{"id":796,"date":"2007-12-17T22:06:39","date_gmt":"2007-12-17T21:06:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2007\/12\/17\/rajd-patrolu-tygrysa-czesc-3\/"},"modified":"2007-12-17T22:06:39","modified_gmt":"2007-12-17T21:06:39","slug":"rajd-patrolu-tygrysa-czesc-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=796","title":{"rendered":"Rajd patrolu "Tygrysa" – cz\u0119\u015b\u0107 3"},"content":{"rendered":"

Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 tez\u0119, \u017ce partyzanci po prostu zacz\u0119li si\u0119 czu\u0107 zbyt bezpiecznie. Tymczasem okres wybor\u00f3w w powiecie \u0142om\u017cy\u0144skim nie przebiega\u0142 spokojnie. W terenie stale dzia\u0142a\u0142y grupy operacyjne z\u0142o\u017cone z funkcjonariuszy UBP i KBW oraz \u017co\u0142nierzy LWP, przeprowadzaj\u0105ce aresztowania ludno\u015bci wed\u0142ug list przygotowanych przez PUBP w \u0141om\u017cy. Jedna z takich grup, dowodzona przez st. sierz. UBP Romana P\u0142ockiego, z\u0142o\u017cona z 4 referent\u00f3w PUBP w \u0141om\u017cy oraz 2 oficer\u00f3w i 28 \u017co\u0142nierzy 62 pp LWP poruszaj\u0105c si\u0119 na 2 samochodach ci\u0119\u017carowych wyjecha\u0142a p\u00f3\u017anym wieczorem 22 stycznia 1947 r. z \u0141om\u017cy na operacj\u0119 w gminie Luboty\u0144. Jej zadaniem by\u0142o przeprowadzenie aresztowa\u0144 mieszka\u0144c\u00f3w kilku wiosek na podstawie list przygotowanych przez PUBP. <\/p>\n

O pierwszej w nocy nast\u0119pnego dnia aresztowa\u0142a czterech mieszka\u0144c\u00f3w wsi Gniazdowo, po czym podzieli\u0142a si\u0119 na dwie podgrupy. Jedna z nich, dowodzona osobi\u015bcie przez sier\u017c. P\u0142ockiego (1 pracownik UB, 1 oficer + 14 \u017co\u0142nierzy) zaraz za Gniazdowem natkn\u0119\u0142a si\u0119 na dwie furmanki jad\u0105ce z Chmielewa. Aresztowani furmani poddani szybkiemu \u015bledztwu zeznali, \u017ce przewozili partyzant\u00f3w. Zabieraj\u0105c ze sob\u0105 pechowych wo\u017anic\u00f3w grupa operacyjna odjecha\u0142am do Lubotynia, sk\u0105d pieszo posz\u0142a do Chmielewa. Partyzant\u00f3w we wsi ju\u017c nie by\u0142o, dowiedziano si\u0119 jednak, \u017ce w niedalekim Gumowie jest wesele. Sier\u017c. P\u0142ocki postanowi\u0142 sprawdzi\u0107 t\u0119 wie\u015b i poprowadzi\u0142 do niej swych podkomendnych. Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce zast\u0119pca szefa PUBP w \u0141om\u017cy ppor. Rewucki podawa\u0142 w swym "raporcie specjalnym" skierowanym do szefa WUBP w Bia\u0142ymstoku, i\u017c grupa ju\u017c wyje\u017cd\u017caj\u0105c z \u0141om\u017cy mia\u0142a informacje na temat wesela w Gumowie i otrzyma\u0142a zadanie skontrolowania tej wioski. Bardziej wiarygodny wydaje si\u0119 jednak raport dow\u00f3dcy grupy operacyjnej, st. sier\u017c. P\u0142ockiego sporz\u0105dzony bezpo\u015brednio po powrocie z akcji, w kt\u00f3rym nie ukrywa\u0142 on przypadkowego charakteru wydarze\u0144, kt\u00f3re sprawi\u0142y, i\u017c grupa maj\u0105ca zupe\u0142nie inne zadanie zdecydowa\u0142a si\u0119 na udanie do Gumowa. Po dotarciu do Gumowa grupa operacyjna okr\u0105\u017cy\u0142a dom weselny. W chwili gdy funkcjonariusz UBP i oficer LWP zbli\u017cyli si\u0119 do wej\u015bcia, z domu wyszed\u0142 partyzant – bez broni d\u0142ugiej (w p\u00f3\u017aniejszym raporcie szef PUBP w \u0141om\u017cy opisa\u0142 go, niezgodnie z prawd\u0105, jako wartownika). Kompletnie zaskoczony, zosta\u0142 natychmiast po cichu "zdj\u0119ty" i rozbrojony. Dwaj nast\u0119pni partyzanci, kt\u00f3rzy wyszli z domu weselnego, zostali zapytani przez stoj\u0105cego 6 metr\u00f3w od drzwi sier\u017c. P\u0142ockiego, kim s\u0105. Odpowiedzieli, \u017ce – "wojsko". P\u0142ocki za\u017c\u0105da\u0142, by ich dow\u00f3dca podszed\u0142 do niego bez broni w celu porozumienia si\u0119. Por. „Tygrys” spe\u0142ni\u0142 jego \u017cyczenie (zachowuj\u0105c jednak jeden ze swych pistolet\u00f3w) i rozpocz\u0105\u0142 rozmow\u0119 z funkcjonariuszem UB, bior\u0105c go zapewne za miejscowego partyzanta. Tak P\u0142ocki opisa\u0142 dalszy rozw\u00f3j sytuacji: "…wyszed\u0142 do mnie ubrany po wojskowemu jako porucznik dow\u00f3dca bandy, po zapytaniu si\u0119 przeze mnie z jakiego pu\u0142ku pochodzi odpowiedzia\u0142 mi, \u017ce z 6-ej Brygady Wile\u0144skiej, wi\u0119c ja odebra\u0142em temu porucznikowi bro\u0144: pistolet si\u00f3demk\u0119 belgijk\u0119 i odprowadzi\u0142em go do nast\u0119pnego budynku, tam porozmawia\u0142em z nim i dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce jest to oddzia\u0142 bandycki" .<\/p>\n

<\/span>"Tygrys" oraz wcze\u015bniej "zdj\u0119ty" jego podkomendny zostali odprowadzeni na ty\u0142y, gdzie pilnowa\u0142 ich osobi\u015bcie dow\u00f3dca grupy operacyjnej i jeden z \u017co\u0142nierzy. Jednocze\u015bnie P\u0142ocki wys\u0142a\u0142 dw\u00f3ch go\u0144c\u00f3w do drugiej cz\u0119\u015bci grupy operacyjnej, przeprowadzaj\u0105cej aresztowania w niedalekiej wsi Rogowo. Do domu weselnego poszed\u0142 oficer 62 pp wraz z kilkoma \u017co\u0142nierzami. Raport UBP nie opisuje przebiegu rozmowy jaka mia\u0142a tam miejsce, ale mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce berlingowcy podali si\u0119 za partyzant\u00f3w, gdy\u017c najpierw wyprowadzili "Hank\u0119", a po 10 minutach kpr. pchor. ,,Anglika", rozbrajaj\u0105c ich nast\u0119pnie.<\/p>\n

Pozosta\u0142ych czterech cz\u0142onk\u00f3w patrolu "Tygrysa" znajdowa\u0142o si\u0119 w domu na kra\u0144cu wioski. Poszed\u0142 do nich ponownie gorliwy oficer 62 pp z trzema swymi lud\u017ami. Zamierza\u0142 i tych wzi\u0105\u0107 podst\u0119pem, gdy\u017c tym razem powiadomi\u0142 ich, \u017ce s\u0105 wzywani przez por. "Tygrysa". Pocz\u0105tkowo uwierzyli, gdy\u017c zabrali bro\u0144 i szykowali si\u0119 do wyj\u015bcia, lecz co\u015b musia\u0142o wzbudzi\u0107 ich nieufno\u015b\u0107. Ostatecznie odm\u00f3wili udania si\u0119 z wojskowymi. W\u00f3wczas wezwano ich do poddania si\u0119. Odpowiedzieli, \u017ce "b\u0119d\u0105 si\u0119 broni\u0107 do ostatka, a \u017cywcem wzi\u0105\u0107 si\u0119 nie dadz\u0105"<\/span>. Nast\u0105pi\u0142 dramatyczny moment, obie strony trzyma\u0142y bro\u0144 w r\u0119kach, w ko\u0144cu jednak partyzanci pozwolili berlingowcom opu\u015bci\u0107 budynek. Mo\u017ce liczyli, \u017ce sprawa "rozejdzie si\u0119 po ko\u015bciach", jak to cz\u0119sto bywa\u0142o przy spotkaniach z wojskiem. Niestety tym razem wojsko mia\u0142o nadzorc\u00f3w z UBP, zreszt\u0105 dow\u00f3dca plutonu 62 pp sam r\u00f3wnie\u017c wykazywa\u0142 jak\u0105\u015b chorobliw\u0105 gorliwo\u015b\u0107.<\/p>\n

Zaczyna\u0142o ju\u017c \u015bwita\u0107, o 6.30 do Gumowa dotar\u0142a oczekiwana druga cz\u0119\u015b\u0107 grupy operacyjnej. Sier\u017c. P\u0142ocki za\u017c\u0105da\u0142, by por. "Tygrys" wezwa\u0142 swych ludzi do z\u0142o\u017cenia broni, ten jednak odm\u00f3wi\u0142. Pracownicy UB i oficerowie LWP dysponuj\u0105c prawie dziewi\u0119ciokrotn\u0105 przewag\u0105 postanowili przeprowadzi\u0107 szturm na budynek w kt\u00f3rym znajdowali si\u0119 partyzanci. O godzinie si\u00f3dmej rano grupa operacyjna rozpocz\u0119\u0142a ostrza\u0142 budynku zajmowanego przez czterech partyzant\u00f3w. \u017bo\u0142nierze i pracownicy UBP obrzucili te\u017c obiekt granatami. By\u0142 ju\u017c jasny dzie\u0144, partyzanci nie mieli szans na wyrwanie si\u0119 z okr\u0105\u017cenia. Podpalone przez atakuj\u0105cych gospodarstwo zacz\u0119\u0142o szybko p\u0142on\u0105\u0107. Podj\u0119ta w tych warunkach pr\u00f3ba przebicia nie powiod\u0142a si\u0119. Tak ostatnie chwile resztek patrolu "Tygrysa" opisa\u0142 dow\u00f3dca grupy operacyjnej w swym raporcie: "…zacz\u0119li\u015bmy zdobywa\u0107 dom szturmem, strzelaj\u0105c z RKM-\u00f3w i KB-ek\u00f3w oraz rzucaj\u0105c granatami. Budynek w kt\u00f3rym byli bandyci zacz\u0105\u0142 si\u0119 pali\u0107 lecz bandyci nie przerwali ognia do ostatniej chwili, a\u017c zacz\u0119\u0142o si\u0119 wszystko obwala\u0107 z g\u00f3ry na nich, wtedy wyskoczy\u0142o ju\u017c z ognia trzech bandyt\u00f3w na kt\u00f3rych p\u0142on\u0119\u0142y ubrania i dw\u00f3ch by\u0142o rannych, natomiast czwarty bandyta przeszyty w domu seri\u0105 kul z RKM-u spali\u0142 si\u0119 z pistoletem w r\u0119ku. W budynku, w kt\u00f3rym nie pozosta\u0142o nic, wszystko sp\u0142on\u0119\u0142o. Gospodarz domu z \u017con\u0105 i troje dzieci zostali przy \u017cyciu, poniewa\u017c wyszli jak tylko zacz\u0105\u0142 si\u0119 pali\u0107 dom. Wszystko im si\u0119 spali\u0142o".<\/span>
\"\"<\/a>
Wycinek mapy terenu (WIG 1933), na kt\u00f3rym ostatnie dni sp\u0119dzi\u0142 patrol "Tygrysa". W k\u00f3\u0142ku, zaznaczona krzy\u017cykiem – wie\u015b Gumowo, w kt\u00f3rej partyzanci stoczyli swoj\u0105 ostatni\u0105 walk\u0119.<\/span> [kliknij w miniaturk\u0119 mapy]<\/span>.<\/p>\n

<\/span><\/font>Z "raportu specjalnego" zast\u0119pcy szefa PUBP w \u0141om\u017cy ppor. Rewuckiego wynika, i\u017c partyzantem, kt\u00f3ry odm\u00f3wi\u0142 z\u0142o\u017cenia broni i do ko\u0144ca broni\u0142 si\u0119 w p\u0142on\u0105cym domu by\u0142 Henryk Smorczewski "Sroka", "Kubu\u015b". Ju\u017c po nieudanej pr\u00f3bie przebicia si\u0119 podj\u0119tej przez tr\u00f3jk\u0119 partyzant\u00f3w, "Sroka" mia\u0142 by\u0107 jakoby ponownie wezwany do z\u0142o\u017cenia broni, nie wyszed\u0142 jednak z p\u0142on\u0105cego budynku. Ci\u0119\u017ckie rany odnie\u015bli Mieczys\u0142aw Smorczewski "S\u0142owik" i Boles\u0142aw Czubaszek vel Czubaszow "Czarny". Grupa operacyjna zdoby\u0142a 1 rkm, 2 PPSz, 7 pistolet\u00f3w i 18 granat\u00f3w. Reszta broni spali\u0142a si\u0119 (3 rkm, 2 PPSz, 2 pistolety, 16 granat\u00f3w). Straty atakuj\u0105cych ogranicza\u0142y si\u0119 do jednego ci\u0119\u017cko rannego \u017co\u0142nierza 62 pp. Ju\u017c po zako\u0144czeniu walki grupa operacyjna otrzyma\u0142a dalsze wsparcie – przyjecha\u0142y dwa samochody ci\u0119\u017carowe za\u0142adowane pododdzia\u0142em 38 pp LWP.<\/p>\n

Za\u0142adowano na samochody uj\u0119tych partyzant\u00f3w oraz wcze\u015bniej aresztowanych cywil\u00f3w i konw\u00f3j pojecha\u0142 do \u0141om\u017cy, gdzie wi\u0119\u017aniowie zostali przekazani w r\u0119ce funkcjonariuszy PUBP. Natychmiast rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 \u015bledztwo, kt\u00f3re w pierwszym etapie da\u0142o dok\u0142adne dane personalne wszystkich uj\u0119tych. Dalsze \u015bledztwo musia\u0142o przynie\u015b\u0107 po\u017c\u0105dane przez "resort" rezultaty, gdy\u017c ppor. Rewucki m\u00f3g\u0142 napisa\u0107 w ko\u0144cowym fragmencie swego raportu:
"Tygrys" daje materia\u0142 na powiat Bielsk Podlaski na "Ryka", "Kreta", "Wiktora" i na jednego ksi\u0119dza z PSL. Dalsze dok\u0142adniejsze dane podamy w jak najbli\u017cszym czasie".<\/span> <\/p>\n

Brak jest dalszych danych o losach por. „Tygrysa". Nie figuruje on w oficjalnych wykazach os\u00f3b straconych w okresie powojennym na mocy wyrok\u00f3w ferowanych przez s\u0105dy, nie wymienia go tak\u017ce jako skazanego na kar\u0119 wi\u0119zienia wewn\u0119trzne opracowanie, dotycz\u0105ce obwodu AK-AKO-WiN Bielsk Podlaski, sporz\u0105dzone przez KW MO w Bia\u0142ymstoku. Wiadomo jednak, \u017ce w dniu 25.9.1947 r. WSR w Bia\u0142ymstoku skaza\u0142 na kar\u0119 \u015bmierci Mieczys\u0142awa Smorczewskiego (na mocy ustawy amnestyjnej zamieniono j\u0105 na 15 lat wi\u0119zienia). Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, 27.10.1947 r., kar\u0119 \u015bmierci otrzyma\u0142 Tadeusz Warecki "Anglik" (z\u0142agodzono j\u0105 r\u00f3wnie\u017c do 15 lat wi\u0119zienia), a Stefan Lekler "Ry\u015b" dosta\u0142 wyrok dziesi\u0119ciu lat wi\u0119zienia. Fakt, \u017ce o losie drugiego ci\u0119\u017cko rannego partyzanta brak jest danych, wskazywa\u0107 mo\u017ce, i\u017c nie doczeka\u0142 on procesu w wyniku odniesionych obra\u017ce\u0144, metod \u015bledztwa oraz warunk\u00f3w uwi\u0119zienia.*<\/span><\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 patrolu "Tygrysa", kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 tak tragicznie w Gumowie, trwa\u0142a blisko cztery miesi\u0105ce (w tym rajd pruski dwa miesi\u0105ce). „Tygrys” pocz\u0105tkowo zupe\u0142nie dobrze radzi\u0142 sobie w obcym i nieznanym terenie, wykazuj\u0105c inicjatyw\u0119, a nawet brawur\u0119. Sama technika prowadzenia dzia\u0142a\u0144 wskazuje na korzystanie z do\u015bwiadcze\u0144 pododdzia\u0142\u00f3w 5 i 6 Brygady Wile\u0144skiej. Pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 r\u00f3\u017cnorodnymi \u015brodkami lokomocji do dalekich przerzut\u00f3w (w tym – podobnie jak ppor. "Lufa" – zdobycznymi samochodami), cz\u0119sto wyst\u0119powa\u0142 jako grupa wojskowa lub UB, ludno\u015b\u0107 traktowa\u0142 dobrze, zawsze p\u0142ac\u0105c za zaopatrzenie i \u017cywno\u015b\u0107, stale zmienia\u0142 miejsce postoju i stara\u0142 si\u0119 zaciera\u0107 za sob\u0105 \u015blady. W czasie rajdu pruskiego zaatakowa\u0142 pi\u0119\u0107 posterunk\u00f3w MO. Cztery spo\u015br\u00f3d nich rozbi\u0142 zdobywaj\u0105c du\u017co broni, za\u015b jednym przypadku w wyniku oporu milicjant\u00f3w zosta\u0142 odparty. Zdoby\u0142 samoch\u00f3d z funkcjonariuszami UBP, zlikwidowa\u0142 jednego funkcjonariusza i dwoje agent\u00f3w resortu. Rozbi\u0142 przygotowania do wybor\u00f3w w dw\u00f3ch gminach, a tak\u017ce wykona\u0142 kilka pomniejszych akcji.

6 Brygada Wile\u0144ska na zbi\u00f3rce, 20 kwietnia 1946 r.<\/span><\/font><\/p>\n

W ostatecznym rachunku przeprowadzona przez niego operacja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 jednak niepowodzeniem, gdy po wykonaniu rozpoznania na terenie b. Prus da\u0142 si\u0119 zaskoczy\u0107 UBP w drodze powrotnej do macierzystego obwodu bielskiego. Na pora\u017cce patrolu zawa\u017cy\u0142y przede wszystkim b\u0142\u0119dy pope\u0142nione przez jego dow\u00f3dc\u0119 w ostatnim etapie dzia\u0142a\u0144 w \u0141om\u017cy\u0144skiem, zw\u0142aszcza zupe\u0142nie niepotrzebne zatrzymanie si\u0119 w nocy 23\/24 stycznia w Gumowie zamiast kontynuowania marszu. Opisany powy\u017cej rajd patrolu "Tygrysa" jest jedyn\u0105 operacj\u0105 wykonan\u0105 przez jednostki 6 Brygady Wile\u0144skiej w b. Prusach Wschodnich, kt\u00f3ra w przeciwie\u0144stwie do 5 Brygady – konsekwentnie trzyma\u0142a si\u0119 terenu Podlasia.<\/p>\n

Kazimierz Krajewski, Tomasz \u0141abuszewski<\/span>

Powy\u017cszy tekst – autorstwa Kazimierza Krajewskiego i Tomasza \u0141abuszewskiego – ukaza\u0142 si\u0119 pierwotnie w wydawnictwie „Znad Pisy”, Nr 15\/2007. Dzi\u0119kuj\u0119 za zgod\u0119 na publikacj\u0119 artyku\u0142u. <\/p>\n

* <\/span>Fragment o losach patrolu "Tygrysa" po aresztowaniu pochodzi z ksi\u0105\u017cki K. Krajewskiego i T. \u0141abuszewskiego "\u0141upaszka", "M\u0142ot", "Huzar". Dzia\u0142alno\u015b\u0107 5 i 6 Brygady Wile\u0144skiej AK (1944-1952), Warszawa 2002, s. 640.<\/span>

<\/a>Rajd patrolu "Tygrysa" – cz\u0119\u015b\u0107 1><\/span><\/a><\/span><\/span><\/a><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/font><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 tez\u0119, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[9],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/796"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=796"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/796\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}