{"id":655,"date":"2008-11-17T07:54:42","date_gmt":"2008-11-17T06:54:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2008\/11\/17\/8222lupaszko8221-mazurskie-tropy-czesc-1\/"},"modified":"2008-11-17T07:54:42","modified_gmt":"2008-11-17T06:54:42","slug":"8222lupaszko8221-mazurskie-tropy-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=655","title":{"rendered":"„\u0141upaszko” – mazurskie tropy – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"
Dzia\u0142alno\u015b\u0107 szwadron\u00f3w majora Zygmunta Szendzielarza „\u0141upaszki” na terenie po\u0142udniowej Warmii i Mazur od maja 1946 do stycznia 1947 roku.
<\/font>
\"\"
Na pierwszym planie: mjr Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka".<\/span>
<\/font>
Pomimo \u017ce odzyskali\u015bmy suwerenno\u015b\u0107 w 1989 roku, bitwa o pami\u0119\u0107 trwa, a je\u015bli idzie o pami\u0119\u0107 lat najnowszych – dopiero si\u0119 zaczyna. Okres komunistyczny w dziejach naszego kraju spowodowa\u0142 ogromne spustoszenie w \u015bwiadomo\u015bci narodowej Polak\u00f3w. D\u0142ugie lata komunistycznej propagandy doprowadzi\u0142y do swoistej zamiany r\u00f3l. Ofiara sta\u0142a si\u0119 katem, kat ofiar\u0105, bohater – le\u015bnym bandyt\u0105, stalinowski oprawca – bohaterem. Taka sytuacja mia\u0142a miejsce w przypadku majora Zygmunta Szendzielarza „\u0141upaszki”. Major Zygmunt Szendzielarz „\u0141upaszko” jest obok sienkiewiczowskiego Kmicica najs\u0142ynniejszym partyzantem, jaki kiedykolwiek prowadzi\u0142 walk\u0119 na Warmii i Mazurach. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciowa „\u0141upaszki” do 1989 roku przedstawiana by\u0142a jednostronnie, zgodnie z lini\u0105 ideologiczn\u0105 komunistycznej w\u0142adzy. „\u0141upaszko” przez lata uwa\u017cany by\u0142 za le\u015bnego, reakcyjnego bandyt\u0119, kt\u00f3ry bezwzgl\u0119dnie mordowa\u0142 funkcjonariuszy resortu bezpiecze\u0144stwa i dzia\u0142aczy komunistycznych.
Kim naprawd\u0119 by\u0142 „\u0141upaszko”? Sk\u0105d pochodzi\u0142? Co robi\u0142y dowodzone przez niego szwadrony 5. i 6. Wile\u0144skiej Brygady AK na Mazurach w 1946 i na pocz\u0105tku 1947 roku? Kto mu pomaga\u0142 w nieznanych mazurskich lasach? Dlaczego re\u017cimowa w\u0142adza tak si\u0119 go ba\u0142a? Czemu postanowiono wymaza\u0107 t\u0119 posta\u0107 z historii narodu polskiego?
\"\"
Od lewej: ppor. Henryk Wieliczko „Lufa”, por. Marian Pluci\u0144ski „M\u015bcis\u0142aw”, mjr Zygmunt Szendzielarz „\u0141upaszko”, plut. Jerzy Lejkowski „Szpagat”, ppor. Zdzis\u0142aw Badocha „\u017belazny”<\/span><\/font><\/p>\n

WILE\u0143SZCZYZNA (1934-1944)<\/span><\/font><\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 12 marca 1910 roku w Stryju. W 1932 roku trafi\u0142 do Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudzi\u0105dzu. Po uko\u0144czeniu CWK otrzyma\u0142 przydzia\u0142 do 4. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Zanieme\u0144skich w Wilnie. W dniu wybuchu wojny 1 wrze\u015bnia 1939 roku por. Szendzielarz dowodzi\u0142 2. szwadronem 4. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Zanieme\u0144skich. Pu\u0142k \u00f3w wchodzi\u0142 w sk\u0142ad Wile\u0144skiej Brygady Kawalerii, kt\u00f3ra zosta\u0142a przydzielona do Armii „Prusy”. Po kl\u0119sce wrze\u015bniowej Szendzielarz wszed\u0142 w struktury tworz\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa podziemnego w Wilnie. Z rozkazu Komendy Wile\u0144skiego Okr\u0119gu AK, w sierpniu 1943 roku obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo nad 5. Wile\u0144sk\u0105 Brygad\u0105 AK. Dowodzony przez niego oddzia\u0142 w latach 1943-1944 sta\u0142 si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 i najsilniejsz\u0105 jednostk\u0105 partyzanck\u0105 na Wile\u0144szczy\u017anie. W szczytowym okresie rozwoju liczy\u0142 oko\u0142o 600 \u017co\u0142nierzy, podzielonych na pi\u0119\u0107 szwadron\u00f3w. Sytuacja na Kresach by\u0142a bardzo specyficzna. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce na Wile\u0144szczy\u017anie by\u0142o dw\u00f3ch okupant\u00f3w, Niemcy i ZSRR.
Ponadto \u017co\u0142nierze Armii Krajowej walczyli tak\u017ce z paramilitarnymi jednostkami litewskim. Oddzia\u0142 „\u0141upaszki” niejednokrotnie w obronie polskiej ludno\u015bci zmuszony by\u0142 toczy\u0107 boje z partyzantk\u0105 sowieck\u0105. Dlatego te\u017c, kiedy w lipcu 1944 roku ze wschodu zbli\u017cali si\u0119 „wyzwoliciele” z czerwon\u0105 gwiazd\u0105 na czapkach, 5. Wile\u0144ska Brygada AK maszerowa\u0142a ju\u017c na zach\u00f3d. 23 lipca 1944 roku w Puszczy Grodzie\u0144skiej „\u0141upaszko” zosta\u0142 zmuszony do rozwi\u0105zania brygady. Nie by\u0142 to jednak ostateczny koniec wile\u0144skiego oddzia\u0142u, ani te\u017c zako\u0144czenie zbrojnej walki o woln\u0105 i niepodleg\u0142\u0105 Polsk\u0119 jego dow\u00f3dcy. Jak pokaza\u0142a historia, dla rtm Zygmunta Szendzielarza ponadroczna dzia\u0142alno\u015b\u0107 bojowa na Kresach okaza\u0142a si\u0119 tylko preludium do znacznie d\u0142u\u017cszej partyzanckiej walki na ziemiach p\u00f3\u0142nocnej i zachodniej Polski.<\/p>\n

OKRES BIA\u0141OSTOCKI<\/span><\/font><\/p>\n

Szendzielarz oraz cz\u0119\u015b\u0107 jego podkomendnych przedosta\u0142a si\u0119 na teren Bia\u0142ostocczyzny i wesz\u0142a w struktury Bia\u0142ostockiego Okr\u0119gu AK. Na tym obszarze przeczekano zim\u0119 1944\/1945. Nast\u0119pnie „\u0141upaszko” zebra\u0142 rozproszonych niedobitk\u00f3w wile\u0144skich i nowogr\u00f3dzkich oddzia\u0142\u00f3w AK, by wiosn\u0105 1945 roku wyj\u015b\u0107 z nimi ponownie w pole. Nadal trwa\u0142a wojna, „\u0141upaszko” nie wierzy\u0142 Rosjanom, gdy\u017c wiedzia\u0142 dobrze, co mo\u017ce czeka\u0107 z ich strony. Chcia\u0142 dalej walczy\u0107 o niepodleg\u0142\u0105 i czyst\u0105 jak \u0142za Polsk\u0119. 5. Wile\u0144ska Brygada AK zosta\u0142a reaktywowana przez „\u0141upaszk\u0119” 5 kwietnia 1945 roku i sta\u0142a si\u0119 jednostk\u0105 dyspozycyjn\u0105 Komendy Bia\u0142ostockiego Okr\u0119gu AK.
W por\u00f3wnaniu z poprzednim okresem walki zmieni\u0142 si\u0119 przeciwnik brygady. Na Wile\u0144szczy\u017anie by\u0142 nim okupant niemiecki, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce z nim formacje litewskie i partyzanci sowieccy, natomiast na Bia\u0142ostocczy\u017anie regularne oddzia\u0142y Armii Czerwonej, jednostki KBW, NKWD, UBP i MO. Pomimo \u017ce mia\u0142 tak r\u00f3\u017cnorodnych przeciwnik\u00f3w, Szendzielarz nie zmieni\u0142 swojej sprawdzonej ju\u017c taktyki dzia\u0142ania i walki. Dalej operowa\u0142 samodzielnymi szwadronami, kt\u00f3re spotyka\u0142y si\u0119 podczas koncentracji ca\u0142o\u015bci si\u0142. Szwadrony 5. Wile\u0144skiej Brygady AK toczy\u0142y walki na Bia\u0142ostocczy\u017anie do 7 wrze\u015bnia 1945 roku, kiedy to we wsi Stoczek nast\u0105pi\u0142a ostatnia koncentracja oddzia\u0142u. Podczas tego ze\u015brodkowania „\u0141upaszko” powiadomi\u0142 podkomendnych o otrzymanym rozkazie Komendy Okr\u0119gu Bia\u0142ystok, rozwi\u0105zuj\u0105cym dowodzon\u0105 przez niego jednostk\u0119. Szendzielarz w chwili ostatniej koncentracji mia\u0142 pod sob\u0105 oko\u0142o 300 partyzant\u00f3w. Demobilizacja trwa\u0142a do ko\u0144ca pa\u017adziernika 1945 roku. W polu pozosta\u0142o tylko 19 \u017co\u0142nierzy pod dow\u00f3dztwem por. Lucjana Minkiewicza „Wiktora”, jego zast\u0119pc\u0105 zosta\u0142 W\u0142adys\u0142aw \u0141ukasik „M\u0142ot”.<\/p>\n

WYBRZE\u017bE – EKSTERYTORIALNY WILE\u0143SKI OKR\u0118G AK<\/span><\/font><\/p>\n

Podczas gdy na Bia\u0142ostocczy\u017anie trwa\u0142a demobilizacja szwadron\u00f3w 5. Wile\u0144skiej Brygady AK, w po\u0142owie wrze\u015bnia 1945 roku „\u0141upaszko” znalaz\u0142 si\u0119 w Gda\u0144sku. Otrzyma\u0142 informacje, \u017ce w\u0142a\u015bnie tam po repatriacji zainstalowa\u0142a si\u0119 ostatnia Komenda Wile\u0144skiego Okr\u0119gu AK. Nawi\u0105za\u0142 z ni\u0105 kontakt i wszed\u0142 w struktury konspiracyjne tworzone na Wybrze\u017cu. Szendzielarz mia\u0142 przej\u0105\u0107 w ca\u0142o\u015bci zadania propagandowe eksterytorialnego Okr\u0119gu Wile\u0144skiego AK i utworzy\u0107 patrole dywersyjne, kt\u00f3re pozyskiwa\u0142yby pieni\u0105dze na dalsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 poprzez akcje ekspropriacyjne. W przysz\u0142o\u015bci, czyli wiosn\u0105 1946 roku, wed\u0142ug koncepcji „\u0141upaszki” mia\u0142y si\u0119 one sta\u0107 zacz\u0105tkiem szwadron\u00f3w nowej 5. Wile\u0144skiej Brygady AK. W dniach 13-15 kwietnia 1946 roku, w my\u015bl wcze\u015bniejszych za\u0142o\u017ce\u0144, w maj\u0105tku Kojty (pow. Sztum) mjr Zygmunt Szendzielarz reaktywowa\u0142 po raz kolejny 5. Wile\u0144sk\u0105 Brygad\u0119 AK, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0107 mia\u0142a teraz na Pomorzu, Warmii i Mazurach. Po ze\u015brodkowaniu w Kojtach ca\u0142y oddzia\u0142 zosta\u0142 przerzucony do Bor\u00f3w Tucholskich, gdzie dzia\u0142a\u0142 do ko\u0144ca maja 1946 roku. Nie by\u0142a to jedyna brygada, kt\u00f3r\u0105 dowodzi\u0142 „\u0141upaszko” w latach 1946-1948. W tym samym czasie, po odnowieniu kontakt\u00f3w z „Wiktorem” i „M\u0142otem”, Szendzielarz stworzy\u0142 6. Wile\u0144sk\u0105 Brygad\u0119 AK, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0107 mia\u0142a na Bia\u0142ostocczy\u017anie i Podlasiu. Tak wi\u0119c w kwietniu 1946 roku mjr Zygmunt Szendzielarz mia\u0142 pod swoim dow\u00f3dztwem dwie brygady. Oczywi\u015bcie nazwa brygada czy te\u017c szwadron mia\u0142a symboliczny charakter i nawi\u0105zywa\u0142a do trady
\ncji walk na Wile\u0144szczy\u017anie. Stan 5. Wile\u0144skiej Brygady w latach 1946-1947 w szczytowym okresie nie przekroczy\u0142 70 \u017co\u0142nierzy, natomiast 6. Wile\u0144ska Brygada AK liczy\u0142a oko\u0142o 80 \u017co\u0142nierzy.

DZIA\u0141ALNO\u015a\u0106 NA POMORZU I MAZURACH<\/span><\/font><\/p>\n

„\u0141upaszko” rozpoczyna\u0142 ju\u017c czwart\u0105 kampani\u0119 wojskow\u0105 w swoim \u017cyciu z tak\u0105 sam\u0105 niezachwian\u0105 wiar\u0105 w zwyci\u0119stwo i w s\u0142uszno\u015b\u0107 prowadzonej walki jak poprzednio. R\u00f3wnie\u017c \u017co\u0142nierze znali cel i wierzyli w powodzenie podj\u0119tych dzia\u0142a\u0144. Po przybyciu w Bory Tucholskie, 2 maja podczas koncentracji wszystkich \u017co\u0142nierzy 5. Wile\u0144skiej Brygady AK w le\u015bnicz\u00f3wce Szklana Huta, „\u0141upaszko” dokona\u0142 pierwszego podzia\u0142u jednostki na szwadrony. Powsta\u0142y dwa szwadrony oznaczone numerami 4 i 5. Dow\u00f3dc\u0105 4. szwadronu zosta\u0142 Henryk Wieliczko „Lufa”, 5. szwadronu Zdzis\u0142aw Badocha „\u017belazny”. W tym samym czasie 6. Wile\u0144ska Brygada AK pod dow\u00f3dztwem „Wiktora”, operuj\u0105ca na Bia\u0142ostocczy\u017anie, liczy\u0142a oko\u0142o 80 ludzi, podzielonych na trzy szwadrony i patrol \u017candarmerii. „\u0141upaszko” podczas tego ze\u015brodkowania przedstawi\u0142 podkomendnym cele i zadania czekaj\u0105ce oddzia\u0142. 5 Wile\u0144ska Brygada AK mia\u0142a dzia\u0142a\u0107 destrukcyjnie na formuj\u0105c\u0105 si\u0119 w kraju komunistyczn\u0105 w\u0142adz\u0119. Tak jak na Bia\u0142ostocczy\u017anie w 1945 roku, tak i teraz atakowa\u0107 miano urz\u0119dy pa\u0144stwowe, posterunki MO, wykonywa\u0107 wyroki na funkcjonariuszach UBP i NKWD, konfidentach, szczeg\u00f3lnie niebezpiecznych cz\u0142onkach PPR. 24 maja 1946 r. Szendzielarz rozpocz\u0105\u0142 przerzut swoich szwadron\u00f3w w kierunku Warmii i Mazur. Z ko\u0144cem tego miesi\u0105ca w tr\u00f3jk\u0105cie Szczytno, Wielbark, Nidzica, w mazurskich lasach operowali ju\u017c wile\u0144scy partyzanci. <\/p>\n

„Nie jeste\u015bmy \u017cadn\u0105 band\u0105, jak nas nazywaj\u0105 zdrajcy i wyrodni synowie naszej Ojczyzny. My jeste\u015bmy z miast i wiosek polskich. Walczymy za \u015bwi\u0119t\u0105 spraw\u0119, za woln\u0105, niezale\u017cn\u0105, sprawiedliw\u0105 i prawdziwie demokratyczn\u0105 Polsk\u0119! (…) Jednopartyjne rz\u0105dy komunistyczne bior\u0105 my\u015bl w obc\u0119gi, pozbawiaj\u0105 cz\u0142owieka woli, przywi\u0105za\u0144, umi\u0142owa\u0144 tych najistotniejszych cech cz\u0142owiecze\u0144stwa. (…) Dlatego te\u017c wypowiedzieli\u015bmy walk\u0119 na \u015bmier\u0107 lub \u017cycie tym, kt\u00f3rzy za pieni\u0105dze, ordery lub stanowiska z r\u0105k sowieckich, morduj\u0105 najlepszych Polak\u00f3w domagaj\u0105cych si\u0119 wolno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci”.<\/span><\/font>
W taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b w marcu i kwietniu 1946 roku w wydrukowanych ulotkach „\u0141upaszko” przedstawia\u0142 i wyja\u015bnia\u0142 motywy swoich dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n

„\u0141upaszko” – mazurskie tropy – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/font><\/div>\n