{"id":532,"date":"2010-02-25T14:24:05","date_gmt":"2010-02-25T13:24:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2010\/02\/25\/warto-przeczytac-25\/"},"modified":"2010-02-25T14:24:05","modified_gmt":"2010-02-25T13:24:05","slug":"warto-przeczytac-25","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=532","title":{"rendered":"WARTO PRZECZYTA\u0106… (25)"},"content":{"rendered":"
\"\"
"Nie by\u0142o czasu na strach…". Z Janin\u0105 Wasi\u0142oj\u0107 – Smole\u0144sk\u0105 rozmawiaj\u0105 Marzena Kruk i Edyta Wnuk.<\/span><\/font>
Szczecin 2009, 356 s. + 48 s. wk\u0142. zdj.<\/span><\/font><\/p>\n

Nowa publikacja Instytutu Pami\u0119ci Narodowej<\/a> w Szczecinie "Nie by\u0142o czasu na strach…" to zapis wielogodzinnych rozm\u00f3w Marzeny Kruk i Edyty Wnuk z Janin\u0105 Wasi\u0142oj\u0107-Smole\u0144sk\u0105, \u017co\u0142nierzem pierwszego oddzia\u0142u partyzanckiego na Wile\u0144szczy\u017anie, dowodzonego przez Antoniego Burzy\u0144skiego ps. „Kmicic”, a potem 5. Brygady Wile\u0144skiej AK, dowodzonej przez mjr. Zygmunta Szendzielarza ps. „\u0141upaszka”. Bohaterka opowiada o swoim dzieci\u0144stwie, walce w partyzantce, a tak\u017ce dzia\u0142alno\u015bci w podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowym, za kt\u00f3r\u0105 zosta\u0142a skazana na podw\u00f3jn\u0105 kar\u0119 \u015bmierci, zamienion\u0105 w wyniku amnestii na 15 lat wi\u0119zienia. Ksi\u0105\u017cka zawiera przedruk dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu list\u00f3w, kt\u00f3re napisa\u0142a podczas odbywania kary w Zak\u0142adzie Karnym w Fordonie oraz w wi\u0119zieniu o zaostrzonym rygorze w Inowroc\u0142awiu. Publikacja zawiera tak\u017ce bogat\u0105 ikonografi\u0119 (73 zdj\u0119cia, listy, dokumenty).<\/p>\n

Publikacj\u0119 mo\u017cna zakupi\u0107:
<\/span>Ksi\u0119garnia internetowa: POCZYTAJ.PL><\/a>
lub<\/span>
<\/span><\/span>Instytut Pami\u0119ci Narodowej Oddzia\u0142 w Szczecinie<\/span>
ul. Janickiego 30, 71-270 Szczecin<\/span>
poniedzia\u0142ek-pi\u0105tek 10.00-15.00<\/span>
Beata Ko\u015bcielna<\/span>
tel. (091) 48 49 836
e-mail: <\/span>beata.koscielna@ipn.gov.pl<\/a><\/font><\/p>\n

\"\"
<\/span>Janina Smole\u0144ska. Zdj\u0119cie do dokument\u00f3w wykonane w Borach Tucholskich 17 sierpnia 1946 r. <\/span><\/p>\n

Janina Smole\u0144ska<\/span> urodzi\u0142a si\u0119 7 lutego 1926 r. w Tarkowszczy\u017anie, powiat \u015awi\u0119ciany. Do szko\u0142y powszechnej ucz\u0119szcza\u0142a w Duksztach. Od 1937 r. uczy\u0142a si\u0119 w Gimnazjum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cym im. J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w \u015awi\u0119cianach. Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej kontynuowa\u0142a nauk\u0119 w Niepe\u0142nej Szkole \u015aredniej i na tajnych kompletach w Podbrodziu. Od wrze\u015bnia 1944 r. uczy\u0142a si\u0119 w V Gimnazjum \u017be\u0144skim w Wilnie. Matur\u0119 zrobi\u0142a eksternistycznie w 1945 r. w kuratorium o\u015bwiaty w Sopocie. Wraz z rodzicami w 1941 r., tu\u017c przed atakiem Niemiec na ZSRR, wyjecha\u0142a ze \u015awi\u0119cian do Podbrodzia. Ojca Janiny Wasi\u0142oj\u0107 aresztowa\u0142a policja litewska. Skazano go na \u015bmier\u0107. Cudem unikn\u0105\u0142 wyroku. Zwolniony przez Niemc\u00f3w, wraz z rodzin\u0105 szuka\u0142 schronienia w Miadziole, na terenie administrowanym przez Bia\u0142orusin\u00f3w. Tutaj ca\u0142a rodzina zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Janina jako pracownica magistratu dostarcza\u0142a ukrywaj\u0105cym si\u0119 konspiratorom potrzebne dokumenty.<\/p>\n

W czerwcu 1943 r. wraz z rodzicami przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do oddzia\u0142u "Kmicica" – pierwszego partyzanckiego oddzia\u0142u na Wile\u0144szczy\u017anie. Wst\u0119puj\u0105c w szeregi Armii Krajowej, z\u0142o\u017cy\u0142a przysi\u0119g\u0119 oraz przyj\u0119\u0142a pseudonim "Jachna". W sierpniu 1943 r. […] oddzia\u0142 zosta\u0142 rozbrojony przez partyzantk\u0119 sowieck\u0105. Dow\u00f3dc\u0119, Antoniego Burzy\u0144skiego ps. "Kmicic" i cz\u0119\u015b\u0107 jego podw\u0142adnych rozstrzelano. Rodzina Wasi\u0142ojci\u00f3w ocala\u0142a i zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do oddzia\u0142u partyzanckiego im. Bartosza G\u0142owackiego. Janina wraz z rodzicami zbieg\u0142a, ale w trakcie ucieczki wszyscy zostali aresztowani przez Niemc\u00f3w i skazani na roboty w Rzeszy. Dzi\u0119ki przekupstwu unikn\u0119li wyw\u00f3zki. Rodzice ukrywali si\u0119 w folwarku Felino, a "Jachna" wr\u00f3ci\u0142a do partyzantki jako sanitariuszka w 5. Wile\u0144skiej Brygadzie Armii Krajowej dowodzonej przez Zygmunta Szendzielarza "\u0141upaszk\u0119". Po utworzeniu 4. Brygady "Narocz" pod dow\u00f3dztwem Longina Wojciechowskiego ps. "Ronin" zosta\u0142a przeniesiona w jej szeregi. 13 lipca 1945 r. 4. Brygada walczy\u0142a pod Krawczunami z wojskami niemieckimi. 17–18 lipca 1945 r. nast\u0105pi\u0142y aresztowania dow\u00f3dc\u00f3w wile\u0144skiej AK i rozbrojenie jej oddzia\u0142\u00f3w na granicy Puszczy Rudnickiej. Janina Wasi\u0142oj\u0107 trafi\u0142a do miejsca internowania polskich partyzant\u00f3w w Miednikach Kr\u00f3lewskich, a stamt\u0105d do wi\u0119zienia na \u0141ukiszkach w Wilnie. Po kolejnej odmowie wst\u0105pienia do Armii Berlinga zosta\u0142a zwolniona. Podj\u0119\u0142a prac\u0119 w Pa\u0144stwowym Urz\u0119dzie Repatriacyjnym, gdzie ponownie pomaga\u0142a za\u0142atwia\u0107 spalonym konspiratorom konieczne do wyjazdu dokumenty.<\/p>\n

W kwietniu 1945 r. zosta\u0142a zatrzymana przez NKGB, ale po kilku dniach zwolniona. Ca\u0142a rodzina, obawiaj\u0105c si\u0119 aresztowania, zdecydowa\u0142a si\u0119 na wyjazd do Polski. Osiedli w Sopocie, gdzie ojciec Wiktor Wasi\u0142oj\u0107 podj\u0105\u0142 prac\u0119 w tamtejszym kuratorium o\u015bwiaty. "Jachna" rozpocz\u0119\u0142a studia medyczne, pocz\u0105tkowo w Poznaniu, a nast\u0119pnie na Akademii Medycznej w Gda\u0144sku. Nawi\u0105za\u0142a r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z "Zago\u0144czykiem", Feliksem Selmanowiczem, nale\u017c\u0105cym do oddzia\u0142u partyzanckiego "\u0141upaszki". Zaj\u0119\u0142a si\u0119 drukowaniem i kolporta\u017cem ulotek antykomunistycznych. W czerwcu 1946 r. na koncentracji w Jod\u0142\u00f3wce pod Sztumem ponownie przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do partyzantki, przydzielona jako sanitariuszka do szwadronu Leona Smole\u0144skiego "Zeusa". Oddzia\u0142 operowa\u0142 na Warmii, a nast\u0119pnie w Borach Tucholskich. Na okres zimowy 1946\/1947 zawiesi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107, a "Jachna" ukrywa\u0142a si\u0119 pod fa\u0142szywym nazwiskiem w Zielonej G\u00f3rze, gdzie w styczniu 1947 r. zosta\u0142a aresztowana.
\"\"
Zdj\u0119cie sygnalityczne Janiny Smole\u0144skiej, WUBP Bydgoszcz 1951 r.<\/span><\/p>\n

8 marca 1947 r. wyrokiem Wojskowego S\u0105du Rejonowego w Bydgoszczy skazano j\u0105 na dwukrotn\u0105 kar\u0119 \u015bmierci, zamienion\u0105 na mocy amnestii na 15 lat wi\u0119zienia, oraz pozbawienie praw obywatelskich i honorowych na zawsze. Kar\u0119 wi\u0119zienia odbywa\u0142a w Zak\u0142adzie Karnym w Fordonie oraz w wi\u0119zieniu o zaostrzonym rygorze w Inowroc\u0142awiu i ponownie w Fordonie. W kwietniu 1956 r. zosta\u0142a zwolniona na p\u00f3\u0142roczn\u0105 przerw\u0119 w odbywaniu kary. Wyrok 15 lat wi\u0119zienia z\u0142agodzono do 10, a po wielu zabiegach adwokata Witolda Lisa-Olszewskiego reszt\u0119 kary (8 miesi\u0119cy) darowano. <\/font>Wysz\u0142a po 10 latach z 35-procentow\u0105 utrat\u0105 zdrowia. <\/font>W 1959 r. Janina Smole\u0144ska rozpocz\u0119\u0142a studia w Wy\u017cszej Szkole Pedagogicznej w Opolu i w 1963 r. uzyska\u0142a tytu\u0142 magistra filologii polskiej.<\/p>\n

Od 1957 r. pracowa\u0142a jako nauczycielka j\u0119zyka polskiego w szczeci\u0144skich szko\u0142ach i uczelniach wy\u017cszych […]. Wielokrotnie odznaczana m.in.: Krzy\u017cem Armii Krajowej, Medalem Wojska Polskiego przyznanym przez w\u0142adze polskie w Londynie, Krzy\u017cem Zrzeszenia "WiN", Krzy\u017cem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. W 1996 r. zosta\u0142a matk\u0105 chrzestn\u0105 12. Dywizji Zmechanizowanej im. J. Hallera w Szczecinie.
\"\"
Janin
\na Smole\u0144ska na balkonie w mieszkaniu w Szczecinie, 1956 r.<\/span><\/p>\n

<\/font>"Jachna" jest jak\u017ce typowym, szlachetnym reprezentantem
\nswojego pokolenia. Przesz\u0142a ca\u0142y szlak charakterystyczny dla "\u017co\u0142nierzy
\nwykl\u0119tych": od walki z okupantem niemieckim, przez konspiracj\u0119
\nantykomunistyczn\u0105, po wi\u0119zienie epoki stalinowskiej. Ksi\u0105\u017cka jest
\nopowie\u015bci\u0105 o jej \u017cyciu, wyborach i decyzjach.<\/font>

My\u015bmy jak najszybciej chcieli odda\u0107 \u017cycie za ojczyzn\u0119 –<\/span> powiedzia\u0142a Janina Smole\u0144ska wyja\u015bniaj\u0105c przyczyny wst\u0105pienia do partyzantki. Zdaniem Marzeny Kruk taka postawa – tylko pozornie pe\u0142na patosu – by\u0142a powszechna w\u015br\u00f3d ludzi z pokolenia "Jachny", urodzonych i wychowanych na Kresach. Dla nich ojczyzna by\u0142a dobrem nadrz\u0119dnym.<\/p>\n

O tej gotowo\u015bci do z\u0142o\u017cenia ka\u017cdej ofiary za ojczyzn\u0119 przekonujemy si\u0119 wielokrotnie w trakcie lektury, \u015bledz\u0105c losy Janiny Smole\u0144skiej w legendarnych oddzia\u0142ach Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego – "Kmicica", "\u0141upaszki" i "Ronina". Najdobitniej czytaj\u0105c relacj\u0119 z pokazowego procesu przed Wojskowym S\u0105dem Rejonowym w Bydgoszczy, w kt\u00f3rym za konspiracyjn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zosta\u0142a skazana na dwukrotn\u0105 kar\u0119 \u015bmierci. Wyrok na mocy amnestii zamieniono na 15 lat wi\u0119zienia, oraz pozbawienie praw obywatelskich i honorowych na zawsze.<\/p>\n

Je\u015bli za\u015b chodzi o to, \u017ce odzwyczaj\u0119 si\u0119 od \u017cycia na wolno\u015bci, to jest najmniejsze zmartwienie, bardziej musz\u0119 my\u015ble\u0107 o tym, czy i kiedy b\u0119d\u0119 na wolno\u015bci. Zreszt\u0105 to ma\u0142o wa\u017cne i je\u017celi o tym my\u015bl\u0119, to jak ju\u017c pisa\u0142am, tylko ze wzgl\u0119du na Was chcia\u0142abym prze\u017cy\u0107<\/span> – pisa\u0142a w styczniu 1948 roku w li\u015bcie do rodzic\u00f3w 22-letnia "Jachna". W\u00f3wczas mia\u0142a ju\u017c za sob\u0105 pierwsze miesi\u0105ce w najci\u0119\u017cszym kobiecym wi\u0119zieniu w Fordonie, do kt\u00f3rego w czasach stalinowskiego terroru trafia\u0142y Polki po wyrokach za dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 w ZWZ, AK, WiN, czy NSZ.
<\/font><\/p>\n

Ze wst\u0119pu do ksi\u0105\u017cki<\/span><\/font><\/div>\n

\"\"
"Jachna" po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia. Szczecin, 1956 r.<\/span><\/p>\n

<\/font><\/p>\n

OBEJRZYJ ROZMOW\u0118 Z JANIN\u0104 "JACHN\u0104" SMOLE\u0143SK\u0104<\/font><\/p>\n

<\/object>
<\/object>
<\/object><\/p>\n

Na temat mjr. "\u0141upaszki" i jego \u017co\u0142nierzy czytaj wi\u0119cej:<\/span><\/font>
<\/font><\/p>\n