{"id":647,"date":"2008-12-16T21:56:58","date_gmt":"2008-12-16T20:56:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2008\/12\/16\/zygmunt-olechnowicz-ps-zygma-czesc-1\/"},"modified":"2019-08-20T10:17:33","modified_gmt":"2019-08-20T08:17:33","slug":"zygmunt-olechnowicz-ps-zygma-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=647","title":{"rendered":"Zygmunt Olechnowicz ps. „Zygma” – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

\"\"
\nEpitafium dla Zygmunta<\/span><\/span>
<\/span><\/p>\n

Zygmunt Olechnowicz to jeden z setek czy nawet tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy AK \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w Ziemi Lidzkiej, kt\u00f3rzy w momencie pr\u00f3by \u201emog\u0105c wybra\u0107, wybrali zamiast domu gniazdo na ska\u0142ach or\u0142a i umieli \u017cy\u0107, gdy \u017arenice czerwone od gromu\u2026 i s\u0142ycha\u0107 j\u0119k szatan\u00f3w w sosen szumie\u2026 – tak \u017cyli\u201d.<\/span><\/span>
\n
\nZygmunt Olechnowicz \u201eZygma\u201d, „Grom”, \u017co\u0142nierz IV batalionu 77 pp AK, adiutant ppor. Anatola Radziwonika \u201eOlecha\u201d, ci\u0119\u017cko ranny i uj\u0119ty przez NKWD, skazany na 25 lat \u0142agr\u00f3w. <\/span>
<\/span>
\nO Zygmuncie Olechnowiczu us\u0142ysza\u0142em przed kilkunastu laty. Pocz\u0105tkowo by\u0142 dla mnie, w\u00f3wczas m\u0142odego historyka zajmuj\u0105cego si\u0119 Armi\u0105 Krajow\u0105 na Nowogr\u00f3dczy\u017anie, jednym z wielu, maj\u0105cych stopie\u0144, przydzia\u0142, pseudonim i odwag\u0119 ch\u0142opc\u00f3w z Kres\u00f3w, kt\u00f3rzy podobnie jak ich r\u00f3wie\u015bnicy z Warszawy czy Lubelszczyzny wst\u0105pili do AK.\u00a0 By\u0142 po prostu jednym z setek czy nawet tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy AK \u2013\u00a0 mieszka\u0144c\u00f3w Ziemi Lidzkiej,\u00a0 kt\u00f3rzy w momencie pr\u00f3by: \u201emog\u0105c wybra\u0107, wybrali zamiast domu gniazdo na ska\u0142ach or\u0142a i umieli \u017cy\u0107, gdy \u017arenice czerwone od gromu\u2026 i s\u0142ycha\u0107 j\u0119k szatan\u00f3w w sosen szumie\u2026- tak \u017cyli\u201d.<\/span>
\nSzczerze, nie pr\u00f3bowa\u0142em nawet pochyli\u0107 si\u0119 nad \u017cadnym z nich z osobna. Jakim\u015b Wrzosem, \u017bubrem, Misiem i innymi. By\u0142 w\u015br\u00f3d nich te\u017c Zygmunt zwany \u201eZygm\u0105\u201d, a przez innych\u00a0 \u201eGromem\u201d \u2013 bo takie mia\u0142 pseudonimy. Po prostu by\u0142 jednym z nich, i tyle.<\/p>\n

Poszukuj\u0105c prawdy i wiedzy o batalionach, kompaniach czy\u00a0 plac\u00f3wkach, walkach z Niemcami i partyzantk\u0105 sowieck\u0105, goni\u0142em za relacjami i dokumentami, kt\u00f3re mia\u0142y tworzy\u0107 i budowa\u0107 m\u00f3j \u2013 \u00f3wczesnego magistranta historii – obraz\u00a0 Armii Krajowej – gdzie\u015b tam nad Niemnem.
\nPo\u015br\u00f3d wielu, wspania\u0142ych ludzi, w wi\u0119kszo\u015bci ju\u017c dzi\u015b nie\u017cyj\u0105cych \u017co\u0142nierzy i mieszka\u0144c\u00f3w Nowogr\u00f3dzkiego, kt\u00f3rzy okazali mi wielk\u0105 pomoc w moich badaniach historycznych, by\u0142 Czes\u0142aw Olechnowicz. Pan Czes\u0142aw ju\u017c nie \u017cyje, ale to dzi\u0119ki niemu \u201epozna\u0142em\u201d Zygmunta \u2013 bohatera niniejszego tekstu. Plonem spotka\u0144 z Panem Czes\u0142awem, by\u0142 przed przesz\u0142o 12 laty tekst po\u015bwi\u0119cony jego bratu, Zygmuncie. Artyku\u0142 mia\u0142 tytu\u0142 \u201eZygma\u201d. Z r\u00f3\u017cnych, niezale\u017cnych ode mnie przyczyn, dzi\u015b ju\u017c zreszt\u0105 nie istotnych, tekst nie ukaza\u0142 si\u0119. Niemniej, uzna\u0142em, a co najwa\u017cniejsze uzna\u0142a redakcja Niezale\u017cnej Gazety Polskiej, \u017ce historia los\u00f3w Zygmunta Olechnowicza warta jest przedstawienia, za co dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\n

Olechnowiczowie<\/span><\/p>\n

Zygmunt Olechnowicz urodzi\u0142 si\u0119 w 1926 roku w Lidzie, mie\u015bcie powiatowym wojew\u00f3dztwa nowogr\u00f3dzkiego. Pochodzi\u0142 z rodziny drobnej kresowej szlachty, bardzo patriotycznej i oddanej\u00a0 walce o Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w okresie rozbior\u00f3w. Z tego te\u017c powodu, podobnie jak dziesi\u0105tki tysi\u0119cy innych, podobnych rod\u00f3w szlachty za\u015bciankowej czy okolicznej dawnego Wielkiego Ksi\u0119stwa, stara szlachecka rodzina Olechnowicz\u00f3w w wyniku represji i szykan caratu zosta\u0142a w drugiej po\u0142owie XIX wieku mocno spauperyzowana ekonomicznie. Niemniej Zygmunt, podobnie jak jego czworo rodze\u0144stwa wzrasta\u0142 w domu rodzinnym, kt\u00f3ry by\u0142 przepe\u0142niony atmosfer\u0105 patriotyzmu i s\u0142u\u017cby Rzeczypospolitej.
\nWybucha wojna, o \u015bwiecie 17 wrze\u015bnia 1939 roku Sowieci przekraczaj\u0105 wschodni\u0105 granic\u0119 Polski. Korpus Ochrony Pogranicza broni kresowych rubie\u017cy przed przewa\u017caj\u0105cymi si\u0142ami Armii Czerwonej. Dzielnie walczy Grodno. Nic ju\u017c jednak nie jest w stanie odmieni\u0107 losu Polski. Dokonuje si\u0119 rozbi\u00f3r drugiej RP. Kresy wschodnie wraz z\u00a0 Lid\u0105 (zaj\u0119t\u0105 przez bolszewik\u00f3w 18 wrze\u015bnia 1939 roku) zostaj\u0105, w\u0142\u0105czone do ZSRS. Rozpoczyna si\u0119 pierwsza okupacja sowiecka.<\/p>\n

Niemal od samego pocz\u0105tku okupacji, od wczesnej jesieni 1939 roku powstaje w Lidzie polska konspiracja. W\u015br\u00f3d wielu samorzutnie i oddolnie tworzonych organizacji konspiracyjnych, ju\u017c od listopada 1939 roku dzia\u0142a w Lidzie siatka kierowana przez Zygmunta Waszniewskiego. Grupa ta zostaje podporz\u0105dkowana wile\u0144skiej organizacji konspiracyjnej o nazwie \u201eKomisariat Rz\u0105du\u201d (KR), a nast\u0119pnie – w ko\u0144cu grudnia 1939 roku SZP \u2013 ZWZ. W szeregach konspirator\u00f3w s\u0105 te\u017c Olechnowiczowie. Organizacja ma charakter wywiadowczy, zbierane s\u0105 m.in. informacje o stacjonuj\u0105cych w Lidzie sowieckich lotnikach oraz innych formacjach wojskowych. Organizowany jest r\u00f3wnie\u017c przerzut ludzi \u201espalonych\u201d i zagro\u017conych aresztowaniem przez NKWD na terytorium okupuj\u0105cej Wilno z nadania sowieckiego, acz formalnie (w\u00f3wczas jeszcze) niezale\u017cnej od ZSRS Republiki Litewskiej.
\nW wiosn\u0105 1940 roku lidzki \u201eKR\u201d zostaje rozpracowany przez NKWD, a w ko\u0144cu maja rozbity aresztowaniami. Na li\u015bcie 35-u konspirator\u00f3w siatki, aresztowanych przez bolszewik\u00f3w, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c Stanis\u0142aw i Pelagia Olechnowiczowie, rodzice Zygmunta. Oboje zostaj\u0105 os\u0105dzeni i skazani. W dokumentach Centralnego Pa\u0144stwowego Archiwum Rewolucji Pa\u017adziernikowej i Budownictwa Socjalistycznego BSSR istnieje nast\u0119puj\u0105cy wpis: \u201e\u2026Pelagia Olechnowicz c. Franciszka, urodzona w 1898 roku w D\u017awigunach, w powiecie nowogr\u00f3dzkim, zosta\u0142a w dniu 19 wrze\u015bnia 1940\u2013go roku os\u0105dzona przez Komisj\u0119 Specjaln\u0105 NKWD BSSR i na mocy paragraf\u00f3w 64 i 76 pozbawiona wolno\u015bci na lat osiem\u2026\u201d.<\/span>
\nNie wiem jaki wyrok dosta\u0142 ojciec Zygmunta, w ka\u017cdym razie oboje rodzice zostali wywiezieni w g\u0142\u0105b Rosji. Nieletnim dzieciom udaje si\u0119 unikn\u0105\u0107 deportacji i szcz\u0119\u015bliwie dotrwa\u0107 do wojny niemiecko \u2013 sowieckiej. Nadchodzi nowa okupacja.
\nW dniu 22 czerwca 1941 roku Niemcy, \u0142ami\u0105c traktaty uprzednio zawarte ze Stalinem, atakuj\u0105 ZSRS. Zwyci\u0119ski Wehrmacht idzie jak burza przez powalone Sowiety. W ci\u0105gu pierwszych dw\u00f3ch tygodni dzia\u0142a\u0144 wojennych ca\u0142e Kresy Wschodnie, zaj\u0119te w 1939 roku przez bolszewik\u00f3w, zostaj\u0105 im odebrane.\u00a0 Rozpoczyna si\u0119 druga okupacja.<\/p>\n

\u201e\u2026za Niemca\u201d <\/span><\/p>\n

Pozorna ulga od sowieckich wyw\u00f3zek i aresztowa\u0144, kt\u00f3r\u0105 przynosz\u0105 Niemcy mija bardzo szybko. Niemal r\u00f3wnolegle z eksterminacj\u0105 \u017byd\u00f3w, rozpoczyna si\u0119 rze\u017a resztek pozosta\u0142ej jeszcze, nie zniszczonej inteligencji polskiej. Niestety uczestnicz\u0105 w tym r\u00f3wnie\u017c nacjonali\u015bci bia\u0142oruscy. Rozpoczyna sw\u0105 prac\u0119 Gestapo. W lasach coraz \u015bmielej poczyna sobie partyzantka sowiecka, powstaj\u0105ca na bazie pozosta\u0142ych na ty\u0142ach Wehrmachtu maruder\u00f3w i dezerter\u00f3w z Armii\u00a0 Czerwonej oraz tysi\u0119cy, w efekcie nie do upilnowania, je\u0144c\u00f3w bolszewickich. Tymczasem ludno\u015b\u0107 polska, li\u017c\u0105c rany po\u00a0 okupantach sowieckich, rozpoczyna organizowa\u0107 si\u0119 na nowo w konspiracj\u0119. Zaczynaj\u0105 si\u0119 tworzy\u0107 struktury Armii Krajowej.<\/p>\n

Nowogr\u00f3dzka AK jest najsilniej reprezentowana w Lidzkiem. Wiosn\u0105 43-roku funkcjonuje tam ju\u017c kilka polskich oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich. Walcz\u0105c\u0105 one przeciw w\u0142adzom okupacyjnym, jak i broni\u0105 miejscowej ludno\u015bci przeciw napadom grasuj\u0105cych band rabunkowych i partyzantom sowieckim morduj\u0105cym przede wszystkim \u017cywio\u0142 polski.
\nCzes\u0142aw Olechnowicz – starszy brat Zygmunta – jest zaprzysi\u0119\u017conym cz\u0142onkiem AK. Pocz\u0105tkowo jako \u017co\u0142nierz plac\u00f3wki konspiracyjnej Kolesiszcze pod Lid\u0105, a nast\u0119pnie
\n– od wrze\u015bnia 43\u2013go – jest dow\u00f3dc\u0105 dru\u017cyny w kompanii, a nast\u0119pnie w IV batalionie\u00a0 77 pu\u0142ku piechoty AK pod dow\u00f3dztwem p<\/a>orucznika Czes\u0142awa Zaj\u0105czkowskiego ps. \u201eRagner\u201d<\/a>. Tymczasem Zygmunt, przebywaj\u0105cy w Lidzie, zostaje w drugiej po\u0142owie 1943 roku aresztowany przez Gestapo. Pow\u00f3d tego zatrzymania nie jest znany, niemniej z p\u00f3\u017aniejszych relacji Zygmunta, z\u0142o\u017conych bratu wydaje si\u0119, \u017ce aresztowanie by\u0142o przypadkowe i nie mia\u0142o zwi\u0105zku konspiracj\u0105 w szeregach AK.<\/p>\n

Zygmunt przebywa w wi\u0119zieniu w Lidzie, sk\u0105d po kilkunastu tygodniach zostaje zakwalifikowany do transportu. Trudno docieka\u0107 dok\u0105d. Czy na roboty, czy te\u017c do obozu koncentracyjnego lub zag\u0142ady? Nie dowie si\u0119 te\u017c tego nigdy Zygmunt, kt\u00f3ry brawurowo ucieka z jad\u0105cego na zach\u00f3d poci\u0105gu pe\u0142nego wi\u0119\u017ani\u00f3w. Udaje mu si\u0119 to uczyni\u0107 jeszcze na terenie \u201eOstlandu\u201d .
\nJest spalony w Lidzie. Nie pozostaje mu wi\u0119c nic innego, jak rozpocz\u0105\u0107 \u201e\u017cycie partyzanta\u201d. Z pocz\u0105tkiem 1944 roku rozpoczyna s\u0142u\u017cb\u0119 w IV batalionie ppor. \u201eRagnera\u201d, gdzie spotka si\u0119 ze swoim bratem Czes\u0142awem. Rozpoczyna si\u0119 nowy etap w \u017cyciu Zygmunta, kt\u00f3ry przyjmuje pseudonim \u201eZygma\u201d.<\/p>\n

U Komendanta \u201eRagnera\u201d<\/span>
\n<\/a>
\n\u017bo\u0142nierze Komendanta \u201eRagnera\u201d walcz\u0105 w szczeg\u00f3lnie trudnym terenie, zamieszka\u0142ym przez ludno\u015b\u0107 mieszan\u0105, polsk\u0105 i bia\u0142orusk\u0105. Maj\u0105 przeciw sobie zar\u00f3wno Niemc\u00f3w jak i, a mo\u017ce przede wszystkim, partyzantk\u0119 sowieck\u0105, kt\u00f3ra z wyj\u0105tkow\u0105 zaciek\u0142o\u015bci\u0105 zwalcza \u017cywio\u0142 polski i Armi\u0119 Krajow\u0105. W okolicy operuj\u0105 te\u017c liczne bandy rabunkowe. Batalion rozlokowany na p\u00f3\u0142nocnym brzegu Niemna, broni podleg\u0142ego sobie terytorium i jego mieszka\u0144c\u00f3w przed atakami z po\u0142udnia \u2013 zza rzeki \u2013 prowadzonymi przez liczne i dobrze uzbrojone grupy bolszewik\u00f3w. W nieustannych walkach \u017co\u0142nierze AK odnosz\u0105 sukcesy m.in. w bitwach pod Morgami, Pacukami, Mociewiczami czy Filonowcami. Dow\u00f3dztwo batalionu zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z obecno\u015bci na swoim obszarze bolszewickich kom\u00f3rek wywiadowczych, wydziela do walki z nimi specjalny pluton pod dow\u00f3dztwem \u201eCze\u015bka\u201d czyli Czes\u0142awa Olechnowicza. W plutonie tym s\u0142u\u017cy te\u017c \u201eZygma\u201d.
\n
\nPpor. Czes\u0142aw Zaj\u0105czkowski ps. „Ragner”, dow\u00f3dca IV batalionu 77 pp AK, a nast\u0119pnie Zgrupowania „Po\u0142udnie” na Nowogr\u00f3dczy\u017anie. Zgin\u0105\u0142 w walce 3 grudnia 1944 r. przebijaj\u0105c si\u0119 przez trzy pier\u015bcienie ob\u0142awy WW NKWD (ponad 1400 ludzi) ko\u0142o chutoru Jeremicze.<\/span>
<\/span>
\nWiosn\u0105 1944 roku Armia Czerwona zbli\u017ca si\u0119 do granic RP. Armia Krajowa przyst\u0119puje do realizacji planu \u201eBurza\u201d. Okr\u0119g Nowogr\u00f3dzki \u201eN\u00f3w\u201d po\u0142\u0105czony ju\u017c wtedy z Okr\u0119giem Wile\u0144skim \u201eWiano\u201d ma za zadanie zdoby\u0107 Wilno.
\nJakkolwiek znaczna cz\u0119\u015b\u0107 nowogr\u00f3dzkich batalion\u00f3w ju\u017c w pierwszych dniach lipca 44\u2019 pod\u0105\u017ca do swoich rejon\u00f3w koncentracji, przed uderzeniem na Wilno, to jednak IV batalion ppor. \u201eRagnera\u201d otrzymuje inne rozkazy. \u201eRagnerowcy\u201d maj\u0105 jak najd\u0142u\u017cej broni\u0107 linii Niemna przed sowieck\u0105 partyzantk\u0105.\u00a0 Dopiero w ostatniej chwili batalion rusza na Wilno, pozostawiaj\u0105c zreszt\u0105 nad Niemnem patrole dla ochronny miejscowej ludno\u015bci. W efekcie w walkach o miasto, oddalone o przesz\u0142o 100 kilometr\u00f3w na p\u00f3\u0142noc, jednostka udzia\u0142u nie bierze.
\nW momencie, gdy \u201eRagnerowcy\u201d pod Wilno dotarli, by\u0142o ju\u017c po bojach z Niemcami. W przesz\u0142o tydzie\u0144 po wyzwoleniu Wilna, NKWD aresztuje wi\u0119kszo\u015b\u0107 oficer\u00f3w sztab\u00f3w obu okr\u0119g\u00f3w AK.<\/p>\n

Zygmunt Olechnowicz ps. „Zygma” – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[29],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/647"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=647"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/647\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1593,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/647\/revisions\/1593"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}