{"id":658,"date":"2008-11-17T07:53:42","date_gmt":"2008-11-17T06:53:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2008\/11\/17\/8222lupaszko8221-mazurskie-tropy-czesc-4\/"},"modified":"2008-11-17T07:53:42","modified_gmt":"2008-11-17T06:53:42","slug":"8222lupaszko8221-mazurskie-tropy-czesc-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=658","title":{"rendered":"„\u0141upaszko” – mazurskie tropy – cz\u0119\u015b\u0107 4"},"content":{"rendered":"
\nZEZNANIA „PUSZCZYKA”<\/span><\/font>

Zbigniew Jarosi\u0144ski po aresztowaniu przez bezpiek\u0119 w swoich zeznaniach tak charakteryzowa\u0142 moment postoju u niego szwadronu „\u0141upaszki”:
"Jeden dzie\u0144 przed referendum na wiecz\u00f3r przysz\u0142a do mnie ta sama grupa na czele z »\u0141upaszk\u0105«. Z nim by\u0142 pierwszy raz jaki\u015b porucznik. Przyprowadzili ze sob\u0105 krow\u0119, zar\u017cn\u0119li j\u0105, sk\u00f3r\u0119 i ko\u015bci zakopali, mi\u0119so zaraz ugotowali, ja da\u0142em im kartofle. <\/span>(…) W referendum powiedzia\u0142em do »\u0141upaszki«, \u017ce musz\u0119 i\u015b\u0107 g\u0142osowa\u0107. <\/span>(…) Kiedy wr\u00f3ci\u0142em z referendum, pyta\u0142 si\u0119 mnie o przebieg g\u0142osowania. <\/span>(…) m\u00f3wi\u0142em mu, \u017ce jest du\u017co wojska w okolicy Kota, pow. Nidzica <\/span>(…). Po po\u0142udniu w referendum sier\u017cant pseudonim »Lufa« chcia\u0142 rozbi\u0107 urn\u0119 wyborcz\u0105. »\u0141upaszko« na to nie zgodzi\u0142 si\u0119, powiedzia\u0142, \u017ce takich rozkaz\u00f3w nie maj\u0105 i sier\u017cant nie poszed\u0142. W dalszym ci\u0105gu pytali mi si\u0119, czy nie ma tu kogo\u015b takiego, kt\u00f3ry donosi do UB i pytali mi si\u0119 o milicj\u0119, jak si\u0119 zachowuj\u0105, czy nie dokuczaj\u0105 ludno\u015bci, tak\u017ce byli ciekawi, co to za cz\u0142owiek w\u00f3jt z gminy Wa\u0142y B\u0142aszczyk”."<\/span><\/font><\/p>\n

ODSKOK NA POMORZE<\/span><\/font><\/p>\n

Po referendum „\u0141upaszko” podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o opuszczeniu obszaru Warmii i Mazur i wycofaniu si\u0119 w Bory Tucholskie. Pobyt 5. Wile\u0144skiej Brygady AK na tych ziemiach trwa\u0142 prawie dwa miesi\u0105ce. Teren zosta\u0142 nasycony konfidentami i funkcjonariuszami UBP. Dlatego podj\u0119cie takiej decyzji by\u0142o nieuniknione. Przemarsz 3. i 4. szwadronu w Bory Tucholskie trwa\u0142 ponad trzy tygodnie. 1 lipca po opuszczeniu le\u015bnicz\u00f3wki Omulew szwadron „Lufy” urz\u0105dzi\u0142 zasadzk\u0119 na drodze Nidzica – Pasym. Rozbrojono napotkanych milicjant\u00f3w, nast\u0119pnie zatrzymano samoch\u00f3d z \u017co\u0142nierzami LWP, kt\u00f3rych tak\u017ce rozbrojono. Potem 4. szwadron przemie\u015bci\u0142 si\u0119 do le\u015bnicz\u00f3wki Koniuszyn (pow. Nidzica), gdzie zarekwirowano mapy. 2 lipca „Lufa” przeszed\u0142 przez miejscowo\u015bci Or\u0142owo (gdzie zarekwirowano konie), nast\u0119pnie przez Brze\u017ano \u0141y\u0144skie i zatrzyma\u0142 si\u0119 na noc w miejscowo\u015bci Stare Ramuki (pow. Olsztyn). W tym dniu od 4. szwadronu od\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 „\u0141upaszko” z trzyosobowym patrolem, by odnale\u017a\u0107 pododdzia\u0142 „Zeusa”. Przez nast\u0119pne dwa tygodnie, klucz\u0105c mi\u0119dzy ob\u0142awami, szwadron „Lufy” przesuwa\u0142 si\u0119 w rejon koncentracji wyznaczonej przez „\u0141upaszk\u0119” na 19 lipca w le\u015bnicz\u00f3wce Kunzendorf (Ko\u0144czewo), w powiecie mor\u0105skim. St\u0105d 3. i 4. szwadron mia\u0142y wsp\u00f3lnie dokona\u0107 bezpo\u015bredniego odskoku w Bory Tucholskie i po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z 5. szwadronem „\u017belaznego”.<\/p>\n

W dniach poprzedzaj\u0105cych referendum 3 x Tak 3. szwadron „Zeusa” operowa\u0142 w okolicy Olsztyna i Stawigudy. W dzie\u0144 referendum, 30 czerwca, w Stawigudzie rozbi\u0142 posterunek MO i lokal wyborczy. Zdobyto w sumie 14 sztuk broni, w tym 10 sztuk kb, 3 PPSze, 1 MP oraz 1 kb 10-strza\u0142owy. W Stawigudzie „Zeus” zlikwidowa\u0142 tak\u017ce Czes\u0142awa Krawula, funkcjonariusza UB z Olsztyna. Akcja w Stawigudzie sprowokowa\u0142a ob\u0142aw\u0119 resortu bezpiecze\u0144stwa, z kt\u00f3rej 3. szwadron tylko cudem si\u0119 wyrwa\u0142. Jednak grupy wywiadowcze UBP ci\u0105gle sz\u0142y \u015bladem „\u0141upaszki”. „Lufa” zanotowa\u0142:
"19 VII rankiem odmarsz na spotkanie z P. Majorem. W drodze na le\u015bnicz\u00f3wce Kunzendorf <\/span>[Ko\u0144czewo] spotykam »Zeusa« ze szwadronem. Patrol »Zeusa« wys\u0142any do nadle\u015bnictwa Haack <\/span>[Hak] spotyka P. Majora. P. Major jest bardzo wzruszony, \u017ce nas wszystkich widzi »ca\u0142ych«. Poniewa\u017c wojsko okr\u0105\u017cy\u0142o lasy i lada chwila nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107 ob\u0142awy, szwadrony rozchodz\u0105 si\u0119. Kierunek zach\u00f3d, za Wis\u0142\u0119 w Bory Tucholskie."<\/span><\/font><\/p>\n

23 lipca, po prawie dw\u00f3ch miesi\u0105cach, sko\u0144czy\u0142 si\u0119 pierwszy okres dzia\u0142alno\u015bci 5. Wile\u0144skiej Brygady AK na Warmii i Mazurach. Pomimo niewielkiego stanu osobowego (15-18 partyzant\u00f3w w szwadronie) brygada nie tylko nie zosta\u0142a rozbita przez resort bezpiecze\u0144stwa, ale sama zadawa\u0142a liczne ciosy.<\/p>\n

POMORZE<\/span><\/font><\/p>\n

Po odnalezieniu 5. szwadronu w Borach Tucholskich „\u0141upaszko” przeprowadzi\u0142 koncentracj\u0119 ca\u0142o\u015bci si\u0142 (3., 4., 5. szwadron) w rejonie miejscowo\u015bci Brze\u017ano. Podczas tego ze\u015brodkowania Szendzielarz podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o przej\u015bciu z 4. szwadronem „Lufy” na teren Bia\u0142ostocczyzny i Podlasia. Planowano nawi\u0105za\u0107 kontakt z drug\u0105 jednostk\u0105 podleg\u0142\u0105 „\u0141upaszce”, tzn. z 6. Wile\u0144sk\u0105 Brygad\u0105 AK „Wiktora”, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a na Bia\u0142ostocczy\u017anie od marca 1946 roku i przeczeka\u0107 wsp\u00f3lnie okres zimy 1946\/1947. Na Pomorzu mia\u0142 pozosta\u0107 3. szwadron „Zeusa” i 5. szwadron „Leszka”, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 zabitego przez UB „\u017belaznego”. Przemarsz szwadronu „Lufy” trwa\u0142 prawie dwa miesi\u0105ce. 23 wrze\u015bnia 4. szwadron „Lufy” wraz z „\u0141upaszk\u0105” przekroczy\u0142 rzek\u0119 Pis\u0119 w miejscowo\u015bci Wincenta i znalaz\u0142 si\u0119 na terenie Bia\u0142ostocczyzny.<\/p>\n

KONCENTRACJA NA BIA\u0141OSTOCCZY\u0179NIE<\/span>
<\/font>
18 pa\u017adziernika 1946 roku na Bia\u0142ostocczy\u017anie, na kolonii Rogawka „\u0141upaszko” przeprowadzi\u0142 koncentracj\u0119 si\u0142, jakimi dysponowa\u0142 na tym obszarze. Do Rogawki przyby\u0142y trzy szwadrony 6. Wile\u0144skiej Brygady AK dowodzone przez „Wiktora” i 4. szwadron 5. Wile\u0144skiej Brygady AK. Podczas koncentracji zapad\u0142y istotne decyzje. „\u0141upaszko” mianowa\u0142 nowego dow\u00f3dc\u0119 6. Brygady. Zosta\u0142 nim por. W\u0142adys\u0142aw \u0141ukasik „M\u0142ot”, dotychczasowy zast\u0119pca „Wiktora”. Zleci\u0142 tak\u017ce 4. szwadronowi „Lufy” powr\u00f3t na Warmi\u0119 i Mazury celem nawi\u0105zania kontaktu z 3. i 5. szwadronem, kt\u00f3re pozosta\u0142y w Borach Tucholskich. Szwadrony „Zeusa i „Leszka” mia\u0142y przekroczy\u0107 Wis\u0142\u0119 i pojawi\u0107 si\u0119 na Warmii i Mazurach oko\u0142o 5-6 listopada w okolicy miejscowo\u015bci \u0141ajsy, w Lasach Purdzkich. Tak wi\u0119c „Lufa” mia\u0142 czeka\u0107 w okolicy Olsztyna na przybycie 3. i 4. szwadronu. Nast\u0119pnie trzy szwadrony 5. Wile\u0144skiej Brygady AK mia\u0142y przedosta\u0107 si\u0119 na Bia\u0142ostocczyzn\u0119. „Lufa” zapisa\u0142:
"18 X kolonia Rogawka. Koncentracja. Bardzo weso\u0142o, nastr\u00f3j dobry. P. Major organizuje zawody mi\u0119dzyszwadronowe. Og\u00f3lnie zwyci\u0119\u017ca nasz szwadron (\u015bpiew, wolna-amerykanka, wy\u015bcigi). Otrzymuj\u0119 rozkaz marszu na Prusy w celu skontaktowania si\u0119 z »Zeusem«. Bior\u0119 fury w Rogawce i jazda na p\u00f3\u0142noc."<\/span><\/font><\/p>\n

Po raz kolejny 4. szwadron 5. Wile\u0144skiej Brygady AK znalaz\u0142 si\u0119 w by\u0142ych Prusach 26 pa\u017adziernika 1946 roku. Pierwszego dnia zatrzyma\u0142 si\u0119 na kolonii Zielony Gr\u0105d (pow. Pisz). W nast\u0119pnym dniu szwadron przesun\u0105\u0142 si\u0119 w okolice miejscowo\u015bci Rozogi.<\/p>\n

ZASADZKA<\/font><\/p>\n

28 pa\u017adziernika mia\u0142a miejsce w\u0142a\u015bciwie jedyna akcja bojowa szwadronu, kt\u00f3ra ostatecznie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 gorzkim sukcesem. Tak ca\u0142\u0105 sytuacj\u0119 opisa\u0142 „Lufa”:
"28 X jedziemy do miasteczka Rozogi i rozbrajamy posterunek milicji. Bierz
\nemy tak\u017ce prowiant ze sp\u00f3\u0142dzielni. Po akcji szwadron wycofuje si\u0119 w kierunku na zach\u00f3d po czym skr\u0119camy na po\u0142udnie i po drodze rozbrajamy milicj\u0119 w Lipowcu. W sp\u00f3\u0142dzielni uzupe\u0142niamy zapasy \u017cywno\u015bci, z posterunku zabieramy bro\u0144. Wycofujemy si\u0119 w dalszym ci\u0105gu na zach\u00f3d i po przebyciu oko\u0142o 30 km zatrzymujemy si\u0119 w kolonii Ja\u0144kowo (pow. Nibork). <\/span>[powinno by\u0107 Jankowo, pow. Szczytno]. Po obiedzie wartownik melduje warkot samochod\u00f3w z kierunku przybycia. Zarz\u0105dzam ostre pogotowie. Po zorientowaniu si\u0119, \u017ce samochody zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do nas, wsiadamy na w\u00f3z i wycofujemy si\u0119 na zach\u00f3d. Po przebyciu oko\u0142o 6 km samoch\u00f3d zostawiono w krzakach, a szwadron stan\u0105\u0142 na zasadzce. Wkr\u00f3tce po naszym \u015bladzie nadjecha\u0142 samoch\u00f3d MO i ORMO, kt\u00f3ry zosta\u0142 ostrzelany a nast\u0119pnie zdobyty. Oko\u0142o dziesi\u0119ciu zosta\u0142o zabitych, w tym dow\u00f3dca. Dwudziestu podda\u0142o si\u0119. W czasie akcji ci\u0119\u017cko ranny zosta\u0142 kpr. »Mercedes«. Szwadron wycofuje si\u0119 na le\u015bnicz\u00f3wk\u0119 Omulew."<\/span><\/font><\/p>\n

Grupa, kt\u00f3ra \u015bciga\u0142a szwadron „Lufy”, wyruszy\u0142a ze Szczytna jeszcze przed atakiem partyzant\u00f3w na milicj\u0119 w Rozogach. Grupa po\u015bcigowa liczy\u0142a 32 ludzi. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z funkcjonariuszy PUBP ze Szczytna (14 os\u00f3b) i Komendy Powiatowej MO tak\u017ce ze Szczytna (18 os\u00f3b). Porusza\u0142a si\u0119 dwoma samochodami. W okolicach Jedwabna w samochodzie, kt\u00f3rym jechali funkcjonariusze resortu bezpiecze\u0144stwa, zabrak\u0142o benzyny. Dalej po\u015bcig kontynuowali ju\u017c tylko milicjanci. Poruszali si\u0119 bez \u017cadnego ubezpieczenia, dlatego tak \u0142atwo zostali rozbici przez partyzant\u00f3w „Lufy”. Zasadzka mia\u0142a miejsce na drodze Jedwabno – Wielbark, pomi\u0119dzy miejscowo\u015bciami Pidu\u0144 i Rekownica. W trakcie trwaj\u0105cej tylko chwil\u0119 wymiany ognia milicjanci mieli 4 zabitych (chor. Kazimierz Jarz\u0119bowski, st. sier\u017c. J. Szpakowski, kpr. B. Babi\u0144ski, szer. J. Michalecki), 3 ci\u0119\u017cko rannych, 5 lekko rannych. Po stronie partyzant\u00f3w ci\u0119\u017cko ranny zosta\u0142 „Mercedes”. Kiedy milicjanci poddawali si\u0119, jeden z nich – ranny w nog\u0119 dow\u00f3dca grupy chor. Jarz\u0119bowski – rzuci\u0142 granat w kierunku zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 \u017co\u0142nierzy 4. szwadronu. Od\u0142amek rani\u0142 „Mercedesa” i za ten czyn „Lufa” dobi\u0142 Jarz\u0119bowskiego.
Partyzanci z rannym koleg\u0105 udali si\u0119 do le\u015bnicz\u00f3wki Omulew. Liczyli na pomoc le\u015bniczego Zbigniewa Jarosi\u0144skiego, kt\u00f3ry niejednokrotnie udziela\u0142 im schronienia. Musieli znale\u017a\u0107 lekarza, kt\u00f3ry opatrzy\u0142by „Mercedesa” i ukry\u0107 bro\u0144. Z zezna\u0144 le\u015bniczego Jarosi\u0144skiego mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119, co sta\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej.
"W ko\u0144cu pa\u017adziernika 1946 roku przyjecha\u0142 oddzia\u0142 samochodem, ze sob\u0105 przywie\u017ali jednego rannego, grupa by\u0142a ta sama, co przedtem tylko pod dow\u00f3dztwem sier\u017canta »Lufy« i by\u0142o ich mniej, ko\u0142o 12-stu ludzi. W tym czasie sier\u017cant »Lufa« musia\u0142 dosta\u0107 awans, gdy\u017c mia\u0142 jedn\u0105 gwiazdk\u0119 na ramieniu i cz\u0142onkowie oddzia\u0142u m\u00f3wili mu poruczniku. »\u0141upaszki« w ten czas nie by\u0142o. Rannego wzi\u0119li do mieszkania, u\u0142o\u017cyli go w \u0142\u00f3\u017cku Szczotki Karola. Po czym zacz\u0119li opowiada\u0107 jak rozbili M. O. pod Szczytnem, zabieraj\u0105c im bro\u0144. <\/span>[…] bro\u0144 t\u0105 zgodzi\u0142em si\u0119 przechowa\u0107, nast\u0119pnie pyta\u0142 mi si\u0119, gdzie tu jest najbli\u017cszy doktor, powiedzia\u0142em, \u017ce doktor jest w Niborku <\/span>[Nidzica]. <\/span>[…] W dalszej rozmowie »Lufa« pyta\u0142 mnie czy w tartaku w Zimnej Wodzie s\u0105 samochody, w\u00f3wczas odpowiedzia\u0142em, \u017ce s\u0105. Razem z »Luf\u0105« poszli\u015bmy do tartaku <\/span>[…] mnie kazali zawo\u0142a\u0107 z domu szefa tego tartaku \u015awiderka <\/span>[…] »Lufa« \u015awiderkowi kaza\u0142, aby pojecha\u0142 po doktora <\/span>[…] »Lufa« ze \u015awiderkiem um\u00f3wi\u0142 si\u0119 tak, \u017ce jak do godziny 10 przed po\u0142udniem, nie przyjedzie to jest dow\u00f3d, \u017ce zosta\u0142 aresztowany. <\/span>[…] Na auto, kt\u00f3rym mia\u0142 przyjecha\u0107 doktor czekali\u015bmy do godziny 11 przed po\u0142udniem, jednak auto nie nadesz\u0142o i doktor nie przyjecha\u0142. Nie uda\u0142o si\u0119 tak\u017ce znale\u017a\u0107 lekarza w Pasymiu. 30 pa\u017adziernika w le\u015bnicz\u00f3wce nad jeziorem Je\u0142gu\u0144 „Mercedes” zmar\u0142."<\/span><\/font>
\"\"
Pomnik przy drodze Pidu\u0144-Rekownica, postawiony w latach 60. milicjantom poleg\u0142ym w walce ze szwadronem „Lufy”. Po 1989 roku, kilka razy z pomnika znikn\u0119\u0142a tablica a pojawi\u0142y si\u0119 napisy: „Tu Lufa bi\u0142 UB”, „Tu Lufa walczy\u0142 z komunistami”.<\/span>
<\/font>
ODSKOK<\/span><\/font><\/p>\n

4-5 listopada szwadron przebywa\u0142 na kolonii Makruty, gdzie czekano na przybycie 3. i 5. szwadronu. Niestety, szwadrony „Zeusa” i „Leszka” nie przyby\u0142y. Wobec tego „Lufa” podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o powrocie na Bia\u0142ostocczyzn\u0119.
"Na drugi dzie\u0144 po po\u0142udniu wyje\u017cd\u017camy na wsch\u00f3d. Po drodze zabiegam do Kervey [<\/span>Kerrey; Kieruj]. By\u0142a tu UB, gospodyni bardzo przestraszona. Mazurzy, co chowali \u015bp. »Mercedesa« aresztowani. Jedziemy dalej i stajemy na post\u00f3j w le\u015bnicz\u00f3wce Mandrinen [Mandryny]."<\/span><\/font><\/p>\n

Przez nast\u0119pne trzy dni szwadron dokonywa\u0142 rekwizycji benzyny potrzebnej do przerzutu w Bia\u0142ostockie. 9 listopada „Lufa” zanotowa\u0142:
"Po po\u0142udniu \u017cegnamy oszronione Prusy i zawracamy w swoje bia\u0142ostockie."<\/span><\/font><\/p>\n

Na prze\u0142omie pa\u017adziernika i listopada 1946 roku ostatni raz dzia\u0142a\u0142y w by\u0142ych Prusach szwadrony 5. Wile\u0144skiej Brygady AK. W listopadzie rozformowaniu w Borach Tucholskich uleg\u0142 3. i 5. szwadron 5. Wile\u0144skiej Brygady AK, r\u00f3wnie\u017c 4. szwadron „Lufy” zosta\u0142 rozwi\u0105zany. Szendzielarz podj\u0105\u0142 tak\u0105 decyzj\u0119 24 marca 1947 roku podczas koncentracji ca\u0142o\u015bci si\u0142 (80 \u017co\u0142nierzy), jakie zgromadzi\u0142 na kolonii Czaje Bagno, na Bia\u0142ostocczy\u017anie. Jednak przez mazursk\u0105 ziemi\u0119 jeszcze raz przemaszerowali partyzanci „\u0141upaszki”. Tym razem z 6. Wile\u0144skiej Brygady AK.<\/p>\n

Zygmunt Szendzielarz do wiosny 1947 roku nie wiedzia\u0142 nic o demobilizacji 3. i 5. szwadronu 5. Brygady Wile\u0144skiej AK, kt\u00f3re mia\u0142y dzia\u0142a\u0107 na Pomorzu. Misja szwadronu „Lufy” na Warmi\u0119 i Mazury z pa\u017adziernika i listopada 1946 roku zako\u0144czy\u0142a si\u0119 fiaskiem. Nie nawi\u0105za\u0142 on kontaktu z pozosta\u0142ymi szwadronami. Dlatego te\u017c „\u0141upaszko” podj\u0105\u0142 jeszcze jedn\u0105 pr\u00f3b\u0119 odnalezienia pododdzia\u0142\u00f3w „Zeusa” i „Leszka”. Na teren Warmii i Mazur uda\u0142 si\u0119 patrol por. Henryka Mieczkowskiego „Tygrysa”. Pocz\u0105tkowo sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z czterech os\u00f3b, w trakcie dzia\u0142a\u0144 powi\u0119kszy\u0142 si\u0119 do o\u015bmiu. Z Bia\u0142ostocczyzny na Warmi\u0119 i Mazury przemie\u015bci\u0142 si\u0119 kolej\u0105. Partyzanci wyst\u0119powali jako grupa MO wioz\u0105ca aresztanta.<\/p>\n

„\u0141upaszko” – mazurskie tropy – cz\u0119\u015b\u0107 5><\/span><\/font><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/font><\/div>\n