{"id":78,"date":"2017-03-24T12:22:23","date_gmt":"2017-03-24T11:22:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2017\/03\/24\/ppor-stanislaw-grabowski-wiarus-czesc-1-2\/"},"modified":"2017-03-24T12:22:23","modified_gmt":"2017-03-24T11:22:23","slug":"ppor-stanislaw-grabowski-wiarus-czesc-1-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=78","title":{"rendered":"Ppor. Stanis\u0142aw Grabowski "Wiarus" – cz\u0119\u015b\u0107 1\/2"},"content":{"rendered":"
Zwyk\u0142y ch\u0142opak z Podlasia. Ppor. Stanis\u0142aw Grabowski "Wiarus"<\/u>
<\/b><\/font><\/p>\n
Bezdomni i Podziemni, jak w bajce szli widmowi.
Z niczyjego rozkazu, z w\u0142asnego wyboru.
Ju\u017c tylko na te pr\u00f3by m\u0119stwa i honoru.
Ju\u017c tylko, by tych proch\u00f3w nie odda\u0107 wrogowi.<\/i>
Marian Hemar, "O wielkim bojowniku"<\/b><\/font><\/div>\n

\"\"
Stanis\u0142aw Grabowski "Wiarus". Bia\u0142ystok, 17 kwietnia 1947 r. (fot. Archiwum Pa\u0144stwowe w Bia\u0142ymstoku)
<\/i><\/font>
Jeszcze za \u017cycia "Wiarus" sta\u0142 si\u0119 prawdziw\u0105 legend\u0105. W\u015br\u00f3d miejscowej ludno\u015bci do dzi\u015b kr\u0105\u017c\u0105 opowie\u015bci o jego niezwyk\u0142ym szcz\u0119\u015bciu i odwadze, dzi\u0119ki kt\u00f3rym dziesi\u0105tki razy wymyka\u0142 si\u0119 z ob\u0142aw i zasadzek. Zwyk\u0142y ch\u0142opak z Podlasia przez blisko pi\u0119\u0107 lat skutecznie wodzi\u0142 za nos wojew\u00f3dzk\u0105 bezpiek\u0119 oraz trzy urz\u0119dy powiatowe: w Wysokiem Mazowieckiem, Bia\u0142ymstoku oraz \u0141om\u017cy.<\/font><\/p>\n

<\/b>Stanis\u0142aw Franciszek Grabowski urodzi\u0142 si\u0119 9 marca 1921 roku we wsi Grabowo Stare (pow. \u0141om\u017ca)<\/a>, w zubo\u017ca\u0142ej rodzinie drobnoszlacheckiej. By\u0142 synem Jana i Stefanii z W\u0105do\u0142owskich. Mia\u0142 trzech braci: Wawrzy\u0144ca, Tadeusza, J\u00f3zefa oraz cztery siostry: Ann\u0119, Stanis\u0142aw\u0119, Czes\u0142aw\u0119 i Mariann\u0119, kt\u00f3rych losy r\u00f3wnie\u017c wplot\u0142y si\u0119 w tragiczne wojenne i powojenne dzieje Polski.<\/p>\n

Do wybuchu wojny Stanis\u0142aw uko\u0144czy\u0142 4 oddzia\u0142ow\u0105 szko\u0142\u0119 powszechn\u0105, po czym pracowa\u0142 na roli w 18-hektarowym gospodarstwie rodzic\u00f3w. Po wybuchu wojny pocz\u0105tkowo rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 i prac\u0119, jako stolarz, nast\u0119pnie powr\u00f3ci\u0142 do pracy na roli. Wspomniany powr\u00f3t spowodowany by\u0142 deportowaniem w g\u0142\u0105b ZSRS starszego brata – Tadeusza, dlatego te\u017c ci\u0119\u017car odpowiedzialno\u015bci za materialne utrzymanie rodziny w znacznym stopniu przesun\u0105\u0142 si\u0119 na barki Stanis\u0142awa. Sam Tadeusz po zawarciu uk\u0142adu Sikorski–Majski i uwolnieniu z obozu zasili\u0142 szeregi armii gen. Andersa, jednak 17 wrze\u015bnia 1942 roku zmar\u0142 z wycie\u0144czenia i chor\u00f3b w Bazie Ewakuacyjnej w Teheranie.<\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 Stanis\u0142aw Grabowski rozpocz\u0105\u0142 w lutym 1943 roku. Zosta\u0142 w\u00f3wczas zaprzysi\u0119\u017cony w szeregi Narodowej Organizacji Wojskowej<\/a>, staj\u0105c si\u0119 \u017co\u0142nierzem Komendy Powiatowej NOW Wysokie Mazowieckie (krypt. „Tomasz”). Pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 odt\u0105d pseudonimem „Wiarus”. W warunkach okupacji niemieckiej dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjna w zasadzie ogranicza\u0142a si\u0119 do gromadzenia broni, lektury prasy organizacyjnej oraz prowadzenia szkolenia wojskowego. W lipcu 1944 roku „Wiarus” zosta\u0142 awansowany do stopnia starszego strzelca (rozkaz nr 1613 Komendy Okr\u0119gu NOW Bia\u0142ystok z 5 lipca 1944 roku).
Od lata 1944 roku, po wkroczeniu na Bia\u0142ostocczyzn\u0119 oddzia\u0142\u00f3w Armii Czerwonej<\/a>, „Wiarus” kontynuowa\u0142 dalsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Wiosn\u0105 1945 roku znalaz\u0142 si\u0119 w szeregach nowopowsta\u0142ego Narodowego Zjednoczenia Wojskowego<\/a>. W strukturze terenowej KP NZW Wysokie Mazowieckie (krypt. „Mazur”), kt\u00f3rej odt\u0105d podlega\u0142, by\u0142 \u017co\u0142nierzem 2 kompanii obejmuj\u0105cej teren gminy Zawady (dow\u00f3dca: Adam Kotowski „K\u0142os”). W 1945 roku „Wiarus” zosta\u0142 awansowany do stopnia kaprala (nie uda\u0142o si\u0119 jednak odnale\u017a\u0107 wspomnianego rozkazu awansowego). W\u00f3wczas te\u017c rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zbrojn\u0105. W listopadzie 1945 roku do\u0142\u0105czy\u0142 do powiatowego oddzia\u0142u Pogotowia Akcji Specjalnej dowodzonego przez wachm. NN „Stalowego”. W jego szeregach wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 m.in. w rozbiciu 11 listopada 1945 roku posterunk\u00f3w MO w Po\u015bwi\u0119tnem oraz Soko\u0142ach. Na pocz\u0105tku stycznia 1946 roku zosta\u0142 tymczasowo zdemobilizowany, jednak ju\u017c w ko\u0144cu miesi\u0105ca ponownie zasili\u0142 szeregi odbudowanego oddzia\u0142u. 12 lutego 1946 roku wraz z \u017co\u0142nierzami wachm. „Stalowego” do\u0142\u0105czy\u0142 do okr\u0119gowego zgrupowania PAS Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok – 3 Brygady Wile\u0144skiej, dowodzonej przez kpt. Romualda Rajsa „Burego”<\/a><\/b>. W czasie rajdu na teren by\u0142ych Prus Wschodnich uczestniczy\u0142 w bitwie pod Or\u0142owem<\/a><\/b> (powiat E\u0142k) stoczonej 16 lutego 1946 roku z grup\u0105 operacyjn\u0105 UB oraz pododdzia\u0142em NKWD (wed\u0142ug dost\u0119pnych dokument\u00f3w w\u00a0walce poleg\u0142o w\u00f3wczas od 16 do 22 partyzant\u00f3w, a trzech dosta\u0142o si\u0119 do niewoli).
\"\"
Komendant Okr\u0119gu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego Bia\u0142ystok mjr Florian Lewicki „Kotwicz” przed frontem \u017co\u0142nierzy 3. Wile\u0144skiej Brygady NZW (jesie\u0144 1945 r.)<\/p>\n

<\/font><\/i>Po rozproszeniu brygady „Wiarus” wraz z grup\u0105 rozbitk\u00f3w powr\u00f3ci\u0142 na teren powiatu wysokomazowieckiego, gdzie po zdemobilizowaniu ponownie zasili\u0142 szeregi terenowej 2 kompanii (dow\u00f3dca: kpr.\/plut. Lucjan Grabowski „Wybicki”). Pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 odt\u0105d fa\u0142szywymi dokumentami na nazwisko Franciszek Czarnowski. W czerwcu 1946 roku „Wiarus” zosta\u0142 awansowany do stopnia plutonowego (rozkaz nr 1\/46 Komendy Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok z 30 czerwca 1946 roku). Ponadto tego lata obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo dru\u017cyny w batalionowym oddziale PAS dowodzonym przez wspomnianego plut. „Wybickiego”. Wraz z oddzia\u0142em wzi\u0105\u0142 w\u00f3wczas udzia\u0142 m.in. w rozbiciu 30 sierpnia 1946 roku posterunku MO w Sura\u017cu (powiat Bia\u0142ystok).
Lucjan Grabowski „Wybicki” (dow\u00f3dca batalionowego oddzia\u0142u PAS):<\/p>\n

„Wiarus” i tym razem poprowadzi\u0142 dru\u017cyn\u0119 szturmow\u0105 <\/i>[…]. Dru\u017cyna szturmowa znajdowa\u0142a si\u0119 ju\u017c w obr\u0119bie posterunku, cisza panowa\u0142a zupe\u0142na. Rozstawi\u0142em erkaemy wycelowane w okna i dopad\u0142em ch\u0142opc\u00f3w z dru\u017cyny – kr\u0119cili si\u0119 wok\u00f3\u0142 budynku, nie mog\u0105c w \u017caden spos\u00f3b wej\u015b\u0107 do \u015brodka. Drzwi na parterze pozamykane, w oknach kraty. Z drugiej strony budynku dobiegaj\u0105 mnie jakie\u015b g\u0142osy. Biegn\u0119 tam i widz\u0119 „Wiarusa” z czterema ch\u0142opcami, trzymaj\u0105 automaty wycelowane w wartownika stoj\u0105cego na balkonie. „Wiarus” trzyma wartownika na muszce i nie pozwala mu si\u0119 ruszy\u0107. Szybko oceni\u0142em sytuacj\u0119, podszed\u0142em bli\u017cej i kaza\u0142em wartownikowi uda\u0107 si\u0119 natychmiast do komendanta posterunku i zakomunikowa\u0107 mu, \u017ce wzywam go na balkon <\/i>[…]. Up\u0142yn\u0119\u0142y mo\u017ce dwie minuty i na balkonie ukaza\u0142 si\u0119 komendant. Przedstawi\u0142em mu si\u0119 jako <\/i>[kpt. Romuald Rajs] „Bury” i wezwa\u0142em go do natychmiastowego poddania posterunku. O\u015bwiadczy\u0142em, \u017ce o ile wykona m\u00f3j rozkaz, zostawi\u0119 wszystkich przy \u017cyciu. Dr\u017c\u0105cym g\u0142osem prosi\u0142 o s\u0142owo honoru, \u017ce dotrzymam obietnicy. Da\u0142em s\u0142owo i po chwili ca\u0142y posterunek by\u0142 w naszych r\u0119kach”.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

\"\"
Kpr.\/plut. Lucjan Grabowski "Wybicki”, "Lot”, ur. 1924 r. \u017bo\u0142nierz PAS Powiatu Wysokie Mazowieckie Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok. Od pa\u017adziernika 1946 r. dow\u00f3dca batalionu NZW na terenie powiatu \u0141om\u017ca (nast\u0119pca zamordowanego Bogdana \u015aleszy\u0144skiego "\u0141osia”). Ujawni\u0142 si\u0119 w 1947 r.; aresztowany w grudniu 1952 r., skazany na 10 lat wi\u0119zienia
\n. Zwolniony w czerwcu 1955. Zmar\u0142 w 1995 r.<\/i><\/font><\/p>\n

Antoni Makowski „Wichura” (\u017co\u0142nierz patrolu PAS):<\/p>\n

Zjawi\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas tak\u017ce „Wiarus” ze swoim patrolem, kt\u00f3rym dowodzi\u0142 od czasu wyprawy <\/i>[kpt. Romualda Rajsa] „Burego” do Prus. Omawiaj\u0105c sytuacj\u0119 w terenie zgadano si\u0119 o komendancie posterunku MO w Rutkach <\/i>[w\u0142a\u015bc. zast\u0119pcy komendanta]. By\u0142 nim niejaki Ba\u0144ko <\/i>[w\u0142a\u015bc. Franciszek Ba\u0144ka]. Pono\u0107 by\u0142 straszny pies na ludzi, czepia\u0142 si\u0119 wszystkich za byle co, odgra\u017ca\u0142 si\u0119, \u017ce on z tymi bandytami to sam sko\u0144czy. „Wiarus”, jako \u017ce zawsze by\u0142 szybki w takich sprawach, m\u00f3wi: „Trzeba by go by\u0142o panie pu\u0142kowniku sprz\u0105tn\u0105\u0107”. Na co Komendant <\/i>[Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok pp\u0142k W\u0142adys\u0142aw \u017bwa\u0144ski „B\u0142\u0119kit”<\/a><\/b>] odpowiedzia\u0142: „Nie ryzykuj niepotrzebnie. Tam jest sporo milicji”. Ale „Wiarus” (kt\u00f3rego nie bez podstaw nazywano przecie\u017c „Szalonym”) odpowiedzia\u0142: „A ja go mog\u0119 nawet i dzisiaj sprz\u0105tn\u0105\u0107. Ot zaraz wezm\u0119 ludzi i pojad\u0119”. Ale p\u0142k. „B\u0142\u0119kit” nie chcia\u0142 na to pozwoli\u0107. Jeszcze troch\u0119 porozmawiali, po czym odjecha\u0142. „Wiarus” nie mia\u0142 zamiaru pos\u0142ucha\u0107 tych zalece\u0144. Nie zwa\u017caj\u0105c na nic jeszcze tego samego dnia <\/i>[1 lutego 1946 roku] pojecha\u0142 do Rutek. Ubra\u0142 ludzi w bia\u0142e p\u0142aszcze, aby nie byli widoczni na \u015bniegu. Podwody zostawili pod wsi\u0105, na akcj\u0119 ruszyli pieszo. Pod samym posterunkiem pok\u0142adli si\u0119 na \u015bniegu i czekali. Po jakim\u015b czasie nadszed\u0142 Ba\u0144ko<\/i> [w\u0142a\u015bc. Ba\u0144ka]. Sta\u0142 tu\u017c obok nich i nic nie zauwa\u017cy\u0142. Wtedy „Wiarus” kropn\u0105\u0142 go <\/i>[…]. Po akcji „Wiarus” pojecha\u0142 do <\/i>[komendanta powiatu NZW Wysokie Mazowieckie por. Boles\u0142awa Skaradzi\u0144skiego] „Sterny” pochwali\u0107 si\u0119 sukcesem. Ale tu spotka\u0142a go niespodzianka, gdy\u017c Komendant Powiatu przy wszystkich opieprzy\u0142 go zarzucaj\u0105c mu niesubordynacj\u0119. „Jak b\u0119dziesz draniu podskakiwa\u0142” – m\u00f3wi\u0142 – „i robi\u0142 akcje bez rozkazu, to w \u0142eb dostaniesz i koniec pie\u015bni b\u0119dzie. Masz s\u0142ucha\u0107 rozkaz\u00f3w. Amnestia za pasem, a ty takie rzeczy wyprawiasz.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

\"\"
Pp\u0142k W\u0142adys\u0142aw \u017bwa\u0144ski "Iskra", "B\u0142\u0119kit"<\/a>, komendant Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok (zdj\u0119cie sprzed 1939 r.). 1 lipca 1948 r. zamordowany przez grup\u0119 pozorowan\u0105 UB-KBW we wsi Tworki (obecnie D\u0105browa-Tworki)<\/a>, gm. Klukowo, pow. Wysokie Mazowieckie.<\/p>\n

<\/i><\/font>Wiosn\u0105 1947 roku po og\u0142oszeniu amnestii w szeregach KP „Mazur” dosz\u0142o do roz\u0142amu, gdy\u017c cze\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o zaprzestaniu dalszej walki, natomiast pozostali postanowili trwa\u0107 w konspiracji. Ujawni\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas zaledwie 194 cz\u0142onk\u00f3w NZW, zdaj\u0105c przy tym 82 jednostki broni. W\u015br\u00f3d zdecydowanych na amnesti\u0119 by\u0142 r\u00f3wnie\u017c „Wiarus”, kt\u00f3ry 17 kwietnia 1947 roku stawi\u0142 si\u0119 przed komisj\u0105 PUBP w Bia\u0142ymstoku i dope\u0142ni\u0142 przewidzianych formalno\u015bci ujawnienia. Jak przysta\u0142o na prawdziwego konspiratora w „O\u015bwiadczeniu” z ujawnienia poda\u0142 tylko og\u00f3lne informacje o swojej dotychczasowej dzia\u0142alno\u015bci:<\/p>\n

Zawerbowany do organizacji NZW zosta\u0142em w 1945 r. przez „Stalowego”. Po zawerbowaniu otrzyma\u0142em pseudonim „Wiarus” i zosta\u0142em przydzielony do boj\u00f3wki „Wybickiego”. B\u0119d\u0105c w oddziale „Wybicki” czyta\u0142 nam nielegaln\u0105 pras\u0119 i przeprowadza\u0142 \u0107wiczenia. Bro\u0144, kt\u00f3r\u0105 posiada\u0142em otrzyma\u0142em od „Stalowego”.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

Wprawdzie zda\u0142 wtedy pistolet VIS wz. 35 oraz automat MP 43\/StG 44<\/a>, zwany potocznie bergmanem, jednak ten ostatni by\u0142 przestrzelony, a tym samym niezdatny do u\u017cytku. R\u00f3wnie\u017c nie wszystkie informacje z\u0142o\u017cone w\u00f3wczas przez „Wiarusa” by\u0142y \u015bcis\u0142e – zatai\u0142 posiadany w konspiracji stopie\u0144 i funkcj\u0119 oraz poda\u0142 fa\u0142szyw\u0105 dat\u0119 urodzenia, tak by unikn\u0105\u0107 s\u0142u\u017cby w „ludowym” Wojsku Polskim.
\"\"
Stanis\u0142aw Grabowski "Wiarus". Lato\/jesie\u0144 1948 r. (fot. zbiory Barbary Sinczykowskiej).<\/i><\/font><\/p>\n

Teoretycznie wi\u0119c plut. „Wiarus” zn\u00f3w sta\u0142 si\u0119 Stanis\u0142awem Grabowskim, niestety nie dane mu by\u0142o powr\u00f3ci\u0107 do normalnego \u017cycia. Niebawem w niejasnych okoliczno\u015bciach Grabowski zosta\u0142 napadni\u0119ty na wiejskiej zabawie przez miejscowych opryszk\u00f3w. Zmuszony do obrony u\u017cy\u0142 posiadanej broni palnej, jednak od tej pory musia\u0142 si\u0119 ju\u017c ukrywa\u0107, jako poszukiwany za jej nielegalne posiadanie. Na podstawie szcz\u0105tkowych materia\u0142\u00f3w archiwalnych trudno w chwili obecnej jednoznacznie stwierdzi\u0107, czy nie by\u0142a to jedna z wielu ubeckich prowokacji wymierzonych w by\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w podziemia. „Wiarus” szybko skupi\u0142 wok\u00f3\u0142 siebie nieujawnionych \u017co\u0142nierzy NZW, z kt\u00f3rych zorganizowa\u0142 patrol partyzancki dzia\u0142aj\u0105cy pocz\u0105tkowo na terenie gminy Zawady. Pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas tak\u017ce pseudonimem „Szalony”. Najprawdopodobniej wtedy podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119 nowo mianowanemu komendantowi Powiatu „Mazur” – ppor. Tadeuszowi Narkiewiczowi „Ciemnemu”, „Rymiczowi”, „Darwiczowi”<\/a><\/b>, kt\u00f3ry w zreorganizowanych strukturach Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok pe\u0142ni\u0142 nieformalne stanowisko zast\u0119pcy komendanta okr\u0119gu.
\"\"
\u017bo\u0142nierze I Brygady Podlaskiej <\/span><\/font>Narodowego Zjednoczenia Wojskowego<\/font>.
\n Od lewej N.N. "\u015amia\u0142y", por. Henryk Jastrz\u0119bski "Zbych", ppor. Tadeusz
\nNarkiewicz "Ciemny"<\/b>, sier\u017c. Boles\u0142aw Olsi\u0144ski "Paj\u0105k", "Szczerba" i
\nppor. Jan Skowro\u0144ski "Cygan" (w wyniku jego zdrady osaczono i zabito
\npor. T. Narkiewicza "Ciemnego").<\/p>\n

<\/span><\/font>Franciszek Wondo\u0142owski „Ry\u015b” (\u017co\u0142nierz patrolu PAS):<\/p>\n

U „Wiarusa” by\u0142o nas siedmiu: „Cygan”, „Grot”, „Dziki”, „\u015awie\u017cy”, „Jawor”, „Noc” i ja. „Wiarus” rzeczywi\u015bcie by\u0142 „Szalony”, jak go ludzie nazywali. Stale wymachiwa\u0142 r\u0119kami, ruchy mia\u0142 nieskoordynowane, tak \u017ce m\u00f3g\u0142 w tym swoim chaosie zabi\u0107 cz\u0142owieka nawet niewinnego, je\u015bli mu si\u0119 nie spodoba\u0142 (pono\u0107 tak by\u0142o pod koniec, s\u0142ysza\u0142em od ludzi). Gdy ja by\u0142em w grupie, to on si\u0119 szanowa\u0142. Mo\u017ce ba\u0142 si\u0119 mnie, bo zawsze chodzi\u0142em ostatni w szeregu, z sowieckim erkaemem diegtiar na ramieniu, kt\u00f3ry by\u0142 lepszy od jego bergmana. Gdzie\u015b tak we \u017cniwa<\/i> [w nocy z 30 na 31 lipca 1947 roku] zrobili\u015bmy posterunek milicji w Kobylinie. Zatrzymali\u015bmy si\u0119 przed figurk\u0105 Matki Boskiej przed Kobylinem. „Wiarus” wys\u0142a\u0142 „Noc”, \u017ceby zbada\u0142 teren. Potem kaza\u0142 nam zablokowa\u0107 erkaemami posterunek MO i poszed\u0142 na wie\u015b. P\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce wykona\u0142 dwa wyroki: zabi\u0142 jedn\u0105 kobiet\u0119, drug\u0105 ci\u0119\u017cko rani\u0142 (nie wiedzia\u0142, \u017ce prze\u017cy\u0142a). W tym czasie ja i „Cygan” ostrzelali\u015bmy posterunek i czekali\u015bmy na odzew ze strony milicjant\u00f3w, ale nic takiego nie nast\u0105pi\u0142o. Budynek ton\u0105\u0142 w ciemno\u015bciach. Akcja sko\u0144czy\u0142a si\u0119 bez \u017cadnych przeszk\u00f3d.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

\"\"
Od
\n lewej stoj\u0105: NN, Stanis\u0142aw Grabowski „Wiarus”, J\u00f3zef Grabowski „Vis”
\noraz Edward W\u0105do\u0142owski „Humor”. Lato\/jesie\u0144 1948 r. (fot. zbiory
\nDariusza Syrnickiego).<\/p>\n

<\/i><\/font>„Wiarus” stopniowo rozbudowywa\u0142 oddzia\u0142, kt\u00f3ry w szczytowym okresie dzia\u0142alno\u015bci liczy\u0142 \u0142\u0105cznie kilkunastu partyzant\u00f3w – og\u00f3\u0142em przez jego szeregi przewin\u0119\u0142y si\u0119 co najmniej 34 osoby. Oddzia\u0142 funkcjonowa\u0142 na pograniczu powiat\u00f3w Wysokie Mazowieckie, \u0141om\u017ca oraz Bia\u0142ystok, a jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 koncentrowa\u0142a si\u0119 przede wszystkim na terenie gmin: Kobylin, Stelmachowo (Tykocin), Wysokie Mazowieckie, Zawady, Rutki, Pucha\u0142y, Ko\u0142aki, Bo\u017cejewo, Trzcianne. Oddzia\u0142 operowa\u0142 w rozproszeniu, podzielony na kilkuosobowe patrole, kt\u00f3re dzi\u0119ki du\u017cej ruchliwo\u015bci przez d\u0142ugi czas by\u0142y nieuchwytne dla grup operacyjnych UB–KBW. Jego cz\u0142onkowie rekrutowali si\u0119 zar\u00f3wno spo\u015br\u00f3d kontynuuj\u0105cych dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy NZW, jak r\u00f3wnie\u017c os\u00f3b ukrywaj\u0105cych si\u0119 przed organami bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3re „Wiarus” konsekwentnie sobie podporz\u0105dkowywa\u0142. Kontaktu z nim poszukiwali tak\u017ce ujawnieni cz\u0142onkowie NZW, tworz\u0105cy tzw. grupy przetrwania.
\"\"
<\/i>NN oraz Stanis\u0142aw Grabowski „Wiarus”. Lato\/jesie\u0144 1948 r. (fot. zbiory Barbary Sinczykowskiej).
<\/i><\/font>
W marcu 1948 roku „Wiarus” zosta\u0142 awansowany do stopnia sier\u017canta (rozkaz Komendy Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok z 27 marca 1948 roku). Za aktywn\u0105 i ofiarn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w szeregach organizacji por. Kazimierz \u017bebrowski „B\u0105k”<\/b><\/a> (stoj\u0105cy od jesieni 1948 roku na czele po\u0142\u0105czonych komend: \u0142om\u017cy\u0144skiej, wysokomazowieckiej i ostrowsko-pu\u0142tuskiej), kilkakrotnie udziela\u0142 „Wiarusowi” pochwa\u0142y. W pa\u017adzierniku 1948 roku mianowano go szefem PAS KP „Mazur” (rozkaz nr 78\/48 po\u0142\u0105czonych Komend Powiatowych \u0141om\u017ca, Wysokie Mazowieckie oraz Ostr\u00f3w Mazowiecka–Pu\u0142tusk z 26 pa\u017adziernika 1948 roku). Najprawdopodobniej w ko\u0144cu 1948 roku „Wiarus” otrzyma\u0142 r\u00f3wnie\u017c awans do stopnia podporucznika (nie uda\u0142o si\u0119 jednak odnale\u017a\u0107 wspomnianego rozkazu awansowego). Po \u015bmierci por. \u017bebrowskiego „B\u0105ka” w grudniu 1949 roku „Wiarus” pr\u00f3bowa\u0142 przej\u0105\u0107 jego obowi\u0105zki. Pocz\u0105tkowo od kwietnia 1950 roku wyst\u0119powa\u0142 jako p.o. komendanta Powiatu „Mazur”, nast\u0119pnie od czerwca 1951 roku dla zwi\u0119kszenia w\u0142asnego presti\u017cu (usi\u0142owa\u0142 w\u00f3wczas skonsolidowa\u0107 rozbite struktury NZW) tytu\u0142owa\u0142 si\u0119 szefem PAS wojew\u00f3dztwa bia\u0142ostockiego. Faktycznie jednak jego wp\u0142ywy ogranicza\u0142y si\u0119 wtedy do w\u0142asnego oddzia\u0142u oraz sieci wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w.
\"\"
Por. Kazimierz \u017bebrowski "B\u0105k"<\/a> <\/span><\/font>(oznaczony cyfr\u0105 4)<\/span><\/font><\/span><\/font>, ostatni komendant III Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok <\/span><\/font>przed szeregiem swoich \u017co\u0142nierzy. <\/span><\/font><\/span><\/font>Poleg\u0142, wraz z synem Jerzym ps. "Konar", 3 grudnia 1949 r. w M\u0119\u017ceninie (pow. \u0141om\u017ca).<\/span><\/font><\/p>\n

Henryk Majecki<\/a> badaj\u0105cy w ko\u0144cu lat siedemdziesi\u0105tych XX wieku dzieje „reakcyjnego” (jak w\u00f3wczas okre\u015blano) podziemia na Bia\u0142ostocczy\u017anie, charakteryzuj\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 „Wiarusa” w jednej ze swych publikacji stwierdzi\u0142 z przek\u0105sem:<\/p>\n

Swoim podkomendnym nadawa\u0142 stopnie podoficerskie oraz oficerskie chocia\u017c nie mia\u0142 do tego prawa, a wielu spo\u015br\u00f3d nowomianowanych „oficer\u00f3w” i „podoficer\u00f3w” zaledwie umia\u0142o czyta\u0107 i pisa\u0107. Swe rozkazy, pe\u0142ne patosu i prymitywizmu politycznego, nakazywa\u0142 odczytywa\u0107 przed „frontem \u017co\u0142nierzy”, cho\u0107 front ten stanowi\u0142o zaledwie kilkunastu jego bezpo\u015brednich podw\u0142adnych. <\/i><\/p><\/blockquote>\n

\"\"
<\/b>Ksi\u0105\u017cki Henryka Majeckiego<\/a>,
\n komunistycznego historyka, absolwenta Uniwersytetu Moskiewskiego im.
\n\u0141omonosowa, w kt\u00f3rych szkalowa\u0142 \u017co\u0142nierzy niepodleg\u0142o\u015bciowego podziemia.<\/i><\/font><\/p>\n

<\/i><\/font>Tak wi\u0119c niemal do ko\u0144ca swego istnienia w\u0142adza „ludowa” nie by\u0142a w stanie zrozumie\u0107, \u017ce jej najzagorzalsi przeciwnicy wywodzili si\u0119 w\u0142a\u015bnie z prostego ludu. Pomimo niedostatk\u00f3w wykszta\u0142cenia mieli oni jednak \u015bwiadomo\u015b\u0107, czym jest i co niesie za sob\u0105 stalinizm, kt\u00f3ry usilnie wprowadzali w\u00f3wczas w Polsce komuni\u015bci.<\/b><\/p>\n

Aktywno\u015b\u0107 oddzia\u0142u nie sprowadza\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do ukrywania oraz przeprowadzania akcji o charakterze zaopatrzeniowym, gdy\u017c przez ca\u0142y czas prowadzi\u0142 on czynn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zbrojn\u0105. Wprawdzie „Wiarus” inicjowa\u0142 akcje zaczepne atakuj\u0105c milicjant\u00f3w, patrole oraz ostrzeliwuj\u0105c posterunki MO, jednak r\u00f3wnocze\u015bnie stara\u0142 si\u0119 unika\u0107 walki z grupami operacyjnymi UB–KBW. Og\u00f3\u0142em jego oddzia\u0142owi przypisuje si\u0119 35 „gwa\u0142townych zamach\u00f3w”, podczas kt\u00f3rych zgin\u0119\u0142o \u0142\u0105cznie 8 funkcjonariuszy MO oraz 2 \u017co\u0142nierzy KBW. Do powa\u017cniejszych star\u0107 dosz\u0142o w\u00f3wczas m.in. 10 czerwca 1947 roku we Wnorach–Pa\u017cochach (pow. Wysokie Mazowieckie), gdzie zabito 3 milicjant\u00f3w oraz 16 pa\u017adziernika 1948 roku we Wszerzeczu (pow. \u0141om\u017ca), gdzie zgin\u0119\u0142o 2 funkcjonariuszy.<\/p>\n

Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwraca jednak prowadzona przez oddzia\u0142 „Wiarusa” aktywna dzia\u0142alno\u015b\u0107 likwidacyjna wymierzona nie tylko w osoby podejrzane o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z bezpiek\u0105, lecz r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142aczy partyjnych oraz urz\u0119dnik\u00f3w administracji pa\u0144stwowej. Og\u00f3\u0142em jego oddzia\u0142owi przypisuje si\u0119 likwidacj\u0119 37 os\u00f3b cywilnych, w tym 4 cz\u0142onk\u00f3w PPR i PZPR, 2 PPS oraz 3 urz\u0119dnik\u00f3w administracji pa\u0144stwowej. Do dzisiaj wzbudza ona powa\u017cne kontrowersje, jednak analiza zachowanych dokument\u00f3w operacyjnych bezpieki pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce „Wiarus” wykazywa\u0142 przy tym dobre rozpoznanie agentury bezpieki.<\/b> Sporadycznie tylko oddzia\u0142 wykonywa\u0142 akcje o charakterze propagandowym, polegaj\u0105ce na sporz\u0105dzaniu oraz kolporta\u017cu ulotek.
\"\"<\/a>
Rozkaz wydany przez Stanis\u0142awa Grabowskiego „Wiarusa” 25 grudnia 1951 r. (fot. Archiwum IPN O\/Bia\u0142ystok).<\/i><\/font>[kliknij w obraz aby powi\u0119kszy\u0107]<\/font><\/b><\/p>\n

Najg\u0142o\u015bniejsz\u0105 akcj\u0105 przeprowadzon\u0105 przez „Wiarusa” by\u0142o opanowanie 29 wrze\u015bnia 1948 roku gminnego miasteczka Jedwabne (pow. \u0141om\u017ca). Po przerwaniu \u0142\u0105czno\u015bci przewodowej oraz wystawieniu ubezpiecze\u0144 na drogach dojazdowych oddzia\u0142 w „bia\u0142y dzie\u0144” wkroczy\u0142 do miejscowo\u015bci rozbijaj\u0105c Urz\u0105d Gminy, Urz\u0105d Pocztowy oraz Gminn\u0105 Sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 „Samopomoc Ch\u0142opska”. Na rynku zorganizowany zosta\u0142 wiec, na kt\u00f3rym rozrzucono ulotki a „Wiarus” wezwa\u0142 ludno\u015b\u0107 do stawiania oporu w\u0142adzom komunistycznym. Zablokowany przez erkaemist\u00f3w posterunek MO nie podj\u0105\u0142 w\u00f3wczas jakiejkolwiek interwencji. Pomimo, \u017ce w odleg\u0142ej o kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w \u0141om\u017cy mie\u015bci\u0142a si\u0119 siedziba PUBP oraz stacjonowa\u0142 tam pododdzia\u0142 KBW, oddzia\u0142 „Wiarusa” zdo\u0142a\u0142 bezpiecznie wycofa\u0107 si\u0119 i ukry\u0107 w terenie. Wspomniana akcja by\u0142a swoistym policzkiem wymierzonym we w\u0142adze komunistyczne, pokazuj\u0105cym ich bezradno\u015b\u0107 w stosunku do pozosta\u0142o\u015bci podziemia.<\/p>\n

Ppor. Stanis\u0142aw Grabowski "Wiarus" – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2><\/b><\/font><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a>
<\/font>Prawa autorskie><\/a><\/font><\/b><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"