{"id":76,"date":"2017-04-05T08:12:59","date_gmt":"2017-04-05T06:12:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2017\/04\/05\/kapitan-romuald-rajs-bury-dyskusji-o-wojnie-partyzanckiej-ciag-dalszy\/"},"modified":"2019-03-25T21:41:14","modified_gmt":"2019-03-25T20:41:14","slug":"kapitan-romuald-rajs-bury-dyskusji-o-wojnie-partyzanckiej-ciag-dalszy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=76","title":{"rendered":"Kapitan Romuald Rajs „Bury” – dyskusji o wojnie partyzanckiej ci\u0105g dalszy"},"content":{"rendered":"
Dr Kazimierz Krajewski, Grzegorz W\u0105sowski<\/b><\/p>\n

Kapitan Romuald Rajs „Bury” – dyskusji o wojnie partyzanckiej ci\u0105g dalszy.<\/i><\/b><\/span><\/u><\/p>\n

\"\"
\nRomuald Rajs „Bury”, dow\u00f3dca 1 Kompanii Szturmowej 3 Brygady Wile\u0144skiej AK wychodzi z oddzia\u0142em z ko\u015bcio\u0142a. Turgiele, Wielkanoc 1944 r.<\/i><\/span><\/p>\n

Jako autorzy tekstu \u201eBury\u201d a Bia\u0142orusini – fakty i mity<\/i> (dost\u0119pnego aktualnie w Internecie na stronie: podziemiezbrojne.blox.pl)<\/a>, stanowi\u0105cego pr\u00f3b\u0119 rekonstrukcji dzia\u0142a\u0144 dowodzonej przez kpt. Romualda Rajsa \u201eBurego\u201d 3 Brygady Wile\u0144skiej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (dalej: 3 Brygada NZW) z prze\u0142omu stycznia i lutego 1946 r., w kt\u00f3rych\u00a0 \u015bmier\u0107 ponios\u0142o kilkudziesi\u0119ciu obywateli polskich narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej, z\u00a0 zainteresowaniem \u015bledzili\u015bmy wymian\u0119 korespondencji pomi\u0119dzy Arkadiuszem Rajsem<\/a>, wnukiem kpt. \u201eBurego\u201d, a red. Piotrem Zychowiczem<\/a>. <\/b><\/p>\n

Na list otwarty Arkadiusza Rajsa, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 na portalu niezale\u017cna.pl<\/a>, red. Zychowicz zareagowa\u0142 odpowiedzi\u0105 w formie listu zamieszczonego na portalu dorzeczy.pl<\/a>. W swym tek\u015bcie red. Zychowicz uzna\u0142 nasz artyku\u0142 za rodzaj mowy obro\u0144czej kpt. \u201eBurego\u201d, niebywale \u017cyczliwy wobec \u201eBurego\u201d<\/i>, w kt\u00f3rym wszystkie poddane w nim analizie wydarzenia zinterpretowali\u015bmy, jego zdaniem, na korzy\u015b\u0107 tego partyzanckiego dow\u00f3dcy, robi\u0105c wszystko co w naszej mocy \u017ceby przedstawi\u0107 go w jak najkorzystniejszym \u015bwietle.
\nW rzeczywisto\u015bci jednak istot\u0105 naszego tekstu by\u0142o przedstawienie zasadniczych dla sprawy fakt\u00f3w i w\u0142a\u015bciwa, naszym zdaniem, ich interpretacja. Red. Zychowicz, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na tradycj\u0119 rodzinn\u0105, zadeklarowa\u0142 umi\u0142owanie do or\u0119\u017ca polskiego. W jego li\u015bcie czytamy dalej:<\/p>\n

Wpojono mi przy tym jedn\u0105 \u017celazn\u0105 i nie podlegaj\u0105c\u0105 \u017cadnej dyskusji zasad\u0119. Zasad\u0119, od kt\u00f3rej nie mo\u017ce by\u0107 nawet najmniejszego odst\u0119pstwa. Zasada ta brzmi: wojn\u0119 prowadzi si\u0119 przeciwko doros\u0142ym, uzbrojonym m\u0119\u017cczyznom. A nie przeciwko je\u0144com wojennym, kobietom i dzieciom. <\/i>[…]. Jak Pan doskonale wie, kapitan Romuald Rajs \u201eBury\u201d \u2013 przy ca\u0142ych swoich olbrzymich zas\u0142ugach dla sprawy polskiej \u2013 niestety nie zawsze trzyma\u0142 si\u0119 tej zasady.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

To, rzecz jasna, bardzo s\u0142uszna i pi\u0119kna zasada, kt\u00f3ra jednak w XX wieku tyle si\u0119 mia\u0142a do rzeczywisto\u015bci, ile historyjki z opowiada\u0144 Antoniego Gawi\u0144skiego do prawdziwej wojny. Trafnie zjawisko to \u2013 rozd\u017awi\u0119ku mi\u0119dzy wyobra\u017ceniami o wojnie a jej prawdziwym obliczem –\u00a0 odda\u0142 mistrz red. Zychowicza, J\u00f3zef Mackiewicz. W jednym ze swych tekst\u00f3w publicystycznych napisa\u0142:<\/p>\n

Z tym samym W\u0142adziem przeczytali\u015bmy chyba wszystkie powie\u015bci Walerego Przyborowskiego, w kt\u00f3rych stary wachmistrz, gdy si\u0119 rozsierdzi\u0142 na dobre, dopiero\u017c to kl\u0105\u0142: \u201eDo stu par tysi\u0119cy kartaczy!\u201d. I z W\u0142adziem z tej samej sz\u00f3stej, poszli\u015bmy do autentycznych u\u0142an\u00f3w, gdzie wachmistrz, nawet w doskona\u0142ym humorze, nie m\u00f3wi\u0142 inaczej ni\u017c: \u201eAch bracia, k\u2026. wasza ma\u0107!\u201d.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

Tak czy inaczej ho\u0142dowanie powy\u017cej zasadzie i piel\u0119gnowanie\u00a0 jej oczywi\u015bcie zas\u0142uguje na poklask. Jednak przywo\u0142ywanie tej zasady w kontek\u015bcie dzia\u0142a\u0144 partyzanckich wydaje si\u0119 by\u0107 \u015bwiadectwem niezrozumienia przez red. Zychowicza, jakie s\u0105 podstawowe cele i zadania oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych, a tak\u017ce jaki jest praktyczny wymiar prowadzonej przez nie walki (dalsze nasze wywody oczywi\u015bcie nie odnosz\u0105 si\u0119 do dzieci \u2013 podkr. KK i GW). Tak si\u0119 bowiem sk\u0142ada, \u017ce realiami partyzantki s\u0105 dzia\u0142ania skierowane nader cz\u0119sto przeciwko osobom nieuzbrojonym, czasami tak\u017ce kobietom, a nie tylko spektakularne wyst\u0105pienia zbrojne przeciwko okupantowi. Zadaniem oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych nie jest bowiem wygranie zmaga\u0144 wojennych, gdy\u017c oddzia\u0142y te nie maj\u0105 do tego wystarczaj\u0105cych si\u0142 ani \u015brodk\u00f3w. Natomiast w sytuacji, gdy w\u0142adza zostaje przej\u0119ta przez si\u0142y okupacyjne, a legalne czynniki pa\u0144stwowe schodz\u0105 do konspiracji lub pozostaj\u0105 poza granicami kraju, co skutkuje m.in. tym, \u017ce aparat przymusu – konieczny w ka\u017cdym normalnym pa\u0144stwie – przestaje s\u0142u\u017cy\u0107 ochronie praw jednostki i dobru wsp\u00f3lnemu, a staje si\u0119 w r\u0119kach okupanta narz\u0119dziem terroru, partyzantka pe\u0142ni donios\u0142\u0105 funkcj\u0119 stra\u017cnika regu\u0142 koniecznych dla ocalenia wi\u0119z\u00f3w wsp\u00f3lnotowych. Rola ta sprowadza si\u0119 do obrony i egzekwowania fundamentalnych norm post\u0119powania w relacjach mi\u0119dzyludzkich i podstawowej lojalno\u015bci cz\u0142onk\u00f3w okupowanej wsp\u00f3lnoty wobec prawowitych w\u0142adz. Realizacja tego niewdzi\u0119cznego, ale jak\u017ce wa\u017cnego w czasach zaniku normalnej pa\u0144stwowo\u015bci zadania sprowadza si\u0119 w praktyce do karania, w tym przede wszystkim likwidacji \u2013 najcz\u0119\u015bciej nieuzbrojonych – konfident\u00f3w i szkodliwych kolaborant\u00f3w, tak\u017ce je\u015bli s\u0105 nimi kobiety, oraz przest\u0119pc\u00f3w pospolitych stanowi\u0105cych zagro\u017cenie dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Podziemie antykomunistyczne dlatego cieszy\u0142o si\u0119 poparciem ludno\u015bci i mog\u0142o przez d\u0142ugie lata utrzyma\u0107 si\u0119 w terenie, bowiem funkcje te wykonywa\u0142o w spos\u00f3b efektywny.
\n\"\"
\n<\/b>Kpt. Romuald Rajs „Bury” – dow\u00f3dca 3 Wile\u0144skiej Brygady NZW.<\/span><\/span>
\n<\/b><\/i>
\nWarto podkre\u015bli\u0107, \u017ce z punktu widzenia podtrzymania morale ludno\u015bci akcje likwidacyjne wymierzone w konfident\u00f3w, kolaborant\u00f3w czy bandyt\u00f3w z danego terenu, by\u0142y dla spo\u0142eczno\u015bci lokalnej wa\u017cniejsze ni\u017c starcie partyzant\u00f3w z tak\u0105 czy inn\u0105 grup\u0105 operacyjn\u0105. Wie o tym doskonale ka\u017cdy, kto na powa\u017cnie zajmuje si\u0119 problematyk\u0105 zbrojnego podziemia antykomunistycznego i mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 prowadzenia powa\u017cnych rozm\u00f3w z partyzantami, cz\u0142onkami siatki terenowej czy wreszcie ze zwyk\u0142ymi mieszka\u0144cami teren\u00f3w obj\u0119tych aktywno\u015bci\u0105 podziemia, pami\u0119taj\u0105cymi czasy \u201ele\u015bnych\u201d. Wie r\u00f3wnie\u017c o tym, \u017ce w dobrze prowadzonych oddzia\u0142ach zadania te, bardzo nieprzyjemne dla ka\u017cdego cz\u0142owieka o normalnej uczuciowo\u015bci, wykonywali partyzanci starsi wiekiem, z najd\u0142u\u017cszym sta\u017cem, zahartowani w walce i o silnych osobowo\u015bciach. Ludzie, co kt\u00f3rych nie zachodzi\u0142o ryzyko, a w ka\u017cdym razie by\u0142o ono stosunkowo ma\u0142e, \u017ce ulegn\u0105 deprawacji.<\/p>\n

Nie jest te\u017c wiedz\u0105 tajemn\u0105 znawc\u00f3w przedmiotu, \u017ce tak jak repertuar kar, do kt\u00f3rych \u201ele\u015bni\u201d mogli si\u0119gn\u0105\u0107, podejmuj\u0105c dzia\u0142ania represyjne, by\u0142 stosunkowo sk\u0105py, tak status je\u0144ca w warunkach walki prowadzonej przez partyzantk\u0119 antykomunistyczn\u0105 po prostu nie istnia\u0142. Z prostego powodu \u2013 wi\u0119zieniami ani obozami jenieckimi partyzanci nie dysponowali. Dlatego w realiach walki prowadzonej przez \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych osoby najbardziej szkodliwe dla sprawy wolno\u015bci Polski, tj. funkcjonariusze NKWD i UB, politrucy, oficerowie KBW, konfidenci, milicjanci bior\u0105cy udzia\u0142 w walkach z podziemiem – je\u017celi dosta\u0142y si\u0119 w r\u0119ce \u201ele\u015bnych\u201d, z regu\u0142y musia\u0142y po\u017cegna\u0107 si\u0119 z \u017cyciem. Taka by\u0142a cena aktywnego opowiedzenia si\u0119 po stronie re\u017cimu komunistycznego, kt\u00f3ry by\u0142 najwi\u0119kszym i najgro\u017aniejszym zinstytucjonalizowanym wrogiem wolno\u015bci w ca\u0142ych dotychczasowych dziejach. Zazwyczaj zabijano te\u017c bandyt\u00f3w, rabusi\u00f3w i notorycznych z\u0142odziei (cho\u0107 tu kar\u0119 \u015bmi
\nerci zamieniano czasem na ch\u0142ost\u0119 lub nakaz wyjazdu z miejsca zamieszkania). Z kolei szeregowi \u017co\u0142nierze \u201eludowego\u201d wojska czy KBW, zwykli czerwonoarmi\u015bci czy milicjanci byli z regu\u0142y puszczani przez \u201ele\u015bnych\u201d wolno, najcz\u0119\u015bciej po stosownym pouczeniu. W\u0142a\u015bnie taka sytuacja mia\u0142a miejsce 28 kwietnia 1946 r. po walce pod wsi\u0105 Brzozowo – Antonie stoczonej przez 3 Brygad\u0119 NZW i 6 Brygad\u0119 Wile\u0144sk\u0105 AK z grup\u0105 operacyjn\u0105 UB-MO-KBW przeprowadzaj\u0105c\u0105 aresztowania w terenie. Po rozbiciu si\u0142 komunistycznych przez partyzant\u00f3w, zgodnie z decyzj\u0105\u00a0 \u201eBurego\u201d oddzielono wzi\u0119tych do niewoli funkcjonariuszy UB i milicjant\u00f3w od \u017co\u0142nierzy KBW. Tych ostatnich na rozkaz \u201eBurego\u201d rozbrojono, rozmundurowano i po pouczeniu puszczono wolno, za\u015b tych pierwszych, a by\u0142o ich kilkunastu, rozstrzelano.
\n\"\"
\nWzi\u0119ci do niewoli cz\u0142onkowie grupy operacyjnej MO, KBW i UB, rozbitej przez 3 Brygad\u0119 Wile\u0144sk\u0105 NZW kpt. Romualda Rajsa „Burego”<\/a> i 6 Brygad\u0119 Wile\u0144sk\u0105 AK ppor. Lucjana Minkiewicza „Wiktora”<\/a>, 28 kwietnia 1946 r. w rejonie wsi Brzozowo-Antonie na Podlasiu.<\/i><\/span><\/p>\n

<\/i><\/i>Red. Zychowicz zwraca si\u0119 do wnuka kapitana \u201eBurego\u201d:<\/p>\n

Przejd\u017amy jednak do rzeczy. W swoim li\u015bcie stara si\u0119 Pan usprawiedliwi\u0107 pacyfikacje bia\u0142oruskich wsi dokonane przez kapitana Rajsa faktem, \u017ce zamieszka\u0142a w nich ludno\u015b\u0107 by\u0142a skomunizowana, naje\u017cona agentami bezpieki i \u201ewrogami Ojczyzny\u201d. Uwa\u017cam ten argument za niedopuszczaln\u0105 aprobat\u0119 dla stosowania odpowiedzialno\u015bci zbiorowej. <\/i><\/p><\/blockquote>\n

Red. Zychowicz nie chce dostrzec, \u017ce ani my, ani wnuk kpt. \u201eBurego\u201d nie usprawiedliwiamy \u015bmierci kobiet i dzieci. Staramy si\u0119 natomiast wyja\u015bni\u0107 kontekst, w jakim do tej sytuacji dosz\u0142o, zrekonstruowa\u0107 przebieg wydarze\u0144, w tym odtworzy\u0107 decyzje podejmowane przez \u201eBurego\u201d w stosunku do mieszka\u0144c\u00f3w ukaranych wiosek. Wyja\u015bnijmy te\u017c, co w tym przypadku oznacza okre\u015blenie \u201ewioski skomunizowane\u201d? Z meldunk\u00f3w polskiego podziemia, zar\u00f3wno poakowskiego, jak i narodowego, wy\u0142ania si\u0119 obraz zbiorowo\u015bci nastawionej wybitnie antypolsko, neguj\u0105cej istnienie polskiej pa\u0144stwowo\u015bci, popieraj\u0105cej re\u017cim komunistyczny. W cz\u0119\u015bci owych wiosek zorganizowane by\u0142y zbrojne komunistyczne boj\u00f3wki, okre\u015blane niekiedy jako \u201esamoobrona bia\u0142oruska\u201d (Szpaki, Zanie, W\u00f3lka Wygonowska). Niekt\u00f3rzy m\u0119\u017cczy\u017ani zamieszkali w tych wsiach z broni\u0105 w r\u0119ku wyst\u0119powali po stronie w\u0142adz komunistycznych, kontroluj\u0105c osoby przechodz\u0105ce lub przeje\u017cd\u017caj\u0105ce drogami i ostrzeliwuj\u0105c pojawiaj\u0105ce si\u0119 grupy polskiego podziemia. Informowali te\u017c NKWD i UB o sytuacji w terenie i osobach zaanga\u017cowanych po stronie polskiego ruchu niepodleg\u0142o\u015bciowego.
\nZ naszych ustale\u0144 wy\u0142ania si\u0119 obraz niepasuj\u0105cy do retoryki red. Zychowicza. Uwa\u017camy, \u017ce zgodnie z rozkazem kpt. \u201eBurego\u201d w Zaleszanach, W\u00f3lce Wygonowskiej, Zaniach i Szpakach mieli zgin\u0105\u0107 jedynie ludzie zaanga\u017cowani czynnie po stronie re\u017cimu komunistycznego. Rozkaz ten nie zosta\u0142 jednak wykonany w spos\u00f3b \u015bcis\u0142y.<\/p>\n

Zychowicz pisze:<\/p>\n

Przypomn\u0119 Panu, \u017ce 29 stycznia 1946 roku w puszczonej z dymem na rozkaz kapitana \u201eBurego\u201d wsi Zaleszany \u017cywcem sp\u0142on\u0119\u0142o kilkana\u015bcie os\u00f3b. W tym dwie kobiety z kilkorgiem ma\u0142ych dzieci. Nawet dr Kazimierz Krajewski, na kt\u00f3rego si\u0119 Pan powo\u0142uje, uzna\u0142, \u017ce <<\u201eBury\u201d powinien przewidzie\u0107, \u017ce w podpalanych zabudowaniach Zaleszan mogli ukry\u0107 si\u0119 ludzie>>. <\/i><\/p><\/blockquote>\n

Wyja\u015bnijmy, w Zaleszanach opr\u00f3cz kilku ludzi (prawdopodobnie dw\u00f3ch, na pewno nie wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119ciu) rozpoznanych przez partyzant\u00f3w 3 Brygady NZW jako aktywi\u015bci komunistyczni, zabitych zanim na rozkaz \u201eBurego\u201d rozpocz\u0119to podpalanie wsi, mia\u0142 nikt wi\u0119cej nie zgin\u0105\u0107! \u201eBury\u201d uzna\u0142 natomiast, \u017ce mieszka\u0144cy Zaleszan powinni zosta\u0107 ukarani materialnie, przez spalenie ich zabudowa\u0144, za jawnie wrogi stosunek do polskiego munduru; decyzj\u0105 tego partyzanckiego dow\u00f3dcy mieli oni zaj\u0105\u0107 si\u0119 odbudowywaniem swojego dobytku, a nie komunizowaniem. Do tragedii dosz\u0142o, gdy\u017c cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w nie pos\u0142ucha\u0142a rozkazu opuszczenia budynk\u00f3w, kt\u00f3re wkr\u00f3tce zosta\u0142y podpalone. Wtedy w\u0142a\u015bnie zgin\u0119li ludzie schowani w zakamarkach w\u0142asnych zabudowa\u0144, w tym dwie kobiety z kilkorgiem ma\u0142ych dzieci. Nie by\u0142o to jednak intencj\u0105 \u201eBurego\u201d, przecie\u017c nie kaza\u0142 ich zabija\u0107! Zatem przywo\u0142ywanie tego zdarzenia w kontek\u015bcie zasady, o kt\u00f3rej pisze red. Zychowicz – jest istotnym nadu\u017cyciem. Nale\u017cy przy tym doda\u0107, \u017ce istniej\u0105 powa\u017cne przes\u0142anki, \u017ce w czasie podpalania przez partyzant\u00f3w zabudowa\u0144 Zaleszan \u201eBurego\u201d nie by\u0142o ju\u017c we wsi, gdy\u017c od razu po przemowie, kt\u00f3r\u0105 wyg\u0142osi\u0142 do mieszka\u0144c\u00f3w w domu Dymitra Sacharczuka (zakomunikowa\u0142 w\u00f3wczas zgromadzonym, \u017ce zabudowania wsi zostan\u0105 spalone), pojecha\u0142 z cz\u0119\u015bci\u0105\u00a0 3 Brygady NZW\u00a0 do W\u00f3lki Wygonowskiej (patrz np.: zeznania Teodora Roszczenki, kt\u00f3ry 29 stycznia 1946 r. by\u0142 w Zaleszanach jako jeden z bia\u0142oruskich furman\u00f3w wioz\u0105cych \u017co\u0142nierzy \u201eBurego\u201d- protok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania z 26 lipca 1949 r., Wojskowy S\u0105d Rejonowy w Bia\u0142ymstoku, sygn. akt 769\/49; opuszczenie Zaleszan przez istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 si\u0142\u00a0 3 Brygady NZW jeszcze przed podpaleniem zabudowa\u0144 wsi potwierdza sporz\u0105dzony\u00a0 w dniu 31 stycznia 1946 r., a zatem dwa dni po wydarzeniach w Zaleszanach, oparty na relacjach mieszka\u0144c\u00f3w tej wsi protok\u00f3\u0142 Nadzwyczajnej Komisji Powiatowej Rady Narodowej w Bielsku Podlaskim). Wykonawcami tego rozkazu \u201eBurego\u201d byli partyzanci z plutonu Jana Boguszewskiego \u201eBitnego\u201d. Niewykluczone, \u017ce pal\u0105c zabudowania wsi, podkomendni \u201eBitnego\u201d strzelali do m\u0119\u017cczyzn chc\u0105cych gasi\u0107 p\u0142on\u0105cy dobytek, co spowodowa\u0142o \u015bmier\u0107 dalszych kilku os\u00f3b.
\n\"\"
\nPor.
\nJan Boguszewski „Bitny” (zdj\u0119cie przedwojenne). Marynarz flotylli
\npi\u0144skiej, \u017co\u0142nierz kampanii wrze\u015bniowej, a nast\u0119pnie konspiracji
\nniepodleg\u0142o\u015bciowej. Od sierpnia 1945 r. dow\u00f3dca oddzia\u0142u PAS NZW, dzia\u0142aj\u0105cego
\nna terenie pow. Bielsk Podlaski. W styczniu 1946 r. dow\u00f3dca 2. plutonu w sk\u0142adzie 3
\nBrygady Wile\u0144skiej NZW, dowodzonej przez kpt. Romualda Rajsa „Burego”.
\nZgin\u0105\u0142 16 lutego 1946 pod Gajrowskimi w bitwie z grup\u0105 operacyjn\u0105 UB-NKWD<\/a>.<\/span><\/i><\/p>\n

<\/i><\/i>Kolejna kwestia poruszona przez Zychowicza:<\/p>\n

Jeszcze wi\u0119ksza tragedia rozegra\u0142a si\u0119 we wsi Zanie. Tam partyzanci wys\u0142ani przez \u201eBurego\u201d zastrzelili 20-30 os\u00f3b. W\u015br\u00f3d ofiar byli bia\u0142oruscy kolaboranci, ale r\u00f3wnie\u017c kobiety i kilkoro dzieci. Czy naprawd\u0119 uwa\u017ca Pan, \u017ce bia\u0142oruskie dzieci, kt\u00f3re straci\u0142y \u017cycie w tych pacyfikacjach wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y z komunistyczn\u0105 bezpiek\u0105? \u017be by\u0142y \u201ewrogami Ojczyzny\u201d? Czy uwa\u017ca Pan, \u017ce powinny by\u0142y ponie\u015b\u0107 tak\u0105 straszliw\u0105 \u201ekar\u0119\u201d za grzechy swoich doros\u0142ych wsp\u00f3\u0142plemie\u0144c\u00f3w? <\/i><\/p><\/blockquote>\n

Okoliczno\u015bci tragedii do jakiej dosz\u0142o w Zaniach przedstawili\u015bmy w artykule przywo\u0142anym na pocz\u0105tku tego tekstu . W tym przypadku tak\u017ce nie usprawiedliwiamy \u015bmierci kobiet i dzieci faktem, i\u017c miejscowi uzbrojeni komunistyczni boj\u00f3wkarze otworzyli ogie\u0144 do partyzant\u00f3w. Jednoznacznie wskazujemy natomiast, co red. Zychowicz w swych rozwa\u017caniach zupe\u0142nie pomija, \u017ce dosz\u0142o tam do przekroczenia rozkazu wydanego przez\u00a0 \u201eBurego\u201d. Likwidacj\u0119 czerwonych boj\u00f3wkarzy przeprowadza\u0142 w Zaniach pluton Jana Boguszewskiego \u201eBitnego\u201d (ten sam, kt\u00f3ry pali\u0142 zabudowania Zaleszan). Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce\u00a0 \u201eBury\u201d nie mia\u0142 czasu, by pozna\u0107 zalety czy te\u017c raczej wady tego przedwojennego podoficera (awansowanego w szeregach NZW do stopnia podporucznika) ani jego podkomendnych. \u201eBitny\u201d dowodzi\u0142 wcze\u015bniej oddzia\u0142em Pogotowia Akcji Specjalnej Komendy Powiatu NZW Bielsk Podlaski. Cieszy\u0142 si\u0119 dobr\u0105 opini\u0105 prze\u0142o\u017conych z NZW. Do 3 Brygady NZW do\u0142\u0105czy\u0142 ze swymi \u017co\u0142nierzami w ko\u0144cu listopada 1945 r. Trzeba przy tym pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u201eBury\u201d od 8 grudnia 1945 do 16 stycznia 1946 r. przebywa\u0142 poza oddzia\u0142em; przez kilka dni bra\u0142 udzia\u0142 w pracach Komendy Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok, a nast\u0119pnie wykorzysta\u0142 przyznany mu urlop. Do czasu powrotu \u201eBurego\u201d do oddzia\u0142u \u201eBitny\u201d da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako dobry szkoleniowiec, a 3 Brygada NZW nie cierpia\u0142a na nadmiar kadry. \u201eBury\u201d nie mia\u0142 zatem podstaw, by s\u0105dzi\u0107, \u017ce \u201eBitny\u201d nie poradzi sobie z zadaniem, jakim by\u0142o zlikwidowanie komunistycznych boj\u00f3wkarzy (cz\u0142onk\u00f3w samoobrony) w Zaniach, albo \u017ce potraktuje je jako pretekst do krwawej rozprawy z Bogu ducha winn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w wsi. Nie bez znaczenia jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce powierzaj\u0105c plutonowi \u201eBitnego\u201d spalenie zabudowa\u0144 wsi Zaleszany, a p\u00f3\u017aniej przeprowadzenie akcji w Zaniach, \u201eBury\u201d realizowa\u0142 rozkaz komendanta Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok majora Floriana Lewickiego \u201eKotwicza\u201d z 20 wrze\u015bnia 1945 r., w my\u015bl kt\u00f3rego dzia\u0142ania wymierzone w skomunizowan\u0105 ludno\u015b\u0107 bia\u0142orusk\u0105 mia\u0142y by\u0107 przeprowadzone przez \u201eBurego\u201d w\u0142a\u015bnie wsp\u00f3lnie z oddzia\u0142em \u201eBitnego\u201d. Oddzia\u0142 ten, w chwili wydania przywo\u0142anego rozkazu, by\u0142 oddzia\u0142em Pogotowia Akcji Specjalnej Komendy Powiatu NZW Bielsk Podlaski (kryptonim \u201eBurza\u201d), a w czasie dzia\u0142a\u0144 w Zaleszanach i Zaniach stanowi\u0142 ju\u017c cz\u0119\u015b\u0107 3 Brygady NZW, jako jej 2 pluton.<\/p>\n

W kontek\u015bcie naszego twierdzenia, \u017ce w Zaniach dosz\u0142o do przekroczenia rozkazu \u201eBurego\u201d, nale\u017cy mocno podkre\u015bli\u0107, \u017ce tam, gdzie ten dow\u00f3dca by\u0142 osobi\u015bcie podczas wykonywania operacji karnej skierowanej przeciwko skomunizowanej ludno\u015bci bia\u0142oruskiej, jego rozkazy wykonywano w spos\u00f3b \u015bcis\u0142y. W W\u00f3lce Wygonowskiej i Szpakach, wioskach w kt\u00f3rych zorganizowane by\u0142y zbrojne boj\u00f3wki komunistyczne, a w kt\u00f3rych \u201eBury\u201d by\u0142 obecny podczas dzia\u0142a\u0144 \u017co\u0142nierzy 3 Brygady NZW (w W\u00f3lce Wygonowskiej kierowa\u0142 przebiegiem akcji represyjnej), zgin\u0119li wytypowani wcze\u015bniej\u00a0 do likwidacji m\u0119\u017cczy\u017ani. W Ko\u0144cowi\u017anie nikt nie zosta\u0142 zabity, spalono cz\u0119\u015b\u0107 zabudowa\u0144. Dodajmy, \u017ce w Szpakach by\u0107 mo\u017ce dosz\u0142o do gwa\u0142tu na dziewczynie i zab\u00f3jstwa innej, broni\u0105cej si\u0119 przed gwa\u0142tem. Je\u017celi tak by\u0142o, oba te przest\u0119pstwa obci\u0105\u017caj\u0105 wy\u0142\u0105cznie ich sprawc\u0119 czy sprawc\u00f3w. Wymykaj\u0105 si\u0119 one bowiem z jakichkolwiek rozkaz\u00f3w, a ka\u017cdy, kto ma niejakie poj\u0119cie o wymogach dyscypliny, jakie \u201eBury\u201d stawia\u0142 swym podkomendnych, nie powinien mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce winni tych czyn\u00f3w, gdyby \u201eBury\u201d dowiedzia\u0142 si\u0119 o nich, zostaliby natychmiast z jego rozkazu rozstrzelani.<\/p>\n

W dalszej cz\u0119\u015bci odpowiedzi na list wnuka kpt. \u201eBurego\u201d red. Zychowicz porusza spraw\u0119 \u015bmierci grupy tzw. furman\u00f3w, kt\u00f3rzy przez kilka dni towarzyszyli \u017co\u0142nierzom NZW jako wo\u017anice:<\/p>\n

Teraz kwestia oko\u0142o 30 bia\u0142oruskich furman\u00f3w rozstrzelanych z rozkazu \u201eBurego\u201d 31 stycznia 1946 roku w lesie pod Pucha\u0142ami Starymi. Wbrew temu co Pan pisze, kapitan Rajs s\u0142u\u017c\u0105c w Ochronie Las\u00f3w Pa\u0144stwowych nie mia\u0142 dost\u0119pu do \u201elist os\u00f3b, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 wyw\u00f3zk\u0105 Polak\u00f3w w 39. i 40. roku\u201d. Takie listy w Ochronie Las\u00f3w Pa\u0144stwowych bowiem nigdy nie zosta\u0142y sporz\u0105dzone. Nie\u00a0ma\u00a0r\u00f3wnie\u017c cienia dowodu na to, \u017ce zamordowani furmani mieli co\u015b wsp\u00f3lnego z deportacjami Polak\u00f3w \u201eza pierwszego Sowieta\u201d.
\n<\/i>Istnieje natomiast hipoteza, \u017ce zg\u0142adzeni furmani sprzyjali w\u0142adzy komunistycznej w roku 1946. Zgodnie z ni\u0105 mieli o tym poinformowa\u0107 partyzant\u00f3w \u201eBurego\u201d bior\u0105c ich za \u017co\u0142nierzy KBW lub LWP. Hipoteza ta jest jednak mocno dyskusyjna. Zreszt\u0105 nawet gdyby bia\u0142oruscy furmani byli a\u017c takimi idiotami i poszli na podobne zwierzenia \u2013 nie usprawiedliwia to rozstrzelania 30 cywil\u00f3w.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

\u201eBury\u201d, s\u0142u\u017c\u0105c w jednostce ochrony las\u00f3w pa\u0144stwowych, nie mia\u0142 dost\u0119pu do list ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 wyw\u00f3zk\u0105 Polak\u00f3w w latach 1939-1941; w tym w\u0105tku, naszym zdaniem, Arkadiusz Rajs nie ma racji. Ale pe\u0142ni\u0105c t\u0119 funkcj\u0119 \u201eBury\u201d je\u017adzi\u0142, czasem nawet z UB i MO, po okolicznych wioskach. Bia\u0142oruscy wie\u015bniacy, przekonani \u017ce maj\u0105 do czynienia z funkcjonariuszem aparatu komunistycznego, opowiadali o swych \u201ezas\u0142ugach\u201d z lat pierwszej okupacji sowieckiej, a tak\u017ce o stosunku do polskiego ruchu niepodleg\u0142o\u015bciowego. To, \u017ce sprzyjali komunie i czynnie wspierali j\u0105 tak\u017ce w 1946 r., nie jest \u017cadn\u0105 hipotez\u0105, ale faktem. \u017bo\u0142nierze \u201eBurego\u201d podczas rajdu przez wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powiatu bielskiego wyst\u0119powali jako komunistyczna grupa operacyjna. Mieli zadanie prowadzenia rozm\u00f3w z furmanami pod k\u0105tem stosunku tych ostatnich do polskiego ruchu niepodleg\u0142o\u015bciowego itp. Ci spo\u015br\u00f3d furman\u00f3w, kt\u00f3rzy wykazali w\u00f3wczas postaw\u0119 wrog\u0105, antypolsk\u0105 – wygadali sobie sw\u00f3j los<\/i> (patrz: artyku\u0142 przywo\u0142any na pocz\u0105tku tego tekstu<\/a>). Bia\u0142oruskie pochodzenie narodowe lub wyznawana wiara prawos\u0142awna nie by\u0142y kryteriami branymi pod uwag\u0119 przy podj\u0119ciu decyzji o egzekucji. Kryterium tym by\u0142 wy\u0142\u0105cznie stosunek do Polski i polskiego ruchu niepodleg\u0142o\u015bciowego. Potwierdza to \u201ewyreklamowanie\u201d jednego z prawos\u0142awnych furman\u00f3w z Krasnej Wsi przez polskich s\u0105siad\u00f3w z innej wioski (zagwarantowali, \u017ce to \u201eporz\u0105dny cz\u0142owiek\u201d, w efekcie czego zosta\u0142 on puszczony wolno). Wypada te\u017c powt\u00f3rzy\u0107, \u017ce nie ma\u00a0 mocnych dowod\u00f3w na to, \u017ce po\u015br\u00f3d co najmniej 40 furman\u00f3w b\u0119d\u0105cych przy oddziale \u201eBurego\u201d w dniu 31 stycznia 1946 r., kiedy to rozstrzyga\u0142 si\u0119 ich los, byli\u00a0 Polacy lub osoby narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej, ale wiary katolickiej. Prawdopodobnie wszyscy byli Bia\u0142orusinami i prawos\u0142awnymi. Co najmniej dziesi\u0119ciu z nich puszczono w
\nolno. Przypomnijmy tak\u017ce, \u017ce podczas procesu kpt. \u201eBury\u201d stwierdzi\u0142, \u017ce furmani zostali zastrzeleni za wrogie ustosunkowanie do nielegalnych organizacji <\/i>[sic \u2013 organizacji niepodleg\u0142o\u015bciowych].<\/p>\n

Red. Zychowicz podsumowuje swe wywody:<\/p>\n

Prosz\u0119 jednak nie wymaga\u0107 ode mnie \u017cebym pochwala\u0142 lub przemilcza\u0142 zabijanie niewinnych cywil\u00f3w \u2013 bezbronnych m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

C\u00f3\u017c, \u201eBury\u201d nie zabija\u0142 niewinnych \u2013 twierdzenie, \u017ce by\u0142o inaczej jest ca\u0142kowicie bezpodstawne. Z jego rozkazu mieli straci\u0107 \u017cycie jedynie doro\u015bli m\u0119\u017cczy\u017ani, zaanga\u017cowani w popieranie re\u017cimu komunistycznego. \u015amier\u0107 kobiet i dzieci w og\u00f3le nie le\u017ca\u0142a w zamierzeniach \u201eBurego\u201d. Twierdzenie odmienne jest w naszej ocenie nieuprawnione.
\n\"\"
\nKpt. Romuald Rajs „Bury”, dow\u00f3dca 3 Wile\u0144skiej Brygady NZW.<\/i><\/span><\/p>\n

<\/i><\/i>Redaktor Zychowicz zwraca si\u0119 na zako\u0144czenie do wnuka kapitana \u201eBurego\u201d:<\/p>\n

Pisze Pan, \u017ce nie wie jaki cel mi przy\u015bwieca. Ch\u0119tnie wyja\u015bni\u0119. Chodzi mi tylko i wy\u0142\u0105cznie o prawd\u0119. Jako ideowy antykomunista jestem bowiem wierny przes\u0142aniu mojego mistrza J\u00f3zefa Mackiewicza, kt\u00f3ry pisa\u0142, \u017ce \u201etylko prawda jest ciekawa\u201d. Nawet je\u017celi jest ona bolesna i niewygodna.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

Tak, rzeczywi\u015bcie, tylko prawda jest ciekawa. Zadaniem historyka (a tak\u017ce publicysty) jest jej poznanie i opisanie. Powinien on tak\u017ce posiada\u0107 umiej\u0119tno\u015b\u0107 interpretowania zdarze\u0144, kt\u00f3re uda\u0142o mu si\u0119 ustali\u0107. C\u00f3\u017c, \u0142atwo jest wypisywa\u0107 oderwane od\u00a0 \u017cycia, ale \u0142adnie brzmi\u0105ce komuna\u0142y o rycerskiej walce, znacznie trudniej dokona\u0107 wysi\u0142ku, by zebra\u0107 wszystkie elementy daj\u0105ce w ostatecznym efekcie obraz zbli\u017caj\u0105cy nas do prawdy.<\/p>\n

Poniewa\u017c bardzo cenimy sobie tw\u00f3rczo\u015b\u0107 J\u00f3zefa Mackiewicza, pozwolimy sobie zako\u0144czy\u0107 t\u0119 nasz\u0105 wypowied\u017a cytatem z powie\u015bci Sprawa pu\u0142kownika Miasojedowa<\/i><\/a>. Zawiera on my\u015bl, kt\u00f3rej trafno\u015b\u0107 z up\u0142ywem lat dostrzegamy coraz bardziej:<\/p>\n

Na nic to wszystko. Wielkie do\u015bwiadczenie, dokonane za cen\u0119 krwi i rozpaczy, przepada dla potomno\u015bci. I po wielkim wybuchu, jak popi\u00f3\u0142 z wulkanu opada i \u015bciele si\u0119 bezwarto\u015bciowy osad pustych slogan\u00f3w.
\n<\/i><\/p><\/blockquote>\n

\"\"<\/div>\n
Dr Kazimierz Krajewski<\/b><\/span>
\nhistoryk, badacz dziej\u00f3w polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego,<\/span>
\nkierownik Referatu Bada\u0144 Naukowych OBEP <\/span>IPN w Warszawie,<\/span>
\nprezes Nowogr\u00f3dzkiego Okr\u0119gu \u015awiatowego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy AK<\/span><\/i><\/div>\n