{"id":538,"date":"2010-02-10T07:41:31","date_gmt":"2010-02-10T06:41:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2010\/02\/10\/57-rocznica-smierci-ppor-wiktora-czesc-2-3\/"},"modified":"2020-01-02T19:26:19","modified_gmt":"2020-01-02T18:26:19","slug":"57-rocznica-smierci-ppor-wiktora-czesc-2-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=538","title":{"rendered":"57 rocznica \u015bmierci ppor. „Wiktora” – cz\u0119\u015b\u0107 2\/3"},"content":{"rendered":"
Ppor. cz.w. Stanis\u0142aw Adam Kuchciewicz (1922-1953) – cz\u0119\u015b\u0107 2\/3<\/span><\/span><\/p>\n

Oddzia\u0142 \u201eUskoka\u201d<\/a> liczy\u0142 przeci\u0119tnie 20-30 partyzant\u00f3w, a obszar jego dzia\u0142ania (przed amnesti\u0105 1947 r.) obejmowa\u0142 powiaty: lubartowski<\/a> (g\u0142\u00f3wnie na wsch\u00f3d od szosy Lublin-Lubart\u00f3w), lubelski<\/a> (na p\u00f3\u0142nocny-wsch\u00f3d od Lublina), a tak\u017ce w\u0142odawski <\/a>(zw\u0142aszcza okolice Ostrowa Lubelskiego<\/a>). Pocz\u0105tkowo dzia\u0142a\u0142 jako grupa zbrojna Obwodu Lubart\u00f3w AK-DSZ-WiN, a od maja 1946 r. podlega\u0142 bezpo\u015brednio rozkazom komendanta oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych Inspektoratu Lublin WiN, mjr. cc Hieronima Dekutowskiego \u201eZapory\u201d<\/a>.\u00a0 Pomimo stosunkowo niewielkiej liczebno\u015bci, prowadzi\u0142 bardzo aktywne dzia\u0142ania zbrojne. \u201eWiktor\u201d uczestniczy\u0142 we wszystkich wa\u017cniejszych akcjach grupy, przeprowadzonych w drugiej po\u0142owie 1946 r. (m.in. 14 IX 1946 r. \u2013 likwidacja sze\u015bciu cz\u0142onk\u00f3w PPR i ORMO w Niemcach; likwidacja 11 os\u00f3b podejrzanych o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z aparatem bezpiecze\u0144stwa w \u0141\u0119cznej w nocy z 31 X na 1 XI 1946 r.; 26 XI 1946 r. – starcie z KBW w okol. \u015awierszczowa; pacyfikacja skomunizowanej wsi Rozkopaczew w nocy z 4 na 5 XII 1946 r.). 11 XI 1946 r. Kuchciewicz zosta\u0142 awansowany do stopnia ppor. cz. w.
\n\"\"
\nMjr cc Hieronim Dekutowski „Zapora” i kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski ps. „Uskok”<\/a> (z prawej).<\/span><\/p>\n

12 I 1947 r. oddzia\u0142 \u201eUskoka\u201d star\u0142 si\u0119 w kol. \u0141uszcz\u00f3w z kilkuosobowym patrolem MO i ORMO. W wyniku walki zgin\u0105\u0142 jeden milicjant i czterech cz\u0142onk\u00f3w ORMO. Ze strony partyzant\u00f3w ci\u0119\u017cki postrza\u0142 w nog\u0119 otrzyma\u0142 dow\u00f3dca oddzia\u0142u (rani\u0142 go przez pomy\u0142k\u0119 jeden z podkomendnych). \u201eWiktor\u201d skutecznie pokierowa\u0142 dalsz\u0105 akcj\u0105, a nast\u0119pnie zorganizowa\u0142 transport rannego \u201eUskoka\u201d na melin\u0119 w Tr\u0119baczowie, skutecznie zacieraj\u0105c \u015blady wycofuj\u0105cego si\u0119 oddzia\u0142u. W po\u0142owie lutego 1947 r., przebywaj\u0105c wraz ze swoimi lud\u017ami na ter. pow. w\u0142odawskiego, zlikwidowa\u0142 w Orzechowie – w porozumieniu z Edwardem Taraszkiewiczem \u201e\u017belaznym\u201d<\/a> – por. \u201eBolka\u201d, \u201e\u0141apk\u0119\u201d (NN), szefa oddzia\u0142u \u201eJastrz\u0119bia\u201d. Wed\u0142ug \u201e\u017belaznego\u201d i cz\u0119\u015bci jego podkomendnych mia\u0142 on by\u0107 agentem UB, odpowiedzialnym za \u015bmier\u0107 dow\u00f3dcy oddzia\u0142u w dn. 3 I 1947 r. w Siemieniu, pow. Radzy\u0144 (faktycznie, \u201eJastrz\u0105b\u201d zgin\u0105\u0142 w czasie wymiany ognia z grup\u0105 \u017co\u0142nierzy WBW-Bydgoszcz<\/a>).
\n\"\"
\nKpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski \u201eUskok\u201d, ppor. Stanis\u0142aw Kuchciewicz \u201eWiktor\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n

Kontuzja \u201eUskoka\u201d zbieg\u0142a si\u0119 z uchwalon\u0105 przez Sejm ustaw\u0105 o amnestii. Bro\u0144ski nie ufaj\u0105c komunistom postanowi\u0142 pozosta\u0107 w konspiracji, jednak\u017ce swoim \u017co\u0142nierzom pozostawi\u0142 w tym wzgl\u0119dzie swobod\u0119 wyboru. Z mo\u017cliwo\u015bci wyj\u015bcia z konspiracji skorzysta\u0142o oko\u0142o 10-15 jego podkomendnych. Ujawni\u0142 si\u0119 ca\u0142y patrol Zygmunta Libery \u201eBabinicza\u201d i kilku podkomendnych Walentego Wa\u015bkowicza \u201eStrza\u0142y\u201d. Niemal niezmieniony stan osobowy zachowa\u0142 jedynie patrol \u201eWiktora\u201d, z\u0142o\u017cony g\u0142\u00f3wnie z by\u0142ych \u017co\u0142nierzy NSZ-NZW (z ca\u0142ej dziesi\u0119cioosobowej grupy ujawni\u0142 si\u0119 tylko jeden partyzant).
\nTu\u017c po amnestii, wiosn\u0105 1947 r., oddzia\u0142 \u201eUskoka\u201d liczy\u0142 16 \u017co\u0142nierzy. By\u0142 podzielony na dwa patrole: \u201eWiktora\u201d (w sile 1+8) i \u201eStrza\u0142y\u201d (1+4). Grup\u0119 sztabow\u0105 tworzyli \u201eUskok\u201d oraz \u201eBabinicz\u201d (jako szef sztabu oddzia\u0142u). Z rozkazu mjr. \u201eZapory\u201d w czerwcu 1947 r. do oddzia\u0142u do\u0142\u0105czy\u0142a grupa J\u00f3zefa Franczaka \u201eLalka\u201d<\/a> (w sile 1+3), tworz\u0105c tym samym trzeci patrol. Jednak\u017ce, wskutek strat ponoszonych w walkach z KBW, UB, MO, stan liczbowy grupy \u201eUskoka\u201d nigdy nie przekroczy\u0142 wspomnianej liczby 16 ludzi.<\/p>\n

W zwi\u0105zku z przed\u0142u\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 rekonwalescencj\u0105, Bro\u0144ski zrezygnowa\u0142 z dowodzenia oddzia\u0142em w polu. Z dow\u00f3dcami patroli spotyka\u0142 si\u0119 jedynie co kilka tygodni na um\u00f3wionych koncentracjach, co znacznie utrudnia\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 kontroli poczyna\u0144 podkomendnych. Ci, zyskali du\u017c\u0105 samodzielno\u015b\u0107 i wi\u0119kszo\u015b\u0107 decyzji odno\u015bnie dzia\u0142a\u0144 w\u0142asnych grup podejmowali osobi\u015bcie. Ka\u017cdy z pododdzia\u0142\u00f3w operowa\u0142 w wyznaczonym rejonie. Patrol \u201eWiktora\u201d dzia\u0142a\u0142 na pograniczu powiat\u00f3w lubelskiego, lubartowskiego, che\u0142mskiego i w\u0142odawskiego.
\n
\nDow\u00f3dcy patroli oddzia\u0142u kpt. \u201eUskoka\u201d (1947 lub 1948 r.). Od lewej: <\/span><\/span>Walenty Wa\u015bkowicz \u201eStrza\u0142a” <\/span>(\u2020 1 IV 1949 r.)<\/span><\/span>, <\/span>Stanis\u0142aw Kuchciewicz \u201eWiktor\u201d (\u2020 10 II 1953 r.),<\/span> J\u00f3zef Franczak \u201eLalek\u201d (\u2020 21 X 1963 r.), <\/span><\/span> prawdopodobnie Julian Kowalczyk \u201eCichy\u201d \u2013 cz\u0142onek patrolu \u201eStrza\u0142y\u201d (\u2020 X lub XI 1948 r.)<\/span><\/span>.<\/span><\/p>\n

Pomimo ogromnej przewagi resortu w terenie patrol Kuchciewicza prowadzi\u0142 wiosn\u0105 1947 r. bardzo aktywne dzia\u0142ania, kt\u00f3re nie ogranicza\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do samoobrony. Spo\u015br\u00f3d wa\u017cniejszych akcji przeprowadzonych w tym okresie nale\u017cy wymieni\u0107: spalenie Urz\u0119du Gminy i opanowanie posterunku MO w Cycowie 18 IV 1947 r., opanowanie wsp\u00f3lnie z patrolem \u201eStrza\u0142y\u201d miasteczka \u0141\u0119czna w dn. 22 IV 1947 r. (zdemolowano Urz\u0105d Pocztowy, przeprowadzono akcje ekspropriacyjne w Sp\u00f3\u0142dzielni Spo\u017cywc\u00f3w i w O\u015brodku Kultury Rolnej, spalono mosty na rzekach \u015awinka i Wieprz).
\nW okresie poamnestyjnym pododdzia\u0142 \u201eWiktora\u201d przeprowadzi\u0142 dwie g\u0142o\u015bne akcje, kt\u00f3re przez lata stanowi\u0142y \u201epo\u017cywk\u0119\u201d dla komunistycznej propagandy i do dzisiaj budz\u0105 bardzo wiele kontrowersji, nierzadko dziel\u0105c lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Dlatego te\u017c nale\u017cy opisa\u0107 je nieco bardziej szczeg\u00f3\u0142owo.<\/p>\n

Pierwsza z nich mia\u0142a miejsce 1 V 1947 r., kiedy to patrole \u201eStrza\u0142y\u201d i \u201eWiktora\u201d zabi\u0142y w okolicach Sernik, pow. Lubart\u00f3w, siedmiu cz\u0142onk\u00f3w ZWM (z kt\u00f3rych czterech nale\u017ca\u0142o r\u00f3wnie\u017c do ORMO), gdy ci powracali z pochodu pierwszomajowego w Lubartowie. Nie wiadomo, jakie intencje przy\u015bwieca\u0142y partyzantom organizuj\u0105cym zasadzk\u0119. Data jej przeprowadzenia mo\u017ce sugerowa\u0107, \u017ce mog\u0142a ona mie\u0107 charakter typowo propagandowy, zamanifestowany, np. wymierzeniem kary ch\u0142osty cz\u0142onkom ZWM lub ORMO. Analiza materia\u0142\u00f3w archiwalnych pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce partyzanci, przebywaj\u0105cy na skraju lasu sernickiego, zatrzymywali osoby powracaj\u0105ce z Lubartowa, odprowadzaj\u0105c je w g\u0142\u0105b lasu. Tam \u201eWiktor\u201d i j
\nego podkomendni legitymowali wymienionych, po czym kazali im zajmowa\u0107 pozycj\u0119 siedz\u0105c\u0105, trzymaj\u0105c ich pod broni\u0105. W pewnym momencie na skraju lasu pojawi\u0142a si\u0119 grupa cz\u0142onk\u00f3w ZWM i ORMO, z kt\u00f3rych jeden \u2013 nie zdaj\u0105c sobie zapewne sprawy z obecno\u015bci partyzant\u00f3w \u2013 odda\u0142 strza\u0142 \u201ena wiwat\u201d. W odpowiedzi \u017co\u0142nierze \u201eUskoka\u201d otworzyli ogie\u0144 do nadchodz\u0105cej grupy. W\u015br\u00f3d os\u00f3b przetrzymywanych wewn\u0105trz lasu wybuch\u0142a panika i wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich rzuci\u0142a si\u0119 do ucieczki. \u201eWiktor\u201d przyst\u0105pi\u0142 w\u00f3wczas do rozstrzeliwania cz\u0119\u015bci z zatrzymanych (protoko\u0142y ogl\u0119dzin zw\u0142ok wskazuj\u0105, \u017ce rozstrzelano cztery osoby). Nie wiadomo jednak czy na ich los mia\u0142o wp\u0142yw zachowanie nadchodz\u0105cej grupy, czy te\u017c Kuchciewicz zdecydowa\u0142 ju\u017c wcze\u015bniej o ich likwidacji, po uprzednim sprawdzeniu dokument\u00f3w.
\n\"\"
\nPomnik w Sernikach po\u015bwi\u0119cony pami\u0119ci cz\u0142onk\u00f3w ZWM i ORMO, zlikwidowanych przez patrole \u201eStrza\u0142y\u201d i \u201eWiktora\u201d w dn. 1 V 1947 r.<\/span><\/span><\/p>\n

Drug\u0105 akcj\u0105 by\u0142a pacyfikacja wsi Puchacz\u00f3w w lipcu 1947 r. Jej inicjatorem by\u0142 \u201eWiktor\u201d. Bezpo\u015brednim powodem tej operacji by\u0142a likwidacja przez grup\u0119 operacyjn\u0105 UB-KBW w dn. 26 VI 1947 r. w Turowoli, pow. Lublin, trzech ludzi z patrolu Kuchciewicza. \u201eWiktor\u201d przeprowadzi\u0142 konspiracyjne \u015bledztwo. Dzi\u0119ki swoim wywiadowcom ustali\u0142 dane personalne osoby odpowiadaj\u0105cej za wydanie miejsca pobytu partyzant\u00f3w (by\u0142 ni\u0105 cz\u0142onek PPR z Brzezin, W\u0142adys\u0142aw Augustynowicz). Mimo wskazania bezpo\u015bredniego sprawcy tragedii, \u201eWiktor\u201d podj\u0105\u0142 brzemienn\u0105 w skutki decyzj\u0119 o przeprowadzeniu akcji odwetowej na szerok\u0105 skal\u0119. Jej celem mia\u0142a pa\u015b\u0107 osada Puchacz\u00f3w, uwa\u017cana pod\u00f3wczas za tzw. Moskw\u0119. Kuchciewicz zleci\u0142 Feliksowi Demkowskiemu, swojemu wywiadowcy z tej miejscowo\u015bci, przygotowanie listy ludzi, kt\u00f3rzy mieli szkodzi\u0107 oddzia\u0142om le\u015bnym. Ten, wed\u0142ug tylko sobie znanego klucza, wytypowa\u0142 oko\u0142o 20 os\u00f3b przeznaczonych do likwidacji –\u00a0 g\u0142\u00f3wnie cz\u0142onk\u00f3w PPR (i przedwojennej KPP), lecz tak\u017ce krewnych cz\u0142onk\u00f3w partii i aparatu bezpiecze\u0144stwa. O swoich zamierzeniach \u201eWiktor\u201d nie powiadomi\u0142 \u201eUskoka\u201d. Nie maj\u0105c odpowiedniej ilo\u015bci ludzi do przeprowadzenia takiej operacji (jego patrol stopnia\u0142 do stanu 1+5), zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 o pomoc do dow\u00f3dc\u00f3w grup zbrojnych operuj\u0105cych na s\u0105siednich terenach: J\u00f3zefa Struga \u201eOrdona\u201d<\/a> i Edwarda Taraszkiewicza \u201e\u017belaznego\u201d<\/a>. Na miejscu koncentracji w lesie albertowskim wydzielono cztery grupy likwidacyjne, kt\u00f3re mia\u0142y przeprowadza\u0107 egzekucje w wyznaczonych rejonach Puchaczowa i pobliskich Brzezin. Akcj\u0119 przeprowadzono w nocy z 2 na 3 VII 1947 r. W jej wyniku zgin\u0119\u0142o 21 os\u00f3b, a co najmniej trzy kolejne zosta\u0142y ci\u0119\u017cko ranne (dwie z nich zmar\u0142y, w tym siedmioletnia dziewczynka). Spo\u015br\u00f3d zabitych os\u00f3b 10 nale\u017ca\u0142o do PPR (co najmniej dwie osoby by\u0142y wcze\u015bniej cz\u0142onkami KPP i KZMP). Rozstrzelano 10 m\u0119\u017cczyzn i 12 kobiet. Zabrano r\u00f3wnie\u017c towar ze sklep\u00f3w nale\u017c\u0105cych do zabitych, obrabowano miejscow\u0105 sp\u00f3\u0142dzielni\u0119, zdemolowano Urz\u0105d Pocztowy, a na koniec spalono most na rzece \u015awince.
\nZ zezna\u0144 zatrzymanych partyzant\u00f3w wynika, \u017ce \u201eWiktor\u201d osobi\u015bcie przeprowadza\u0142 egzekucje (mia\u0142 rozstrzela\u0107 sze\u015b\u0107 os\u00f3b), podobnie jak dow\u00f3dcy pozosta\u0142ych grup (\u201eOrdon\u201d, \u201e\u017belazny\u201d i Eugeniusz Lis \u201eBystry\u201d \u2013 zast\u0119pca \u201eWiktora\u201d). Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce w przypadku dzia\u0142a\u0144 grup \u201eWiktora\u201d i \u201eBystrego\u201d wielk\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 czynnik emocjonalny. W Turowoli zgin\u0119li ich towarzysze broni (m.in. poleg\u0142y Stanis\u0142aw Lis \u201eKorze\u0144\u201d by\u0142 rodzonym bratem \u201eBystrego\u201d), a w grupie dominowa\u0142y nastroje odwetowe.
\n
\n26 czerwca 1947. Zabici w Turowoli przez grup\u0119 operacyjn\u0105 KBW-UB \u017co\u0142nierze z patrolu Stanis\u0142awa Kuchciewicza „Wiktora”. Od lewej: J\u00f3zef Kr\u00f3l „Mary\u015b”, Stanis\u0142aw Lis „Korze\u0144” i Kazimierz Karpik „Czarny”.<\/span>
<\/span>
\nDlatego te\u017c chyba tylko tym nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 momentami brutalne i zupe\u0142nie nieprzemy\u015blane zachowania, towarzysz\u0105ce dzia\u0142alno\u015bci obu grup (bicie i poni\u017canie kobiet – krewnych rozstrzelanych; wrzucenie granat\u00f3w do budynku mieszkalnego, bez liczenia si\u0119 z przypadkowymi ofiarami). W przypadku sekcji \u201eOrdona\u201d i \u201e\u017belaznego\u201d nie mo\u017cna doszuka\u0107 si\u0119 element\u00f3w zb\u0119dnego okrucie\u0144stwa. Zazwyczaj po zatrzymaniu podejrzanego i weryfikacji personali\u00f3w w oparciu o posiadane listy, nast\u0119powa\u0142a egzekucja, po\u0142\u0105czona niekiedy z rabunkiem mienia w domu ofiary. W przypadku \u201e\u017belaznego\u201d egzekucji towarzyszy\u0142a dodatkowo \u201eprzemowa\u201d, wyja\u015bniaj\u0105ca motywy post\u0119powania partyzant\u00f3w.
\nOceniaj\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u201eWiktora\u201d wypada podkre\u015bli\u0107, \u017ce dopu\u015bci\u0142 si\u0119 jawnej niesubordynacji, a decyzja podj\u0119cia akcji odwetowej na tak szerok\u0105 skal\u0119 by\u0142a nieuzasadniona. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce Kuchciewicz, opieraj\u0105c si\u0119 na danych dostarczonych przez Feliksa Demkowskiego, mia\u0142 zapewne \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce likwiduje tylko i wy\u0142\u0105cznie rzeczywistych przeciwnik\u00f3w oddzia\u0142\u00f3w zbrojnych. Kilka dni po akcji \u201eWiktor\u201d zosta\u0142 zdegradowany przez mjr. \u201eZapor\u0119\u201d, zachowa\u0142 jednak dow\u00f3dztwo nad patrolem. Wydaje si\u0119, \u017ce prze\u0142o\u017cony potraktowa\u0142 ca\u0142\u0105 spraw\u0119 wyj\u0105tkowo \u0142agodnie. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce gdyby pacyfikacja mia\u0142a miejsce przed okresem amnestyjnym, Kuchciewicz zosta\u0142by rozstrzelany za samowol\u0119.<\/p>\n

57 rocznica \u015bmierci ppor. „Wiktora” – cz\u0119\u015b\u0107 3\/3><\/span><\/span><\/a>
\nStrona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/span><\/a><\/p>\n<\/div>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"