{"id":798,"date":"2007-12-06T12:11:13","date_gmt":"2007-12-06T11:11:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2007\/12\/06\/kresowi-stracency-czesc-3\/"},"modified":"2019-03-22T23:00:04","modified_gmt":"2019-03-22T22:00:04","slug":"kresowi-stracency-czesc-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=798","title":{"rendered":"KRESOWI STRACE\u0143CY – cz\u0119\u015b\u0107 3"},"content":{"rendered":"

Tymczasem w lipcu 1945 w Wilnie nast\u0105pi\u0142a wsypa resztek Komendy Okr\u0119gu. 16 lipca aresztowany zosta\u0142 p.o. Komendanta Okr\u0119gu mjr Wincenty Chrz\u0105szczewski „Ksawery”, „Kruk”. W sierpniu wpad\u0142a tak\u017ce wile\u0144ska plac\u00f3wka „legalizacji”. By\u0142 to praktycznie koniec dzia\u0142alno\u015bci AK na Wile\u0144szczy\u017anie na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119. Pozosta\u0142a co prawda i dzia\u0142a\u0142a do 1946 siatka wywiadowcza „Auszra”, przejmuj\u0105c cz\u0119\u015bciowo „legalizacj\u0119”, ale by\u0142a to ju\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 ograniczona. Okr\u0119g w swojej masie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Polski „lubelskiej” i tam wznowi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107.
\n\"\"
\nPuszcza Rudnicka, sierpi\u0144 1944 r. Oddzia\u0142y „Solcza” (pod dow\u00f3dctwem kpt. Adama Boryczki „To\u0144ki”) i „Wi\u015bnicza” (pod dow\u00f3dztwem por. Edmunda Banasikowskiego „Je\u017ca”) przedzieraj\u0105 si\u0119 „do Polski”, uciekaj\u0105c przed sowieck\u0105 niewol\u0105.<\/span><\/span><\/p>\n

Na terenie Wile\u0144szczyzny pozosta\u0142y natomiast, pozbawione kontaktu z prze\u0142o\u017conymi, resztki struktur Okr\u0119gu. Dzia\u0142a\u0142y te\u017c nadal oddzia\u0142y partyzanckie zasilane przez ludzi chc\u0105cych unikn\u0105\u0107 poboru lub ukrywaj\u0105cych si\u0119 przed NKWD. Los tych „ostatnich \u017co\u0142nierzy” by\u0142 tragiczny. O ile jeszcze w 1945 mogli oni liczy\u0107 na pomoc siatki konspiracyjnej i przerzucenie na inne tereny, to p\u00f3\u017aniej mo\u017cliwo\u015bci te si\u0119 sko\u0144czy\u0142y. Do po\u0142owy 1946 partyzantka ta prowadzi\u0142a aktywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, potem zamieni\u0142a si\u0119 w grupy samoobrony. Likwidowano agent\u00f3w NKWD i donosicieli, palono akta administracyjne, „przestrzegano” przed nadgorliwo\u015bci\u0105 urz\u0119dnik\u00f3w, a nawet prowadzono tak spektakularne akcje, jak chronienie naturalnej bazy partyzant\u00f3w [czyli lasu] przed zniszczeniem, wysadzaj\u0105c w powietrze tory, kt\u00f3rymi wywo\u017cono wyr\u0105bane drzewo [NKWD robi\u0142o wtedy liczne przesieki w lasach Wile\u0144szczyzny, aby w ten spos\u00f3b ograniczy\u0107 ruch oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich – podobne „pomys\u0142y” realizowali wcze\u015bniej Niemcy].<\/p>\n

Od 1947 ograniczono si\u0119 tylko do walki o przetrwanie. Budowano w lasach i we wsiach utajnione bunkry, korzystaj\u0105c przy tym z pomocy miejscowej ludno\u015bci [coraz cz\u0119\u015bciej ju\u017c nie \u017co\u0142nierzy siatki AK, bo tych w pierwszym rz\u0119dzie dotkn\u0119\u0142y uderzenia NKWD], cz\u0119sto zmieniano teren, unikaj\u0105c licznych ob\u0142aw. Coraz wyra\u017aniej zaciera\u0142y si\u0119 istotne do niedawna r\u00f3\u017cnice. Polacy walczyli niejednokrotnie w oddzia\u0142ach partyzantki litewskiej, a Litwini w oddzia\u0142ach polskich. Czasem te\u017c mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 dezerter\u00f3w z Armii Czerwonej i uciekinier\u00f3w z oboz\u00f3w jenieckich. W terenie dzia\u0142a\u0142y te\u017c bandy rabunkowe, te jednak by\u0142y t\u0119pione bez lito\u015bci zar\u00f3wno przez podziemie, jak i w\u0142adz\u0119 sowieck\u0105.
\nDo walki z partyzantk\u0105 NKWD rzuci\u0142o tak zwane „zielone oddzia\u0142y”, szczeg\u00f3lnie intensywnie dzia\u0142aj\u0105ce w latach 1945-1946. By\u0142y to prowokacyjne grupy z\u0142o\u017cone z \u017co\u0142nierzy NKWD, udaj\u0105ce dezerter\u00f3w z Armii Czerwonej lub \u017co\u0142nierzy ROA gen. W\u0142asowa. Ich sposobem „walki” by\u0142 podst\u0119p i zdrada. Po nawi\u0105zaniu \u0142\u0105czno\u015bci z partyzantami, „zielony oddzia\u0142” przebywa\u0142 z nimi przez kilka dni [w szczeg\u00f3lnych wypadkach przeprowadzano nawet wsp\u00f3lne akcje], co s\u0142u\u017cy\u0142o u\u015bpieniu czujno\u015bci. Po nied\u0142ugim czasie dochodzi\u0142o zazwyczaj do zaproszenia partyzant\u00f3w na sute przyj\u0119cie, zorganizowane pod pretekstem np. imienin dow\u00f3dcy. Podczas takiego „przyj\u0119cia” mordowano wi\u0119kszo\u015b\u0107 partyzant\u00f3w, zachowuj\u0105c przy \u017cyciu nielicznych – tym miano nast\u0119pnie zorganizowa\u0107 pokazowe procesy.
\n\"\"
\nPor. Edmund Banasikowski „Je\u017c”.<\/span><\/span><\/p>\n

Zim\u0105 1946\/47 zadano dalsze ciosy polskim oddzia\u0142om, stosuj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie wzmo\u017con\u0105 kontrol\u0119 miejscowej ludno\u015bci i uniemo\u017cliwiaj\u0105c w ten spos\u00f3b jej wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z partyzantami. Jedna z ostatnich grup, z\u0142o\u017cona z dawnych \u017co\u0142nierzy Zwi\u0105zku Wolnych Polak\u00f3w [cz\u0119\u015bci AK] zosta\u0142a w Wielki Pi\u0105tek 1947 zlikwidowana przez oddzia\u0142 NKWD. W latach nast\u0119pnych ucieczka do lasu nie by\u0142a ju\u017c sposobem na przetrwanie. Z broni\u0105 w r\u0119ku pozosta\u0142y tylko jednostki. Niewiele jest na ten temat informacji, wiadomo jedynie, \u017ce jeszcze w latach 1948-1952 oddzia\u0142y milicji i NKWD likwidowa\u0142y niewielkie „bie\u0142opolskie bandy”. Zapewne by\u0142y to grupki dawnych partyzant\u00f3w, ukrywaj\u0105cych si\u0119 jeszcze w le\u015bnych bunkrach, pr\u00f3buj\u0105cych przetrwa\u0107 „do lepszych czas\u00f3w”.<\/p>\n

Tymczasem na terenie Polski centralnej odbudowa\u0142y si\u0119 struktury Okr\u0119gu Wile\u0144skiego. Ostatni Komendant Okr\u0119gu pp\u0142k Antoni Olechnowicz „Pohorecki” postanowi\u0142 nie rozwi\u0105zywa\u0107 ca\u0142kowicie struktury Komendy Okr\u0119gu, a reszt\u0119 cz\u0142onk\u00f3w organizacji zwolni\u0107 tymczasowo z wszelkich funkcji, traktuj\u0105c ich jako potencjalnych \u017co\u0142nierzy. W porozumieniu z ca\u0142ym sztabem podj\u0105\u0142 te\u017c decyzj\u0119 o niew\u0142\u0105czaniu si\u0119 w struktury powsta\u0142ego w\u0142a\u015bnie WiN-u. Nowa organizacja obejmowa\u0142a tylko tereny „Polski Ludowej”, bez Kres\u00f3w. Struktura taka i wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w niej stanowisko polityczne by\u0142o dla Wilnian nie do przyj\u0119cia.<\/p>\n

Odtworzone w Polsce centralnej struktury Okr\u0119gu sk\u0142ada\u0142y si\u0119 ze sztabu oraz dw\u00f3ch kom\u00f3rek – „legalizacji” i kwatermistrzowskiej. Wynika\u0142o to z charakteru podj\u0119tej dzia\u0142alno\u015bci, czyli g\u0142\u0119bokiego zakonspirowania kadr organizacyjnych i udzielania jak najdalej id\u0105cej pomocy \u017co\u0142nierzom siatki. Pod koniec 1945 nawi\u0105zano kontakt ze Sztabem Naczelnego Wodza w Londynie. Otrzymane stamt\u0105d rozkazy potwierdzi\u0142y s\u0142uszno\u015b\u0107 podj\u0119tych decyzji. Okr\u0119g Wile\u0144ski pozosta\u0142 jako niezale\u017cna siatka konspiracyjna na terenie Polski, przy czym mia\u0142 nadal prawo u\u017cywa\u0107 nazwy „Okr\u0119g Wile\u0144ski Armii Krajowej”. Naczelny W\u00f3dz potwierdzi\u0142 wi\u0119c tym samym odwo\u0142anie rozkazu o rozwi\u0105zaniu AK i nakaza\u0142 dalsz\u0105 prac\u0119. Podstaw\u0105 mia\u0142o by\u0107 utrzymanie siatki w konspiracji i tworzenie z niej zaplecza dla ewentualnej dalszej walki. Jednocze\u015bnie siatka wile\u0144ska otrzyma\u0142a polecenie zbierania wiadomo\u015bci dla Rz\u0105du RP w Londynie, dotycz\u0105cych g\u0142\u00f3wnie problematyki polityczno-spo\u0142ecznej.<\/p>\n

Jako siedzib\u0119 sztabu Okr\u0119gu wyznaczono Gda\u0144sk. By\u0142o to miasto portowe, „okno na \u015bwiat”, zasiedlone w du\u017cej mierze repatriantami z Wile\u0144szczyzny. W grudniu 1945 Komendant Okr\u0119gu nawi\u0105za\u0142 kontakt z mjr. Zygmuntem Szendzielarzem „\u0141upaszk\u0105”, kt\u00f3ry od tego czasu podporz\u0105dkowa\u0142 Okr\u0119gowi swoje oddzia\u0142y partyzanckie i rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 tak\u017ce na Pomorzu. Pierwsza wi\u0119ksza wsypa w szeregach organizacji nast\u0105pi\u0142a w kwietniu 1946. Aresztowano kilku oficer\u00f3w Komendy, rozbito cz\u0119\u015bciowo sie\u0107 \u0142\u0105czno\u015bci i zlikwidowano rodz\u0105c\u0105 si\u0119 kom\u00f3rk\u0119 propagandowo-informacyjn\u0105, dowodzon\u0105 przez por. Feliska Selmanowicza „Zago\u0144czyka”. Dopiero pod koniec tego roku uda\u0142o si\u0119 ponownie podj\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107. W pocz\u0105tkach 1947 roku pp\u0142k Olechnowicz osobi\u015bcie uda\u0142 si\u0119 na Zach\u00f3d, aby wsp\u00f3lnie z przedstawicielami Rz\u0105du RP, opracowa\u0107 dalszy plan dzia\u0142ania.<\/p>\n

Nowe zadania dla Okr\u0119gu okre\u015bla\u0142y je dwutorowo. Przede wszystkim nale\u017ca\u0142o budowa\u0107 struktury konspiracyjne, pomaga\u0107 \u017co\u0142nierzom i oficerom, legalizowa\u0107 zagro\u017conych aresztowaniem. \u017bo\u0142nierze i oficerowie, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 dalej prowadzi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105, tworzyli tzw. „O\u015brodek Mobilizacyjny Okr\u0119gu Wile\u0144skiego AK”. Mieli utrzymywa\u0107 pomi\u0119dzy sob\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107, prowadzi\u0107 zaj\u0119cia samokszta\u0142ceniowe, przekazywa\u0107 informacje i „by\u0107 gotowym do podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 zbrojnych”. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Okr\u0119gu w tym zakresie przypomina\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 AK podczas okupacji niemieckiej czy sowieckiej. Tylko brak oddzia\u0142\u00f3w Kedywu i rozwini\u0119tej aktywno\u015bci wydawniczej nie pozwala uzna\u0107 tego okresu za pe\u0142n\u0105 kontynuacj\u0119 dzia\u0142alno\u015bci poprzedniej.<\/p>\n

Drugim zadaniem otrzymanym przez Okr\u0119g by\u0142o zbudowanie siatki wywiadowczej
\ni przekazywanie w miar\u0119 pe\u0142nych danych z toku \u017cycia politycznego, gospodarczego, spo\u0142ecznego i wreszcie wojskowego komunistycznej Polski. Do realizacji tego zadania pp\u0142k „Pohorecki” powo\u0142a\u0142 por. Zygmunta Szymanowskiego „Bza”.<\/p>\n

Utworzona z \u017co\u0142nierzy konspiracji wile\u0144skiej siatka wywiadowcza zdobywa\u0142a i przekazywa\u0142a na Zach\u00f3d cenne informacje, kt\u00f3rych warto\u015b\u0107 doceni\u0142 nie tylko Rz\u0105d RP, ale i Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Warszawie, infiltruj\u0105cy kana\u0142y przerzutowe na Zach\u00f3d. Doprowadzi\u0142o to w efekcie do jednej z najwi\u0119kszych akcji MBP skierowanych przeciwko polskiemu podziemiu – „Akcji X”. Rozpocz\u0119ta w po\u0142owie 1948, w swoich kolejnych rzutach i „mutacjach” trwa\u0142a praktycznie do roku 1956. \u0141\u0105cznie aresztowano ponad 6 tys. ludzi, kilkadziesi\u0105t os\u00f3b skazano na \u015bmier\u0107. Praktycznie wszystkich repatriant\u00f3w z Wile\u0144szczyzny otoczono kontrol\u0105 i „opiek\u0105”, kt\u00f3r\u0105 jeszcze w latach 80-tych kontynuowa\u0142y MO i SB!<\/p>\n

Ca\u0142a Komenda Okr\u0119gu zosta\u0142a skazana na kar\u0119 \u015bmierci. Wyroki wykonano prawie na wszystkich skazanych, w tej grupie znale\u017ali si\u0119 m.in. pp\u0142k Antoni Olechnowicz „Pohorecki”, mjr Zygmunt Szendzielarz „\u0141upaszka”, por. Lucjan Minkiewicz „Wiktor”, por. Wac\u0142aw Walicki „Tesaro”, por. Henryk Borowski „Trzmiel”, por. Wiktor Kuczy\u0144ski „Wiktor”, por. Jerzy \u0141ozi\u0144ski „Jerzy”, por. Edmund Zbigniew Bukowski „Zbyszek” i wielu, wielu innych.<\/p>\n

Dr Piotr Niwi\u0144ski<\/span><\/p>\n

Powy\u017cszy tekst, autorstwa dr Piotra Niwi\u0144skiego – historyka gda\u0144skiego Oddzia\u0142u Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, pochodzi z pracy zbiorowej: „\u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci. Antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 roku”, Warszawa 2002. Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 autorowi za wyra\u017cenie zgody na publikacj\u0119.<\/span>
\n<\/span>
Kresowi Strace\u0144cy – cz\u0119\u015b\u0107 4><\/span><\/a><\/span><\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tymczasem w lipcu 1945 w…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[29],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=798"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1112,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798\/revisions\/1112"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=798"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=798"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=798"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}