{"id":706,"date":"2008-07-03T08:27:28","date_gmt":"2008-07-03T06:27:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2008\/07\/03\/8222wiarusy8221-strzelanina-w-siedzibie-ub\/"},"modified":"2008-07-03T08:27:28","modified_gmt":"2008-07-03T06:27:28","slug":"8222wiarusy8221-strzelanina-w-siedzibie-ub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=706","title":{"rendered":"„WIARUSY” – Strzelanina w siedzibie UB"},"content":{"rendered":"
Jak likwidowano „Wiarus\u00f3w”<\/span><\/font><\/p>\n

27 czerwca 1949 roku dow\u00f3dca oddzia\u0142u „Wiarusy” Stanis\u0142aw Ludzia "Dzielny", "Harna\u015b" oczekiwa\u0142 na przybycie por. „Henryka” – przedstawiciela sztabu krakowskiego Okr\u0119gu Ruchu Oporu Armii Krajowej. Partyzanci od kilku lat tkwili w lesie. UB zadawa\u0142 im kolejne ciosy, a ich sytuacja by\u0142a coraz trudniejsza. By\u0142a to pozosta\u0142o\u015b\u0107 jednego z najaktywniejszych pododdzia\u0142\u00f3w zgrupowania partyzanckiego J\u00f3zefa Kurasia „Ognia”<\/a>. Zaklasyfikowana jako 3. Kompania jednostka ta w latach 1945 – 1946 dowodzona by\u0142a przez chor. Henryka G\u0142owi\u0144skiego „Gro\u017anego”. Po jego \u015bmierci w walce z KBW w listopadzie 1946 roku, dow\u00f3dztwo obj\u0105\u0142 pochodz\u0105cy z Wile\u0144szczyzny plut. Antonii W\u0105sowicz „Roch”. \u015amier\u0107 „Ognia” w lutym 1947 roku oznacza\u0142a ostateczny rozpad zgrupowania.<\/font>
\"\"
Kl\u0119czy Dymitr Zasulski "Czarny", przy rkm-ie le\u017cy Mieczys\u0142awa \u0141ysek "Grandziarz".<\/span><\/font>
<\/span><\/font>
<\/span><\/font>„Wiarusy”<\/span><\/font>

„Roch” nie zamierza\u0142 si\u0119 ujawni\u0107 – kontynuowa\u0142 walk\u0119 zbrojn\u0105 na Podhalu. Od tej pory on, jego podkomendni i nast\u0119pcy u\u017cywali kolejno nazw: III Kompania AK, „Wiarusy”, „Znicz”.
W maju 1947 roku wraz z dwoma podkomendnymi pr\u00f3bowa\u0142 przez zielon\u0105 granic\u0119 przedosta\u0107 si\u0119 do ameryka\u0144skiej strefy w Austrii. Nie uda\u0142o si\u0119. Pod Wiedniem wpadli w r\u0119ce NKWD. Po kilkumiesi\u0119cznym \u015bledztwie i procesie „Rocha” stracono w wi\u0119zieniu bezpieki. Po nim oddzia\u0142em dowodzi\u0142 J\u00f3zef \u015awider „M\u015bciciel”. Jednak ju\u017c po kilku miesi\u0105cach, w lutym 1948 roku zgin\u0105\u0142 w walce z UB w miejscowo\u015bci Lubie\u0144 (pod My\u015blenicami). Kilka dni p\u00f3\u017aniej poleg\u0142 w walce z UB jego nast\u0119pca Dymitr Zasulski „Czarny”. Kolejny dow\u00f3dca Tadeusz Dymel „Srebrny” przetrwa\u0142 zaledwie do jesieni 1948 roku. 21 pa\u017adziernika zgin\u0105\u0142 w zasadzce zorganizowanej przez UB w Chab\u00f3wce ko\u0142o Rabki. Ludzia zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny, ale i tak mia\u0142 wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia: wraz z Edwardem Skurnogiem „Szatanem” zdo\u0142ali si\u0119 wymkn\u0105\u0107 ob\u0142awie. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 rok 1949. Po rozprawie z opozycj\u0105 i utworzeniu PZPR komuni\u015bci szybko przyst\u0105pili do budowy pa\u0144stwa powszechnego terroru i strachu.
\"\"
Fotografia J\u00f3zefa \u015awidra „M\u015bciciela” zastrzelonego przez UB w walce 14 lutego 1948 r., wraz z opisem sporz\u0105dzonym przez bezpiek\u0119.<\/span><\/font><\/p>\n

Mimo braku nadziei na rych\u0142e zmiany oddzia\u0142 „Dzielnego” by\u0142 skazany na dalsz\u0105 walk\u0119. Partyzanci zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce teren jest coraz bardziej nasycony konfidentami i informatorami UB. Powr\u00f3t do zwyk\u0142ego \u017cycia – po kilku latach walki z komunizmem – wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej oznacza\u0142by prosty scenariusz: aresztowanie, \u015bledztwo, tortury i pewn\u0105 \u015bmier\u0107. Oddzia\u0142 m\u00f3g\u0142 przetrwa\u0107 jedynie w g\u00f3rach i le\u015bnych ost\u0119pach.<\/p>\n

Dlatego wiosn\u0105 1949 roku wracaj\u0105cy do zdrowia „Dzielny” i jego podkomendni powr\u00f3cili po zimie do kwater i oboz\u00f3w ulokowanych na gorcza\u0144skich szczytach. Mieli mundury, bro\u0144, \u015bwietnie znali teren. Wiedzieli jednak, \u017ce jako ma\u0142y oddzia\u0142 nie s\u0105 w stanie samodzielnie wp\u0142yn\u0105\u0107 na losy kraju. Tym bardziej zale\u017ca\u0142o im na w\u0142\u0105czeniu si\u0119 w szerszy nurt niepodleg\u0142o\u015bciowego oporu przeciw komunizmowi. Powi\u0105zanie z og\u00f3lnopolsk\u0105 organizacj\u0105 konspiracyjn\u0105, kontakt z Londynem dawa\u0142by im z jednej strony zaplecze dla dzia\u0142alno\u015bci, z drugiej poczucie sensu walki w ramach podziemnego wojska. Liczyli tak\u017ce na pomoc organizacyjn\u0105, informacyjn\u0105. Potrzebowali rozkaz\u00f3w i wytycznych dzia\u0142ania.
\"\"
Piecz\u0119\u0107 „Wiarus\u00f3w" – III Kompania AK.<\/span><\/font><\/p>\n

Porucznik „Henryk”<\/span><\/font><\/p>\n

Poszukiwali kontaktu z dow\u00f3dztwem istniej\u0105cych w kraju organizacji konspiracyjnych. W tym celu „Dzielny” zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 o pomoc do Stefanii Kruk ps. "Te\u015bciowa". By\u0142a to od lat osoba sprawdzona. Mia\u0142a du\u017cy sta\u017c konspiracyjny si\u0119gaj\u0105cy bliskiej wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z partyzantk\u0105 „Ognia” jeszcze od czas\u00f3w Konfederacji Tatrza\u0144skiej, czyli pierwszych lat okupacji niemieckiej. W „teren\u00f3wce” „Ognia” by\u0142a r\u00f3wnie\u017c po 1945 roku, kiedy Ludzia by\u0142 jednym z adiutant\u00f3w Kurasia.
W maju 1949 roku Kruk przynios\u0142a „Dzielnemu” upragnione informacje: jest szansa na nawi\u0105zanie bliskich kontakt\u00f3w z du\u017c\u0105 organizacj\u0105 konspiracyjn\u0105. Tym bardziej \u017ce w\u0142a\u015bnie tworzy ona swoje zaplecze wojskowe i poszukuje kontakt\u00f3w z jeszcze funkcjonuj\u0105cymi oddzia\u0142ami zbrojnymi.
Dlatego spotkanie 29 czerwca 1949 roku by\u0142o w pe\u0142ni przygotowane przez „Te\u015bciow\u0105”. W Gorcach nad wsi\u0105 Waksmund czeka\u0142 Stanis\u0142aw Ludzia, Mieczys\u0142aw \u0141ysek „Grandziarz”, Edward Skurn\u00f3g „Szatan” oraz Kazimierz Kolasa. Kruk wraz z siostr\u0105 Kolasy Mari\u0105 po p\u00f3\u0142toragodzinnym marszu przyprowadzi\u0142a por. „Henryka” ze sztabu ROAK w Krakowie. Spotkanie spe\u0142ni\u0142o oczekiwania partyzant\u00f3w. Otrzymali informacje o krajowej siatce konspiracyjnej i \u0142\u0105czno\u015bci z Londynem. Dostali egzemplarze wolnej prasy: podziemnego „Or\u0142a Bia\u0142ego” oraz wydawanego w Londynie „Dziennika \u017bo\u0142nierza”.
\"\"
Oddzia\u0142 "Wiarusy" w 1947 r. –
\n pierwszy z lewej dow\u00f3dca J\u00f3zef \u015awider "M\u015bciciel", drugi z-ca dow\u00f3dcy
\nDymitr Zasulski "Czarny", za nim Mieczys\u0142aw \u0141ysek "Grandziarz". Kl\u0119czy
\nod lewej Adam P\u00f3\u0142torak "Wicher", N.N.<\/font><\/p>\n

Nie stawiali warunk\u00f3w. Z miejsca zadeklarowali pe\u0142n\u0105 gotowo\u015b\u0107 podporz\u0105dkowania si\u0119 operacyjnego dow\u00f3dztwu Ruchu Oporu AK. Szansa uzyskania statusu oddzia\u0142u bojowego ROAK oznacza\u0142a dla nich zupe\u0142nie nowy charakter dzia\u0142alno\u015bci. „Henryk” przyj\u0105\u0142 sprawozdanie oddzia\u0142u. Nakre\u015bli\u0142 cele i zadania ROAK. Nakaza\u0142 sporz\u0105dzi\u0107 wykaz os\u00f3b wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z oddzia\u0142em oraz zlokalizowanych konfident\u00f3w UB w terenie. Ustalone zosta\u0142y zasady \u0142\u0105czno\u015bci z dow\u00f3dztwem Okr\u0119gu w Krakowie.
Kolejne spotkanie odby\u0142o si\u0119 2 lipca. „Henryk” wr\u0119czy\u0142 „Wiarusom” kolejne egzemplarze wydawnictw niepodleg\u0142o\u015bciowych. Zapowiedzia\u0142, \u017ce dow\u00f3dztwo organizacji bierze pod uwag\u0119 przerzut najbardziej zaufanych ludzi na Zach\u00f3d. Tam mieli przej\u015b\u0107 profesjonalne przeszkolenie wywiadowczo-dywersyjne, aby, po jego zako\u0144czeniu powr\u00f3ci\u0107 do kraju.<\/p>\n

Dwa dni p\u00f3\u017aniej za po\u015brednictwem \u0142\u0105czniczki przekazano dla oddzia\u0142u fundusze, polecenia i instrukcje dzia\u0142ania. Ju\u017c 7 lipca „Henryk” potwierdzi\u0142 gotowo\u015b\u0107 do organizacji przerzutu za granic\u0119. Akcja mia\u0142a si\u0119 odby\u0107 przy wykorzystaniu samochodu ambasady angielskiej pod pretekstem przewozu chorych obywateli brytyjskich. Odby\u0142o si\u0119 tak\u017ce spotkanie ze zwierzchnikiem „Henryka” kpt. „Antonim”. Om\u00f3wiono dodatkowe szczeg\u00f3\u0142y. Na pro\u015bb\u0119 dow\u00f3dztwa partyzanci zobowi\u0105zali si\u0119 dopom\u00f3c w zamelinowaniu w terenie angielskiej radiostacji.<\/p>\n

Przerzut na Zach\u00f3d<\/span><\/font><\/p>\n

Przygotowano fa\u0142szywe dokumenty. Wytypowani do drogi po\u017cegnali si\u0119 z rodzinami oraz ze Stefani\u0105 Kruk, bez kt\u00f3rej pomocy nie mieliby szans na rozpocz\u0119cie nowego etapu dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej. 16 lipca 1949 roku pod os\u0142on\u0105 nocy rozpocz\u0119to operacj\u0119. W pierwszej grupie wyje\u017cd\u017ca\u0142 Ludzia, \u0141ysek i Skurn\u00f3g. Oko\u0142o godziny 22.15 w um\u00f3wione miejsce pod drewnianym ko\u015bci\u00f3\u0142kiem na Obidowej przy trasie Krak\u00f3w – Zakopane podjecha\u0142a sanitarka na brytyjskich numerach rejestracyjnych i angielskim napisem „Brytyjska Pomoc dla Polski. Oddzia\u0142 w Katowicach”. Wszystko przebieg\u0142o bez \u017cadnych zak\u0142\u00f3ce\u0144. Uzbrojeni w bro\u0144 kr\u00f3tk\u0105 partyzanci wsiedli do auta. „Henryk” \u017cegna\u0142 ich osobi\u015bcie. Na pami\u0105tk\u0119 otrzyma\u0142 od nich g\u00f3ralsk\u0105 ciupag\u0119.<\/p>\n

Jeszcze tej samej nocy okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce samoch\u00f3d nie zmierza w kierunku granicy. Nieprzeczuwaj\u0105cy niebezpiecze\u0144stwa partyzanci zamiast do bezpiecznej kwatery trafili do… siedziby krakowskiego Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego. O tym, \u017ce wszyscy zostali oszukani, Ludzia zrozumia\u0142 dopiero w budynku, kiedy jego „przewodnik z ROAK”, a w rzeczywisto\u015bci ubowiec pomy\u0142kowo wprowadzi\u0142 go do innego ni\u017c zaplanowany pok\u00f3j. Ludzia b\u0142yskawicznie wyci\u0105gn\u0105\u0142 bro\u0144 i ostrzeliwuj\u0105c si\u0119, pr\u00f3bowa\u0142 ucieka\u0107. Jego strza\u0142y zaalarmowa\u0142y dw\u00f3ch pozosta\u0142ych koleg\u00f3w. Podj\u0119li walk\u0119, ale nie mieli szans. Strzelanina nie trwa\u0142a d\u0142ugo. Wok\u00f3\u0142 nich stali ubowcy z broni\u0105 gotow\u0105 do strza\u0142u. Zgin\u0119li na miejscu.<\/p>\n

Tak\u017ce Ludzia by\u0142 w matni – lekko ranny, zosta\u0142 obezw\u0142adniony i skuty kajdankami. Dopiero w \u015bledztwie zrozumia\u0142 skal\u0119 prowokacji, w kt\u00f3rej uczestniczy\u0142. Zar\u00f3wno „Henryk”, jak i „Antoni”, byli podstawieni przez UB. „Sztab ROAK”, kontakty z zagranic\u0105 i rzekom\u0105 organizacj\u0119 wymy\u015blono na potrzeby rozbicia oddzia\u0142u, do kt\u00f3rego UB, mimo zadawanych strat, przez d\u0142ugi czas nie mia\u0142o dost\u0119pu. „Henryk” to w rzeczywisto\u015bci Marian Stru\u017cy\u0144ski, zdrajca – by\u0142y \u017co\u0142nierz AK i WiN, a od 1947 roku jeden z najbardziej z\u0142owrogich agent\u00f3w UB. Wewn\u0105trz resortu pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 pseudonimem 7, i ju\u017c wcze\u015bniej mia\u0142 du\u017ce „zas\u0142ugi” w rozbijaniu struktur Zrzeszenia WiN w powiecie olkuskim. Kpt. „Antoni” to oddelegowany do tej roli funkcjonariusz krakowskiego WUBP por. Leon Niklas. Ca\u0142\u0105 operacj\u0119 koordynowali osobi\u015bcie niegdysiejsi AL-owcy: zast\u0119pca szefa WUBP Franciszek Szlachcic i naczelnik Wydzia\u0142u III p\u0142k. Stanis\u0142aw Wa\u0142ach.

Marian Stru\u017cy\u0144ski vel Reniak. Zdrajca i agent UB, sprawca aresztowa\u0144 i \u015bmierci wielu wybitnych \u017co\u0142nierzy Niepodleg\u0142o\u015bciowego Podziemia.<\/span><\/font><\/p>\n

Jednak prawdziwy szok Ludzia musia\u0142 prze\u017cy\u0107, kiedy zrozumia\u0142, \u017ce agentem zwerbowanym przez UB by\u0142a tak\u017ce Stefania Kruk<\/a>. To niew\u0105tpliwie jej sumienie w najwi\u0119kszym stopniu obci\u0105\u017ca\u0142o \u015bmier\u0107 koleg\u00f3w z partyzantki, kt\u00f3rych \u015bwiadomie wyda\u0142a w r\u0119ce ubowskich oprawc\u00f3w. Cynicznie i \u015bwiadomie wykorzysta\u0142a ich m\u0142odo\u015b\u0107, trudn\u0105 sytuacj\u0119, poszukiwania kontaktu ze \u015brodowiskami niepodleg\u0142o\u015bciowymi i pe\u0142ne do niej zaufanie.
Ludzia nie wiedzia\u0142, \u017ce Kruk, mimo pi\u0119knej karty konspiracyjnej w latach 40., zdradzi\u0142a swoich koleg\u00f3w i dow\u00f3dc\u00f3w jeszcze za \u017cycia „Ognia”, w 1946 roku. Cen\u0105 by\u0142o wypuszczenie z wi\u0119zienia jej syna. Za wolno\u015b\u0107 zap\u0142aci\u0142a – ju\u017c jako TW „Wanda”, „S-21”, p\u00f3\u017aniej „Konrad” – \u017cyciem co najmniej kilkunastu koleg\u00f3w z partyzantki.<\/p>\n

Major „Maciej”<\/span><\/font><\/p>\n

Wydarzenia w WUBP by\u0142y fina\u0142em tylko pierwszego etapu likwidacji „Wiarus\u00f3w”. Spraw\u0119 trzymano w ukryciu, a o kulisach nocnej strzelaniny w WUBP nie wiedzia\u0142 nikt poza UB. Teraz bezpieka zamierza\u0142a zlikwidowa\u0107 dalsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u – pozosta\u0142e cztery osoby.
\"\"
\u017bo\u0142nierze poakowskiego oddzia\u0142u III kompania AK (ROAK, "Wiarusy", "Znicz")<\/span><\/font><\/p>\n

W dalszym ci\u0105gu podtrzymywano pozory funkcjonowania sztabu ROAK. Znowu skorzystano z us\u0142ug Stefanii Kruk i agenta „7”. Na dzie\u0144 26 lipca 1949 roku wyznaczono partyzantom spotkanie z przedstawicielem sztabu ROAK mjr „Maciejem” (jego rol\u0119 gra\u0142 Szlachcic) i grup\u0105 ochraniaj\u0105c\u0105 radiostacj\u0119 w miejscowo\u015bci Sur\u00f3wki ko\u0142o Rabki. W rzeczywisto\u015bci ow\u0105 „grup\u0105 ochraniaj\u0105c\u0105” byli przebrani ubowcy i \u017co\u0142nierze KBW. Partyzant\u00f3w poinformowano, \u017ce „Dzielny”, „Grandziarz” i „Szatan” bez przeszk\u00f3d trafili do celu. „Maciej” odebra\u0142 od nich meldunki i poleci\u0142 przej\u015b\u0107 do specjalnie przygotowanych kwater we wsi. Wszystkich rozlokowano, tak aby w jednym pomieszczeniu na ka\u017cdych dw\u00f3ch partyzant\u00f3w przypada\u0142o sze\u015bciu ludzi bezpieki. Na um\u00f3wiony sygna\u0142 – has\u0142o „Niech \u017cyje rz\u0105d londy\u0144ski!” – wszyscy rzucili si\u0119 na partyzant\u00f3w. Obezw\u0142adniono ich bez k\u0142opotu: skuto kajdankami i wywieziono do Krakowa. W r\u0119ce UB dostali si\u0119 Jan Jankowski „Zbieg”, Henryk Macha\u0142a „Gryf”, Leon Zagata „Z\u0142om” i Stanis\u0142aw Janczyk „Prut”.<\/p>\n

Oddzia\u0142 „Wiarusy” przesta\u0142 istnie\u0107. Przez Podhale przetoczy\u0142a si\u0119 fala aresztowa\u0144 w\u015br\u00f3d wszystkich, kt\u00f3rzy mieli kontakty z „Wiarusami”. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 przes\u0142uchania, bicie, wymuszanie zezna\u0144.
Proces przed komunistycznym s\u0105dem by\u0142 ju\u017c tylko formalno\u015bci\u0105. Wszyscy – \u0142\u0105cznie z Ludzi\u0105 – zostali skazani na kar\u0119 \u015bmierci. Wyroki wykonano 12 stycznia 1950 roku.
\"\"
Stanis\u0142aw Ludzia ps. "Harna\u015b". Zdj\u0119cie z aresztu WUBP w Krakowie, wykonane w drugiej po\u0142owie 1949 r.<\/span><\/font>

By\u0142a to kolejna tego typu akcja UB. W 1949 roku mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 ju\u017c
\n o du\u017cym do\u015bwiadczeniu resortu w organizacji podobnych „przerzut\u00f3w partyzanckich”. Wszak ju\u017c w 1946 roku uda\u0142o si\u0119 podczas takiej operacji wymordowa\u0107 stu kilkudziesi\u0119ciu \u017co\u0142nierzy zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”<\/a>. Zar\u00f3wno Stefania Kruk, jak i Stru\u017cy\u0144ski w dalszym ci\u0105gu wiernie s\u0142u\u017cyli mocodawcom z UB. Ten ostatni pod pseudonimem Marian Reniak publikowa\u0142 w PRL wysokonak\u0142adowe „bohaterskie” ksi\u0105\u017cki. W wolnej Polsce nikt go nie poci\u0105gn\u0105\u0142 do odpowiedzialno\u015bci za udzia\u0142 w zbrodniach, a po \u015bmierci w 2004 roku „Gazeta Policyjna” opublikowa\u0142a nekrolog na temat jego „zas\u0142ug dla Polski”, zako\u0144czony jak na ur\u0105gowisko: „Cze\u015b\u0107 Twojej Pami\u0119ci, Marianie!”.<\/p>\n

Dr Maciej Korku\u0107, IPN O\/Krak\u00f3w<\/span><\/p>\n

Powy\u017cszy tekst ukaza\u0142 si\u0119 pierwotnie w "Rzeczpospolitej" z 19.11.2007 r.<\/a> W artykule wykorzystano referat Tomasza Go\u0142dyna pt. „Likwidacja oddzia\u0142u »Wiarusy« w aktach UB” oraz materia\u0142y z zasob\u00f3w archiwalnych krakowskiego Oddzia\u0142u IPN.<\/font><\/p>\n

Angloj\u0119zyczna wersja tekstu (na stronie www.doomedsoldiers.com<\/a>):<\/span><\/font>
“Wiarusy” Underground Partisan Unit – The Firefight at the UB (Polish Secret Police) District Headquarters.><\/a><\/span><\/font>
<\/span><\/font>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/font><\/div>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"