{"id":790,"date":"2008-01-03T00:03:11","date_gmt":"2008-01-02T23:03:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2008\/01\/03\/bitwa-pod-swierszczowem-czesc-1\/"},"modified":"2008-01-03T00:03:11","modified_gmt":"2008-01-02T23:03:11","slug":"bitwa-pod-swierszczowem-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=790","title":{"rendered":"Bitwa pod \u015awierszczowem – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

Bitwa pod \u015awierszczowem – 28 listopada 1946 r.<\/span><\/font><\/p>\n

Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej dosz\u0142o do pr\u00f3by uderzenia na Che\u0142m, a w nim na centralny magazyn broni i amunicji podleg\u0142y \u00f3wczesnemu KOP-Wsch\u00f3d. Informacji na temat magazynu, rozmieszczenia budynk\u00f3w, systemu ochrony, dostarczy\u0142 „Jastrz\u0119biowi” cz\u0142onek jego oddzia\u0142u o pseudonimie „\u015amia\u0142y” (NN), kt\u00f3ry przed rokiem by\u0142 kierowc\u0105 w tej jednostce.<\/span>
Operacja ta przekracza\u0142a mo\u017cliwo\u015bci oddzia\u0142u „Jastrz\u0119bia” i zaprzyja\u017anionego z nim J\u00f3zefa Struga „Ordona”, wi\u0119c postanowi\u0142 dokona\u0107 tej akcji przy wsp\u00f3\u0142udziale oddzia\u0142u kpt. Zdzis\u0142awa Bro\u0144skiego „Uskoka”, kt\u00f3ry w tym czasie by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 boj\u00f3wek z terenu powiatu lubartowskiego i cz\u0119\u015bci lubelskiego. (Rok p\u00f3\u017aniej, po aresztowaniu mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”, „Uskok” przej\u0105\u0142 dowodzenie oddzia\u0142ami partyzanckimi WiN Okr\u0119gu Lubelskiego).<\/span>

Od lewej: Mjr cc Hieronim Dekutowski "Zapora" i kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski "Uskok", lipiec 1947 r.<\/span><\/font><\/p>\n

Kpt. „Uskok” przyby\u0142 na koncentracj\u0119 do wsi Jamniki 26 listopada 1946 r. Na wsp\u00f3lnej naradzie ustalono szczeg\u00f3\u0142y ataku, lecz przedtem nale\u017ca\u0142o zdoby\u0107 \u015brodki lokomocji do szybkiego przerzucenia skoncentrowanych grup do Che\u0142ma.
„Jastrz\u0105b” z grup\u0105 swoich ludzi wzmocnion\u0105 przez kilku partyzant\u00f3w „Uskoka” uda\u0142 si\u0119 na swoje wypr\u00f3bowane miejsce – odcinek szosy w pobli\u017cu Glinnego Stoku w okolicach Parczewa. Po kilku godzinach wyczekiwania uda\u0142o im si\u0119 przechwyci\u0107 dwa wi\u0119ksze samochody, lecz znajduj\u0105ce si\u0119 w z\u0142ym stanie technicznym. Tak zmotoryzowany oddzia\u0142 zajecha\u0142 \u015bmia\u0142o do Parczewa. W magazynie „Spo\u0142em” zaopatrzyli si\u0119 w zapasy \u017cywno\u015bci i tytoniu, po czym oddalili si\u0119 w kierunku Orzechowa Starego. Dotarli tam dopiero wieczorem, oczekiwani ju\u017c przez grup\u0119 „Uskoka” i pozosta\u0142ych swoich ludzi. Tak du\u017ca zw\u0142oka nie by\u0142a przewidziana – tego w\u0142a\u015bnie wieczora mia\u0142 nast\u0105pi\u0107 atak na magazyny w Che\u0142mie, tymczasem na skutek defekt\u00f3w w samochodach i fatalnych polnych dr\u00f3g, zmarnowano ca\u0142y dzie\u0144 na zdobycie pojazd\u00f3w i osi\u0105gni\u0119cie zaledwie punktu wyj\u015bciowego do wyprawy w kierunku Che\u0142ma.<\/p>\n

Tak o tych wydarzeniach napisa\u0142 w swoich wspomnieniach z-ca „Jastrzebia”, jego brat Edward Taraszkiewicz „\u017belazny”:<\/p>\n

„Dnia 26 listopada 46 r. na um\u00f3wiony kontakt do kolonii Jamniki przybywa z oddzia\u0142em p. kpt. „Uskok”. Po wsp\u00f3lnej naradzie postanowiono uderzy\u0107 na magazyn broni i amunicji w Che\u0142mie.<\/span>
By\u0142 to magazyn centralny KOP-Wsch\u00f3d. Informacji o nim dostarczy\u0142 „\u015amia\u0142y”. Do akcji tej potrzebne by\u0142y samochody, po kt\u00f3re pojecha\u0142 „Jastrz\u0105b" z grup\u0105, w kt\u00f3rej byli te\u017c ludzie od p. kpt. „Uskoka”. Na naszym „starym” odcinku szosy ko\u0142o Glinianego Stoku za Parczewem, po wielkich trudach z\u0142apano dwa samochody w z\u0142ym stanie. Na samochodach tych wst\u0105pi\u0142 „Jastrz\u0105b” do Parczewa po prowiant i tyto\u0144 do „Spo\u0142em", nast\u0119pnie przyjecha\u0142 nad samym ju\u017c wieczorem do Orzechowa Starego, gdzie reszta naszej grupy ze mn\u0105 i pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 pana kpt. „Uskoka” czeka\u0142a. Op\u00f3\u017anienie to nast\u0105pi\u0142o z powodu z\u0142ych samochod\u00f3w nie nadaj\u0105cych si\u0119 do jazdy po drogach polnych. Nie by\u0142o innej rady, jak czeka\u0107 do nast\u0119pnego dnia, bo do Che\u0142ma dnia tego by\u015bmy na zmrok nie zd\u0105\u017cyli, a akcj\u0119 t\u0119 poprowadzi\u0107 mo\u017cna by\u0142o tylko o wczesnym zmroku.”<\/span>
<\/font>
Kpt. „Uskok” oraz „Jastrz\u0105b” i „\u017belazny” postanowili nast\u0119pny dzie\u0144 po\u015bwi\u0119ci\u0107 na przechwycenie lepszych samochod\u00f3w, aby wykluczy\u0107 podobne niespodzianki – defekty i przestoje. Mieli wi\u0119c przed sob\u0105 ca\u0142\u0105 noc i ca\u0142y nast\u0119pny dzie\u0144 – atak na magazyny wojskowe m\u00f3g\u0142 nast\u0105pi\u0107 tylko wieczorem, aby jeszcze pod os\u0142on\u0105 nocy uda\u0142o si\u0119 wycofa\u0107 z Che\u0142ma i osi\u0105gn\u0105\u0107 lasy w\u0142odawskie.
Ca\u0142e zgrupowanie pojecha\u0142o na kolacj\u0119 do Sosnowicy. Tam uda\u0142o im si\u0119 przechwyci\u0107 ameryka\u0144ski samoch\u00f3d ci\u0119\u017carowy, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 po odbi\u00f3r ryb z tamtejszych staw\u00f3w. Z informacji szofera wynika\u0142o, \u017ce podobny samoch\u00f3d tej samej firmy pojecha\u0142 po ryby do Brusa Starego. Po kolacji grupa \u0142aduje si\u0119 na zatrzymany samoch\u00f3d i jedzie po drugi do Brusa, rekwiruje samoch\u00f3d i dwoma dobrymi ju\u017c pojazdami odje\u017cd\u017ca na nocleg do kol. Szelebudy ko\u0142o Dominiczyna. Nast\u0119pnego dnia, 28 listopada, oko\u0142o godziny 15:00 ca\u0142e zgrupowanie licz\u0105ce ok. 80 partyzant\u00f3w, wyrusza dwoma samochodami, tras\u0105 przez Dominiczyn i Cyc\u00f3w w kierunku Che\u0142ma.

Kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski ps. "Uskok" (zdj\u0119cie z 1930 r.)<\/span><\/font><\/p>\n

W tym miejscu oddajmy g\u0142os kpt. Zdzis\u0142awowi Bro\u0144skiemu „Uskokowi”, kt\u00f3ry w swoich pami\u0119tnikach tak opisywa\u0142 okoliczno\u015bci, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do starcia pod \u015awierszczowem:<\/p>\n

„Poniewa\u017c w oddzia\u0142ach odczuwano brak amunicji, postanowili\u015bmy zrobi\u0107 „nalot” na wojskowe magazyny w Che\u0142mie <\/span>[Chodzi o magazyny broni KOP-Wsch\u00f3d znajduj\u0105ce si\u0119 wtedy w Che\u0142mie]. Plan tej akcji przedstawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: wsiadamy ze swoim wojskiem (razem liczyli\u015bmy oko\u0142o 80 ludzi, prawie wszyscy wojskowo ubrani) do kilku samochod\u00f3w, zaje\u017cd\u017camy pod magazyny, kt\u00f3re stoj\u0105 na uboczu, obezw\u0142adniamy za\u0142og\u0119, ubezpieczamy si\u0119, \u0142adujemy amunicj\u0119, odje\u017cd\u017camy, lokujemy amunicj\u0119 w dobrych melinach i rozpraszamy si\u0119. Oczywi\u015bcie, mi\u0119dzy nami a Che\u0142mem trwa kontakt wywiadowczy, aby unikn\u0105\u0107 takich niespodzianek, jak puste magazyny, zbyt silna obsada, ruchy wojska itp. Potrzebne wi\u0119c by\u0142y samochody. Postanowili\u015bmy je wzi\u0105\u0107 na szosie pod Parczewem. W czasie obliczali\u015bmy si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: rano bierzemy samochody, przed wieczorem jeste\u015bmy w Che\u0142mie. Przez szybkie dzia\u0142anie utrudnia\u0142o si\u0119 natychmiastow\u0105 akcj\u0119 ubejcom. Szum, jaki powstanie pod Parczewem w zwi\u0105zku z zabraniem samochod\u00f3w, tam zwr\u00f3ci uwag\u0119 bezpiecze\u0144stwa lubelskiego, lubartowskiego i w\u0142odawskiego. Stamt\u0105d zaczn\u0105 tropi\u0107 za samochodami, a my tymczasem zd\u0105\u017cymy za\u0142atwi\u0107 si\u0119 w Che\u0142mie.<\/span>
Noc\u0105 z 24 na 25 listopada „Jastrz\u0105b” z grupk\u0105 kilkunastu ludzi poszed\u0142 „zasadzi\u0107” si\u0119 na samochody, a my z reszt\u0105 mieli\u015bmy na niego oczekiwa\u0107 pod parczewskim lasem. Przybycia „Jastrz\u0119bia" spodziewali\u015bmy si\u0119 oko\u0142o po\u0142udnia, ale przewidywania nie sprawdzi\u0142y si\u0119. „Jastrz\u0105b” trafi\u0142 na wyj\u0105tkowo s\u0142aby <\/span>[ruch] samochodowy i do po\u0142udnia z\u0142apa\u0142 tylko dwa autobusy komunikacyjne. Wzi\u0105\u0142 je, a \u017ce otrzyma\u0142 wskaz\u00f3wki przypadkowe, i\u017c jakie\u015b samochody s\u0105 w Parczewie, pojecha\u0142 tam. W Parczewie jednak te\u017c nic nie by\u0142o.<\/span>
„Jastrz\u0105b” zrobi\u0142 przy okazji ma\u0142e zaopatrzenie prowiantowe w „Spo\u0142em” i przyjecha\u0142 do nas na dw\u00f3ch gratach o godz. 3.00 pod wiecz\u00f3r. O je\u017adzie do Che\u0142ma nie by\u0142o mowy. Noc\u0105 przyszed\u0142 nam z pomoc\u0105 przypadek, bo z\u0142apali\u015bmy dwie ci\u0119\u017car\u00f3wki – jedn\u0105 w Sosnowicy, drug\u0105 w Brusie; obie przyjecha\u0142y po ryby do gospodarstwa stawowego.<\/span>
Samochod\u00f3w mieli\u015bmy do\u015b\u0107, ale noc\u0105, gdy wystawione s\u0105 warty, a magazyny pozamykane, robota by\u0142aby zbyt trudna. Postanowili\u015bmy pr\u00f3bowa\u0107 szcz\u0119\u015bcia nast\u0119pnego wieczoru. Szanse nasze troch\u0119 os\u0142ab\u0142y, bo dawali\u015bmy ubejcom przedwcze\u015bnie dob\u0119 czasu do dzia\u0142ania, ale w najgorszym razie troch\u0119 si\u0119 postrzela, a mo\u017ce uda si\u0119? Amunicja tak potrzebna! Ch\u0142opcy domagaj\u0105 si\u0119, by jecha\u0107, cho\u0107by na Lublin!”<\/span><\/font><\/p>\n

W tym samym czasie w sztabach powiatowych UBP we W\u0142odawie, w Radzyniu, Lubartowie i Che\u0142mie, a tak\u017ce w ich komendzie wojew\u00f3dzkiej w Lublinie, fakt znikni\u0119cia dw\u00f3ch samochod\u00f3w ci\u0119\u017carowych w „tradycyjnym” miejscu podobnych akcji „Jastrz\u0119bia” – w okolicy Parczewa, natychmiast wywo\u0142a\u0142 stan podwy\u017cszonej gotowo\u015bci. Sprawa by\u0142 jasna – „Jastrz\u0105b” przygotowuje kolejne uderzenie na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119. Nast\u0119pnego dnia nap\u0142ywaj\u0105 meldunki o znikni\u0119ciu dw\u00f3ch kolejnych samochod\u00f3w – w Sosnowicy i Brusie Starym. Ca\u0142e przedpo\u0142udnie tego drugiego dnia, to ju\u017c pe\u0142ny stan przygotowa\u0144 do walki ze skoncentrowanym przeciwnikiem, zapewne bardzo licznym, skoro potrzebowa\u0142 a\u017c czterech samochod\u00f3w. Wprawdzie dwa pierwsze pojazdy porzuci\u0142, lecz w zamian zaopatrzy\u0142 si\u0119 w dwa inne, bardziej sprawne. Tym razem ani rekwizycje \u017cywno\u015bci w parczewskim „Spo\u0142em”, ani meldunek o pojawieniu si\u0119 wielkiej grupy w Sosnowicy, gdzie spo\u017cyli kolacj\u0119 i porwali kolejny samoch\u00f3d – nie zmyl\u0105 czujno\u015bci w\u0142adzy. Ta przewiduje zbrojne uderzenie na jak\u0105\u015b „powiat\u00f3wk\u0119” UBP.<\/p>\n

Wszystkie przypuszczenia co do ewentualnego obiektu ataku zbiegaj\u0105 si\u0119 kolejny raz we W\u0142odawie, a tam na budynku PUBP. 11 listopada zosta\u0142a w okolicach Parczewa, rozpoznana przez funkcjonariusza UB, Tadeusza Mazura, aresztowana i osadzona w areszcie w\u0142odawskiego PUBP, siostra „Jastrz\u0119bia” i „\u017belaznego”, 16-letnia Rozalia Taraszkiewicz. Nie ma zatem najmniejszych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce porwanie czterech du\u017cych samochod\u00f3w w okolicach Parczewa, rekwizycja \u017cywno\u015bci w Parczewie, to zaledwie przygrywka do kolejnego wielkiego uderzenia na w\u0142odawski „resort”, kt\u00f3rego celem jest odbicie siostry obydwu dow\u00f3dc\u00f3w.
W\u0142adza mia\u0142a do\u015b\u0107 czasu na przygotowania do obrony i do wezwania odsieczy z Che\u0142ma i Lublina. Po po\u0142udniu, 28 listopada, wyrusza szos\u0105 Lublin – Cyc\u00f3w – W\u0142odawa pot\u0119\u017cna kawalkada wojsk KBW, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z 12 samochod\u00f3w transportowych. Jad\u0105 na ratunek zagro\u017conej siedzibie UB we W\u0142odawie, kt\u00f3rej niechybnie zagra\u017ca atak oddzia\u0142u „Jastrz\u0119bia”.

Od prawej: kpt. "Uskok" i jego z-ca Zygmunt Libera "Babinicz"<\/span><\/font><\/p>\n

Ponownie oddajmy g\u0142os „\u017belaznemu”:<\/p>\n

„Pojechali\u015bmy do Sosnowicy na kolacj\u0119. W Sosnowicy zatrzymali\u015bmy ameryka\u0144ski samoch\u00f3d jad\u0105cy po ryby. Od szofera dowiadujemy si\u0119, \u017ce w maj\u0105tku Brus Stary jest jeszcze jeden samoch\u00f3d, r\u00f3wnie\u017c ameryka\u0144ski z ich firmy. Rekwirujemy go i jedziemy do Brusa po drugi, kt\u00f3ry faktycznie te\u017c by\u0142 tam. \u0141adujemy si\u0119 na te dwa samochody i jedziemy na nocleg do kolonii Szelebudy ko\u0142o Dominiczyna. Nast\u0119pnego dnia, tzn. 28 listopada ruszamy oko\u0142o godz. 15-tej do zamierzonej akcji szos\u0105 Dominiczyn – Cyc\u00f3w – Che\u0142m.<\/span>
W tym\u017ce czasie, gdy UB we W\u0142odawie zosta\u0142o powiadomione o zarekwirowaniu dw\u00f3ch aut na naszym „starym” punkcie, powsta\u0142 tam ogromny ruch. Powodem tego by\u0142o przypuszczenie, \u017ce „Jastrz\u0105b” uderzy prawdopodobnie na UB we W\u0142odawie, celem odbicia swej siostry aresztowanej przed paroma <\/span>[kilkunastoma] dniami.<\/span>
Na pomoc wezwa\u0142 komendant UB garnizon w\u0142odawski KBW oraz poprosi\u0142 telefonicznie o pomoc z Lublina, kt\u00f3ra natychmiast ruszy\u0142a w kierunku W\u0142odawy szos\u0105 Lublin – Cyc\u00f3w – W\u0142odawa. Jad\u0105c ko\u0142o wsi \u015awierszcz\u00f3w o samym zmierzchu, czyli tu\u017c przed zachodem s\u0142o\u0144ca, spostrzegamy wy\u0142aniaj\u0105ce si\u0119 zza zakr\u0119tu auta. By\u0142a to w\u0142a\u015bnie pomoc dla W\u0142odawy w sk\u0142adzie 11 aut z wojskiem, 1 dzia\u0142kiem i 1 tankietk\u0105. „Jastrz\u0105b” widz\u0105c z zakr\u0119tu tylko 3 samochody, daje rozkaz do natarcia, licz\u0105c na to, \u017ce ich pokonamy, bo nasze wsp\u00f3lne si\u0142y: p. kpt. „Uskoka”, „Ordona” i nasze, liczy\u0142y oko\u0142o 70 ludzi, a mieli\u015bmy przesz\u0142o 20 sztuk broni maszynowej.<\/span>
Na lewe skrzyd\u0142o wypadaj\u0105 trzy dru\u017cyny pod komend\u0105: 4-ta „Wiktora” <\/span>[Stanis\u0142aw Kuchcewicz, d-ca patrolu w oddziale kpt. „Uskoka”], 5-ta moj\u0105, a 6-ta „Ordona” , pozosta\u0142e 3 dru\u017cyny pod dow. 1-a „Jastrz\u0119bia”, 2-ga p. kpt. „Uskoka”, 3-cia „Babinicza” <\/span>[Zygmunt Libera, z-ca kpt. „Uskoka”], rozwijaj\u0105 si\u0119 po prawej stronie szosy.<\/span>
Dochodzi do walki. Nasze skrzyd\u0142o staje na miejscu, nie mo\u017cemy atakowa\u0107, gdy\u017c przed nami na wzg\u00f3rzu osadzili si\u0119 ubeki, z kt\u00f3rego maj\u0105 doskona\u0142e pole do obstrza\u0142u, gdy\u017c my le\u017cymy w dolinie. Dopiero gdy od kul naszych zapali\u0142a si\u0119 stodo\u0142a, za kt\u00f3r\u0105 byli ubeki i wojsko, ogarn\u0105\u0142 ich strach, widz\u0105c, \u017ce s\u0105 o\u015bwietleni i doskonale widoczni z naszej strony.<\/span>
W mi\u0119dzyczasie druga nasza po\u0142owa, po prawej stronie szosy, z lepszej pozycji wyj\u015bciowej, atakuje bez przerwy i posuwa si\u0119 naprz\u00f3d. Posun\u0119li si\u0119 oni tak daleko, \u017ce min\u0119li prawie wszystkie auta ubek\u00f3w stoj\u0105ce na szosie, lecz tu zaczyna im brakowa\u0107 amunicji i zatrzymuj\u0105 si\u0119. W tym czasie nasze skrzyd\u0142o do\u0142\u0105cza do nich. Po naradzie postanawia „Jastrz\u0105b” przerwa\u0107 atakowanie, gdy\u017c od ty\u0142u, tzn. od strony W\u0142odawy wida\u0107 by\u0142o \u015bwiat\u0142a zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 samochod\u00f3w, rzucaj\u0105cych co raz rakiety w g\u00f3r\u0119. Wycofali\u015bmy si\u0119 na nasz teren. W akcji tej pad\u0142 tylko jeden z naszej strony, by\u0142 nim \u015bp. „Lenin” <\/span>[Zygmunt Majewski ze wsi Zb\u00f3jno] – brat „Roga” <\/span>[Feliks Majewski, <\/font>w Obwodzie WiN W\u0142odawa <\/font>komendant 2 Rejonu, obejmuj\u0105cego gminy Wola Wereszczy\u0144ska i Wo\u0142oskowola]. Wed\u0142ug nadesz\u0142ych potem do nas meldunk\u00f3w, ze strony UB i KBW by\u0142o 18-tu zabitych i 32 rannych. W akcji tej zdobyli\u015bmy 1 dichtiorowa. Na skutek tego spotkania akcja na Che\u0142m nie uda\u0142a si\u0119.”<\/span><\/font><\/p>\n

Bitwa pod \u015awierszczowem – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/span><\/font><\/a><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/790"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=790"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/790\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=790"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=790"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=790"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}