{"id":615,"date":"2009-03-19T13:44:36","date_gmt":"2009-03-19T12:44:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2009\/03\/19\/handel-na-szczatkach-pomordowanych-czesc-1\/"},"modified":"2009-03-19T13:44:36","modified_gmt":"2009-03-19T12:44:36","slug":"handel-na-szczatkach-pomordowanych-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=615","title":{"rendered":"Handel na szcz\u0105tkach pomordowanych? – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"
Czy powstanie pawilon handlowy na miejscu poch\u00f3wku pomordowanych przez\u00a0 NKWD i UB w Augustowie?!<\/span><\/font><\/p>\n

Poni\u017cszy wpis publikuj\u0119 na pro\u015bb\u0119 autora tego tekstu – Bart\u0142omieja Rychlewskiego<\/a>. <\/font><\/p>\n

PUBP August\u00f3w – "Dom Turka"<\/span><\/font><\/p>\n

W Augustowie, przy ul. 3-go maja 16 stoi kamienica – ani specjalnie \u0142adna, ani brzydka, ale niezwyk\u0142a.\u00a0 Zbudowana zosta\u0142a w stylu nazwanym powszechnie rusko – imperialnym, prawdopodobnie oko\u0142o 1900 roku wed\u0142ug projektu \u00f3wczesnego architekta powiatowego W\u0142odzimierza \u015al\u00f3sarskiego. Nale\u017ca\u0142a do bogatej \u017cydowskiej rodziny Rechtman\u00f3w. Lokatorem tej kamienicy by\u0142 Judel\u00a0 Rotsztejn1<\/span><\/sup>, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 w niej sw\u00f3j zak\u0142ad fotograficzny. Innym lokatorem od 1928 by\u0142 Bo\u015bniak Kiamil Takosz, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 tu cukierni\u0119. Od niego w\u0142a\u015bnie (Bo\u015bniacy, jako mahometanie nazywani byli przez ludno\u015b\u0107 Turkami)\u00a0 wzi\u0119\u0142a si\u0119 popularna nazwa kamienicy.
\"\"
"Dom Turka" – siedziba Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Augustowie w latach 1945-1956.<\/span><\/font><\/p>\n

Na mocy paktu Ribbentrop – Mo\u0142otow August\u00f3w przypad\u0142 Sowietom. W domu Turka, po wyrzuceniu lokator\u00f3w i\u00a0 dokonaniu remontu adaptacyjnego w styczniu 1940 zainstalowa\u0142a si\u0119 plac\u00f3wka Ludowego Komisariatu Spraw Wewn\u0119trznych (NKWD<\/a>)<\/a>. Piwnice przeznaczono na areszt za\u015b na g\u00f3rze urz\u0105dzono biura Ludowego Komitetu Bezpiecze\u0144stwa Pa\u0144stwowego\u00a0 (NKGB<\/a>)<\/a>. Ju\u017c wtedy\u00a0 budynek zacz\u0105\u0142 cieszy\u0107 si\u0119 z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 – tu umieszczano i przes\u0142uchiwano (katowano) wszystkich podejrzanych\u00a0 o z\u0142y stosunek do w\u0142adzy sowieckiej (miedzy innymi 40 kilkunastoletnich uczni\u00f3w augustowskiego gimnazjum), st\u0105d kierowano deportacjami, kt\u00f3re do czerwca 1941 obj\u0119\u0142y ponad 2000 Polak\u00f3w z terenu powiatu augustowskiego (w tym ok. 400 mieszka\u0144c\u00f3w miasta, mi\u0119dzy nimi w\u0142a\u015bcicieli kamienicy Rechtman\u00f3w), a powiedzenie "I\u015b\u0107 na lody do Turka"<\/span> sta\u0142o si\u0119 ponurym \u017cartem. 22 czerwca 1941 tylko dzi\u0119ki po\u015bpiechowi z jakim opuszczali miasto Sowieci oraz dzi\u0119ki postawie sprz\u0105taczki Anny Jurczyk, kt\u00f3ra ukry\u0142a klucze do budynku ocala\u0142o 40 wi\u0119\u017ani\u00f3w aresztu – tego szcz\u0119\u015bcia nie mia\u0142o 29 os\u00f3b przetrzymywanych przez Sowiet\u00f3w w barakach Zarz\u0105du Wodnego, zostali zastrzeleni przez stra\u017cnik\u00f3w.
\"\"
Po okupacji niemieckiej, podczas kt\u00f3rej w kamienicy funkcjonowa\u0142a piekarnia, w pa\u017adzierniku 1944 do budynku powr\u00f3ci\u0142o NKWD, a w styczniu 1945 znalaz\u0142 tu siedzib\u0119 Powiatowy Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, funkcjonuj\u0105cy od wrze\u015bnia 1944 kolejno\u00a0 w Krasnyborze, Sztabinie i Lipsku i pozosta\u0142 tu a\u017c do 1956. Potem lokatorami budynku by\u0142y Milicja Obywatelska (do 1981) i Wojska Ochrony Pogranicza (do 1992). Po likwidacji koszar\u00a0 obiekt pozosta\u0142 niezamieszka\u0142y.
\"\"
Powiatowy Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa w Augustowie "cieszy\u0142 si\u0119" wyj\u0105tkowo z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105, na kt\u00f3r\u0105 zapracowali zar\u00f3wno sowieccy funkcjonariusze (w tym, w pocz\u0105tkowym okresie funkcjonowania Urz\u0119du, dwaj doradcy kpt. Wiekszyn i mjr. Wasilenko), jak i\u00a0 Polacy, a w\u015br\u00f3d nich takie "gwiazdy" jak\u00a0 Kazimierz Felczak2<\/span><\/sup>, Miros\u0142aw Milewski3<\/span><\/sup> czy Jan Szostak4<\/sup>. Piwnice i biura domu Turka sta\u0142y si\u0119\u00a0 ponowie miejscem ka\u017ani Polak\u00f3w, a dla wielu z nich miejscem \u015bmierci, podw\u00f3rko posesji za\u015b, jak mo\u017cna przypuszcza\u0107 ich grobem.
\"\"
\"\"<\/p>\n

W miejscu tym mog\u0105 spoczywa\u0107\u00a0 ni\u017cej wymienione osoby:<\/p>\n

Chilimon Czes\u0142aw ps. "Zawisza"<\/span> – s. Piotra i Marii (Anny?), ur. 27.07.1920 we wsi Str\u0119kowizna gm. Szczebro-Olszanka\u00a0 pow. August\u00f3w i tam zamieszka\u0142y. Aresztowany 18.02.1946, przewieziony w dniu nast\u0119pnym pod konwojem do domu, gdzie mia\u0142 wskaza\u0107 miejsce ukrycia broni. Po ujawnieniu kryj\u00f3wki zastrzelony przez funkcjonariuszy PUBP w Augustowie.<\/p>\n

Chilmon Jan ps. "Szczygie\u0142"<\/span>\u00a0 – s. Piotra i Marii, ur. 30.10.1910 we wsi Str\u0119kowizna gm. Szczebro-Olszanka\u00a0 pow. August\u00f3w i tam zamieszka\u0142y. Cz\u0142onek patrolu AKO pod dow\u00f3dztwem Mieczys\u0142awa Babkowskiego\u00a0 ps. "Zygfryd". Zatrzymany przez funkcjonariuszy PUBP w Augustowie w sierpniu 1945 pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo wieszaj\u0105c si\u0119 w celi aresztu w Augustowie (jest wysoce prawdopodobne, i\u017c zosta\u0142 zakatowany podczas \u015bledztwa, a jego samob\u00f3jstwo upozorowali ubecy).<\/p>\n

Or\u0142owski Apolinary ps. n\/n<\/span> – s. Antoniego i Bronis\u0142awy Zacharewicz, brat Stanis\u0142awa Or\u0142owskiego ps. "Cygan", "Piorun". We wrze\u015bniu 1945 zosta\u0142 zatrzymany w Augustowie przez funkcjonariuszy PUBP i po kilkunastu dniach\u00a0 jak twierdz\u0105 \u015bwiadkowie zakatowany na \u015bmier\u0107 – cia\u0142a nigdy nie odnaleziono (by\u0107 mo\u017ce spoczywa na podw\u00f3rku w dawnej siedzibie PUBP w Augustowie).<\/p>\n

Wysocki Antoni ps. "Ob\u0142ok"<\/span> – s. Franciszka i Stanis\u0142awy, ur. 25.06.1910 we wsi (folwarku) Planta gm. Raczki (Dowspuda) pow. August\u00f3w i tam zamieszka\u0142y. Zatrzymany przez PUBP w Augustowie 05.09.1945 r. Zmar\u0142, prawdopodobnie zakatowany przez \u015bledczych,\u00a0 w nocy z 6 na 7.09.1945 w celi aresztu w Augustowie (jako oficjaln\u0105 przyczyn\u0119 \u015bmierci podano atak serca).<\/div>\n

To\u00a0 tylko cztery osoby, ale na pewno os\u00f3b takich by\u0142o du\u017co wi\u0119cej, a o skali brutalno\u015bci funkcjonariuszy PUBP August\u00f3w \u015bwiadczy fakt, i\u017c do 2006 roku oddzia\u0142 IPN w Bia\u0142ymstoku prowadzi\u0142\u00a0 ponad 30\u00a0 \u015bledztw dotycz\u0105cych\u00a0 przest\u0119pstw przez nich\u00a0 pope\u0142nionych.5 <\/span><\/sup><\/p>\n

Handel na szcz\u0105tkach pomordowanych? – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/font><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/font><\/a><\/div>\n
\n
PRZYPISY DO CZ\u0118\u015aCI 1:<\/font><\/p>\n<\/div>\n

1.<\/span> Syn Szepszela i Rochli ur. p. ok. 1892. W Augustowie zamieszka\u0142 po 1920 i otworzy\u0142 zak\u0142ad fotograficzny. W 1925 fotografowa\u0142 obchody\u00a0 dziesi\u0119ciolecia powstania 1 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Krechowieckich stacjonuj\u0105cego w Augustowie. Od tego momentu sta\u0142 si\u0119\u00a0 "nadwornym" fotografem Starostwa Powiatowego w Augustowie, a tak\u017ce zaj\u0105\u0142 si\u0119 utrwalaniem pi\u0119kna przyrody i krajobrazu pojezierza augustowskiego. We wrze\u015bniu 1930 jego fotografie by\u0142y ozdob\u0105 stoiska wojew\u00f3dztwa bia\u0142ostockiego\u00a0 na og\u00f3lnokrajowej wystawie tur
\nystycznej w Warszawie. Do 1939 nale\u017ca\u0142 do najlepszych polskich fotografik\u00f3w krajobrazowych.\u00a0 Po wkroczeniu Niemc\u00f3w do Augustowa\u00a0 zosta\u0142 przez nich zmuszony do zamiatania ulic. Zgin\u0105\u0142 p. w augustowskim getcie "na Barakach". Dane na podstawie: "Propagator pi\u0119kna Augustowszczyzny" – Wojciech Batura w\u00a0 Biografie Suwalskie t. V – Wydawnictwo Ja\u0107wie\u017c – Suwa\u0142ki 2002 r.
2.<\/span> Ppor. Kazimierz Felczak, s. Jana, ur. 6 lutego 1922 roku w Ko\u015bcieszu, gm. Go\u0142ymin, pow. Pu\u0142tusk. Od 1944 roku partyzant AL, ps. "Kamienny". W styczniu 1945 roku wst\u0105pi\u0142 do MO w Ciechanowie. Funkcjonariusz UB od lutego 1945 roku, pocz\u0105tkowo w PUBP Ciechan\u00f3w, a nast\u0119pnie PUBP Bielsk Podlaski. W 1946 roku przeniesiony do PUBP August\u00f3w, gdzie da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako jeden z brutalniejszych \u015bledczych. 23 stycznia 1949 roku na stacji kolejowej w E\u0142ku, b\u0119d\u0105c w stanie upojenia alkoholowego, zatrzyma\u0142 ujawnionego w kwietniu 1947 roku ppor. Piotra Limanowskiego, ps. "\u0106ma", "\u0141uk", "Ruk\u015b\u0107", dow\u00f3dc\u0119 kompanii AK, AKO i WiN z powiatu augustowskiego. Po wyprowadzeniu go za miasto i zabraniu portfela oraz zegarka strzeli\u0142 do niego pi\u0119ciokrotnie, a nast\u0119pnie uciek\u0142. Milanowski zdo\u0142a\u0142 dotrze\u0107 do szpitala, gdzie na skutek odniesionych ran zmar\u0142 nast\u0119pnego dnia. Przedtem zosta\u0142 jednak przes\u0142uchany. Po zatrzymaniu Felczak twierdzi\u0142, \u017ce zosta\u0142 zaatakowany przez trzech uzbrojonych m\u0119\u017cczyzn, prawdopodobnie wsp\u00f3lnik\u00f3w "bandyty" Milanowskiego, kt\u00f3rego zastrzeli\u0142 podczas pr\u00f3by ucieczki. Wyrokiem Wojskowego S\u0105du Rejonowego w Bia\u0142ymstoku z 13 maja 1949 roku (Sr 240\/49) Kazimierz Felczak zosta\u0142 skazany na 5 lat wi\u0119zienia. Na skutek za\u017calenia, wniesionego przez prokuratora na wniosek brata J\u00f3zefa Milanowskiego, Najwy\u017cszy S\u0105d Wojskowy wyrok uchyli\u0142 i przekaza\u0142 spraw\u0119 do ponownego rozpatrzenia. Wyrokiem WSR w Bia\u0142ymstoku z 20 grudnia 1949 roku (Sr 481\/49) Felczak skazany zosta\u0142 na 10 lat wi\u0119zienia i degradacj\u0119 do stopnia szeregowca. 31 lipca 1953 roku zosta\u0142 warunkowo zwolniony. Dalszych danych brak.
IPN Bi 212\/2767, Akta sprawy Kazimierza Felczaka; relacja Czes\u0142awa Dzimitrowicza, w zbiorach autora.
3.<\/span> Gen. dyw. Miros\u0142aw Milewski, s. Boles\u0142awa, ur. 1 maja 1928 roku w Lipsku, pow. August\u00f3w, zm. 23 lutego 2008 roku w Warszawie. Od stycznia 1945 roku funkcjonariusz PUBP w Augustowie, WUBP w Bia\u0142ymstoku, WUBP w Warszawie, WUdsBP w Warszawie, Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych (minister Spraw Wewn\u0119trznych w latach 1980–1981), cz\u0142onek Biura Politycznego i KC PZPR. Powszechnie kojarzony z afer\u0105 "\u017belazo" oraz z morderstwem ksi\u0119dza Jerzego Popie\u0142uszki.
4.<\/span> Por. Jan Szostak, s. J\u00f3zefa, ur. 11 maja 1917 roku, zm. 8 listopada 1986 roku. W okresie "pierwszej okupacji" sowieckiej (1939–1941) wsp\u00f3\u0142pracownik NKWD ps. "Wrona". \u017bo\u0142nierz AK ps. "Kruk". Po wkroczeniu Sowiet\u00f3w, jesieni\u0105 1944 roku, podj\u0105\u0142 ponownie wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z NKWD\/NKGB, a nast\u0119pnie UB pod ps. "Subocki". W kwietniu 1945 roku przyj\u0119ty do s\u0142u\u017cby w PUBP August\u00f3w, pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 wywiadowcy, a od czerwca 1945 roku kierownika sekcji II (kontrwywiad i rozpracowanie podziemia antykomunistycznego). Podczas "ob\u0142awy lipcowej" by\u0142 jednym z niewielu Polak\u00f3w, wtajemniczonych w kulisy operacji dowodzonej i koordynowanej przez Sowiet\u00f3w. Pod koniec wrze\u015bnia 1945 roku przeniesiony do PUBP E\u0142k, a od listopada 1946 roku do Bia\u0142egostoku, gdzie pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 p.o. zast\u0119pcy szefa PUBP Bia\u0142ystok. Od wrze\u015bnia 1947 roku na etacie zast\u0119pcy szefa PUBP August\u00f3w pe\u0142ni\u0142 jego obowi\u0105zki. Zwolniony ze s\u0142u\u017cby w listopadzie 1948 roku. W 1956 roku, po usuni\u0119ciu z PZPR i pozbawieniu mo\u017cliwo\u015bci zasiadania w Miejskiej Radzie Narodowej w Augustowie, wyrazi\u0142 si\u0119: „Jak trzeba by\u0142o wiesza\u0107 ludzi, strzela\u0107 ich oraz topi\u0107 w ust\u0119pach to nikogo nie by\u0142o…”.<\/span> Zaj\u0105\u0142 si\u0119 zawodowo rze\u017abiarstwem. Zmar\u0142 w 1986 roku. Pochowany na cmentarzu w Augustowie. Jego gr\u00f3b by\u0142 kilkakrotnie bezczeszczony (dosz\u0142o pono\u0107 nawet do wykopania trumny i wyniesienia jej za mur cmentarza).
Archiwum Oddzia\u0142u Instytutu Pami\u0119ci Narodowej w Bia\u0142ymstoku (dalej: AIPN Bi) 045\/1116 Akta osobowe Jana Szostaka; IPN Bi 98\/1254; J. Snopko, Pocz\u0105tki dzia\u0142alno\u015bci PUBP w Augustowie i jego udzia\u0142 w ob\u0142awie lipcowej 1945 roku, wyb\u00f3r dokument\u00f3w, "Studia Podlaskie" 2005, t. XV; I. Sewastianowicz, S. Kulikowski, Nie tylko Katy\u0144, Bia\u0142ystok 1990; R\u00f3\u017cne akta w zbiorach Archiwum IPN w Bia\u0142ymstoku.
5.<\/span> Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 \u015bledztw "augustowskich" zosta\u0142a umorzona za\u015b np. spraw\u0119 o sygnaturze S29\/02\/Zk\u00a0 dotycz\u0105c\u0105 aresztowa\u0144 i ewentualnych zab\u00f3jstw w latach 1941 – 1946 na terenie PUBP w Augustowie w tzw. "Domu Turka" zako\u0144czono odmow\u0105 wszcz\u0119cia \u015bledztwa – dane na podstawie: Informator – Sprawozdanie z dzia\u0142alno\u015bci IPN – Komisji \u015acigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu za okres 17.X.2000 – 31.XII.2006 – Bia\u0142ystok 2007.<\/font><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"