W ko\u0144cowym okresie dzia\u0142alno\u015bci polskiej samoobrony Obwodu 49\/67 walka stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej bezwzgl\u0119dna, nie by\u0142o ju\u017c miejsca na pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107 dla zdrajc\u00f3w, donosicieli i sowieckich agent\u00f3w. W niekt\u00f3rych przypadkach stosowano nawet zasad\u0119 odpowiedzialno\u015bci zbiorowej wobec rodzin donosicieli. Wobec ca\u0142kowitego osamotnienia polskich partyzant\u00f3w i nasilaj\u0105cego si\u0119 terroru okupacyjnych w\u0142adz rosyjskich, by\u0142o to zjawisko nieuniknione.<\/p>\n
\u201eMa\u0142y Ziuk\u201d: Najwi\u0119ksze nasilenie wyst\u0105pie\u0144 zbrojnych oddzia\u0142\u00f3w podlegaj\u0105cych \u201eOlechowi\u201d przypada na drug\u0105 po\u0142ow\u0119 1948 r. Podj\u0119\u0142y one w\u00f3wczas zakrojon\u0105 na szerok\u0105 skal\u0119 akcj\u0119 przeciw kolektywizacji, realizowanej przez administracj\u0119 sowieck\u0105. Zniszczono kilkana\u015bcie organizuj\u0105cych si\u0119 ko\u0142choz\u00f3w, likwiduj\u0105c jednocze\u015bnie najbardziej szkodliwych aktywist\u00f3w sowieckich. Najwi\u0119cej tego rodzaju akcji wykonano w Szczuczy\u0144skiem, nieco mniej w Lidzkiem. Dzia\u0142ania te zahamowa\u0142y pierwsz\u0105 faz\u0119 kolektywizacji na terenie obj\u0119tym strukturami Obwodu 49\/67. Dopiero po ca\u0142kowitym zlikwidowaniu zorganizowanej polskiej partyzantki uda\u0142o si\u0119 w\u0142adzom sowieckim zap\u0119dzi\u0107 ludno\u015b\u0107 do ko\u0142choz\u00f3w, zmuszaj\u0105c j\u0105 do tego rujnuj\u0105cymi podatkami i obowi\u0105zkowymi dostawami.<\/p>\n 10.09.1948 r. grupa \u201eCygana\u201d rozbi\u0142a urz\u0105d pocztowy (bank) w Wawi\u00f3rce, zdobywaj\u0105c 24 000 rubli. Zastrzelono urz\u0119dnika Ministerstwa Finans\u00f3w BSRR, Tarasowa. W pa\u017adzierniku 1 948 r. ppor. \u201eOlech\u201d zarz\u0105dzi\u0142 koncentracj\u0119 podleg\u0142ych sobie grup partyzanckich i patroli plac\u00f3wek w Puszczy Nackiej, na kt\u00f3r\u0105 stawi\u0142o si\u0119 oko\u0142o 100 \u017co\u0142nierzy. Wykonano w\u00f3wczas wyroki \u015bmierci na dw\u00f3ch cz\u0142onkach organizacji, kt\u00f3rzy dopu\u015bcili si\u0119 napad\u00f3w rabunkowych wobec ludno\u015bci (byli to Wac\u0142aw S. i NN). Komuni\u015bci byli przera\u017ceni. Polscy partyzanci wykonuj\u0105c wyroki na najbardziej znienawidzonych przez spo\u0142ecze\u0144stwo funkcjonariuszach, zdo\u0142ali zdemoralizowa\u0107 aparat miejscowej w\u0142adzy. Mimo \u201edobrych rad\u201d J\u00f3zefa Wissarionowicza i anga\u017cowania coraz to nowych si\u0142 lata mija\u0142y, a problem – czyli ppor. Anatol Radziwonik \u201eOlech\u201d i jego partyzanci – pozostawa\u0142. Komuni\u015bci przyznawali, \u017ce partyzanci maj\u0105 poparcie miejscowej ludno\u015bci, a \u201eOlech\u201d zwerbowa\u0142 do wsp\u00f3\u0142pracy z partyzantk\u0105 ca\u0142y szereg miejscowych urz\u0119dnik\u00f3w. Jednak by\u0142a to nieprawda. Ranny \u201eOlech\u201d zdo\u0142a\u0142 uj\u015b\u0107. W dokumentach NKWD-MGB jego nazwisko jest stale pl\u0105tane – Radzionczyk, Radziwonczyk, Radionik – on za\u015b ci\u0105gle zmienia pseudonimy i kontynuuje walk\u0119…<\/p>\n Nieu\u0142owimyj \u201eOlech\u201d – cz\u0119\u015b\u0107 7><\/span><\/a> Innym, wa\u017cnym dla …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[29],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/771"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=771"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/771\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1209,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/771\/revisions\/1209"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=771"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=771"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=771"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u201eChcia\u0142em powiedzie\u0107, \u017ce niestety czasami akcje nasze by\u0142y bardzo surowe. Trzeba mocno ukara\u0107, czasem trzeba i dla przyk\u0142adu, i dla zastraszenia. Ale innej rady nie by\u0142o. Albo walka, albo nic. Byli\u015bmy w warunkach bardzo trudnych, by\u0142o nas niewielu. Terror ze strony w\u0142adz sowieckich by\u0142 szalony. Znamy te rozprawy stalinowskie, wy\u0142\u0105cznie dla ludno\u015bci polskiej. Terror sowiecki by\u0142 g\u0142\u00f3wnie wobec tych rodzin, z kt\u00f3rych pochodzili akowcy. To by\u0142o straszne. Dzi\u0119ki naszej samoobronie to si\u0119 jako\u015b \u0142agodzi\u0142o. Tak, \u017ce jak kiedy\u015b pojecha\u0142em tam w roku 1980, po trzydziestu latach, zacz\u0105\u0142em rozmawia\u0107 o tym, co dzia\u0142o si\u0119 po naszym zlikwidowaniu [w 1949 r.]<\/span>, to nawet mnie, co znam tamte warunki – nie chcia\u0142o si\u0119 wierzy\u0107. Co oni wyprawiali [przedstawiciele w\u0142adz sowieckich]<\/span>. Dyrektor ko\u0142chozu by\u0142 panem \u017cycia i \u015bmierci. Je\u017celi jaka\u015b dziewczyna chcia\u0142a si\u0119 wydosta\u0107 poza ko\u0142choz, poza szko\u0142\u0119 podstawow\u0105, ju\u017c na dziesi\u0119ciolatk\u0119 do liceum, to oczywi\u015bcie bez jego zgody, bez jego wykorzystania, nie by\u0142o mowy. Rzeczy potworne si\u0119 dzia\u0142y, trudno nawet sobie wyobrazi\u0107, nawet mnie trudno by\u0142o to zrozumie\u0107, cho\u0107 przecie\u017c zna\u0142em tamte warunki. Ale dop\u00f3ki my\u015bmy byli [polska partyzantka]<\/span>, do roku 1949, to tam \u017cadnej w\u0142adzy nie by\u0142o. Je\u017celi przyjechali po co\u015b do wsi w ci\u0105gu dnia, to w dwa, trzy samochody wojska i zaraz pod wiecz\u00f3r ju\u017c uciekali. Bo wiedzieli, \u017ce mog\u0105 by\u0107 zaatakowani. Oni do czterdziestego dziewi\u0105tego roku nie mieli w\u0142adzy w terenie, na wsi.\u201d
\n<\/span>![\"\"](\"resources\/Olech11.jpg\")
\nZygmunt Olechnowicz „Zygma”, „Grom”, adiutant ppor. Anatola Radziwonika „Olecha”, 1948 r.<\/span>
<\/span>
\nNie jeste\u015bmy dzi\u015b w stanie zweryfikowa\u0107 i przedstawi\u0107 wszystkich akcji przeprowadzonych przez oddzia\u0142y podlegaj\u0105ce \u201eOlechowi\u201d. Podane poni\u017cej akcje to jedynie przyk\u0142ady dzia\u0142a\u0144 zbrojnych partyzantki Obwodu 49\/67.
\nW styczniu 1946 r. ppor. \u201eCygan\u201d przeprowadzi\u0142 przed posterunkiem milicji w Wasiliszkach udany zamach na funkcjonariusza NKWD Filinowicza.
\nZim\u0105 1946\/1947 ubezpieczenie kwateruj\u0105cych w okolicach Wawi\u00f3rki grup \u201ePetera\u201d i \u201eIreny\u201d uj\u0119\u0142o i zlikwidowa\u0142o funkcjonariusza NKWD.
\nW dniu 23.01.1947 r. zlikwidowano kierownika wydzia\u0142u wojskowego KP(b)B rejonu wasiliskiego – Greckiego, a 12.02.1947 r. patrol oddzia\u0142u \u201eOlecha” zastrzeli\u0142 w Iszczo\u0142nianach 9 os\u00f3b oskar\u017conych o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z w\u0142adzami sowieckimi.
\n15.04.1947 r. w Brzozowcach oddzia\u0142 \u201eOlecha\u201d zlikwidowa\u0142 2 funkcjonariuszy MGB BSRR, a w maju tego roku w Piaskowcach sowieckiego wsp\u00f3\u0142pracownika Jasiukajtisa.
\nW dniu 17.05.1947 r. oddzia\u0142 \u201eOlecha\u201d, kwateruj\u0105cy w Starodworcach, zosta\u0142 zaatakowany przez grup\u0119 operacyjn\u0105 NKWD. Partyzanci zdo\u0142ali przebi\u0107 si\u0119, jednak w czasie odwrotu zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny w obie nogi sier\u017c. Klikowicz \u201eIrena\u201d. Nie mog\u0105c wycofa\u0107 si\u0119 wraz z oddzia\u0142em, pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo.<\/p>\n
\n07.09.1948 r. grupa \u201ePetera\u201d zlikwidowa\u0142a nowo utworzony ko\u0142choz im. Woroszy\u0142owa (gm. Nowy Dw\u00f3r). Wykonano wyroki \u015bmierci na szczeg\u00f3lnie szkodliwych aktywistach sowieckich – delegacie sielsowietu z Nowego Dworu Chomiczu, priedsiedatielu ko\u0142chozu Bu\u0144ce i znienawidzonej przez ludno\u015b\u0107 nauczycielce Purwinej.
\n21.09.1948 r. grupa \u201eCygana\u201d zlikwidowa\u0142a we wsi Krzywosi\u00f3\u0142ki (Kudzierki) 10 os\u00f3b oskar\u017conych o donosicielstwo, a grupa \u201eMa\u0142ego Ziuka\u201d 2 sowieckich informator\u00f3w w Starodworcach.
\n27.09.1948 r. zastrzelono sowieckiego informatora w Serafinach (rej. Lida).<\/p>\n
\nNoc\u0105 10\/11 listopada 1948 r. grupa \u201eCygana\u201d spali\u0142a wielki wzorcowy ko\u0142choz im. Stalina w Ku\u0142baczynie, niszcz\u0105c budynki, obory z inwentarzem i sterty ze zbiorami. Rozbito pi\u0119tnastoosobowy posterunek wojskowy ochraniaj\u0105cy obiekt. Akcj\u0119 przygotowa\u0142 \u201eMa\u0142y Ziuk\u201d.
\n15.12.1948 r. w Papierni (rej. Lida) zlikwidowano oficera NKWD Iwana Strelnikowa, a 14.02.1949 r. oficera NKWD Iwana N. Noskowa (brak miejsca akcji).
\n20.01.1949 r. patrol \u201eMa\u0142ego Ziuka\u201d zniszczy\u0142 mleczarni\u0119 kontyngentow\u0105 pod Ostryn\u0105 i zlikwidowa\u0142 funkcjonariusza administracji \u017ale odnosz\u0105cego si\u0119 do ludno\u015bci.
\nBrak jest daty akcji wykonanej w 1948 r., polegaj\u0105cej na uj\u0119ciu 2 urz\u0119dnik\u00f3w sowieckich okre\u015blanych przez ludno\u015b\u0107 jako \u201einstruktorzy przys\u0142ani z Moskwy\u201d<\/span>, odznaczaj\u0105cych si\u0119 wybitnie bezlitosnym
\nstosunkiem do ch\u0142op\u00f3w. Powieszono ich na s\u0142upach telegraficznych przy drodze wiod\u0105cej do Szczuczyna – na postrach dla innych nadgorliwych pracownik\u00f3w aparatu sowieckiego. Nie znane s\u0105 te\u017c daty akcji na ko\u0142chozy w Ho\u0142dowie, Gudach i Wielkim Siole (w tej ostatniej uprowadzono i zlikwidowano informatora NKWD, by\u0142ego oficera Armii Czerwonej, a obecnie pracownika ko\u0142chozu Wasi\u0119 Chrabina).
\n![\"\"](\"resources\/Olech03a.jpg\")
\nGrupa partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u ppor. A. Radziwonika „Olecha” (stoi z ty\u0142u). Zima 1948 r.<\/span><\/span><\/p>\n
\n\u201eDokudowska rada wiejska i wiejski aktyw o\u015bwiadczaj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce. D\u0142ugo si\u0119 utrzyma\u0107 my nie zdo\u0142amy w zwi\u0105zku z tym prosimy, by w\u0142adza przysz\u0142a nam z pomoc\u0105, je\u017celi w Dokudowie nie b\u0119dzie stacjonowa\u0142 50-, 60-osobowy oddzia\u0142 to \u017cadnej pracy u nas nie b\u0119dzie\u201d – pisa\u0142 w sierpniu 1944 r. w dramatycznym apelu do przewodnicz\u0105cego lidskiego rejonowego Komitetu Wykonawczego \u201epredsiedatiel\u201d dokudowskiej rady wiejskiej Bujnicki.
\nZa\u015b przewodnicz\u0105cy rejonowego komitetu partii Kuzniecow w li\u015bcie do samego J\u00f3zefa Stalina tak we wrze\u015bniu 1945 r. opisywa\u0142 sytuacj\u0119 w Juraciszkach:
\n\u201eNa kierownicze stanowiska nikt nie idzie pracowa\u0107 […] Brakuje nam 29 etatowych pracownik\u00f3w […] Od pocz\u0105tku utworzenia rejonu bandyci zabili oko\u0142o 70 dzia\u0142aczy partyjnych i ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy pomagaj\u0105 radom wiejskim… J\u00f3zefie Wissarionowiczu! Prosz\u0119 Was, podpowiedzcie jak najszybciej zwalczy\u0107 bandytyzm\u201d.<\/span><\/p>\n
\nJeszcze w lutym 1948 r. kierownik Iszczo\u0142ninskiej Fabryki Ceglanej Parchomenkow w li\u015bcie do sekretarza \u017bo\u0142udzkiego Rejonowego Komitetu WKP(b) Szurmana opisuj\u0105c sytuacj\u0119 aktywu komunistycznego, stwierdza\u0142: \u201eSpo\u015br\u00f3d naszych pracownik\u00f3w major Pogulajew zorganizowa\u0142 oddzia\u0142 wsparcia. Dowiedzia\u0142a si\u0119 o tym ca\u0142a wie\u015b i ch\u0142opcy z oddzia\u0142u boj\u0105 si\u0119 w domu nocowa\u0107, bo wie o tym tak\u017ce banda, kt\u00f3ra w ka\u017cdej chwili mo\u017ce przyj\u015b\u0107 i wszystkich rozwali\u0107. Ci ch\u0142opcy chc\u0105 teraz wyjecha\u0107. Prosz\u0119 nam pom\u00f3c, bo inaczej wszyscy, ca\u0142y nar\u00f3d poucieka. Wszyscy si\u0119 boj\u0105. Jak jest dzie\u0144, to jeszcze nic. A w nocy, gdy s\u0142o\u0144ce zachodzi, to wszyscy siedz\u0105 jakby byli w osaczonej twierdzy \u2013 drzwi zamkni\u0119te i patrz\u0105, czy jest jaki\u015b ruch na ulicy. Jak co\u015b podejrzanego si\u0119 dzieje, to od razu wszyscy uciekaj\u0105, gdzie kto mo\u017ce\u201d.<\/span><\/p>\n
\nJednak sowieckie si\u0142y bezpiecze\u0144stwa ci\u0105gle zaciekle tropi\u0142y Komendanta. Kilkakrotnie raportowano nawet, zupe\u0142nie b\u0142\u0119dnie, o jego \u015bmierci. Jeszcze 9 kwietnia 1944 roku po likwidacji przez NKWD jednej z plac\u00f3wek AK na terenie gminy Ejszyszki, w raporcie po operacji stwierdzano, \u017ce w\u015br\u00f3d zabitych jest komendant obwodu \u201eOlech\u201d. Podobnie by\u0142o 11 listopada 1945 r., gdy wyrwa\u0142 si\u0119 z \u201ekot\u0142a\u201d ob\u0142awy 34. pu\u0142ku NKWD, kt\u00f3ra osaczy\u0142a go w chutorze Dajnowszczyzna (rejon Lida). Grupa operacyjna NKWD z Lidy, niew\u0105tpliwie w wyniku pracy agentury, okr\u0105\u017cy\u0142a chutor, gdzie, w gospodarstwie cz\u0142onka AK Antoniego Merlaka, przebywa\u0142 \u201eOlech\u201d wraz ze swym patrolem dyspozycyjnym. Podczas walki, jaka si\u0119 w\u00f3wczas wywi\u0105za\u0142a, poleg\u0142o 2 partyzant\u00f3w, w tym adiutant \u201eOlecha\u201d – Leon Doroch \u201eTwardowski\u201d, za\u015b 2 zosta\u0142o uj\u0119tych. Grupa operacyjna zdoby\u0142a 1 rkm, 2 pm, 2 pistolety, a przede wszystkim korespondencj\u0119 i dokumenty organizacyjne (m.in. druki i piecz\u0119cie urz\u0119d\u00f3w sowieckich). Mimo dramatycznej sytuacji i mia\u017cd\u017c\u0105cej przewagi bolszewik\u00f3w \u201eOlech\u201d przebi\u0142 si\u0119 w brawurowym kontrataku. Nawet w wydanej w 2002 r. ksi\u0105\u017cce \u201eMilicja Grodzie\u0144szczyzny. 85-leciu bia\u0142oruskiej milicji si\u0119 po\u015bwi\u0119ca\u201d pisano:
\n\u201eZ pomoc\u0105 dzia\u0142a\u0144 operacyjnych ustalono, \u017ce 8 listopada 1945 r. uczestnicy bandy AK, kt\u00f3rzy byli podporz\u0105dkowani Olechowi i Nied\u017awiedziowi, na podrobionych dokumentach – jako repatrianci – pr\u00f3buj\u0105 wyjecha\u0107 do Polski. Dla ich aresztowania na stacj\u0119 Mosty skierowana zosta\u0142a grupa w ubraniach cywilnych. Zatrzymano 10 bandyt\u00f3w. W trakcie przes\u0142ucha\u0144 ustalono, \u017ce dow\u00f3dca Olech ze swoj\u0105 ochron\u0105 znajduje si\u0119 w rejonie chutoru Dajnowszczyzna (rejon lidzki). W celu aresztowania Olecha 11 listopada przeprowadzono wojskow\u0105 operacj\u0119 przy udziale 34 Pu\u0142ku Wojsk Wewn\u0119trznych. W trakcie akcji 2 bandyt\u00f3w zabito, 2 wzi\u0119to do niewoli. Olech zd\u0105\u017cy\u0142 uciec, ale w trakcie po\u015bcigu zosta\u0142 dwukrotnie ranny w nog\u0119 i nast\u0119pnie zmar\u0142 z powodu odniesionych ran.\u201d<\/span><\/p>\n
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/span><\/p>\n