{"id":579,"date":"2009-09-15T13:04:19","date_gmt":"2009-09-15T11:04:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2009\/09\/15\/warto-przeczytac-20\/"},"modified":"2009-09-15T13:04:19","modified_gmt":"2009-09-15T11:04:19","slug":"warto-przeczytac-20","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=579","title":{"rendered":"WARTO PRZECZYTA\u0106… (20)"},"content":{"rendered":"
\"\"
Grzegorz Motyka<\/span>
Ukrai\u0144ska partyzantka 1942–1960. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii<\/span><\/font>
ISP PAN i Oficyna Wydawnicza Rytm 2006, ss. 728, oprawa twarda.<\/span>
<\/font>
Pionierska pr\u00f3ba ca\u0142o\u015bciowego przedstawienia dzia\u0142alno\u015bci Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii.
Autor omawia przyczyny i przebieg antypolskich akcji UPA przeprowadzanych w czasie II wojny \u015bwiatowej na Kresach i pope\u0142nione w\u00f3wczas zbrodnie, aktywno\u015b\u0107 ukrai\u0144skiej partyzantki przeciwko Niemcom, armii w\u0119gierskiej i partyzantce sowieckiej oraz jej stosunek do \u017byd\u00f3w i Czech\u00f3w. Opisuje d\u0142ugotrwa\u0142e walki partyzanckie z w\u0142adz\u0105 sowieck\u0105 toczone od 1944 r. a\u017c do 1960 r., tj. do czasu zlikwidowania ostatniej le\u015bnej grupy na Ukrainie. Ksi\u0105\u017cka wszechstronnie prezentuje cele, taktyk\u0119 i najwa\u017cniejsze akcje zbrojne ukrai\u0144skiego podziemia, jak r\u00f3wnie\u017c sowieckie represje prowadzone w czasie operacji przeciwpartyzanckich przez NKWD i NKGB.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka do nabycia w <\/span>Oficynie Wydawniczej Rytm<\/a> lub innych ksi\u0119garniach internetowych.<\/span><\/p>\n

Marcin Wojciechowski,<\/span> Co si\u0119 wydaje – Ukrai\u0144scy \u017co\u0142nierze wykl\u0119ci.<\/span>
<\/a>
Dlaczego dla sporej cz\u0119\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w \u017co\u0142nierze UPA s\u0105 bohaterami, nam za\u015b kojarz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z antypolskimi akcjami na Wo\u0142yniu i w Galicji? Wyja\u015bnia to ksi\u0105\u017cka Grzegorza Motyki "Ukrai\u0144ska partyzantka 1942-1960".<\/span><\/p>\n

"W\u015br\u00f3d powa\u017cnych problem\u00f3w, na kt\u00f3re w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b patrz\u0105 dzi\u015b obywatele Ukrainy, tylko jeden ma charakter historyczny. To ocena Ukrai\u0144skiej Armii Powsta\u0144czej" – pisa\u0142 kilka lat temu znany ukrai\u0144ski historyk Wo\u0142odymyr \u0141ytwyn, do niedawna przewodnicz\u0105cy Rady Najwy\u017cszej.
\u0141ytwyn ma racj\u0119. 15 lat po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Ukrain\u0119 dzieli j\u0119zyk, wyznania, stosunek do Zachodu i Rosji, preferencje polityczne, ale wszystko to ma tylko lu\u017any zwi\u0105zek z histori\u0105. Sp\u00f3r o ocen\u0119 UPA mimo ponad 60 lat od zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej wci\u0105\u017c budzi emocje. Gdy w Kijowie maszeruj\u0105 dawni \u017co\u0142nierze UPA, by parlament uzna\u0142 ich za kombatant\u00f3w, to dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej setki weteran\u00f3w Armii Czerwonej protestuj\u0105 przeciwko "pr\u00f3bom rehabilitacji faszyzmu". Obie strony zaciekle dyskutuj\u0105, czy wyparcie hitlerowc\u00f3w z Ukrainy przez armi\u0119 radzieck\u0105 w 1944 r. by\u0142o wyzwoleniem, czy pocz\u0105tkiem kolejnej okupacji.<\/p>\n

Od dw\u00f3ch lat prezydent Juszczenko pr\u00f3buje sprawi\u0107, by 9 maja sta\u0142 si\u0119 \u015bwi\u0119tem wszystkich Ukrai\u0144c\u00f3w walcz\u0105cych w czasie II wojny, ale bez skutku. Weterani Armii Czerwonej odmawiaj\u0105 udzia\u0142u w spotkaniach z "banderowcami" przy tradycyjnych frontowych stu gramach. Zreszt\u0105 s\u0142owo to ma zupe\u0142nie inny wyd\u017awi\u0119k na zachodniej Ukrainie, gdzie uwa\u017ca si\u0119 je za komplement i pow\u00f3d do dumy, na wschodzie kraju za\u015b "banderowiec" to bardzo mocna obelga. Na ulicach Lwowa czy Tarnopola nikogo nie dziwi\u0105 nazwy ulic z nazwiskiem ideowego patrona UPA Stepana Bandery czy jej legendarnego komendanta Romana Szuchewycza, zamordowanego w 1950 r. przez radzieckie s\u0142u\u017cby. W Kijowie takich nazw ju\u017c nie ma, cho\u0107 pewnie za jaki\u015b czas si\u0119 pojawi\u0105. W Doniecku czy na Krymie jeszcze d\u0142ugo b\u0119d\u0105 nie do pomy\u015blenia.<\/p>\n

Pierwsza pr\u00f3ba rehabilitacji UPA mia\u0142a miejsce w 1992 r. w 50. rocznic\u0119 jej powstania. Zwolennicy i przeciwnicy takiego rozwi\u0105zania dos\u0142ownie zasypali wtedy listami ukrai\u0144sk\u0105 Rad\u0119 Najwy\u017csz\u0105. W ko\u0144cu rok p\u00f3\u017aniej przyj\u0119to kompromisow\u0105 ustaw\u0119, kt\u00f3ra przyznaje \u017co\u0142nierzom UPA prawa kombatanckie, je\u015bli udowodni\u0105, \u017ce w latach 1941-44 walczyli z Niemcami i nie brali udzia\u0142u w zbrodniach wojennych. Jednak ustawa nikogo nie zadowala. Heroiczny mit UPA dotyczy bowiem przede wszystkim lat powojennych, gdy organizacja ta pr\u00f3bowa\u0142a stawia\u0107 op\u00f3r w\u0142adzy radzieckiej, brutalnie instalowanej na zachodniej Ukrainie. Ustawa zajmuj\u0105ca si\u0119 weteranami UPA z tego czasu na d\u0142ugo utkn\u0119\u0142a jednak w parlamentarnych komisjach i nic nie wskazuje na to, by mia\u0142a zosta\u0107 szybko przyj\u0119ta.<\/p>\n

By wype\u0142ni\u0107 t\u0119 luk\u0119 prawn\u0105, kilka lat temu samorz\u0105dy wielu miast na Ukrainie zachodniej zacz\u0119\u0142y na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 uznawa\u0107 weteran\u00f3w UPA za kombatant\u00f3w, co wywo\u0142a\u0142o protesty na Ukrainie wschodniej i w Rosji, a tak\u017ce w Polsce. – To nie by\u0142a rehabilitacja nacjonalistycznej ideologii stoj\u0105cej u podstaw UPA<\/span> – t\u0142umaczy\u0142 mi wtedy lwowski publicysta Taras Wozniak. – To by\u0142 gest pomocy i solidarno\u015bci z mocno starszymi ju\u017c lud\u017ami, kt\u00f3rzy przez lata byli wykl\u0119ci, poni\u017cani, cz\u0119sto po wiele lat siedzieli w \u0142agrach, byli pozbawieni emerytur, ulg na lekarstwa i innych \u015bwiadcze\u0144, na kt\u00f3re mogli liczy\u0107 ich r\u00f3wie\u015bnicy zwi\u0105zani z w\u0142adz\u0105 radzieck\u0105.<\/span><\/p>\n

– Rozumiem dramaty pojedynczych ludzi walcz\u0105cych w szeregach UPA, ale nie zmienia to faktu, \u017ce organizacj\u0119 t\u0119 za\u0142o\u017cyli ludzie o pogl\u0105dach wr\u0119cz faszystowskich, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z Niemcami. Dlatego nie mo\u017ce by\u0107 mowy o jej prawnej rehabilitacji<\/span> – m\u00f3wi filozof z Kijowa prof. Myros\u0142aw Popowycz. Oponuje mu lwowski historyk prof. Jaros\u0142aw Hrycak: – Szeregowi cz\u0142onkowie UPA cz\u0119sto nie mieli poj\u0119cia o ideologii Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w, kt\u00f3ra sta\u0142a u zarania partyzantki. Oni po prostu walczyli o Ukrain\u0119. <\/span>Hrycak zastrzega zarazem, \u017ce pot\u0119pia wszelkie zbrodnie i akty terroru dokonane przez UPA, o kt\u00f3rych nale\u017cy otwarcie m\u00f3wi\u0107, bo s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 jej historii tak samo jak wydarzenia heroiczne.<\/p>\n

Najnowsza ksi\u0105\u017cka Grzegorza Motyki, specjalisty od stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich w czasie II wojny, jest najpowa\u017cniejsz\u0105 monografi\u0105 UPA wydan\u0105 w naszym kraju. Przedstawia ona nie tylko szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 histori\u0119 tej organizacji wraz z genez\u0105 powstania ruchu ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w, ale zbiera najwa\u017cniejsze argumenty krytyk\u00f3w i apologet\u00f3w UPA w Polsce i na Ukrainie. Motyka otwarcie opisuje zbrodnie UPA na polskiej ludno\u015bci Wo\u0142ynia i Galicji w latach 1943-44, kiedy zgin\u0119\u0142o ok. 60 tys. ludzi, g\u0142\u00f3wnie cywil\u00f3w. Przychyla si\u0119 do tezy, \u017ce by\u0142a to zaplanowana akcja, kt\u00f3rej celem by\u0142o oczyszczenie tamtych teren\u00f3w z polskiej ludno\u015bci, by przygotowa\u0107 grunt pod utworzenie niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego. Ale pisze te\u017c o sytuacji ludno\u015bci ukrai\u0144skiej na kresach przed II wojn\u0105, o fatalnej polityce narodowo\u015bciowej II RP, o konflikcie, w kt\u00f3rym sprawy narodowo\u015bciowe i religijne nak\u0142ada\u0142y si\u0119 na nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142eczne. Motyka zbiera mn\u00f3stwo fakt\u00f3w, cytuje nieznane wcze\u015bniej dokumenty, do kt\u00f3rych dotar\u0142 w ukrai\u0144skich, a nawet rosyjskich archiwach. Praca jest wolna od emocji. Motyka nie przyznaje racji wy\u0142\u0105cznie jednej stronie. Nazywa zbrodniarzy po imieniu, szczeg\u00f3\u0142owo opisuje ich okrucie\u0144stwo, ale unika uog\u00f3lnie\u0144.<\/p>\n

Najciekawsze jednak i zupe\u0142nie pionierskie s\u0105 ko\u0144cowe rozdzia\u0142y ksi\u0105\u017cki o powojennej dzia\u0142alno\u015bci UPA, kt\u00f3rej ostatni zorganizowany oddzia\u0142 rozbito na Ukrainie dopiero w 1960 r. To ju\u017c historia niemal szpiegowska. Opisy wyrafinowanych gier operacyjnych, kt\u00f3re radzieckie s\u0142u\u017cby podejmuj\u0105 z UPA, mog\u0142yby by\u0107 kanw\u0105 niejednego filmu a
\nkcji. Tak samo jak w\u0119dr\u00f3wki przez ca\u0142\u0105 podzielon\u0105 \u017celazn\u0105 kurtyn\u0105 Europ\u0119 emisariuszy UPA, kt\u00f3rzy starali si\u0119 utrzyma\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 ze swym dow\u00f3dztwem na emigracji. Motyka pisze te\u017c o by\u0142ych \u017co\u0142nierzach UPA w \u0142agrach, kt\u00f3rzy w latach powojennych stanowili spory odsetek wi\u0119\u017ani\u00f3w w ZSRR.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka nie przynosi jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o rol\u0119 UPA, ale daje doskona\u0142y materia\u0142, by ka\u017cdy wyrobi\u0142 sobie zdanie sam. "D\u0142ugoletnia walka o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 z w\u0142adzami komunistycznymi sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 to\u017csamo\u015bci zachodnioukrai\u0144skiej – konkluduje Motyka. – Nie zmienia to faktu, \u017ce zbrodnie pope\u0142nione przez UPA nie powinny by\u0107 zapomniane. Zdaj\u0105 si\u0119 to rozumie\u0107 ci historycy ukrai\u0144scy, kt\u00f3rzy podejmuj\u0105 wysi\u0142ek, by tradycj\u0119 UPA oswoi\u0107 z liberalno-demokratycznymi warto\u015bciami, poprzez wyra\u017ane oddzielenie jasnych kart tej organizacji od tych, kt\u00f3rych w \u017cadnym wypadku usprawiedliwi\u0107 si\u0119 nie da".<\/p>\n

To \u015bwietna ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra Polakom pozwala zrozumie\u0107 racje Ukrai\u0144c\u00f3w w spojrzeniu na partyzant\u00f3w UPA, a Ukrai\u0144com racje Polak\u00f3w.<\/span><\/font><\/p>\n

WARTO PRZECZYTA\u0106… (19) – Grzegorz Motyka, <\/span>W kr\u0119gu "\u0141un w Bieszczadach". Szkice z najnowszej historii polskich Bieszczad<\/span><\/font>><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/font><\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"