{"id":743,"date":"2008-03-14T23:36:41","date_gmt":"2008-03-14T22:36:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2008\/03\/14\/8222cziort-w-oczkach8221-czesc-3\/"},"modified":"2019-03-28T12:21:18","modified_gmt":"2019-03-28T11:21:18","slug":"8222cziort-w-oczkach8221-czesc-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=743","title":{"rendered":"„Cziort w oczkach” – cz\u0119\u015b\u0107 3"},"content":{"rendered":"

Jesieni\u0105 1943 r. kompania \u201eZaj\u0105ca\u201d (NN) z oddzia\u0142u \u201eRagnera\u201d zaatakowa\u0142a nad rzek\u0105 Gawj\u0105 oddzia\u0142 rabunkowy sowiet\u00f3w odrzucaj\u0105c nieprzyjaciela za rzek\u0119.
\nDo kolejnego starcia z sowietami dosz\u0142o 16 grudnia 1943 r. w rejonie wsi Mociewicze. Straty s\u0105 nieznane.
\nNast\u0119pne starcia oddzia\u0142u \u201eRagnera\u201d to 2, 4 i 5 stycznia 1944 r. we wsi Borki, gdzie oddzia\u0142 \u2033Iskra\u2033 zaatakowa\u0142 pododdzia\u0142y polskiej partyzantki. Zgin\u0119\u0142o kilku \u201eRagnerowc\u00f3w\u201d.
\n10 lutego 1944 r. po\u0142\u0105czone si\u0142y Brygad im. Kirowa i Czapajewa zaatakowa\u0142y oddzia\u0142 z batalionu \u201eRagnera\u201d stacjonuj\u0105cy we wsiach Dokudowo-Filonowce. Wed\u0142ug danych sowieckich Polacy stracili 15 zabitych, 13 rannych i 1 \u017co\u0142nierz AK trafi\u0142 do niewoli. \u0179r\u00f3d\u0142a polskie podaj\u0105, i\u017c w trakcie obrony Filonowc\u00f3w straty oddzia\u0142u polskiego wynosi\u0142y 2 zabitych, a sowiet\u00f3w 8 lub 9 poleg\u0142ych.
\nW nocy z 2 na 3 marca 1944 r. w czasie potyczki we wsi Dziemjanowice przez pododdzia\u0142 z batalionu \u201eRagnera\u201d zosta\u0142 zabity 1 partyzant sowiecki ze Zgrupowania Szczuczy\u0144skiego.
\n10 i 12 maja 1944 r. \u017co\u0142nierze \u201eRagnera\u201d stoczyli walk\u0119 z sowietami w
\n\u017burawielnikach i na chutorze Tatary. Poleg\u0142o kilku partyzant\u00f3w polskich
\ni 1 sowiecki.
\n\"\"
\nSowieccy partyzanci z oddzia\u0142u „Iskra” Brygady im. Kirowa.<\/span><\/span><\/p>\n

Stosunki z partyzantk\u0105 radzieck\u0105 zaostrza\u0142y si\u0119 coraz bardziej. W ko\u0144cu listopada Rosjanie donie\u015bli dow\u00f3dztwu Zgrupowania Sto\u0142peckiego AK o zbrojnej utarczce w miejscowo\u015bci Dubniki, a nast\u0119pnie uparcie (i bezskutecznie) \u017c\u0105dali wydania w ich r\u0119ce dowodz\u0105cego w\u00f3wczas polskim oddzia\u0142em chor. Zdzis\u0142awa Nurkiewicza ps. \u201eNoc\u201d. Kolejn\u0105 akcj\u0105 strony radzieckiej by\u0142o doniesienie Polakom o planowanej przez Niemc\u00f3w akcji na Puszcz\u0119 Nalibock\u0105. 1 grudnia 1943 r., podczas odprawy, na kt\u00f3rej miano ustali\u0107 zasady wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania wobec wsp\u00f3lnego zagro\u017cenia, Rosjanie aresztowali oficer\u00f3w polskiej delegacji: dow\u00f3dc\u0119 zgrupowania Wac\u0142awa Pe\u0142k\u0119 ps. \u201eWac\u0142aw\u201d, ppor. Walentego Parchimowicza ps. \u201eWaldan\u201d, por. Ezechiela \u0141osia ps. \u201eIkwa\u201d, ppor. Juliusza Borowickiego ps. \u201eKlin\u201d \u2013 odpowiedzialnego za propagand\u0119, por. Kaspra Mi\u0142aszewskiego ps. \u201eLewald\u201d, ks. kapelana Mieczys\u0142awa Suwa\u0142\u0119 ps. \u201eOro\u201d. Nast\u0119pnie rozbroili cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u stacjonuj\u0105c\u0105 w Drywie\u017anie (ok. 400 ludzi). Stawiaj\u0105cych op\u00f3r zastrzelono, pi\u0119ciu oficer\u00f3w przewieziono samolotem do Moskwy.
\n\"\"
\nChor. Zdzis\u0142aw Nurkiewicz ps. \u201eNoc\u201d, dow\u00f3dca 27 p.u\u0142. AK. Fot. z okresu pobytu w wi\u0119zieniu PRL.<\/span><\/span><\/p>\n

Akcja ta, jak wykaza\u0142 dokument znaleziony kilka dni p\u00f3\u017aniej przy zw\u0142okach jednego z radzieckich komisarzy, nie by\u0142a przypadkowa. 22 czerwca 1943 r. obraduj\u0105cy w Moskwie, Centralny Komitet KP(b) Bia\u0142orusi podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o przyst\u0105pieniu do zwalczania Armii Krajowej. Nakazano swoim oddzia\u0142om partyzanckim, dowodzonym z Moskwy,\u00a0 wyeliminowanie polskich konspiracyjnych organizacji wolno\u015bciowych wszelkimi mo\u017cliwymi metodami.
\nO bezwzgl\u0119dno\u015bci dzia\u0142a\u0144 sowieckich mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 fragmenty rozkazu likwidacji Polskiego Oddzia\u0142u Partyzanckiego (Zgrupowanie Sto\u0142peckie):
\n\u201e[…] Je\u017celi podczas rozbrajania legioni\u015bci b\u0119d\u0105 stawia\u0107 op\u00f3r, nale\u017cy u\u017cy\u0107 si\u0142y a\u017c do rozstrzelania. W przypadku u\u017cycia broni przez polskich legionist\u00f3w „partyzant\u00f3w” \u2013 rozstrzeliwa\u0107 na miejscu […].\u201d<\/span>
\nNatomiast w li\u015bcie gen. Czernyszowa \u201eP\u0142atona\u201d do towarzysza Grigorija Sidoruka \u201eDubowa\u201d, dow\u00f3dcy brygady partyzanckiej im. Stalina w Puszczy Nalibockiej, kt\u00f3ra wykonywa\u0142a 1.12.1943 rozkaz rozbrojenia oddzia\u0142u, mo\u017cna przeczyta\u0107:
\n\u201eTow. „Dubow”. Operacj\u0119 przeprowadzili\u015bcie doskonale. To bardzo dobrze. […] Wzi\u0105\u0107 Polak\u00f3w i trzyma\u0107 ich grupami (na razie bez broni) […] Cz\u0119\u015b\u0107 nale\u017cy zwerbowa\u0107 i pu\u015bci\u0107 do domu. \u0141ajdak\u00f3w, szczeg\u00f3lnie policjant\u00f3w, ziemian, osadnik\u00f3w, [roz]strzela\u0107, ale po cichu, \u017ceby nikt nie wiedzia\u0142 […].\u201d<\/span><\/p>\n

Ocala\u0142y oddzia\u0142y znajduj\u0105ce si\u0119 w terenie, m.in. ppor. Adolfa Pilcha ps. \u201eG\u00f3ra\u201d i chor. Zdzis\u0142awa Nurkiewicza ps. \u201eNoc\u201d. Do nich zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 za po\u015brednictwem so\u0142tysa \u017candarmeria z Rakowa, proponuj\u0105c pakt o nieagresji oraz dostaw\u0119 broni i amunicji. Ppor. Adolf Pilch, nowy dow\u00f3dca Zgrupowania Sto\u0142peckiego AK, stoj\u0105c przed zadaniem odbudowania oddzia\u0142u i zagro\u017cony przez partyzant\u00f3w radzieckich, wyrazi\u0142 zgod\u0119. KG AK, kt\u00f3ra dowiedzia\u0142a si\u0119 o tej sprawie na prze\u0142omie grudnia i stycznia, nakaza\u0142a natychmiastowe przerwanie wsp\u00f3\u0142pracy. Prawdopodobnie pakt o nieagresji z Niemcami istnia\u0142 nadal, bo do ko\u0144ca czerwca 1944 r. Zgrupowanie nie stoczy\u0142o ani jednej potyczki z Niemcami. Zgodnie z rozkazami nie podejmowa\u0142o dzia\u0142a\u0144 zaczepnych w stosunku do partyzantki radzieckiej, wielokrotnie jednak walczy\u0142o w obronie w\u0142asnej lub w obronie ludno\u015bci cywilnej.
\n\"\"
\nPpor. Adolf Pilch ps. „G\u00f3ra”, dow\u00f3dca Zgrupowania Sto\u0142peckiego AK.<\/span><\/span><\/p>\n

Jesieni\u0105 1943 roku w podobnie ci\u0119\u017ckiej sytuacji znalaz\u0142 si\u0119 Batalion Zanieme\u0144ski AK ppor. \u201eRagnera\u201d. Przed dow\u00f3dztwem oddzia\u0142u stan\u0105\u0142 problem przetrwania zimy 1943\/1944 roku w bezle\u015bnym terenie, gdy\u017c pr\u00f3ba opanowania, przynajmniej cz\u0119\u015bci Puszczy Lipicza\u0144skiej nie uda\u0142a si\u0119.
\nWarto tutaj przytoczy\u0107 opini\u0119 Kazimierza Krajewskiego, kt\u00f3ry napisa\u0142, \u017ce gdyby Batalion Zanieme\u0144ski pozosta\u0142 na prawym, bezle\u015bnym brzegu Niemna, gdzie ludno\u015b\u0107 popiera\u0142a powszechnie AK, ka\u017cda wi\u0119ksza niemiecka operacja przeciwpartyzancka przynios\u0142aby tragedi\u0119. Kilka batalion\u00f3w wojska i policji zepchn\u0119\u0142oby oddzia\u0142y AK za Niemen, gdzie czeka\u0142aby ich nieunikniona walka z bolszewikami. Patriotyczny region nadnieme\u0144ski zosta\u0142by spacyfikowany, za\u015b ludno\u015b\u0107 polska podzieli\u0142aby los mieszka\u0144c\u00f3w wiosek z rejonu Puszczy Nalibockiej. Oczywi\u015bcie oddzia\u0142y AK stoczy\u0142yby w jej obronie seri\u0119 walk, lecz ich przebieg by\u0142 z g\u00f3ry wiadomy. Pocz\u0105tkowe przej\u015bciowe sukcesy musia\u0142yby nieuchronnie zako\u0144czy\u0107 si\u0119 kl\u0119sk\u0105. Brak by\u0142o amunicji, ka\u017cda akcja powodowa\u0142a jej zu\u017cycie, a \u017cadna pomoc materia\u0142owa ze strony organizacji nie nadchodzi\u0142a.<\/p>\n

Do rozm\u00f3w z niemieckimi w\u0142adzami okupacyjnymi dosz\u0142o po kilkakrotnie podejmowanych pr\u00f3bach u\u0142o\u017cenia si\u0119 z dow\u00f3dztwem partyzant\u00f3w sowieckich i po wydarzeniach 1 grudnia 1943 roku w Puszczy Nalibockiej, kiedy nie by\u0142o ju\u017c \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c sowieci d\u0105\u017c\u0105 do likwidacji AK. Pisz\u0105c o zawartym 4 stycznia 1944 roku w Lidzie porozumieniu, Kazimierz Krajewski podkre\u015bla, \u017ce sami Niemcy okre\u015blali, i\u017c chodzi\u0142o o zawarcie „miejscowego” (lokalnego) zawieszenia broni. Nie ma tam mowy o wsp\u00f3lnych operacjach przeciw bolszewikom czy podporz\u0105dkowaniu w jakikolwiek spos\u00f3b oddzia\u0142\u00f3w polskich stronie niemieckiej. A nawet to zawieszenie broni mia\u0142o charakter warunkowy. \u201eRagner\u201d zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 do powstrzymania si\u0119 od atakowania Niemc\u00f3w, ale tylko wtedy, gdy i oni nie b\u0119d\u0105 atakowali. \u201eRagner\u201d traktowa\u0142 przyj\u0119te ustalenia czysto taktycznie, na przetrwanie zimy, gdy\u017c niejednokrotnie podleg\u0142e mu oddzia\u0142y, kamufluj\u0105c si\u0119 jako partyzantka sowiecka, przeprowadza\u0142y akcje na Niemc\u00f3w i oddzia\u0142y kolaboranckie na obszarach nie obj\u0119tych zawieszeniem broni. Zawarty rozejm umo\u017cliwi\u0142 oddzia\u0142om znad Niemna przetrwanie zimy 1943\/44 oraz znaczn\u0105 rozbudow\u0119, za\u015b ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105 uchroni\u0142 od niemieckich represji. Rozw\u00f3j sytuacji nad Niemnem przyczyni\u0142 si\u0119 do tego, \u017ce Gebietskommisar nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na og\u0142oszenie w Gebietskommisariacie Lida mobilizacji do Bia\u0142oruskiej Krajowej Obrony, co uchroni\u0142o tysi\u0105ce ludzi przed s\u0142u\u017cb\u0105 w kolaboranckiej formacji.<\/p>\n

Niemcy zdawali sobie spraw\u0119 z nietrwa\u0142o\u015bci i prowizoryczno\u015bci zawartych um\u00f3w z Polakami. W raporcie wywiadu niemieckiego z 26 kwietnia 1944 roku dotycz\u0105cym polskiego podziemia, czytamy:
\n\u201eNie bacz\u0105c na zawarte porozumienie pomi\u0119dzy dow\u00f3dztwem Policji Bezpiecze\u0144stwa i SD oraz obiema polskimi bandami \u00abRagner\u00bb i \u00abG\u00f3ra\u00bb, ilo\u015b\u0107 napad\u00f3w i grabie\u017cy ze strony pozosta\u0142ych band ci\u0105gle wzrasta, szczeg\u00f3lnie w okolicach Wilna. Za okres od 5 marca do 21 kwietnia [1944 r.] ilo\u015b\u0107 napad\u00f3w na plac\u00f3wki wynios\u0142a 32 (…). Obie polskie bandy narodowe \u00abRagner\u00bb i \u00abG\u00f3ra\u00bb, kt\u00f3re zawar\u0142y w chwili obecnej porozumienie z SD i s\u0105 wzgl\u0119dem nas lojalne, lecz bezkompromisowo wyst\u0119puj\u0105 przeciwko bandom sowieckim, s\u0105 albo zdrajcami sprawy polskiej, albo \u015bwiadomym ogniwem po\u015brednim pomi\u0119dzy nami a polskimi bandami narodowymi potrzebuj\u0105cymi broni, amunicji i sprz\u0119tu z naszych r\u0105k, a tak\u017ce mo\u017cliwo\u015bci spokojnego prowadzenia na w\u0142asnym terenie szkolenia wojskowego i mobilizacji rekrut\u00f3w. (…)
\nTe zdyscyplinowane i dobrze wyszkolone bandy o stosunkowo du\u017cym duchu
\nmoralnym stanowi\u0105 powa\u017cne zagro\u017cenie, poniewa\u017c korzystaj\u0105 z pomocy miejscowej ludno\u015bci, a tak\u017ce posiadaj\u0105 fanatyczn\u0105 wol\u0119 i temperament po\u0142\u0105czone z fachowo\u015bci\u0105. Rozpoczn\u0105 walk\u0119 z nami z zupe\u0142nie innym rozmachem ni\u017c to mog\u0142y zrobi\u0107 bandy sowieckie na tym terenie [sic!]. Porozumienia z poszczeg\u00f3lnymi polskimi bandami w celu zapewnienia ochrony linii komunikacyjnych na ty\u0142ach stanowi\u0105 szczeg\u00f3lne zagro\u017cenie (…).
\nPo dok\u0142adnej analizie tej sytuacji nasuwa si\u0119 wniosek, \u017ce zawarcie porozumienia z polskimi bandami przyniesie Wehrmachtowi wi\u0119cej szkody ni\u017c tymczasowego po\u017cytku (…).”<\/span><\/p>\n

Do tego nale\u017cy doda\u0107, i\u017c oddzia\u0142y \u201eG\u00f3ry\u201d i \u201eRagnera\u201d nie zaniecha\u0142y antyniemieckiej akcji propagandowej, wywiadowczej i kontrwywiadowczej. Zawieszenie broni dotyczy\u0142o tylko Zgrupowania Sto\u0142pecko-Nalibockiego i Nadnieme\u0144skiego. Pozosta\u0142e jednostki partyzanckie Armii Krajowej na swych terenach operacyjnych toczy\u0142y walk\u0119 zbrojn\u0105 z okupantem niemieckim.
\nRozejm z Niemcami zawarty przez AK na Nowogr\u00f3dczy\u017anie nale\u017cy traktowa\u0107 tylko jako czasowe ograniczenie antyniemieckiej akcji zbrojnej na niekt\u00f3rych terenach okr\u0119gu. Zawieszenie broni obj\u0119\u0142o jednostki AK szczeg\u00f3lnie nara\u017cone na ataki przewa\u017caj\u0105cych si\u0142 partyzantki sowieckiej.<\/p>\n

Negatywnie oceni\u0142 porozumienie ppor. \u201eG\u00f3ry\u201d i ppor. \u201eRagnera\u201d z Niemcami Roman Korab-\u017bebryk. W swej ksi\u0105\u017cce o operacji wile\u0144skiej AK pisze on, i\u017c A. Pilch i Cz. Zaj\u0105czkowski wy\u0142amali si\u0119 z dyscypliny organizacyjnej i wyrz\u0105dzili szkod\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwu polskiemu, poniewa\u017c \u201epo wyp\u0119dzeniu Niemc\u00f3w w\u0142adze sowieckie uzasadnia\u0142y rozbrajanie resztek AK zdrad\u0105 <\/span>[sic!] oddzia\u0142\u00f3w \u00abG\u00f3ry\u00bb i \u00abRagnera\u00bb.\u201d<\/span> Ta ocena zosta\u0142a sformu\u0142owana, nim zosta\u0142y otwarte archiwa posowieckie. Podj\u0119cie czasowej wsp\u00f3\u0142pracy z Niemcami dw\u00f3ch zgrupowa\u0144 AK na Nowogr\u00f3dczy\u017anie by\u0142o dramatyczn\u0105 pr\u00f3b\u0105 odwr\u00f3cenia biegu wydarze\u0144 zapocz\u0105tkowanych sowieck\u0105 zdrad\u0105 17 wrze\u015bnia 1939 roku. To sowieci podj\u0119li decyzj\u0119 o likwidacji AK, kt\u00f3ra przecie\u017c by\u0142a si\u0142\u0105 zbrojn\u0105 pa\u0144stwa koalicji antyhitlerowskiej, i to nie \u201eRagner\u201d i \u201eG\u00f3ra\u201d ponosz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za rozbrojenie AK na Nowogr\u00f3dczy\u017anie po 15 lipca 1944 roku. Oddzia\u0142y Armii Krajowej Okr\u0119g\u00f3w Wile\u0144skiego i Nowogr\u00f3dzkiego zosta\u0142yby rozbrojone przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 niezale\u017cnie od tego, czy podporucznicy Pilch i Zaj\u0105czkowski utrzymywali kontakty z Niemcami czy nie. Spraw\u0119 \u201eRagnera\u201d i \u201eG\u00f3ry\u201d, nale\u017ca\u0142oby raczej rozpatrywa\u0107 w kategoriach fortelu wojennego. O podj\u0119tych decyzjach zameldowali Komendzie Okr\u0119gu, kt\u00f3ra zaaprobowa\u0142a ich dzia\u0142ania i nie wyci\u0105gn\u0119\u0142a wobec obu oficer\u00f3w \u017cadnych konsekwencji. Mo\u017cna zatem przypuszcza\u0107, i\u017c nie przekroczyli w kontaktach z Niemcami otrzymanych wytycznych.
\n\"\"
\nRtm. J\u00f3zef \u015awida ps. „Lech”, Hubalczyk, dow\u00f3dca Zgrupowania Nadnieme\u0144skiego AK.
\n<\/span>
\nInaczej sta\u0142o si\u0119 z rtm. J\u00f3zefem \u015awid\u0105 \u201eLechem\u201d kt\u00f3ry kontaktowa\u0142 si\u0119 z Niemcami osobi\u015bcie i zawar\u0142 z nimi 8 lutego 1944 roku pisemn\u0105 umow\u0119. Do zbadania i rozwi\u0105zania kwestii kontakt\u00f3w oddzia\u0142\u00f3w nowogr\u00f3dzkich z Niemcami, Komenda G\u0142\u00f3wna AK wys\u0142a\u0142a z Warszawy w lutym 1944 roku mjr. dypl. Macieja Kalenkiewicza \u201eKotwicza\u201d. Na pocz\u0105tku pierwszej dekady marca \u201eLech\u201d zosta\u0142 postawiony przed s\u0105dem polowym i skazany na \u015bmier\u0107. Major \u201eKotwicz\u201d, korzystaj\u0105c z posiadanych uprawnie\u0144, zawiesi\u0142 wyrok s\u0105du do zako\u0144czenia wojny, z prawem rehabilitacji na polu walki w terenie wyznaczonym przez Komend\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105.
\nPrzybycie na Nowogr\u00f3dczyzn\u0119 mjr. Macieja Kalenkiewicza i obj\u0119cie przez niego stanowiska dow\u00f3dcy Zgrupowania Nadnieme\u0144skiego nie spowodowa\u0142o radykalnej zmiany istniej\u0105cego uk\u0142adu w stosunkach z Niemcami i z sowietami.
\n
\u201eCziort w oczkach\u201d – cz\u0119\u015b\u0107 4><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/span><\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jesieni\u0105 1943 r. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[29],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/743"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=743"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/743\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1241,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/743\/revisions\/1241"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=743"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=743"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=743"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}