{"id":697,"date":"2008-07-30T23:58:13","date_gmt":"2008-07-30T21:58:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2008\/07\/30\/por-cz-w-jozef-strug-ps-ordon-czesc-3\/"},"modified":"2019-07-24T09:13:35","modified_gmt":"2019-07-24T07:13:35","slug":"por-cz-w-jozef-strug-ps-ordon-czesc-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=697","title":{"rendered":"Por. cz.w. J\u00f3zef Strug ps. „Ordon” – cz\u0119\u015b\u0107 3"},"content":{"rendered":"

\"\"
\nKwiecie\u0144\/maj 1947 r. Wsp\u00f3lna odprawa oddzia\u0142u\u00a0 J\u00f3zef Struga „Ordona” i patrolu podleg\u0142ego kpt. „Uskokowi” pod dow\u00f3dztwem Walentego Wa\u015bkowicza „Strza\u0142y”. Od lewej: Stanis\u0142aw Falkiewicz „Ry\u015b”, Walenty Wa\u015bkowicz „Strza\u0142a”, J\u00f3zef Strug „Ordon” (pochylony nad map\u0105), Ludwik Szmydke „Czarny Jurek”, Eugeniusz Arasimowicz „Mongo\u0142”, Czes\u0142aw Osieleniec. Stoj\u0105: Ignacy Falkiewicz „Mewa”, Jerzy Marciniak „S\u0119k”\/”Zygmunt” (\u017co\u0142nierz patrolu „Strza\u0142y”).<\/span>
<\/span>
\nWg wsp\u00f3\u0142czesnej relacji Zygmunta P\u0119ka\u0142y \u201e\u015amia\u0142ego\u201d \u2013 jedynego \u017cyj\u0105cego obecnie \u015bwiadka tamtych wydarze\u0144 \u2013 mo\u017cemy si\u0119 dowiedzie\u0107, \u017ce grup\u0119 przebywaj\u0105c\u0105 w\u00f3wczas u Wawrzyckich tworzyli on sam, J\u00f3zef Strug \u201eOrdon\u201d oraz Tadeusz Paluch \u201eD\u0105b\u201d. Mieli oni po kolacji opu\u015bci\u0107 mieszkanie i uda\u0107 si\u0119 na skraj lasu, gdzie w rowie mieli po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 spa\u0107.
\n\"\"
\nJ\u00f3zef P\u0119ka\u0142a ps. „\u015amia\u0142y”. \u017bo\u0142nierz „Ordona”, kt\u00f3ry przebi\u0142 si\u0119 przez pier\u015bcie\u0144 ob\u0142awy, podczas kt\u00f3rej zgin\u0105\u0142 jego dow\u00f3dca.<\/span><\/span><\/p>\n

Inn\u0105 wersj\u0119 wydarze\u0144 podaje Salwina Strug. Twierdzi ona, \u017ce grupa mia\u0142a nocowa\u0107 u Flisiuk\u00f3w i dopiero po \u015bniadaniu mia\u0142 nast\u0105pi\u0107 alarm. Wed\u0142ug niej grup\u0119 stanowi\u0142o czterech, a nie trzech \u017co\u0142nierzy, jak podaje \u201e\u015amia\u0142y\u201d. Czwarty mia\u0142 by\u0107 nieustalony. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce bli\u017cszy prawdy jest bezpo\u015bredni uczestnik ostatniej walki \u201eOrdona\u201d, Z. P\u0119ka\u0142a \u201e\u015amia\u0142y\u201d, kt\u00f3rego relacj\u0119 potwierdzaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c raporty oficer\u00f3w dowodz\u0105cych operacj\u0105 p-ko partyzantom. R\u00f3\u017cnice wyst\u0119puj\u0105 te\u017c w przedstawieniu okoliczno\u015bci samej akcji resortu, zar\u00f3wno przez jedynego \u017cyj\u0105cego \u015bwiadka \u201e\u015amia\u0142ego\u201d, jak i przez dow\u00f3dc\u0119 sztabu WBW.
\n\"\"<\/a>
\nWycinek mapy terenu [WIG 1933], na kt\u00f3rym osaczono „Ordona”. Czerwonym krzy\u017cykiem oznaczono miejsce \u015bmierci por. J\u00f3zefa Struga. <\/span>[kliknij w miniaturk\u0119 mapy]<\/span>.<\/span>
<\/span>
\nOto wsp\u00f3\u0142czesna relacja Zygmunta P\u0119ka\u0142y \u201e\u015amia\u0142ego\u201d:
\n\u201eRano widzimy sylwetki wojskowych otaczaj\u0105cych teren z trzech stron. \u201eOrdon\u201d decyduje: – Koledzy, jest bardzo \u017ale. Musimy si\u0119 rozproszy\u0107. Ka\u017cdy w inn\u0105 stron\u0119\u2026 Po pierwszych seriach z broni maszynowej, \u201eOrdon\u201d podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 przedostania si\u0119 przez w\u0105sk\u0105 drog\u0119. Kilka metr\u00f3w czystego pola ostrza\u0142u wystarczy\u0142o, \u017ce zosta\u0142 trafiony. Pad\u0142. Rowem przeczo\u0142gali\u015bmy si\u0119 wzd\u0142u\u017c drogi, wreszcie poderwali\u015bmy si\u0119 do biegu. Poczu\u0142em dwa piek\u0105ce uszczypni\u0119cia. Bieg\u0142em dalej. Po kilkuset metrach postanowili\u015bmy zalegn\u0105\u0107 i zaszy\u0107 si\u0119 w krzakach. Przetrwali\u015bmy. Mia\u0142em dwie przestrzeliny w mi\u0119\u015bniach biodra i po\u015bladka.\u201d<\/span>
\"\"
\nOkolice S\u0119kowa. Droga w miejscu gdzie podczas pr\u00f3by jej przeskoczenia zosta\u0142 ranny por. „Ordon”.<\/span><\/span> Stan obecny.<\/span><\/span>
\n\"\"
\nMeldunek o nadzwyczajnym wypadku, sporz\u0105dzony przez Dow\u00f3dc\u0119 WBW Lublin \u2013 majora Kuzara, podpisany przez szefa sztabu WBW majora Kondraciuka i zast\u0119pc\u0119 do spraw polowych majora Konara, daje bardziej szczeg\u00f3\u0142owy obraz ostatnich chwil \u201eOrdona\u201d. Oto jego tre\u015b\u0107:
\n\u201eW dniu 30.7.47 grupa operacyjna pod d-ctem mjr Kondraciuka, szefa sztabu WBW Lublin przeprowadzi\u0142a operacj\u0119 w m. S\u0119k\u00f3w i kol. S\u0119k\u00f3w pow. W\u0142odawa. W czasie operacji natkn\u0119\u0142a si\u0119 na band\u0119 \u201eOrdona\u201d w sk\u0142adzie trzech os\u00f3b. Bandyci ostrzeliwuj\u0105c si\u0119 zacz\u0119li ucieka\u0107. W toku dalszego przeszukiwania terenu le\u015bnego natkni\u0119to si\u0119 ponownie na zbieg\u0142ych bandyt\u00f3w. D-ca bandy z ukrycia da\u0142 ognia z pistoletu do nadchodz\u0105cego szeregowego Kuzlak Jana, kt\u00f3rego trafi\u0142 kul\u0105 w nog\u0119 i zbieg\u0142 ukrywszy si\u0119. Z odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 100 metr\u00f3w z zaro\u015bli da\u0142 ognia ponownie z pistoletu do zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 kpr. Tepera Ryszarda, rani\u0105c go w nog\u0119. W toku dalszej walki dow\u00f3dca bandy \u201eOrdon\u201d zosta\u0142 zabity, pozostali bandyci zd\u0105\u017cyli si\u0119 w terenie zamelinowa\u0107.\u201d<\/span>
\n\"\"
\nPomnik w miejscu gdzie, do ko\u0144ca ostrzeliwuj\u0105c si\u0119, zgin\u0105\u0142 J\u00f3zef Strug „Ordon”. W g\u0142\u0119bi widoczna droga z S\u0119kowa, gdzie podczas pr\u00f3by przebicia si\u0119 przez kordon ob\u0142awy zosta\u0142 on ranny.<\/span><\/span>
\n\"\"
\nNapis na pomniku brzmi:<\/span> B\u00d3G HONOR OJCZYZNA\/ZWZ-AK-WiN\/PORUCZNIKOWI J\u00d3ZEFOWI STRUGOWI PS. „ORDON”\/UR. 4 III 1919 R. DOW\u00d3DCY ODDZIA\u0141U AK I WiN\/W TYM MIEJSCU ZAMORDOWANY PRZEZ UB 30 VII 1947 R. ORAZ JEGO \u017bO\u0141NIERZOM POLEG\u0141YM I ZAMORDOWANYM ZA WOLNO\u015a\u0106 OJCZYZNY W LATACH 1939 – 1956\/PPOR. ZYGMUNT P\u0118KA\u0141A PS. „\u015aMIA\u0141Y”\/ \u017bO\u0141NIERZ POR. „ORDONA”
\n<\/span>\"\"
\nJak wida\u0107, relacje r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w jednej zasadniczej kwestii. \u201e\u015amia\u0142y\u201d utrzymuje, \u017ce \u201eOrdon\u201d „pad\u0142” przebiegaj\u0105c przez drog\u0119. Jednak w raporcie wyra\u017anie wspomniane jest, \u017ce dow\u00f3dca zosta\u0142 dwukrotnie zlokalizowany w trakcie poszukiwa\u0144, ostrzeliwa\u0142 si\u0119, rani\u0105c w nogi KBW-ist\u00f3w. Wydaje si\u0119, \u017ce strzela\u0142 nisko, chc\u0105c unikn\u0105\u0107 zabijania \u017co\u0142nierzy. \u201eOrdon\u201d zgin\u0105\u0142\u00a0 \u201ew toku dalszej walki\u201d<\/span>, kt\u00f3r\u0105 najprawdopodobniej prowadzi\u0142 ju\u017c ranny, pr\u00f3buj\u0105c os\u0142ania\u0107 wycofuj\u0105cych si\u0119 koleg\u00f3w, i by\u0107 mo\u017ce dzi\u0119ki temu uda\u0142o im si\u0119 przerwa\u0107 przez pier\u015bcie\u0144 okr\u0105\u017cenia.<\/p>\n

Jeszcze tego samego dnia zw\u0142oki sier\u017c. J\u00f3zefa Struga \u201eOrdona\u201d zosta\u0142y przewiezione do aresztu w Puchaczowie, w kt\u00f3rym \u2013 jak ju\u017c wspomniano – przebywa\u0142a \u017cona zabitego partyzanta. Musia\u0142a ona rozpozna\u0107 zw\u0142oki m\u0119\u017ca. Wed\u0142ug protok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania \u015bwiadka, sporz\u0105dzonego w\u00a0 Puchaczowie w dniu 30 lipca 1947 r. przez B. Jelenia, oficera \u015bledczego UB, Salwina Strug na pytanie \u201eczy ob. rozpoznaje okazane w dniu dzisiejszym tj. 30.VII.47 r. zw\u0142oki m\u0119\u017cczyzny i kto to jest?\u201d<\/span> odpowiedzia\u0142a:
\n\u201eTak jest, rozpoznaje zw\u0142oki m\u0119\u017cczyzny okazane w dniu dzisiejszym tj. 30.VII.47 r. i stwierdzam z ca\u0142\u0105 stanowczo\u015bci\u0105, \u017ce jest to m\u00f3j m\u0105\u017c Strug J\u00f3zef, kt\u00f3ry od d\u0142u\u017cszego czasu nie by\u0142 w domu, a by\u0142 komendantem bandy <\/span>[w] kt\u00f3rej wyst\u0119puje jako ps. \u201eOrdon\u201d. Poznaj\u0119 m\u0119\u017ca mego po rysach twarzy, oraz mia\u0142 znak szczeg\u00f3lny, kt\u00f3ry w tej chwili poznaj\u0119 a jest to czarna plama w okolicy lewego obojczyka, znami\u0119 jest kszta\u0142tu okr\u0105g\u0142ego. Okazany mundur Wojska Polskiego z naszywkami porucznika r\u00f3wnie\u017c rozpoznaj\u0119, jest to mundur m\u0119\u017ca mego w kt\u00f3rym chodzi\u0142, przynale\u017c\u0105c w bandzie le\u015bnej.\u201d<\/span><\/p>\n

Po potwierdzeniu to\u017csamo\u015bci zabitego m\u0119\u017ca, Salwina Strug zosta\u0142a zwolniona z aresztu na podstawie amnestii. UB-ecy nie wydali zgody na zabranie cia\u0142a ani rzeczy osobistych. Zagro\u017cona ponownym aresztowaniem wyjecha\u0142a do Poznania, gdzie na
\njaki\u015b czas zatrzyma\u0142a si\u0119 u siostry \u201eOrdona\u201d. Tam te\u017c dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce jej rodzice mieszkaj\u0105 w Krzesinach ko\u0142o Poznania. Salwina Strug zosta\u0142a w Pozna\u0144skiem na sta\u0142e i mieszka tam do dzi\u015b. Nie wysz\u0142a po raz drugi za m\u0105\u017c, bo – jak t\u0142umaczy – raz ju\u017c przysi\u0119ga\u0142a. Syna wychowa\u0142a samotnie.<\/p>\n

Cia\u0142o \u201eOrdona\u201d przepad\u0142o bez wie\u015bci. Nie zachowa\u0142 si\u0119 \u017caden dokument wskazuj\u0105cy cho\u0107by przypuszczalne miejsce poch\u00f3wku. Podzieli\u0142 wi\u0119c los setek innych partyzant\u00f3w chowanych bezimiennie w nieznanych mogi\u0142ach. Symboliczny pogrzeb \u201eOrdona\u201d odby\u0142 si\u0119 dopiero w wolnej Polsce w dniu 27 lutego 1992 roku w Poznaniu. W grobie z\u0142o\u017cono urn\u0119 z ziemi\u0105 z miejsca, w kt\u00f3rym zgin\u0105\u0142 \u201eOrdon\u201d.
\n5 sierpnia 2001 r. staraniem ostatniego \u017co\u0142nierza \u201eOrdona\u201d – Zygmunta P\u0119ka\u0142y \u201e\u015amia\u0142ego\u201d\u00a0 w lesie pod Wielopolem, w miejscu \u015bmierci komendanta, ods\u0142oni\u0119to pomnik ku czci J\u00f3zefa Struga \u201eOrdona\u201d oraz jego \u017co\u0142nierzy poleg\u0142ych i zamordowanych za wolno\u015b\u0107 ojczyzny.
\n\"\"
\nSalwina Strug ps. ”Ewa” dzi\u0119kuje za pomnik postawiony ku czci jej m\u0119\u017ca w lesie pod S\u0119kowem.<\/span><\/span>
\n\"\"
\n\u015ap. p\u0142k Zbigniew Boczkowski, Prezes Zarz\u0105du Okr\u0119gu Wschodniego Zrzeszenia Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107 wr\u0119cza dyplom uznania Zygmuntowi P\u0119kale ”\u015amia\u0142emu”, fundatorowi pomnika.<\/span><\/span><\/p>\n

W kilka lat p\u00f3\u017aniej \u017cona \u201eOrdona\u201d ufundowa\u0142a m\u0119\u017cowi symboliczn\u0105 mogi\u0142\u0119 przy ko\u015bciele w Wereszczynie, niedaleko S\u0119kowa.
\n\"\"
\nSymboliczna mogi\u0142a „Ordona” przy ko\u015bciele w Wereszczynie.<\/span><\/span>
\n\"\"
\nAresztowany w przeddzie\u0144 \u015bmierci \u201eOrdona\u201d Ludwik Szmydke \u201eCzarny Jurek\u201d zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci, przede wszystkim za udzia\u0142 w akcji odwetowej przeprowadzonej w Puchaczowie. Stracono go na Zamku w Lublinie dnia 2 wrze\u015bnia 1947 roku.<\/p>\n

Mimo \u015bmierci dow\u00f3dcy oddzia\u0142 trwa\u0142 nadal w konspiracji, a dowodzenie nad nim przej\u0105\u0142 wtedy Stanis\u0142aw Marciniak \u201eNiewinny\u201d. Jednak grupa ta by\u0142a ju\u017c wtedy nieliczna, a jej dzia\u0142ania mia\u0142y charakter wy\u0142\u0105cznie obronny. W oddziale tym pozostali m.in. wy\u017cej wspomniany Stanis\u0142aw Marciniak \u201eNiewinny\u201d, J\u00f3zef Doma\u0144ski \u201ePawe\u0142\u201d, \u201e\u0141ukasz\u201d, \u201eZnicz\u201d, Stanis\u0142aw Falkiewicz \u201eRy\u015b\u201d, Ignacy Falkiewicz \u201eMewa\u201d i Eugeniusz Harasimowicz \u201eMongo\u0142\u201d. Wszyscy ci ludzie z biegiem lat zgin\u0119li w walce lub zostali zamordowani.<\/p>\n

Dwaj ostatni ukrywaj\u0105cy si\u0119 \u017co\u0142nierze \u201eOrdona\u201d – \u201eNiewinny\u201d i \u201e\u0141ukasz\u201d przeszli pod rozkazy Edwarda Taraszkiewicza \u201e\u017belaznego\u201d i dotrwali z nim do jego \u015bmierci. 6 pa\u017adziernika 1951 roku w czasie wielkiej operacji UB-KBW w Zbere\u017cu nad Bugiem<\/a>, podczas przebijania si\u0119 przez trzy kordony 800-osobowej ob\u0142awy, poleg\u0142 jeden z ostatnich dow\u00f3dc\u00f3w polowych antykomunistycznego podziemia na Ziemi W\u0142odawskiej ppor. Edward Taraszkiewicz \u201e\u017belazny\u201d i jego \u017co\u0142nierz Stanis\u0142aw Torbicz \u201eKazik\u201d.
\nJ\u00f3zef Doma\u0144ski \u201e\u0141ukasz\u201d i Stanis\u0142aw Marciniak \u201eNiwinny\u201d dostali si\u0119 do niewoli. Po d\u0142ugotrwa\u0142ym i brutalnym \u015bledztwie, 14 sierpnia 1952 r. zostali skazani przez Wojskowy S\u0105d Rejonowy w Lublinie, na sesji wyjazdowej we W\u0142odawie, na kar\u0119 \u015bmierci.
\nWyroki na dw\u00f3ch ostatnich \u017co\u0142nierzach Obwodu W\u0142odawskiego WiN wykonano 12 stycznia 1953 r. w wi\u0119zieniu na Zamku w Lublinie.<\/p>\n

Tomasz Guziak<\/span>
\n(Zdj\u0119cia, uzupe\u0142nienia, korekty – autor strony<\/span>)<\/span><\/p>\n

Opracowano na podstawie:
\n<\/span>Archiwum Instytutu Pami\u0119ci Narodowej w Lublinie,
\nBro\u0144ski Zdzis\u0142aw\u00a0 „Uskok”, Pami\u0119tnik (1941 – maj 1949)<\/span>, wst\u0119p, red. naukowa i opracowanie dokument\u00f3w S\u0142awomir Poleszak, Warszawa 2004,
\nKopi\u0144ski Jaros\u0142aw, Rozpracowanie struktur konspiracyjnych AK-WiN na przyk\u0142adzie dzia\u0142a\u0144 operacyjnych WUBP w Lublinie w latach 1944-1956<\/span>, [w:] Wobec komunizmu. Materia\u0142y z sesji naukowej pt. \u201eLubelskie i po\u0142udniowe Podlasie wobec komunizmu 1918-1989<\/span>, Radzy\u0144 Podlaski 2 IX 2005, Radzy\u0144 Podlaski 2006,
\nKujawski J\u00f3zef, relacja ustna z dn. 21 VI 2008 r., (w zbiorach autora strony),<\/span>
\nPaj\u0105k Henryk, \u201eJastrz\u0105b\u201d kontra UB<\/span>, Lublin 1993,
\nPaj\u0105k Henryk, \u201e\u017belazny\u201d kontra UB<\/span>, Lublin 1993,
\nPaj\u0105k Henryk, Oni si\u0119 nigdy nie poddali<\/span>, Lublin 1997,
\nPasikowski Stanis\u0142aw, Lotny Oddzia\u0142 AK \u201eNadbu\u017canka\u201d. Wspomnienia<\/span>, \u0141\u00f3d\u017a 2003,
\nRybak Agnieszka, Macierzy\u0144stwo w czasach zarazy<\/span><\/a>, \u201eRzeczpospolita\u201d, Nr 122, 26 V 2007.<\/span><\/p>\n

Tomasz Guziak<\/span> – student V roku historii UMCS, seminarzysta w Zak\u0142adzie Historii Spo\u0142ecznej XX wieku. W przygotowywanej pracy magisterskiej pt. Oddzia\u0142 J\u00f3zefa Struga \u201eOrdona\u201d,\u00a0 pisanej pod kierunkiem prof. dr hab. Janusza Wrony zajmuje si\u0119 szerzej przedstawionym tematem. W artykule autor zastosowa\u0142 do\u015b\u0107 przekrojowe przedstawienie tematu. Szersze opracowanie dziej\u00f3w oddzia\u0142u \u201eOrdona\u201d zostanie opublikowane po uko\u0144czeniu i obronie pracy magisterskiej.
\nDzi\u0119kuj\u0119 autorowi za przygotowanie tekstu do publikacji.<\/p>\n

Por. cz.w. J\u00f3zef Strug ps. \u201eOrdon\u201d – cz\u0119\u015b\u0107 1><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/span><\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/697"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=697"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/697\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1521,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/697\/revisions\/1521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=697"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=697"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=697"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}