{"id":649,"date":"2008-12-16T21:56:00","date_gmt":"2008-12-16T20:56:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2008\/12\/16\/zygmunt-olechnowicz-ps-zygma-czesc-3\/"},"modified":"2019-08-20T10:27:53","modified_gmt":"2019-08-20T08:27:53","slug":"zygmunt-olechnowicz-ps-zygma-czesc-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=649","title":{"rendered":"Zygmunt Olechnowicz ps. „Zygma” – cz\u0119\u015b\u0107 3"},"content":{"rendered":"
Zag\u0142ada niez\u0142omnych<\/span><\/p>\n

Z pocz\u0105tkiem 1949 roku MWD przyst\u0119puje do ostatecznej rozprawy z \u201enieuchwytnym Olechem\u201d i jego partyzantk\u0105. Wczesna wiosna przynosi dotkliwe straty. W dniu 19 marca wpada w zasadzk\u0119 \u201eCygan\u201d, r\u00f3wnie\u017c w tym miesi\u0105cu ginie Alzatczyk\u00a0 \u201ePeter\u201d i jego 10 \u017co\u0142nierzy. Zostaj\u0105 otoczeni w le\u015bnej \u201emelinie\u201d.
\nZ ka\u017cdym dniem sytuacja polskiego podziemia w Lidzkiem staje si\u0119 coraz bardziej beznadziejna. Aresztowania i ob\u0142awy dziesi\u0105tkuj\u0105 konspirator\u00f3w i miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107 wspieraj\u0105c\u0105 \u201eOlechowc\u00f3w\u201d. W ko\u0144cu kwietnia komendant wraz ze swoim kilkunastoosobowym oddzia\u0142em zatrzymuje si\u0119 na odpoczynek w za\u015bcianku szlacheckim Stankiewicze.
\n
\nWiosna 1947 r. Oddzia\u0142 ppor. Anatola Radziwonika „Olecha” (siedzi w \u015brodku), na prawo od „Olecha” siedzi sier\u017c. <\/span><\/span>Pawe\u0142 Klikowicz „Irena” – poleg\u0142 17 maja 1947 w starciu z NKWD pod Starodworcami; ci\u0119\u017cko ranny w obie nogi os\u0142ania\u0142 odwr\u00f3t grupy po czym zastrzeli\u0142 si\u0119 nie chc\u0105c wpa\u015b\u0107 w r\u0119ce Sowiet\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

Mieszka\u0144cy Stankiewicz od wiek\u00f3w s\u0142yn\u0119li w okolicy z \u017carliwego patriotyzmu i umi\u0142owania ojczyzny. W czasie okupacji niemieckiej niemal wszyscy byli silnie zaanga\u017cowani w konspiracj\u0119 w szeregach AK. Przez te wszystkie lata drugiej okupacji sowieckiej stanowili zawsze pewne oparcie dla \u201eOlecha\u201d i jego \u017co\u0142nierzy. Nast\u0119puje jednak zdrada, kto\u015b donosi o miejscu postoju oddzia\u0142u. O p\u00f3\u0142nocy 23 kwietnia 1949 roku, kwateruj\u0105cy oddzia\u0142 zostaje okr\u0105\u017cony przez ob\u0142aw\u0119 Wojsk Wewn\u0119trznych. Wywi\u0105zuj\u0119 si\u0119 walka, w trakcie kt\u00f3rej ginie Wac\u0142aw Szturma ps. \u201eDoktor\u201d, s\u0105 te\u017c ranni. \u201eOlechowi\u201d, podobnie jak wielokrotnie wcze\u015bniej i tym razem udaje si\u0119 jednak wyrwa\u0107 z kot\u0142a. Tragiczny jednak los spotyka Stankiewicze, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy zostaj\u0105 aresztowani i skazani na wieloletnie wyroki IT\u0141. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, kar\u0119 ponosz\u0105 te\u017c urocze drobnoszlacheckie dworki za\u015bcianka, kt\u00f3re bezlito\u015bnie zostaj\u0105 zniwelowane przez czerwon\u0105 w\u0142adz\u0119. Tymczasem partyzanci, tropieni, mijaj\u0105c ob\u0142awy, odskakuj\u0105 na p\u00f3\u0142noc, \u201eOlech\u201d czuje si\u0119 \u017ale, jest s\u0142aby, dokucza mu\u00a0 niewyleczona rana postrza\u0142owa. Oddzia\u0142 rozbija obozowisko w lasach ko\u0142o wioski Raczkowszczyzna. Jest 12 maja 1949 roku.<\/p>\n

Na obrze\u017cach lasu, w kt\u00f3rym obozowali \u201eOlechowcy\u201d znajdowa\u0142 si\u0119 ma\u0142y chutor pa\u0144stwa Stubied\u00f3w. Byli to ludzie biedni lecz odwa\u017cni i szlachetni. Ju\u017c wcze\u015bniej wielokrotnie pomagali \u201eOlechowi\u201d. Tak by\u0142o i tym razem. Gospodyni ugotowa\u0142a ros\u00f3\u0142 z trzech kur, da\u0142a \u015bmietan\u0119 i chleb \u2013 wszystko co mia\u0142a najlepsze. Jak si\u0119 okaza\u0142o by\u0142 to ostatni wsp\u00f3lny posi\u0142ek partyzant\u00f3w i ich Komendanta. W nocy, tu\u017c przed \u015bwitem rodzin\u0119 Stubied\u00f3w obudzi\u0142 huk wystrza\u0142\u00f3w. To oddzia\u0142 \u201eOlecha\u201d pr\u00f3bowa\u0142 przebi\u0107 si\u0119 przez sowieck\u0105 ob\u0142aw\u0119. Tym razem organizowan\u0105 w sile a\u017c pu\u0142ku Wojsk Wewn\u0119trznych.
\n\u201eOtoczyli nas poczw\u00f3rnym pier\u015bcieniem<\/span> \u2013 wspomina Witold Wr\u00f3blewski ps. \u201eDzi\u0119cio\u0142\u201d, jeden z tych, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 masakr\u0119 pod Raczkowszczyzn\u0105 \u2013 pierwsze trzy pier\u015bcienie uda\u0142o nam si\u0119 przerwa\u0107. Nie uda\u0142o si\u0119 natomiast prze\u0142ama\u0107 czwartego pier\u015bcienia. Zostali\u015bmy rozbici.\u201d<\/span>
\nNa ostatnim z tych pier\u015bcieni ci\u0119\u017cko ranny zostaje Zygmunt. Pr\u00f3buje si\u0119 dobi\u0107, szybsi s\u0105 jednak bolszewicy. Ostrzeliwuj\u0105cy si\u0119 i ranny \u201eOlech\u201d wycofuje si\u0119, id\u0105c dla zmylenia tropi\u0105cych go ps\u00f3w korytem rzeczki Niewiszy. W ko\u0144cu dosi\u0119ga go \u015bmiertelna kula. Gin\u0105: J\u00f3zef Bogus\u0142awski ps. \u201eBolek\u201d, Bronis\u0142aw Makaro ps. \u201ePrzybysz\u201d, Bronis\u0142aw NN. ps. \u201ePot\u0119ga\u201d, \u201eBocian\u201d NN. i Wac\u0142aw Szwarabowicz ps. „S\u0142owik” \u2013 „Kiepura”. Trzy osoby ocala\u0142y, poza wspomnianym ju\u017c \u201eDzi\u0119cio\u0142em\u201d, jest te\u017c jego siostra Genowefa ps. \u201eStokrotka\u201d i Zygmunt.<\/p>\n

Wi\u0119zienia i \u0141agry<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo Zygmunt Olechnowicz przebywa w szpitalu wi\u0119ziennym. Stamt\u0105d zabieraj\u0105 go do wi\u0119zienia\u00a0 w Grodnie, gdzie po ci\u0119\u017ckim \u015bledztwie zapada wyrok. Po latach, w \u0142agrze \u201eZygma\u201d opowie jednemu z towarzyszy niedoli o metodach \u015bledztwa i torturach, kt\u00f3rym zosta\u0142 poddany w Grodnie. W\u015br\u00f3d przer\u00f3\u017cnych, wymy\u015blnych tortur, jedna si\u0119 powtarza\u0142a \u2013 powie \u2013 ok\u0142adali mnie kijami po g\u0142owie.
\n\"\"
\nWidok na przedwojenne Grodno.<\/span>
<\/span>
\nWyrok zapad\u0142, 23 letni Zygmunt zostaje skazany na 25 lat \u0142agru i 5 lat pozbawienia praw publicznych. Zsy\u0142aj\u0105 go do Kazachstanu.\u00a0 Ob\u00f3z w D\u017cezkazgan<\/a>.
\nDo roku 1957, razem z wieloma innymi Akowcami, a tak\u017ce z litewskimi \u201eLe\u015bnymi Bra\u0107mi\u201d, Ukrai\u0144cami, je\u0144cami niemieckimi, \u0141otyszami i dziesi\u0105tkami innych narodowo\u015bci, siedzi w kazachsta\u0144skich obozach. Z relacji p. J\u00f3zefa Berdowskiego, ps. \u201eMa\u0142y Ziuk\u201d, r\u00f3wnie\u017c \u017co\u0142nierza \u201eOlecha\u201d, kt\u00f3ry podczas zsy\u0142ki mia\u0142 kontakty z „Zygm\u0105” wiemy, \u017ce w\u0142a\u015bnie w 1957 roku du\u017c\u0105 grup\u0119 \u017co\u0142nierzy AK z Grodzie\u0144szczyzny i Nowogr\u00f3dzkiego odes\u0142ano do obozu zbiorczego pod Moskw\u0119, a nast\u0119pnie do PRL, gdzie wraz z innymi r\u00f3wnie\u017c Zygmunt mia\u0142 dalej odsiadywa\u0107 sw\u00f3j wyrok. Na to przynajmniej si\u0119 zapowiada\u0142o. Olechnowicz dojecha\u0142 na etap pod Moskw\u0105, ale tam go od reszty oddzielono i z powrotem przetransportowano do \u0142agru. Nie wiadomo dok\u0142adnie dlaczego. Jedna z wersji sugeruje, \u017ce Zygmunt znalaz\u0142 si\u0119 w grupie oko\u0142o 30, specjalnie wyselekcjonowanych przez KGB, tzw. \u201enajgro\u017aniejszych przest\u0119pc\u00f3w\u201d, kt\u00f3rych Sowieci nie zamierzali przekaza\u0107 nawet bratnim towarzyszom z PRL.
\nKolejne lata swojej zsy\u0142ki \u201eZygmunt\u201d zaliczy\u0142 te\u017c w Kazachstanie, w ka\u017cdym razie wyroku mu nie skr\u00f3cono\u2026 przesiedzia\u0142 pe\u0142ne 25 lat! Nawi\u0105za\u0142 wtedy kr\u00f3tkotrwa\u0142y kontakt z rodzin\u0105 w Bia\u0142ymstoku.
\n\"\"
\nWi\u0119\u017aniowie pracuj\u0105cy w Gu\u0142agu.<\/span><\/span>
\n\"\"
\nWn\u0119trze obozowych barak\u00f3w.<\/span>
<\/span>
\nSzpital<\/span><\/p>\n

Prawdopodobnie w 1974 roku Zygmunt przyjecha\u0142 do \u201esiebie\u201d, do domu \u2013 do Lidy. Wyrok mia\u0142 ju\u017c za sob\u0105, lecz nadal pozbawiony by\u0142 praw publicznych. Nie by\u0142o dla niego pracy, nie mia\u0142 gdzie mieszka\u0107, nie m\u00f3g\u0142 dosta\u0107 meldunku. Odwiedza\u0142 nielicznych, \u017cyj\u0105cych jeszcze znajomych, podobno spotka\u0142 si\u0119 te\u017c z by\u0142\u0105 dziewczyn\u0105 z Kolesiszczy, ale najcz\u0119\u015bciej spa\u0142 na dworcu czy dok\u0142adniej w okolicach dworca w Lidzie. Za w\u0142\u00f3cz\u0119gostwo w Sowietach karano. Zygmunt te\u017c za to oberwa\u0142. Chyba z dworca zabrali go na milicj\u0119. A stamt\u0105d do \u201epsychuszki\u201d. Wkroczy\u0142 w ostatni ze swoich \u201ekr\u0119g\u00f3w piekie\u0142\u201d! Zabrany przez milicj\u0119, przekazany \u201ebezpiecznikom\u201d, zostaje nast\u0119pnie zamkni\u0119ty w szpitalu psychiatrycznym na przedmie\u015bciach miasta.<\/p>\n

Z informacji uzyskanych w tym zamkni\u0119tym zak\u0142adzie przez brata Zygmunta \u2013 Czes\u0142awa – wynika, \u017ce\u00a0 Zygmunt przebywa\u0142 tam od maja 1974 roku do stycznia 1975 roku. P\u00f3\u017aniej nast\u0119puje, dziwna dla mnie, dwutygodniowa przerwa. Nie jestem lekarzem psychiatr\u0105, niemniej zwa\u017cywszy na to, i\u017c szpital by\u0142 zamkni\u0119ty oraz na fakt, \u017ce wed\u0142ug posiadanego przeze mnie dokumentu, wystawionego i podpisanego przez ordynatora tej palc\u00f3wki, Zygmunt cierpia\u0142 na \u201eprzewlek\u0142\u0105 chorob\u0119 umys\u0142ow\u0105\u201d, jest ma\u0142o prawdopodobne, by go zwyczajnie wypuszczono… zreszt\u0105 gdzie?\u00a0 Prawdopodobnie zosta\u0142 wypo\u017cyczony przez KGB. A tam? Co z nim robili, czego jeszcze od niego chcieli? Mo\u017cemy si\u0119 tylko domy\u015bla\u0107. Pastwili si\u0119 znowu, pewnie starym zwyczajem raz po raz bili po g\u0142owie. A mo\u017ce stosowali bardziej wyrafinowane tortury?\u00a0 W ko\u0144cu zwr\u00f3cili go do szpitala. Tam przebywa\u0142, do 24 sierpnia 1976 roku.<\/p>\n

Gdy przed przesz\u0142o 12-u laty pisa\u0142em tekst o Zygmuncie, zako\u0144czy\u0142em go nast\u0119puj\u0105co: \u201eTutaj \u015blad si\u0119 urywa… Nie mam aktu zgonu. Jedno jest za to pewne: dla \u201eZygmy\u201d nie by\u0142o \u201echrze\u015bcija\u0144skiego przebaczenia\u201d, o kt\u00f3re tak bardzo apeluj\u0105 \u201eautorytety III RP\u201d, zw\u0142aszcza gdy wypowiadaj\u0105 si\u0119 o katach \u017co\u0142nierzy Niepodleg\u0142ej. Je\u015bli Zygmunt \u017cyje, ma 69 lat. Prosz\u0119 o kontakt kogokolwiek, kto m\u00f3g\u0142by udzieli\u0107 jakiejkolwiek informacji o dalszych losach Zygmunta Olechnowicza \u2013 „Zygmy” – „Groma”.<\/span>
\nPisz\u0105c te s\u0142owa, wbrew rozs\u0105dkowi \u0142udzi\u0142em si\u0119, \u017ce Zygmunt mo\u017ce jeszcze \u017cy\u0107. A je\u015bli tak, snu\u0142em w g\u0142owie fantastyczne plany zabrania go, bez wzgl\u0119du na jego kondycj\u0119, do tej nowej wolnej Polski \u201ea\u017c po Bug\u201d, do kt\u00f3rej kiedy\u015b jecha\u0142 z Kazachstanu na dalsze \u201eodsiedzenie kary\u201d, i do kt\u00f3rej nie dojecha\u0142.<\/p>\n

Jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej dosta\u0142em informacj\u0119, \u017ce Zygmunta Olechnowicza odes\u0142ano\u00a0 z „psychuszki” w Lidzie z powrotem do Kazachstanu. Tam zmar\u0142. Osadzony w zamkni\u0119tym zak\u0142adzie psychiatrycznym, gni\u0142 w nim do pocz\u0105tku lat 90-tych.\u00a0 I w ko\u0144cu odszed\u0142 na swoj\u0105 wieczn\u0105 wart\u0119. By\u0142o to gdzie\u015b, za \u201eSuchockiej\u201d. Nasta\u0142 czas budowania III RP. Polska mia\u0142a prezydenta wybranego w wolnych wyborach, g\u0142o\u015bno ju\u017c m\u00f3wiono i nawet uczono dzieci o Armii Krajowej, WiN i NZW. Ostatni adres \u201eumierania za \u017cycia\u201d Zygmunta Olechnowicza to ulica Wostocznaja 6, Karaganda<\/a>, Kazachstan.
\n\"\"
\nKaraganda<\/span><\/span><\/p>\n

Nie wiem czy Zygmunt zosta\u0142 w og\u00f3le pochowany, nie wiem te\u017c co zrobiono z jego cia\u0142em, by\u0107 mo\u017ce je splugawiono, podobnie jak i doczesne szcz\u0105tki jego komendant\u00f3w i koleg\u00f3w.
\nNie znam te\u017c jego oprawc\u00f3w, agent\u00f3w, funkcjonariuszy MWD, \u015bledczych, oskar\u017cycieli, klawiszy, bolszewickich s\u0119dzi\u00f3w, mo\u017ce te\u017c i lekarzy. Na kopii wyroku odczyta\u0142em nazwiska przewodnicz\u0105cego sk\u0142adu \u201eWojennego Trybuna\u0142u Wojsk MWD Grodzienskiej Ob\u0142astii\u201d, towarzysza majora Komarowa, m\u0142odszego porucznika Szawe\u0142ki i sekretarza s\u0105du, kapitana Ananjewa. Wiem, \u017ce brutalnymi naczelnikami wi\u0119zienia w Grodnie byli: p\u0142k. Kuperman i Dolinskij. Za skuteczn\u0105 likwidacj\u0119 \u201eterrorystycznej bandyckiej grupy Olecha\u201d<\/span> awansowany i przeniesiony do centrali w Mi\u0144sku zostaje towarzysz Piotr Sitnikow, szef rejonowego MGB. Wspomniany ju\u017c Anatolij Andriejew w nagrod\u0119 za operacyjne rozpracowanie \u201eOlechowc\u00f3w\u201d dostaje pistolet, wr\u0119czony osobi\u015bcie przez samego Beri\u0119. Znamy te\u017c dowodz\u0105cego operacj\u0105 pod Raczkowszczyzn\u0105.\u00a0 By\u0142 to\u00a0 naczelnik obwodowego MGB \u2013 Fro\u0142ow.\u00a0 Jest bardzo prawdopodobne, \u017ce ludzie ci nie \u017cyj\u0105. Czy \u017cyj\u0105 inni zbrodniarze? Nawet je\u015bli, nie uda si\u0119 ich zapewne os\u0105dzi\u0107 i wr\u0119cz niewiarygodne, by polski prokurator ich przes\u0142ucha\u0142. Czy mo\u017cna jednak umy\u0107 r\u0119ce? Zadaj\u0119 to pytanie retorycznie, wierz\u0105c, \u017ce pion prokuratorski Instytutu Pami\u0119ci Narodowej podejmie trudne zadanie wyjawienia prawdy o katach, kieruj\u0105c si\u0119 sentencj\u0105 J\u00f3zefa Mackiewicza, \u017ce „jedynie prawda jest ciekawa…\u201d.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119sto my\u015bl\u0119 o Zygmuncie. Ka\u017cdego roku – 12 maja \u2013 w rocznic\u0119 walki pod Raczkowszczyzn\u0105 – id\u0119, k\u0142aniam si\u0119, modl\u0119 i pal\u0119 \u015bwieczk\u0119 pod tablic\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 pami\u0119ci nowogr\u00f3dzkich dow\u00f3dc\u00f3w Armii Krajowej, a w\u015br\u00f3d nich te\u017c i ostatniego,\u00a0 ppor. Anatola Radziwonika ps. \u201eOlech”. Traktuj\u0119 t\u0119 tablic\u0119 w katakumbach ko\u015bcio\u0142a \u015awi\u0119tego Antoniego, przy ulicy Senatorskiej w Warszawie jako symboliczn\u0105 mogi\u0142\u0119 Zygmunta i wszystkich zapomnianych kresowych\u00a0 rycerzy.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n
\"\"<\/p>\n<\/div>\n

P.S. Pragn\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 ogromne podzi\u0119kowania dla Andrzeja Poczobuta za pomoc przy pisaniu niniejszego tekstu.<\/span><\/p>\n

\n