{"id":766,"date":"2008-01-22T18:09:20","date_gmt":"2008-01-22T17:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2008\/01\/22\/nieulowimyj-8222olech8221-czesc-1\/"},"modified":"2019-03-28T12:04:37","modified_gmt":"2019-03-28T11:04:37","slug":"nieulowimyj-8222olech8221-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=766","title":{"rendered":"Nieu\u0142owimyj „Olech” – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

\"\"
\nPpor. Anatol Radziwonik ps. „Olech” i Obw\u00f3d nr 49\/67 (Szczuczyn-Lida)<\/span><\/span><\/p>\n

\n
– No! czemu milczysz? – zawo\u0142a\u0142 podniesionym g\u0142osem Radziwi\u0142\u0142 – czyni\u0119 ci\u0119 na moim miejscu hetmanem wielkim i wojewod\u0105 wile\u0144skim, a ty nie gi\u0144, bo to nie sztuka, ale ratuj kraj: bro\u0144 wojew\u00f3dztw zaj\u0119tych, pom\u015bcij popio\u0142y Wilna, bro\u0144 \u017bmudzi przeciw szwedzkiemu naj\u015bciu, ba! Bro\u0144 ca\u0142ej Rzeczypospolitej, wy\u017ce\u0144 z granic wszystkich nieprzyjaci\u00f3\u0142!…
\nPorwij si\u0119 samotrze\u0107 na tysi\u0105ce i nie gi\u0144!… i nie gi\u0144, bo ci nie wolno, ale ratuj kraj!<\/span>
<\/span>– Nie jestem hetmanem i wojewod\u0105 wile\u0144skim – odpar\u0142 Kmicic – i co do mnie nie nale\u017cy, to nie moja g\u0142owa… Ale je\u015bli chodzi o to, by si\u0119 porwa\u0107 samotrze\u0107 na tysi\u0105ce, to si\u0119 porw\u0119!<\/span>
\n<\/span>H. Sienkiewicz, \u201ePotop\u201d<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/blockquote>\n

Oddzia\u0142 ppor. Anatola Radziwonika ps. \u201eOlech\u201d by\u0142 najwi\u0119kszym, najsilniejszym i jednym z najd\u0142u\u017cej walcz\u0105cych antysowieckich oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej. By\u0142 postrachem komunistycznych funkcjonariuszy. W latach 1944\u20131949 faktycznie uniemo\u017cliwia\u0142 przeprowadzenie kolektywizacji wsi w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci Grodzie\u0144szczyzny.<\/span>
\n\"\"
\nPpor. Anatol Radziwonik \u201eOlech\u201d, <\/span>\u201eMruk\u201d, \u201eOjciec\u201d, \u201eStary\u201d,<\/span><\/span> oficer VII batalionu 77 pp AK, komendant po\u0142\u0105czonych poakowskich obwod\u00f3w Szczuczyn i Lida, walczy\u0142 z re\u017cimem komunistycznym do 12 maja 1949 r., kiedy to poleg\u0142 przebijaj\u0105c si\u0119 przez trzy kordony ob\u0142awy NKWD.<\/span>
<\/span>
\n– By\u0142o tak, \u017ce w dzie\u0144 rz\u0105dzili bolszewicy, a w nocy partyzanci <\/span>\u2013 wspominaj\u0105 t\u0119 odleg\u0142\u0105 ju\u017c histori\u0119 mieszka\u0144cy teren\u00f3w \u201eska\u017conych bandytyzmem\u201d – jak to okre\u015bla\u0142y w\u0142adze. \u201eNic dla siebie, wszystko dla Ojczyzny\u201d<\/span> \u2013 takie by\u0142o z kolei has\u0142o partyzant\u00f3w. Zbrojny op\u00f3r przeciw Sowietom na terenie obecnej Grodzie\u0144szczyzny trwa\u0142 co najmniej do po\u0142owy lat 50-tych. Propaganda od pocz\u0105tku robi\u0142a wszystko, by upodli\u0107 wizerunek antykomunistycznego podziemia. Sowiecka, a p\u00f3\u017aniej bia\u0142oruska historiografia nazywa dzia\u0142ania na Grodzie\u0144szczy\u017anie \u201ewalk\u0105 z bandytyzmem\u201d. W zderzeniu z pot\u0119\u017cn\u0105 machin\u0105 NKWD antykomunistyczne podziemie nie mia\u0142o szans na przetrwanie, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o zwyci\u0119stwie. Jednak nie zwa\u017caj\u0105c na to, tysi\u0105ce ludzi z broni\u0105 w r\u0119ku przeciwstawia\u0142o si\u0119 w\u0142adzy, a dziesi\u0105tki tysi\u0119cy wspiera\u0142o ich. Historia tej osamotnionej, desperackiej i beznadziejnej walki po dzie\u0144 dzisiejszy nie zosta\u0142a opisana. Wielki \u015bwiat, a nawet Polska, oddzielona szczeln\u0105 granic\u0105, o tym rozpaczliwym oporze ostatnich polskich partyzant\u00f3w niewiele wiedzia\u0142y. Obro\u0144cy Kres\u00f3w nie mieli \u017cadnej \u0142\u0105czno\u015bci z centrami polskiego podziemnego oporu w Kraju. Mieli za to szerokie poparcie ludno\u015bci, kt\u00f3ra widzia\u0142a w nich obro\u0144c\u00f3w przed prze\u015bladowaniami w\u0142adz komunistycznych.
\nArchiwa KGB i MSW, zawieraj\u0105ce informacje o powojennych walkach z antyradzieck\u0105 partyzantk\u0105, do dzi\u015b pozostaj\u0105 zamkni\u0119te. Tylko historycy, kt\u00f3rym te resorty na to pozwol\u0105, mog\u0105 zajrze\u0107 do ma\u0142ej cz\u0119\u015bci dokument\u00f3w dotycz\u0105cych tego dra\u017cliwego tematu. Na Grodzie\u0144szczyznie jest on podw\u00f3jnie nieprzyjemny dla w\u0142adz. Chodzi przecie\u017c o polskie oddzia\u0142y partyzanckie z akowskim rodowodem, kt\u00f3re nie do\u015b\u0107, \u017ce walczy\u0142y przeciwko w\u0142adzy radzieckiej, to jeszcze walczy\u0142y o polsko\u015b\u0107 tych teren\u00f3w.<\/p>\n

W ci\u0105gu ostatnich kilkunastu lat nasza wiedza o \u201e\u017co\u0142nierzach wykl\u0119tych\u201d, uczestnikach polskiego zbrojnego oporu stawianego re\u017cimowi komunistycznemu, ogromnie si\u0119 powi\u0119kszy\u0142a. Powsta\u0142o wiele warto\u015bciowych publikacji, przywracaj\u0105cych prawd\u0119 o tych dzielnych ludziach, kt\u00f3rzy oddali \u017cycie za niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski i wolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka w warunkach faktycznej nowej okupacji sowieckiej. Jednak szersze upowszechnienie wiedzy na ten temat mo\u017cemy odnotowa\u0107 tylko w odniesieniu do powojennego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego na terenach le\u017c\u0105cych w poja\u0142ta\u0144skich granicach obecnej Polski. W rzeczywisto\u015bci walka ta trwa\u0142a tak\u017ce na wsch\u00f3d od ja\u0142ta\u0144skiego kordonu. W zorganizowany spos\u00f3b prowadzi\u0142y j\u0105 okr\u0119gi AK Wilno i Nowogr\u00f3dek oraz obwody Grodno i Wo\u0142kowysk (do drugiej po\u0142owy 1945 r.), p\u00f3\u017aniej za\u015b Samoobrona Grodzie\u0144ska i Wo\u0142kowyska (1946 – 1948). Najd\u0142u\u017cej, bo a\u017c do 1949 r., wytrwa\u0142 poakowski obw\u00f3d Szczuczyn \u2013 Lida (nr 49\/67), a na Polesiu konspiracyjny Zwi\u0105zek Obro\u0144c\u00f3w Wolno\u015bci, tak\u017ce nawi\u0105zuj\u0105cy do tradycji Armii Krajowej. Jednym z najwybitniejszych organizator\u00f3w tej strace\u0144czej walki z systemem komunistycznym by\u0142 w\u0142a\u015bnie porucznik Anatol Radziwonik \u201eOlech\u201d, \u201eMruk\u201d, \u201eStary\u201d, \u201eOjciec\u201d. Starzy mieszka\u0144cy grodzie\u0144skich i nowogr\u00f3dzkich wiosek pami\u0119taj\u0105 go dobrze i do dzi\u015b wspominaj\u0105, a jego posta\u0107 przewija si\u0119 w bia\u0142oruskiej literaturze historycznej (jeden z publicyst\u00f3w nazwa\u0142 go \u201enieuchwytnym \u00bbOlechem\u00ab\u201d – [nieu\u0142owimyj \u201eOlech\u201d<\/span>]). Dzi\u015b, gdy filmowcy rosyjscy i bia\u0142oruscy nakr\u0119cili k\u0142amliwy film o dzielnych funkcjonariuszach \u201eSmierszu\u201d i NKWD zwalczaj\u0105cych \u201ebandyt\u00f3w z AK\u201d<\/a><\/span>, gn\u0119bi\u0105cych po wojnie ludno\u015b\u0107 \u201eZachodniej Bia\u0142orusi\u201d, warto przypomnie\u0107 w\u0142a\u015bnie posta\u0107 komendanta \u201eOlecha\u201d. Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry po \u201ewyzwoleniu\u201d Kres\u00f3w stan\u0105\u0142 na czele antykomunistycznego ruchu oporu, kieruj\u0105c walk\u0105 prowadzon\u0105 przez poakowski obw\u00f3d Szczuczyn-Lida.<\/p>\n

Podporucznik \u201eOlech\u201d jest w dzisiejszej Polsce postaci\u0105 niemal nieznan\u0105, a na Bia\u0142orusi zsowietyzowane, pozbawione w\u0142asnej historii i to\u017csamo\u015bci narodowej spo\u0142ecze\u0144stwo uwa\u017ca go za zuchwa\u0142ego wata\u017ck\u0119, herszta reakcyjnych zbir\u00f3w, za\u015blepionego nienawi\u015bci\u0105 do w\u0142adzy sowieckiej. Czarna legenda, stworzona jeszcze w latach czterdziestych przez sowiecki aparat propagandowy, wci\u0105\u017c daje o sobie zna\u0107. W \u015bwietle obiektywnych bada\u0144 \u201eza\u015blepiony nienawi\u015bci\u0105 polski nacjonalista\u201d okazuje si\u0119 nieoczekiwanie nauczycielem j\u0119zyka polskiego i bia\u0142oruskiego, harcerzem i bohaterskim \u017co\u0142nierzem Armii Krajowej \u2013 w dodatku wiary prawos\u0142awnej. \u201eKu\u0142acki przyw\u00f3dca\u201d przeistacza si\u0119 w biedaka, kt\u00f3remu tylko \u017cmudna i ofiarna praca rodzic\u00f3w, a tak\u017ce wyrozumia\u0142o\u015b\u0107 polskich urz\u0119dnik\u00f3w pozwoli\u0142y otrzyma\u0107 wykszta\u0142cenie.<\/p>\n

M\u0142odo\u015b\u0107<\/span><\/span><\/p>\n

O przedwojennym \u017cyciu Anatola Radziwonika niewiele wiadomo. Urodzi\u0142 si\u0119 20 lutego 1916 r. w Bra\u0144sku w Rosji, gdzie rok wcze\u015bniej jego rodzina zosta\u0142a ewakuowana przez w\u0142adze rosyjskie, uchodz\u0105ce przed nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 armi\u0105 niemieck\u0105. Jego ojciec, Konstanty Radziwonik, pochodzi\u0142 z Wo\u0142kowyska i tam te\u017c pracowa\u0142 jako kolejarz. Matka – Nadzieja z domu Makowiecka \u2013 pochodzi\u0142a z prawos\u0142awnej rodziny zamieszka\u0142ej we wsi Piekary. Radziwonikowie powr\u00f3cili do Wo\u0142kowyska zaraz po zako\u0144czeniu wojny polsko-sowieckiej. Cho\u0107 sami byli lud\u017ami prostymi, starali si\u0119 zadba\u0107 o wykszta\u0142cenie dzieci. Anatol kontynuowa\u0142 nauk\u0119 w Pa\u0144stw
\nowym M\u0119skim Seminarium Nauczycielskim w S\u0142onimiu. Warto wspomnie\u0107, \u017ce w jego klasie seminaryjnej mo\u017cemy napotka\u0107 m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy podobnie jak on za kilka lat stan\u0105 si\u0119 organizatorami i \u017co\u0142nierzami Armii Krajowej (jednym z nich by\u0142 J\u00f3zef Pyszko \u201eSok\u00f3\u0142\u201d, wybitny organizator AK w powiecie grodzie\u0144skim). Po otrzymaniu dyplomu uko\u0144czenia seminarium Anatol Radziwonik podj\u0105\u0142 prac\u0119 jako nauczyciel w wiejskiej szkole w Iszczo\u0142nianach ko\u0142o Szczuczyna (nowogr\u00f3dzkiego). Jego uczniowie zapami\u0119tali go jako dobrego, pe\u0142nego zapa\u0142u pedagoga, a tak\u017ce organizatora harcerstwa.
\nLatem 1938 r. zosta\u0142 powo\u0142any do Wojska Polskiego. Uko\u0144czy\u0142 w\u00f3wczas szko\u0142\u0119 podchor\u0105\u017cych piechoty w Jaros\u0142awiu. Po zwolnieniu z wojska powr\u00f3ci\u0142 do Iszczo\u0142nian, gdzie zasta\u0142a go wojna.<\/p>\n

Wojna<\/span><\/span><\/p>\n

Nie wiadomo, czy Anatol Radziwonik uczestniczy\u0142 w wojnie obronnej 1939 r. W ka\u017cdym razie zatai\u0142 ten fakt w \u017cyciorysie pisanym dla sowieckiego urz\u0119du administracji terenowej (Wydzia\u0142u Edukacji \u017bo\u0142udzkiego Rejonowego Komitetu Wykonawczego). By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu uda\u0142o mu si\u0119 przetrwa\u0107 okres wyw\u00f3zek i represji w latach pierwszej okupacji sowieckiej 1939\u20131941. Dok\u0142adnie nie wiadomo, kiedy Anatol Radziwonik przyst\u0105pi\u0142 do polskiej konspiracji niepodleg\u0142o\u015bciowej, czy by\u0142o to \u201eza pierwszych Sowiet\u00f3w\u201d, czy ju\u017c po wkroczeniu Niemc\u00f3w. W ka\u017cdym razie w 1943 r. dowodzi\u0142 jedn\u0105 z plac\u00f3wek konspiracyjnych w Obwodzie AK Szczuczyn kryptonim \u201e\u0141\u0105ka\u201d. Ju\u017c w\u00f3wczas uczestniczy\u0142 w akcjach zbrojnych. Podczas s\u0142u\u017cby w AK zosta\u0142 awansowany do stopnia oficerskiego (podporucznika). Zim\u0105 1944 r. przeszed\u0142 z konspiracji do oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich. Obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo trzeciego plutonu w 2. kompanii VII batalionu 77. pp AK, dowodzonego kolejno przez ppor. Bojomira Tworzya\u0144skiego \u201eOstoj\u0119\u201d i legendarnego por. cc Jana Piwnika \u201ePonurego\u201d.<\/a>
\n\"\"
\nPpor. cc Jan Piwnik ps. „Ponury”, „Donat”, legendarny dow\u00f3dca zgrupowania partyzanckiego AK na Kielecczy\u017anie, a nast\u0119pnie 2. kompanii VII batalionu 77. pp AK na Nowogr\u00f3dczy\u017anie. Zgin\u0105\u0142 podczas operacji likwidacji niemieckiego garnizonu w Jew\u0142aszach, w dniu 16 czerwca 1944 r.<\/span><\/span><\/p>\n

Uczestniczy\u0142 w walkach z niemieckimi si\u0142ami okupacyjnymi. 15 kwietnia 1944 r. patrol wydzielony z jego plutonu rozbroi\u0142 posterunek \u017candarmerii i policji bia\u0142oruskiej w Mo\u017cejkowie Ma\u0142ym (zdobyto 1 rkm, 3 pm, 20 kb i kilka skrzynek z amunicj\u0105). W tym samym miesi\u0105cu ppor. \u201eOlech\u201d rozbi\u0142 niemieck\u0105 za\u0142og\u0119 w maj\u0105tku Mo\u017cejk\u00f3w Wielki (zdoby\u0142 2 rkm, 2 MP, 10 kb, amunicj\u0119, granaty i zapasy zaopatrzenia). W maju 1944 r. pluton \u201eOlecha\u201d w zasadzce ko\u0142o wsi Kowczyki rozbi\u0142 oddzia\u0142 niemiecki (spalono ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119, zabito 4 Niemc\u00f3w i wzi\u0119to je\u0144c\u00f3w), a w zasadzce na trakcie pod Mo\u017cejkowem Wielkim \u2013 kolejn\u0105 grup\u0119 przeciwnika (zabito 5 Niemc\u00f3w, zdobyto bro\u0144). Uczestniczy\u0142 w zwyci\u0119skiej operacji likwidacji niemieckiego garnizonu w Jew\u0142aszach w dniu 16 czerwca 1944 r., podczas kt\u00f3rej poleg\u0142 por. Jan Piwnik \u201ePonury\u201d. W lipcu 1944 r. batalion partyzancki, w kt\u00f3rym s\u0142u\u017cy\u0142 ppor. \u201eOlech\u201d, pomaszerowa\u0142 na p\u00f3\u0142noc, by wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w operacji \u201eOstra Brama\u201d. Nie zdo\u0142a\u0142 jednak dotrze\u0107 na czas pod Wilno i dzi\u0119ki temu unikn\u0105\u0142 rozbrojenia przez wojska sowieckie. Ppor. \u201eOlech\u201d, wymykaj\u0105c si\u0119 bolszewikom, powr\u00f3ci\u0142 w swe ojczyste strony w powiecie szczuczy\u0144skim. Przyj\u015bcie Armii Czerwonej nie przynios\u0142o Polakom wolno\u015bci. NKWD rozpocz\u0119\u0142o prawdziwe polowanie na polskich partyzant\u00f3w oraz represje wobec polskiej ludno\u015bci. W takich warunkach \u017co\u0142nierze Armii Krajowej kontynuowali walk\u0119 z nowym okupantem.<\/p>\n

Nieu\u0142owimyj \u201eOlech\u201d – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/span><\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\"\"\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[29],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=766"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1233,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766\/revisions\/1233"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=766"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=766"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=766"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}