{"id":807,"date":"2007-11-18T21:55:23","date_gmt":"2007-11-18T20:55:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2007\/11\/18\/atak-na-grajewo-czesc-2\/"},"modified":"2020-05-08T14:35:02","modified_gmt":"2020-05-08T12:35:02","slug":"atak-na-grajewo-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=807","title":{"rendered":"Atak na Grajewo – cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"
Opanowanie miasta<\/span><\/span><\/p>\n

Oko\u0142o godz. 22 od strony stacji kolejowej partyzanci wkroczyli do Grajewa, zgrupowanie podzieli\u0142o si\u0119 wed\u0142ug wcze\u015bniej przygotowanego planu i poszczeg\u00f3lne grupy uderzeniowe skierowa\u0142y si\u0119 pod wyznaczone budynki. Grupa ppor. \u201eRyby\u201d przemaszerowa\u0142a pod PUBP za ko\u015bcio\u0142em, od strony plebanii. Poniewa\u017c siedziba ubowc\u00f3w znajdowa\u0142a si\u0119 w ci\u0105gu budynk\u00f3w, mo\u017cliwo\u015bci ataku i ucieczki ogranicza\u0142y si\u0119 do dw\u00f3ch kierunk\u00f3w. Partyzanci zaj\u0119li pozycje od frontu budynku, po przeciwnej stronie ulicy. Major Tabortowski decyduj\u0105c, \u017ce ty\u0142 budynku nie b\u0119dzie obstawiony, da\u0142 funkcjonariuszom mo\u017cliwo\u015b\u0107 ucieczki.
\n\u201eBruzda\u201d wraz z kilkoma lud\u017ami zaj\u0105\u0142 pozycj\u0119 na placu przed ko\u015bcio\u0142em, tu mie\u015bci\u0142 si\u0119 punkt dowodzenia na czas akcji, tu docierali \u0142\u0105cznicy z poszczeg\u00f3lnych stron miasta z aktualnymi meldunkami.
\n\"\"
\nObecny widok dawnej siedziby Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Grajewie, ul. Miko\u0142aja Kopernika 17.<\/span><\/p>\n

Po doj\u015bciu w pobli\u017ce budynku PUBP, bez strza\u0142u zlikwidowano wartownika, kt\u00f3ry nie zd\u0105\u017cy\u0142 nawet zareagowa\u0107. Partyzanci zaj\u0119li dogodne pozycje do ataku. Oko\u0142o godz. 22:30 na sygna\u0142 \u201eBruzdy\u201d w kierunku siedziby powiatowej \u201ebezpieki\u201d otworzono zmasowany ogie\u0144 z posiadanej broni. Po kilkuminutowej nawale ogniowej, podczas kt\u00f3rej obro\u0144cy nie mogli odda\u0107 \u017cadnego strza\u0142u, wydzielona grupa szturmowa, licz\u0105ca pi\u0119ciu, sze\u015bciu ludzi, obrzuci\u0142a PUBP granatami, a nast\u0119pnie zacz\u0119\u0142a si\u0119 wdziera\u0107 do \u015brodka. W chwili, gdy atakuj\u0105cy przebiegali ulic\u0119, a ich ogie\u0144 na moment ucich\u0142, ze strony broni\u0105cych si\u0119 funkcjonariuszy zacz\u0119\u0142y pada\u0107 strza\u0142y, ale nie trwa\u0142o to d\u0142ugo. Sam szturm zosta\u0142 przeprowadzony szybko, wi\u0119cej czasu zaj\u0119\u0142o likwidowanie poszczeg\u00f3lnych punkt\u00f3w oporu na kolejnych kondygnacjach. Przy zdobywaniu budynku bra\u0142o udzia\u0142 ok. 30-40 partyzant\u00f3w. Po godzinie PUBP zosta\u0142 opanowany. W piwnicach znajdowa\u0142y si\u0119 cele, z kt\u00f3rych uwolniono wi\u0119\u017ani\u00f3w.
\n\"\"
\nObecny widok cel dla wi\u0119\u017ani\u00f3w w piwnicy PUBP w Grajewie.<\/span>
\n\"\"<\/span>
\n\"\"<\/span>
\n\"\"<\/span>
\nNapisy wyryte przez wi\u0119\u017ani\u00f3w na drzwiach celi w PUBP w Grajewie (stan obecny).<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d odbitych znajdowa\u0142o si\u0119 dw\u00f3ch funkcjonariuszy PUBP przetrzymywanych tam za przewinienia dyscyplinarne. Jeden z nich – Henryk Zyskowski – zosta\u0142 odnaleziony i zabity przez wi\u0119\u017ani\u00f3w na dziedzi\u0144cu za to, \u017ce podczas przes\u0142ucha\u0144 wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 wyj\u0105tkow\u0105 brutalno\u015bci\u0105. Drugi z nich zosta\u0142 uprowadzony przez zgrupowanie i potem rozstrzelany. Zabrano wszystkie dokumenty, cz\u0119\u015b\u0107 z nich spalono. Zabrano par\u0119 koni i w\u00f3z, na kt\u00f3ry za\u0142adowano zdobyte rzeczy oraz cia\u0142o zabitego partyzanta. Podczas ataku na PUBP obs\u0142ugiwa\u0142 on rkm i zosta\u0142 trafiony w trakcie wymiany ognia.<\/p>\n

W momencie, kiedy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 ostrza\u0142 budynku \u201ebezpieki\u201d, dowodz\u0105cy grup\u0105 rozlokowan\u0105 w pobli\u017cu KP MO por. \u201eWawer\u201d wyda\u0142 rozkaz ostrza\u0142u siedziby milicji, a nast\u0119pnie obrzucenia jej granatami. Pocz\u0105tkowo milicjanci pr\u00f3bowali si\u0119 broni\u0107, jednak op\u00f3r nie trwa\u0142 d\u0142ugo i zacz\u0119li wychodzi\u0107 z podniesionymi r\u0119kami. Partyzanci wdarli si\u0119 do \u015brodka, uwolnili aresztowanych i zdemolowali pomieszczenia. Strat w ludziach nie by\u0142o po \u017cadnej ze stron, ranny zosta\u0142 milicjant Franciszek \u0141api\u0144ski, drugi – Gostomski – zosta\u0142 pobity przez partyzant\u00f3w ju\u017c po zdobyciu gmachu.<\/p>\n

Gdy rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 walki wok\u00f3\u0142 siedzib PUBP i KP MO, oddzia\u0142 ppor. Antoniego Kurowskiego \u201eOlszyny\u201d by\u0142 rozlokowany wok\u00f3\u0142 sowieckiej komendantury wojennej. Dow\u00f3dca partyzant\u00f3w mia\u0142 rozkaz nieatakowania Sowiet\u00f3w, jednak w chwili, gdy rozleg\u0142y si\u0119 pierwsze strza\u0142y w mie\u015bcie, \u017co\u0142nierze sowieccy pr\u00f3bowali wydosta\u0107 si\u0119 z budynku, a wtedy zostali ostrzelani. W wyniku walki zostali zabici: lejtnant Lebiediew (dow\u00f3dca grupy operacyjnej) i jeden z bojc\u00f3w. Po tym \u201eostrze\u017ceniu\u201d ju\u017c do ko\u0144ca akcji nie podejmowali kolejnych pr\u00f3b.
\nW zaj\u0119tym miasteczku zdemolowano siedzib\u0119 Starostwa Powiatowego i Urz\u0119du Skarbowego, z tego ostatniego zabrano ok. 270 tys. z\u0142. Opr\u00f3cz tego zdobyto: radioodbiornik, maszyn\u0119 do pisania, cztery pary koni, trzy wozy, bryczk\u0119 i dokumenty z rozbitych urz\u0119d\u00f3w.<\/p>\n

Szybkie wyroki<\/span><\/span><\/p>\n

Gdy zacz\u0119\u0142o \u015bwita\u0107, dowodz\u0105cy zgrupowaniem mjr Tabortowski wystrzeli\u0142 rakiet\u0119. By\u0142 to sygna\u0142 dla \u017co\u0142nierzy, aby zbierali si\u0119 w wyznaczonym miejscu i przygotowywali do odwrotu. Oko\u0142o godz. 4 w szyku uporz\u0105dkowanym zgrupowanie wyruszy\u0142o z Grajewa. Prowadzono uwolnionych wi\u0119\u017ani\u00f3w, zatrzymanych funkcjonariuszy UB i sze\u015bciu milicjant\u00f3w. Z aresztu bezpieki i milicji uwolniono od 90 do 120 aresztowanych. Zgrupowanie po opuszczeniu Grajewa skierowa\u0142o si\u0119 na po\u0142udnie i przez miejscowo\u015bci El\u017cbiecin, Kacprowo i Lipnik dotar\u0142o do wyznaczonego miejsca postoju w lesie, mi\u0119dzy wsiami Ok\u00f3\u0142 i Modzele. By\u0142o ono oddalone od Grajewa o 10 km. Tam biwakowano przez ca\u0142y dzie\u0144 9 maja. Post\u00f3j ubezpiecza\u0142y trzyosobowe patrole na skrajach lasu. W trakcie odpoczynku zniszczono cz\u0119\u015b\u0107 zabranych dokument\u00f3w, rozpocz\u0105\u0142 prace s\u0105d polowy pod przewodnictwem mjr. Tabortowskiego. Mia\u0142 on na celu \u201ewy\u0142owienie\u201d z szereg\u00f3w uwolnionych wi\u0119\u017ani\u00f3w dawnych agent\u00f3w gestapo i \u201epomocnik\u00f3w\u201d nowej w\u0142adzy. Zygmunt Mazurek \u201eKuba\u201d posiada\u0142 przy sobie wyroki WSS z czas\u00f3w okupacji niemieckiej, skazuj\u0105ce ich na \u015bmier\u0107 za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z okupantem. Po zako\u0144czonym dochodzeniu i odnalezieniu poszukiwanych, odczytano im wyroki, po czym wszyscy zostali rozstrzelani. Najprawdopodobniej wykonano pi\u0119\u0107 lub sze\u015b\u0107 wyrok\u00f3w. Przes\u0142uchiwano te\u017c schwytanych milicjant\u00f3w, a po przysi\u0119dze, \u017ce wi\u0119cej nie b\u0119d\u0105 pracowali w aparacie bezpiecze\u0144stwa, wieczorem zwolniono.
\n\"\"<\/a>
\nWycinek mapy Grajewa i okolic (WIG 1929 r.) z zaznaczon\u0105 czerwon\u0105 lini\u0105 tras\u0105 odwrotu po akcji. Czerwonym okr\u0119giem oznaczono las mi\u0119dzy wsiami Ok\u00f3\u0142 i Modzele, gdzie zgrupowanie partyzanckie mjr. „Bruzdy” biwakowa\u0142o przez ca\u0142y dzie\u0144 9 maja 1945 r., po wycofaniu si\u0119 z Grajewa. <\/span>[kliknij w miniaturk\u0119 mapy].<\/span><\/span><\/p>\n

Podczas biwakowania oddzia\u0142u, w pobli\u017cu wsi \u0141ojki, odleg\u0142ej od miejsca postoju o 2,5-3 km zlikwidowano sowiecki bunkier \u0142\u0105czno\u015bci. Oko\u0142o 15-18 partyzant\u00f3w dowodzonych przez ppor. \u201eRyb\u0119\u201d otoczy\u0142o i ostrzela\u0142o bunkier. Jego obs\u0142uga odpowiedzia\u0142a ogniem. Wed\u0142ug relacji jednego z uczestnik\u00f3w akcji, \u201eRyba\u201d podczo\u0142ga\u0142 si\u0119 pod bunkier i otworem kominowym wrzuci\u0142 granaty. Kilku ludzi z obs\u0142ugi mia\u0142o zgin\u0105\u0107, a kilku wzi\u0119to do niewoli. Doprowadzono ich do miejsca postoju zgrupowania, gdzie zostali os\u0105dzeni i skazani przez s\u0105d polowy na kar\u0119 \u015bmierci. Rozstrzelano w\u00f3wczas: oficera, sier\u017canta, czterech szeregowc\u00f3w i telefonistk\u0119.<\/p>\n

Ponadto w trakcie pobytu partyzant\u00f3w w lesie wjecha\u0142 tam samoch\u00f3d. Kiedy zosta\u0142 zatrzymany, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przyjecha\u0142 nim komendant sowieckiej komendantury wojennej w Szczuczynie. By\u0142 to oficer w stopniu lejtnanta. Jak nale\u017cy przypuszcz
\na\u0107, jecha\u0142 on do rozbitego przez \u201eRyb\u0119\u201d punktu \u0142\u0105czno\u015bci w \u0141ojkach. Sowiet zosta\u0142 przes\u0142uchany przez dow\u00f3dc\u0119 operacji, a nast\u0119pnie rozstrzelany. Po po\u0142udniu 9 maja 1945 r. mjr Tabortowski wyda\u0142 rozkaz rozwi\u0105zania zgrupowania, a \u017co\u0142nierze otrzymali polecenie powrotu do domu, poszczeg\u00f3lne pododdzia\u0142y rozesz\u0142y si\u0119 na macierzyste tereny.
\n\"\"
\nPpor. Stanis\u0142aw Marchewka ps. „Ryba” (zdj\u0119cie z 1950 r.)<\/span><\/span><\/p>\n

Operacja przeprowadzona w Grajewie nie by\u0142a jedyn\u0105 tego dnia. R\u00f3wnie\u017c z 8 na 9 maja w D\u0105browie Tarnowskiej oko\u0142o 40-osobowy oddzia\u0142 Tadeusza Musia\u0142a \u201eZarysa\u201d rozbi\u0142 miejscowe wi\u0119zienie i uwolni\u0142 ok. 80 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Z kolei 9 maja 1945 r. w odleg\u0142ym o 100 km Bia\u0142ymstoku grupa wi\u0119\u017ani\u00f3w opanowa\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 budynku wi\u0119zienia i wydosta\u0142a si\u0119 z niego. Dzi\u0119ki tej akcji wolno\u015b\u0107 odzyska\u0142o ponad 100 wi\u0119\u017ani\u00f3w, cz\u0142onk\u00f3w AK-AKO, NOW i NSZ. Analizuj\u0105c akcje polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego w okresie powojennym, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce rozbijanie areszt\u00f3w i wi\u0119zie\u0144 oraz uwalnianie tam wi\u0119zionych by\u0142o specjalno\u015bci\u0105 oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich.<\/p>\n

Dr S\u0142awomir Poleszak, IPN O\/Lublin<\/span><\/p>\n

Powy\u017cszy tekst, autorstwa dr S\u0142awomira Poleszaka – historyka, kierownika Referatu Bada\u0144 Naukowych Biura Edukacji Publicznej IPN Oddzia\u0142 w Lublinie, ukaza\u0142 si\u0119 w Niezale\u017cnej Gazecie Polskiej Nr 7(17)\/2007.<\/span>
\nBardzo dzi\u0119kuj\u0119 autorowi za wyra\u017cenie zgody na publikacj\u0119 artyku\u0142u.<\/span><\/p>\n

Zdj\u0119cia by\u0142ego PUBP w Grajewie pochodz\u0105 ze strony: IPN. \u015aLADAMI ZBRODNI.<\/span><\/a><\/span><\/p>\n

Angloj\u0119zyczna wersja testu znajduje si\u0119 na stronie <\/span>www.doomedsoldiers.com<\/a>:<\/span><\/span> V-E Day in Grajewo<\/span>><\/a><\/p>\n

Atak na Grajewo – cz\u0119\u015b\u0107 1><\/span><\/span><\/span><\/a>
\nStrona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/span><\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"