losie "B\u0119bna” i jego ludzi. Pijany sier\u017cant MO Pa\u0142yszko zaatakowa\u0142 "B\u0119bna” ubli\u017caj\u0105c mu i gro\u017c\u0105c \u015bmierci\u0105. Dla wyja\u015bnienia zaj\u015bcia przybyli funkcjonariusze UB, kt\u00f3rzy zabrali obu uczestnik\u00f3w do urz\u0119du. Tam Pa\u0142yszk\u0119 upomniano o niew\u0142a\u015bciwym zachowaniu, ale jednocze\u015bnie "dano pods\u0142ucha\u0107” "B\u0119bnowi” rozmow\u0119 dw\u00f3ch funkcjonariuszy o maj\u0105cych nast\u0105pi\u0107 niebawem aresztowaniach. Prowokacja si\u0119 uda\u0142a, "B\u0119ben” zdecydowa\u0142 si\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do podziemia. Dnia 16 wrze\u015bnia zwo\u0142a\u0142 na narad\u0119, do mieszkania gospodyni Sankowskiej we wsi Krasne, gmina Giby, powiat Suwa\u0142ki, ujawnionych cz\u0142onk\u00f3w swojego oddzia\u0142u. Przybyli Stanis\u0142aw Wi\u015bniewski "Zag\u0142oba”, Tadeusz Kowalewski "Jastrz\u0105b”, Antoni Miszkiel "Go\u0142\u0105b”, Stanis\u0142aw Malinowski "Wrzos”, Stefan Malinowski 'Kot”, Franciszek Koz\u0142owski "Kr\u0119ty”, J\u00f3zef Myszczy\u0144ski "Sikora”, Stanis\u0142awa Zegarska "Jask\u00f3\u0142ka”, J\u00f3zef S\u0142awi\u0144ski "Dzi\u0119cio\u0142”, Mieczys\u0142aw Pawlukowski "Znajdek”, Czes\u0142aw Chor\u0105\u017cewicz "B\u0142yskawica”, Konstanty Sankiewicz "Kara\u015b”, Czes\u0142aw Dzienisiewicz "Granat”, Boles\u0142aw Ma\u0142ki\u0144ski "M\u0142ot”, Wincenty Szczepa\u0144ski "Budzik”.
"B\u0119ben “ poinformowa\u0142 przyby\u0142ych o decyzji powrotu do konspiracji. Uchwalono utworzenie trzech patroli: "B\u0119bna”, "M\u0142ota” i "Granata”. Tego samego dnia w niewyja\u015bnionych do dzi\u015b okoliczno\u015bciach, na zabawie w Ma\u0142owistem zostali zamordowani szwagrowie "B\u0119bna” Zygmunt i J\u00f3zef Okuniewscy – zdarzenie to nosi znamiona kolejnej, ubeckiej prowokacji, maj\u0105cej na celu skompromitowanie partyzant\u00f3w jako przest\u0119pc\u00f3w pospolitych. <\/p>\n

Mordu dokona\u0142 Wincenty Szczepa\u0144ski "Budzik” po czym zbieg\u0142 i nawi\u0105za\u0142 jawn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UB. "B\u0119bnowi” podczas jego rozprawy nie udowodniono tego zarzutu, tym niemniej plotka si\u0119 rozesz\u0142a i wywo\u0142a\u0142a odd\u017awi\u0119k, na kt\u00f3ry liczy\u0142 UB (cz\u0119\u015b\u0107 ludzi, w tym by\u0142ych koleg\u00f3w z konspiracji, uzna\u0142a "B\u0119bna” za bandyt\u0119). Szwagrowie "B\u0119bna” zgin\u0119li w b\u00f3jce, kt\u00f3ra wywi\u0105za\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy ujawnionymi partyzantami a cywilami. B\u0119d\u0105cy pod wp\u0142ywem alkoholu partyzanci zostali wyproszeni przez gospodarzy – Zygmunta i J\u00f3zefa, i poczuli si\u0119 obra\u017ceni. Nie mo\u017cna ustali\u0107, czy "Budzik” podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UB po tym zdarzeniu, czy wcze\u015bniej, ale jeszcze w 1949 roku "pracowa\u0142’’ dla UB w areszcie \u015bledczym w Suwa\u0142kach jako wi\u0119zienny konfident.<\/p>\n

W patrolu "B\u0119bna” znale\u017ali si\u0119: "Zag\u0142oba”, "Wrzos”, "Kot”, "Dzi\u0119cio\u0142” i "Jastrz\u0105b”. Oddzia\u0142ek ten nie przejawia\u0142 \u017cadnej inicjatywy, stacjonowa\u0142 w lesie pod Ok\u00f3\u0142kiem, a "B\u0119ben” stara\u0142 si\u0119 nawi\u0105za\u0107, za po\u015brednictwem "Sta\u0142ego” kontakt z dow\u00f3dztwem. "Sta\u0142y” mia\u0142 si\u0119 skontaktowa\u0107 z "Orwidem” lub jego adiutantem "Burzanem”, poszukiwano te\u017c "Budzika”. O reaktywacji grupy UB wiedzia\u0142 ju\u017c od 15 wrze\u015bnia, kiedy meldunek z\u0142o\u017cy\u0142 ukrywaj\u0105cy si\u0119 pod pseudonimem operacyjnym "Kot” Czes\u0142aw Dzienisiewicz "Granat”. Jego mocodawcy nakazali mu wej\u015b\u0107 do grupy i rozpracowywa\u0107 j\u0105 od \u015brodka. Gdy nie powiod\u0142y si\u0119 pr\u00f3by wci\u0105gni\u0119cia do podziemia nast\u0119pnych, ujawnionych partyzant\u00f3w, a konfidenci nie mogli wnie\u015b\u0107 ju\u017c nic nowego do sprawy UB zdecydowa\u0142 si\u0119 na likwidacj\u0119 grupy. Zadania podj\u0105\u0142 si\u0119, na w\u0142asn\u0105 pro\u015bb\u0119 "Znajdek”, kt\u00f3ry zosta\u0142 wyposa\u017cony w tym celu w dwa granaty obronne. W nocy 27 wrze\u015bnia, oko\u0142o godz. 2.00, gdy wszyscy zasn\u0119li wrzuci\u0142 do ogniska jeden granat, a nast\u0119pnie odbieg\u0142 kilkana\u015bcie metr\u00f3w sk\u0105d mia\u0142 zamiar rzuci\u0107 nast\u0119p
\nny. Na szcz\u0119\u015bcie dla partyzant\u00f3w drugi granat zgubi\u0142. Nast\u0119pnie pobieg\u0142 na posterunek MO w Gibach, gdzie zawiadomi\u0142 oczekuj\u0105c\u0105 go grup\u0119 operacyjn\u0105. Na miejscu zgin\u0105\u0142 "Jastrz\u0105b”, ci\u0119\u017cko ranny "Wrzos” dotar\u0142 do domu, ale wobec ci\u0119\u017ckiego stanu, w kt\u00f3rym si\u0119 znajdowa\u0142 zdecydowa\u0142 podda\u0107 si\u0119 – ojciec zawi\u00f3z\u0142 go na posterunek milicji do Gib. "B\u0119ben” by\u0142 lekko ranny i zdo\u0142a\u0142 zbiec razem ze Stanis\u0142awem Wi\u015bniewskim "Zag\u0142ob\u0105”. Uciekli tak\u017ce "Kot” i "Dzi\u0119cio\u0142”. <\/p>\n

"Kot” ukrywa\u0142 si\u0119 indywidualnie do 12 lutego 1948 roku, kiedy zosta\u0142 zastrzelony w Strzelcowi\u017anie, przez milicjant\u00f3w z posterunku w Gibach, kaprala Jana Og\u00f3rkisa i kaprala Czes\u0142awa Krakowskiego, gdy ucieka\u0142 z gospodarstwa Wincentego Soko\u0142owskiego. "Dzi\u0119cio\u0142a”, zastrzeli\u0142 wiosn\u0105 1948 r., wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy od sierpnia 1947 r. z UB J\u00f3zef Milu\u0107 "Wr\u00f3bel”. <\/p>\n

"B\u0119ben” ukrywa\u0142 si\u0119 tylko w towarzystwie "Zag\u0142oby”. W dniu 16 grudnia nocowali w gospodarstwie Jana Chili\u0144skiego we wsi Ma\u0142owiste i tam zostali osaczeni przez grup\u0119 operacyjn\u0105. Wyda\u0142 ich pono\u0107 Jan Puczy\u0142owski (wskaza\u0142 go jako konfidenta sam Aleksander Kowalewski), wynagrodzony za sw\u00f3j czyn przez UB, sum\u0105 30000 z\u0142otych. Wed\u0142ug dokument\u00f3w UB denuncjatorem by\u0142 informator "Wrona” – Henryk Brodowski ps. "Skowronek”, kt\u00f3ry jako by\u0142y cz\u0142onek oddzia\u0142u "B\u0119bna”, a nast\u0119pnie patrolu "Wr\u00f3bla” cieszy\u0142 si\u0119 zaufaniem partyzant\u00f3w. Co wi\u0119cej z meldunku z\u0142o\u017conego przez informatora "Wron\u0119” wynika, \u017ce w dniu 14 grudnia, czyli na dwa dni przed operacj\u0105 spotka\u0142 si\u0119 z ukrywaj\u0105cymi si\u0119 partyzantami, a wiadomo\u015b\u0107 o ich miejscu pobytu zdoby\u0142 podczas wsp\u00f3lnego spo\u017cywania alkoholu. Wydaje si\u0119 wi\u0119c ma\u0142o prawdopodobne, \u017ce partyzanci o takim do\u015bwiadczeniu jak "B\u0119ben” i "Zag\u0142oba” pili by w\u00f3dk\u0119 i prowadzili swobodn\u0105 rozmow\u0119 z kim\u015b komu nie mogli by ufa\u0107.
\"\"
Od lewej: Stanis\u0142aw Wi\u015bniewski (Wiszniewski) ps. "Zag\u0142oba" i Czes\u0142aw Dzimitrowicz ps. "Lech", "Wrona".<\/span><\/font><\/p>\n

Jak wynika z lektury "Sprawozdania Dekadowego Szefa PUBP w Suwa\u0142kach do Szefa WUBP w Bia\u0142ymstoku” informator "Wrona” tylko z grubsza zna\u0142 miejsce pobytu "B\u0119bna” i "Zag\u0142oby”, za\u015b grup\u0119 operacyjn\u0105 poprowadzi\u0142 inny informator o pseudonimie operacyjnym "Gips”:
"W dniu 15.12.47 r. \u017ar\u00f3d\u0142o "Wrona” nam donios\u0142o, i\u017c pozostali dwaj bandyci Kowalewski Aleksander ps. "B\u0119ben” i Wiszniewski Stanis\u0142aw ps. "Zag\u0142oba” (…) ukrywaj\u0105 si\u0119 we wsi Podmacharce i Mo\u0142owiste gm. Giby, z kt\u00f3rymi to nawet \u017ar\u00f3d\u0142o pi\u0142o w\u00f3dk\u0119 w dniu 14.12.47 r. (…) i obecnie nadal ukrywaj\u0105 si\u0119 w w\/wym. wsiach u niekt\u00f3rych obywateli. (…) Po przyje\u017adzie autem pod wie\u015b Macharce w odleg\u0142o\u015bci trzech kilometr\u00f3w, grupa wysiad\u0142a z auta i skierowa\u0142a si\u0119 pieszo do wsi Podmacharce i Mo\u0142owiste i tu rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 okr\u0105\u017canie wskazanych gospodarzy przez \u017ar\u00f3d\u0142o "Gips”.<\/span><\/font><\/p>\n

Przebieg aresztowania relacjonuje Szef PUBP w Suwa\u0142kach por. Szara\u0142o w "notatce operatywnej”:
"Dnia 15 grudnia 1947 r. przez PUBP w Suwa\u0142kach zosta\u0142 przeprowadzony wywiad w sprawie grasuj\u0105cych dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w bandy na terenie gm. Giby, pow. Suwalskiego t.j. Kowalewskiego Aleksandra ps. "B\u0119ben” i Wiszniewskiego Stanis\u0142awa ps. "Zag\u0142oba”.<\/span>
Podczas przeprowadzonego wywiadu zosta\u0142o ustalono miejsce kryj\u00f3wki w\/w dw\u00f3ch bandyt\u00f3w i przeprowadzony wywiad postanowiono wykorzysta\u0107 przez wys\u0142anie grupy operacyjnej, celem likwidacji wy\u017cej wspomnianych dw\u00f3ch bandyt\u00f3w.<\/span>
Dnia 15 grudnia 1947 r., o godz. 1-ej po p\u00f3\u0142nocy wyjecha\u0142a grupa operacyjna z PUBP w Suwa\u0142kach w sk\u0142adzie: 17-tu funkcjonariuszy MO, 10-ciu \u017co\u0142nierzy WOP i 2-ch funkcjonariuszy UB i wy\u017cej wymieniona grupa pod moim dow\u00f3dztwem uda\u0142a si\u0119 do wsi Ma\u0142owiste. W tej wsi kontrolowano niekt\u00f3re podejrzane domy, gdzie mieli przebywa\u0107 dwaj bandyci. Z chwil\u0105 okr\u0105\u017cenia zabudowa\u0144 Chili\u0144skiego Jana, w\u0142a\u015bciciel domu Chili\u0144ski Jan oznajmi\u0142 nam, \u017ce u jego w chlewie na sianie ukryci s\u0105 dwaj bandyci. Przy podej\u015bciu przezemnie do chlewu wraz z Strzy\u017ckowskim da\u0142em rozkaz ukrywaj\u0105cym si\u0119, a\u017ceby dobrowolnie zdali si\u0119 i wyszli z ukrycia. Ukrywaj\u0105cy si\u0119 odpowiedzieli serj\u0105 strza\u0142\u00f3w z posiadanej broni. Po czterdziestominutowej wymianie strza\u0142\u00f3w, chlew w kt\u00f3rym byli ukryci bandyci zacz\u0105\u0142 p\u0142on\u0105\u0107 i w tym to czasie Wiszniewski z-ca "B\u0119bna” wyskoczy\u0142 z chlewu z automatem P.PSz-a i usi\u0142owa\u0142 zbiec, lecz zosta\u0142 zabity. Natomiast Kowalewski j\u0119cz\u0105co spad\u0142 z dr\u0105g\u00f3w siana na d\u00f3\u0142 i pocz\u0105\u0142 si\u0119 pali\u0107, za\u015b \u017co\u0142nierze widz\u0105c pal\u0105cego si\u0119 \u017cywcem "B\u0119bna” podskoczyli do niego i wyci\u0105gn\u0119li go z p\u0142omieni. Kowalewski jest lekko ranny w szyj\u0119 i opalony.<\/span>
Skutkiem po\u017caru spali\u0142a si\u0119 stodo\u0142a i ma\u0142y dom mieszkalny Chili\u0144skiego Jana, zdobyto jeden pistolet syst. P.P.Sz-a z kt\u00f3rym ucieka\u0142 Wiszniewski, pozosta\u0142a bro\u0144 posiadana przez Kowalewskigo t.j. karabin niemiecki "Mauzer” i pistolet syst. "TT” spali\u0142a si\u0119."<\/span>
<\/font>
Rannego i mocno poparzonego Aleksandra Kowalewskiego przewieziono do Suwa\u0142k, a nast\u0119pnie do Bia\u0142egostoku gdzie poddano go brutalnemu i d\u0142ugotrwa\u0142emu \u015bledztwu, ukierunkowanemu na Micha\u0142a Kaszczyka "Sta\u0142ego” i ludzi udzielaj\u0105cych pomocy partyzantom. W dniu 10 czerwca 1948 roku skazano go na kar\u0119 do\u017cywotniego wi\u0119zienia. Na wolno\u015b\u0107 wyszed\u0142 w 1956 roku.<\/p>\n

Aleksander Kowalewski "B\u0119ben" by\u0142 prostym, dzielnym \u017co\u0142nierzem. By\u0107 mo\u017ce dowodzenie du\u017cym oddzia\u0142em troch\u0119 przerasta\u0142o jego si\u0142y, ale pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, ze w rozbitym obwodzie zawodowych oficer\u00f3w by\u0142o bardzo ma\u0142o, a w\u0142a\u015bciwie wcale nie by\u0142o, wi\u0119c ci\u0119\u017car podejmowania decyzji ponosili podoficerowie, kt\u00f3rym brak by\u0142o merytorycznego przygotowania do pe\u0142nienia tej roli. Mo\u017cna zarzuci\u0107 mu tak\u017ce brutalno\u015b\u0107 i gwa\u0142towno\u015b\u0107, lecz to rzeczywisto\u015b\u0107 i przeciwnik stanowili tego przyczyn\u0119. Jemu i jego \u017co\u0142nierzom nale\u017c\u0105 si\u0119 s\u0142owa najwy\u017cszego szacunku i pami\u0119\u0107 historii. <\/p>\n