{"id":637,"date":"2009-01-21T07:46:22","date_gmt":"2009-01-21T06:46:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2009\/01\/21\/komendant-krysia-czesc-7\/"},"modified":"2019-08-20T10:05:53","modified_gmt":"2019-08-20T08:05:53","slug":"komendant-krysia-czesc-7","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=637","title":{"rendered":"Komendant „Krysia” – cz\u0119\u015b\u0107 7"},"content":{"rendered":"
O tym niew\u0105tpliwym sukcesie sowiet\u00f3w, jakim by\u0142o osaczenie i likwidacja por. Jana Borysewicza „Krysi”, „M\u015bciciela”, dow\u00f3dcy Zgrupowania „P\u00f3\u0142noc” Armii Krajowej, tak 15 marca 1945 r. pisa\u0142 w \u015bci\u015ble tajnym raporcie do J\u00f3zefa Stalina sam Ludowy Komisarz Spraw Wewn\u0119trznych ZSRS \u0141awrientij Beria:<\/div>\n
<\/div>\n
\n
[…] Na terytorium obwodu grodzie\u0144skiego i przyleg\u0142ych do niego powiat\u00f3w Litewskiej SRS dzia\u0142a\u0142o zgrupowanie AK o nazwie \u201eP\u00f3\u0142noc\u201d, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad Nowogr\u00f3dzkiego Okr\u0119gu AK. Komendantem zgrupowania by\u0142 by\u0142y porucznik armii polskiej Borysewicz J. K. pseudonim \u201eKrysia\u201d. […] Sztab \u201eKrysi\u201d wydawa\u0142 w\u0142asne rozkazy, ulotki i odezwy kontrrewolucyjne. Podlegaj\u0105ce mu grupy dokonywa\u0142y zbrojnych napad\u00f3w na instytucje sowieckie, drobne pododdzia\u0142y wojskowe i przeprowadza\u0142y akty terrorystyczne na aktywie pa\u0144stwowo – partyjnym. Bandy \u201eKrysi\u201d dokona\u0142y ponad 50 napad\u00f3w. <\/span>W wyniku podj\u0119tych krok\u00f3w w r\u00f3\u017cnym czasie zosta\u0142o zabitych i aresztowanych 193 cz\u0142onk\u00f3w tego zgrupowania, a 21 stycznia br. zosta\u0142 zabity Borysewicz – \u201eKrysia\u201d.<\/span><\/div>\n<\/blockquote>\n
<\/div>\n
By\u0142a ostra zima, grunt na wskro\u015b przemarzni\u0119ty. W Ejszyszkach po raz ostatni wystawiono cia\u0142o Komendanta na widok publiczny. Do miasta \u015bci\u0105gni\u0119to dodatkowe oddzia\u0142y wojska. Sowieci obawiali si\u0119, \u017ce ch\u0142opcy \u201eKrysi\u201d mog\u0105 zaatakowa\u0107 miasto, wedrze\u0107 si\u0119 na rynek i odbi\u0107 cia\u0142o swego dow\u00f3dcy. Jak si\u0119 okaza\u0142o ich obawy by\u0142y s\u0142uszne. Pod miastem stali w gotowo\u015bci \u017co\u0142nierze W\u0142adys\u0142aw Winckiewicza (vel Wi\u0119ckiewicza) \u201eZemsty\u201d. Chcieli odbi\u0107 poleg\u0142ego Komendanta. \u201eW tym czasie, kiedy cia\u0142o by\u0142o na rynku w Ejszyszkach, my\u015bmy byli w lesie ko\u0142o miasteczka w zamiarze odbicia i zabrania zw\u0142ok Komendanta. W tym czasie przyjecha\u0142o du\u017co wojska. Nie mogli\u015bmy podj\u0105\u0107 walki.\u201d – wspomina\u0142 Witold Olszewski ps. \u201eOrze\u0142\u201d.
\n\"\"
\nWidok na jedno z wielu kresowych miasteczek.<\/span><\/span> Zdj\u0119cie przedwojenne.<\/span><\/span>
\n\"\"<\/div>\n
<\/div>\n
Ko\u0142o Ejszyszek jest wzg\u00f3rze, od carskiego telegrafu \u015bwietlnego zwane Majakiem… na nim trzy studnie. Do jednej z nich znajduj\u0105cej si\u0119 w fosie \u015bredniowiecznego grodziska wrzucono trzy osoby, wi\u0105zk\u0119 granat\u00f3w i pocisk mo\u017adzierzowy, kt\u00f3ry na szcz\u0119\u015bcie nie wybuch\u0142. Wiele przes\u0142anek wskazuje na to, \u017ce tam w\u0142a\u015bnie sowieci ukryli cia\u0142o Komendanta \u201eKrysi\u201d i jego \u017co\u0142nierzy.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
Walka trwa…<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
\n

\u015amier\u0107 por. \u201eKrysi\u201d, jednego z najwybitniejszych oficer\u00f3w AK w Okr\u0119gu Nowogr\u00f3dek, legendarnego dow\u00f3dcy partyzanckiego, by\u0142a niepowetowan\u0105 strat\u0105 dla ca\u0142ej polskiej pracy niepodleg\u0142o\u015bciowej na tym terenie. Dow\u00f3dztwo Zgrupowania \u201eP\u00f3\u0142noc\u201d przej\u0105\u0142 po nim ppor. Ludwik Nienartowicz \u201eMazepa\u201d, a komend\u0119 nad dru\u017cyn\u0105 przyboczn\u0105 \u201eKrysi\u201d obj\u0105\u0142 po jego \u015bmierci sier\u017c. \u201eLalu\u015b\u201d. Grupa ta uleg\u0142a wkr\u00f3tce znacznej rozbudowie, osi\u0105gaj\u0105c po kilku tygodniach stan 20-30 partyzant\u00f3w.
\n
\nPpor. Ludwik Nienartowicz „Mazepa”, „Miedzianka”. Po lipcu 1944 r. oficer w sztabie por. Jana Borysewicza „Krysi”, po jego \u015bmierci Komendant Zgrupowania „P\u00f3\u0142noc” i Obwodu Lida. Z prawej strony: Ma\u0142gorzata Kawrygo „Ma\u0142gorzata”. Osadniczka wojskowa w pow. lidzkim (peowiaczka). Szefowa \u0142\u0105czniczek w IV batalionie 77 pp AK. Jej syn poleg\u0142 w walce z Niemcami jako \u017co\u0142nierz tego oddzia\u0142u w pa\u017adzierniku 1943 r. Po lipcu 1944 r. aresztowana przez NKWD, brak informacji o dalszych losach. <\/span><\/span><\/p>\n

W pierwszych dniach lutego 1945 r. mia\u0142a miejsce koncentracja oddzia\u0142\u00f3w \u201eLalusia\u201d, \u201eGroma\u201d i \u201eHajduka\u201d w zwi\u0105zku z planowanym odwetowym uderzeniem na za\u0142og\u0119 NKWD, kwateruj\u0105c\u0105 w Naczy. W dniu 06.02.1945 r. do oddzia\u0142u \u201eLalusia\u201d przyby\u0142 \u201eHajduk\u201d, kt\u00f3rego grupa pozosta\u0142a w odleg\u0142ych o kilka kilometr\u00f3w Bo\u0142\u0105dziszkach. Zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o pomoc, gdy\u017c w jego oddzia\u0142ku wyst\u0105pi\u0142y problemy z dyscyplin\u0105, zwi\u0105zane z alkoholem. \u201eSzary\u201d postanowi\u0142 pojecha\u0107 do Bo\u0142\u0105dziszek i porozmawia\u0107 z partyzantami, przypominaj\u0105c im o ich obowi\u0105zkach i dyscyplinie. Niestety w tym czasie w Bo\u0142\u0105dziszkach pojawi\u0142a si\u0119 grupa operacyjna NKWD, kt\u00f3ra zaskoczy\u0142a i rozbroi\u0142a bez walki grup\u0119 \u201eHajduka\u201d, znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 akurat w \u201ebani\u201d (\u0142a\u017ani). Gdy \u201eSzary\u201d i\u00a0 \u201eHajduk\u201d pojawili si\u0119 we wsi, zostali zabici przez Rosjan. Na odg\u0142os strza\u0142\u00f3w dochodz\u0105cych z Bo\u0142\u0105dziszek, \u201eLalu\u015b\u201d poderwa\u0142 sw\u00f3j oddzia\u0142 i ruszy\u0142 z pomoc\u0105. Grupa NKWD uchyli\u0142a si\u0119 od przyj\u0119cia walki. Po\u015bpiesznie rozstrzela\u0142a 8 rozbrojonych partyzant\u00f3w i 2 gospodarzy (Jana Ornowskiego i Stanis\u0142awa Bartoszewicza), po czym wycofa\u0142a si\u0119. Wobec tego kolejnego niepowodzenia, akcja na NKWD w Naczy zosta\u0142a odwo\u0142ana.
\n
\n\u017bo\u0142nierze Zgrupowania „P\u00f3\u0142noc”. Kwiecie\u0144 1945 r. Od lewej: Witold Szalewicz „Szczur”, Kazimierz Kiedyk „Klin”, sier\u017c. W\u0142adys\u0142aw Janczewski „Lalu\u015b”, dow\u00f3dca oddzia\u0142u. <\/span><\/span><\/p>\n

W pocz\u0105tkach lutego 1945 r. ponownie zosta\u0142 rozbudowany oddzia\u0142 \u201eKomara\u201d. Do\u0142\u0105czy\u0142 do niego czterdziestoosobowy oddzia\u0142 AK z Wile\u0144szczyzny, do niedawna dowodzony przez \u201eGroba\u201d (jak si\u0119 wydaje wywodzi\u0142 si\u0119 z oddzia\u0142u por. Mariana Pluci\u0144skiego \u201eM\u015bcis\u0142awa\u201d). W dn. 04.02.1945 r. w walce pod Raubiszkami poleg\u0142 \u201eGrob\u201d. Dow\u00f3dztwo przej\u0105\u0142 \u201eJarema\u201d, kt\u00f3ry zdecydowa\u0142 si\u0119 na przej\u015bcie do Puszczy Rudnickiej i po\u0142\u0105czenie z \u201eKomarem\u201d. Obie grupy kontynuowa\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 z zakresu samoobrony (np. grupa \u201eJaremy\u201d schwyta\u0142a 2 pracownik\u00f3w podwora\u0144skiego sielsowietu, kt\u00f3rzy zostali przes\u0142uchani i rozstrzelani w obozie \u201eKomara\u201d). W dniu 15.02.1945 r. pluton \u201ePancerza\u201d wzmocniony grup\u0105 \u201eJaremy\u201d rozbi\u0142 grup\u0119 operacyjn\u0105 NKWD we wsi Le\u015bna. Uj\u0119to i rozstrzelano 8 enkawudzist\u00f3w. Zw\u0142oki zabitych odes\u0142ano do Turgiel (gdzie kwaterowa\u0142a ich jednostka) z listem ostrzegaj\u0105cym tamtejszy garnizon NKWD przed niew\u0142a\u015bciwym traktowaniem ludno\u015bci.
\n
\nWersoka ko\u0142o Kole\u015bnik, kwiecie\u0144 1945. O prawej: Stanis\u0142aw Krukowski „M\u0142ot” i Jan Grzywacz „Komar”. Obaj zgin\u0119li 7 maja w Wersoce pod Wojdagami w walce stoczonej przez oddzia\u0142 sier\u017c. Janczewskiego „Lalusia” z grup\u0105 operacyjn\u0105 NKWD.<\/span><\/span><\/p>\n

W lutym 1945 r. do oddzia\u0142u \u201eKomara\u201d dotar\u0142y informacje o \u201eamnestii\u201d dla \u017co\u0142nierzy AK, og\u0142oszonej przez NKWD w Wilnie. Wewn\u0105trz dow\u00f3dztwa oddzia\u0142u dosz\u0142o do gwa\u0142townej r\u00f3\u017cnicy zda\u0144 na temat stosunku do mo\u017cliwo\u015bci \u201eujawnienia si\u0119\u201d. Zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ona krwawo. Zgin\u0105\u0142 \u201ePancerz\u201d, b\u0119d\u0105cy zwolennikiem \u201eujawnienia\u201d, za\u015b \u201eKomar\u201d zosta\u0142 ranny. Wraz z cz\u0119\u015bci\u0105 oddzia\u0142u przeszed\u0142 okresowo na kwatery pod Jaszunami. Komend\u0119 nad drug\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 oddzia\u0142u obj\u0105\u0142 w\u00f3wczas plut. \u201eMy\u015bliwy\u201d. Tymczasem NKWD kontynuowa\u0142o dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do likwidacji oddzia\u0142u \u201eKomara\u201d. Gdy nie uda\u0142o si\u0119 \u201eroz\u0142o\u017cy\u0107 go\u201d od wewn\u0105trz iluzj\u0105 \u201eamnestii\u201d, wys\u0142ano w teren silny oddzia\u0142 pozorowany, udaj\u0105cy partyzantk\u0119 antykomunistyczn\u0105, z\u0142o\u017con\u0105 z sowieckich dezerter\u00f3w i w\u0142asowc\u00f3w. Oddzia\u0142 ten dzi\u0119ki agenturze nawi\u0105za\u0142 kontakt z sieci\u0105 terenow\u0105 AK. W ko\u0144cu lutego 1945 r. \u0142\u0105cznik doprowadzi\u0142 prowokator\u00f3w do kwatery \u201eKomara\u201d we wsi Okolica pod Jaszunami. Oba oddzia\u0142y nawi\u0105za\u0142y przyjacielskie kontakty. Nast\u0119pnie polscy partyzanci zostali podst\u0119pnie wymordowani przez Rosjan (zgin\u0119\u0142o ich oko\u0142o 20-25) za\u015b \u201eKomar\u201d uj\u0119ty \u017cywcem. Rosjanie zamordowali te\u017c 3 osoby cywilne. Zw\u0142oki zabitych enkawudzi\u015bci wrzucili do podpalonego domu Zofii Sakowicz, jednej z cywilnych ofiar \u201eoperacji czekistowskiej\u201d. Nast\u0119pnie oddzia\u0142 prowokacyjny przeprowadzi\u0142 oczyszczanie terenu ze zdemaskowanych \u201eelement\u00f3w antysowieckich\u201d. Nie wysilaj\u0105c si\u0119 nawet na aresztowania, Rosjanie obje\u017cd\u017cali teren i na miejscu rozstrzeliwali akowc\u00f3w oraz osoby zwi\u0105zane z organizacj\u0105. Liczba zamordowanych w\u00f3wczas os\u00f3b nie jest znana. Oddzia\u0142 \u201eKomara\u201d przesta\u0142 istnie\u0107 jako samodzielna jednostka bojowa. Natomiast rozbudowie uleg\u0142a grupa dowodzona przez plut. \u201eMy\u015bliwego\u201d.
\n
\n\u017bo\u0142nierze Zgrupowania „P\u00f3\u0142noc”, wcze\u015bniej w wi\u0119kszo\u015bci II batalion por. „Krysi”. Oddzia\u0142 sier\u017c. W\u0142adys\u0142awa Janczewskiego „Lalusia” pod Wersok\u0105 w kwietniu 1945. Stoczy\u0142 wiele walk z NKWD. W lipcu 1945 z Puszczy Rudnickiej przeszed\u0142 na teren Polski, gdzie 28 lipca zosta\u0142 zaatakowany pod Kra\u015bnianami przez po\u0142\u0105czone si\u0142y NKWD, UB i KBW z Sok\u00f3\u0142ki. W starciu poleg\u0142o 12 partyzant\u00f3w, za\u015b 4 wpad\u0142o w r\u0119ce Sowiet\u00f3w i UB. <\/span><\/span>Pi\u0105ty od lewej stoi Jan Wilbik.<\/span><\/span><\/p>\n

Dokumenty sowieckie wspominaj\u0105 o operacji NKWD w dniu 20.02.1945 r. na terenach pomi\u0119dzy Ejszyszkami i Raduniem, przeprowadzonej rzekomo przeciw oddzia\u0142owi \u201e\u015amia\u0142ego\u201d (zastrzelono w\u00f3wczas 15 i aresztowano 40 os\u00f3b). Poniewa\u017c wiadomo, \u017ce \u201e\u015amia\u0142y\u201d nie prowadzi\u0142 w tym czasie \u017cadnych wi\u0119kszych walk z sowietami, a w ci\u0105gu ca\u0142ej dziesi\u0119ciomiesi\u0119cznej dzia\u0142alno\u015bci straci\u0142 zaledwie 2 poleg\u0142ych, nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce operacja ta wymierzona by\u0142a w jak\u0105\u015b inn\u0105 grup\u0119 oraz w ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105 (w gr\u0119 mo\u017ce wchodzi\u0107 tu oddzia\u0142 \u201eKuny\u201d).<\/p>\n

W dniu 09.03.1945 r. NKWD przeprowadzi\u0142o aresztowania na terenie gminy Radu\u0144. Aresztowano dow\u00f3dc\u0119 kompanii \u201eGnu\u015bna\u201d ppor. W. \u017byzdrynia \u201eDala\u201d oraz 30 os\u00f3b, z kt\u00f3rych 19 zosta\u0142o okre\u015blonych jako \u201epomocnicy bandyt\u00f3w\u201d a 11 jako \u201e\u0142\u0105cznicy band\u201d.
\n
\nKwiecie\u0144 1945. Oddzia\u0142 sier\u017c. W\u0142adys\u0142awa Janczewskiego „Lalusia”, Wojdagi ko\u0142o Kole\u015bnik. Druga od lewej le\u017cy Leokadia Bojanowska z domu Nosewicz z za\u015bcianka Niewnia\u0144ce, kt\u00f3rej wion\u0105 1944 sowieci wymordowali krewnych, cz\u0142onk\u00f3w AK. Trzeci od prawej stoi Witold Szalewicz „Szczur”.<\/span><\/span><\/p>\n

Tylko do stycznia 1945 r. w\u0142\u0105cznie, w wyniku operacji prowadzonych przeciw si\u0142om Zgrupowania \u201eP\u00f3\u0142noc\u201d na terenach BSRR, jednostki NKWD zabi\u0142y 57 \u017co\u0142nierzy AK, za\u015b 117 aresztowa\u0142y. Brak jest danych dotycz\u0105cych liczby represjonowanych os\u00f3b nie nale\u017c\u0105cych do AK, lecz \u201ejedynie\u201d oskar\u017conych o jej wspieranie. Musia\u0142a by\u0107 ona kilkakrotnie wi\u0119ksza. Na terenie LSRR w operacjach przeciw si\u0142om Zgrupowania \u201eP\u00f3\u0142noc\u201d NKWD aresztowa\u0142o, wed\u0142ug niepe\u0142nych danych, ponad 400 os\u00f3b, z kt\u00f3rych 162 zosta\u0142y skazane jako \u017co\u0142nierze AK. Ponad 150 os\u00f3b zastrzelono podczas pacyfikacji i ob\u0142aw lub poleg\u0142o w potyczkach. W ci\u0105gu lutego i marca 1945 r. straty organizacji i ludno\u015bci cywilnej powi\u0119kszy\u0142y si\u0119. Na podstawie cz\u0119\u015bciowych danych mo\u017cna ocenia\u0107, \u017ce w tym czasie na terenach obu republik obj\u0119tych sieci\u0105 Zgrupowania \u201eP\u00f3\u0142noc\u201d co najmniej 40 Polak\u00f3w zosta\u0142o zabitych przez NKWD, za\u015b oko\u0142o 100 aresztowanych.
\n\"\"
\nTablica ku czci por. Jana Borysewicza „Krysi” w ko\u015bciele \u015bw. Antoniego w Warszawie.<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/div>\n
\"\"<\/div>\n

Komendant \u201eKrysia\u201d odszed\u0142 na wieczn\u0105 wart\u0119. Stoi z legionem kresowych \u017co\u0142nierzy \u2013 mjr. \u201eKotwiczem\u201d<\/a>, ppor. \u201eRagnerem\u201d<\/a>, ppor. \u201eOlechem\u201d<\/a> i setkami innych – na stra\u017cy wielowiekowej sekwencji \u017cycia naszych przodk\u00f3w, kt\u00f3rej my jeste\u015bmy dope\u0142nieniem. Na stra\u017cy wszystkiego, co jest tam, tylko troch\u0119 wcze\u015bniej, dzi\u0119ki czemu nie rozp\u0142yn\u0119li\u015bmy si\u0119 w rosyjskim morzu i nie uton\u0119li\u015bmy w stalinowskim bagnie.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/div>\n<\/div>\n
\n
\n

Komendant „Krysia” – cz\u0119\u015b\u0107 8 [EPILOG]><\/span><\/span><\/span><\/a>
\nStrona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/span>

\nOpracowano na podstawie:<\/span><\/span>
\nAtlas polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego 1944\u20131956<\/span>, red. Rafa\u0142 Wnuk, S\u0142awomir Poleszak, Agnieszka Jaczy\u0144ska, Magdalena \u015aladecka, Warszawa – Lublin 2007,<\/span>
\nBanasikowski Edmund, Na zew Ziemi Wile\u0144skiej<\/span>, Warszawa – Pary\u017c 1990,<\/span>
\nBie\u0144kowicz Marcin, Wo\u0142\u0142ejko Micha\u0142, „Krysia” niez\u0142omny<\/span>,\u00a0 [w:] \u201eNasz Dziennik\u201d, Nr 621 (3278), 07.11.2008,<\/span>
\nBoradyn Zygmunt, Niemen, rzeka niezgody. Polsko-sowiecka wojna partyzancka na Nowogr\u00f3dczy\u017anie 1943-1944<\/span>, Warszawa 1999,<\/span>
\nErdman Jan, Droga do Ostrej Bramy<\/span>, Warszawa 1990,<\/span>
\nKrajewski Kazimierz, Armia Krajowa na Nowogr\u00f3dczy\u017anie po lipcu 1944<\/span> [w:] \u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci. Antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 roku<\/span>, praca zbiorowa, Warszawa 2002.<\/span>
\nKrajewski Kazimierz, Na Ziemi Nowogr\u00f3dzkiej. „N\u00f3w” \u2013 Nowogr\u00f3dzki Okr\u0119g Armii Krajowej<\/span>, Warszawa 1997,<\/span>
\nKrajewski Kazimierz, Partyzantka poakowska na kresach p\u00f3\u0142nocno-wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1946\u20131953 <\/span>[w:] Ostatni le\u015bni 1948\u20131953<\/span>, pod red. Tomasza \u0141abuszewskiego, Warszawa 2003,<\/span>
\nKrajewski Kazimierz, Ziemia Nowogr\u00f3dzka i Grodzie\u0144ska. Polskie cmentarze i groby wojenne oraz miejsca pami\u0119ci narodowej z okresu walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 XVIII \u2013 XX w.<\/span>, Toru\u0144 2004,<\/span>
\nNKWD o polskim podziemiu 1944-1948. Konspiracja polska na Nowogr\u00f3dczy\u017anie i Grodzie\u0144szczy\u017anie<\/span>, oprac.: Andrzej Chmielarz, Warszawa 1997,<\/span>
\nTeczka specjalna J. W. Stalina. Raporty NKWD z Polski 1944-1946,<\/span> wyb\u00f3r i oprac. Tatiana Cariewskaja [i in.], Warszawa\u00a0 1998.<\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"