{"id":511,"date":"2010-05-03T08:38:10","date_gmt":"2010-05-03T06:38:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2010\/05\/03\/oddzial-wiarusy-i-jego-rozbicie-czesc-2-2\/"},"modified":"2010-05-03T08:38:10","modified_gmt":"2010-05-03T06:38:10","slug":"oddzial-wiarusy-i-jego-rozbicie-czesc-2-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=511","title":{"rendered":"Oddzia\u0142 "Wiarusy" i jego rozbicie – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2"},"content":{"rendered":"
Tak\u017ce latem 1948 r. do rozpracowania „Wiarus\u00f3w” w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 Stefania Kruk, wspomniana ju\u017c przeze mnie informatorka UB<\/a> pos\u0142uguj\u0105ca si\u0119 ju\u017c w\u00f3wczas pseudonimem „S-21”, dzi\u0119ki kt\u00f3rej uda\u0142o si\u0119 „bezpiece” osaczy\u0107 i rozbi\u0107 sztab „Ognia” w lutym 1947 r. Partyzanci, zw\u0142aszcza ci b\u0119d\u0105cy „w lesie” jeszcze w okresie okupacji niemieckiej, darzyli j\u0105 sporym zaufaniem. W sierpniu 1948 r. spotka\u0142a si\u0119 ona z nimi dwukrotnie, uzyskuj\u0105c sporo informacji na temat bie\u017c\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci oddzia\u0142u, a tak\u017ce nastroj\u00f3w panuj\u0105cych w grupie. W nast\u0119pnych miesi\u0105cach, pomimo wielu pr\u00f3b, nie uda\u0142o jej si\u0119 ju\u017c z nimi skontaktowa\u0107, na co wydatny wp\u0142yw mia\u0142o zastrzelenie Tadeusza Dymla w pa\u017adzierniku 1948 r. i czasowe zaprzestanie walki przez „Wiarusy” w okresie zimowym.

Grupa partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u "Wiarusy".<\/span><\/font><\/p>\n

Do ponownego nawi\u0105zania kontaktu dosz\u0142o jednak w maju 1949 r., kiedy to „Harna\u015b”, nowy dow\u00f3dca oddzia\u0142u, za po\u015brednictwem Stefanii Kruk chcia\u0142 zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z jak\u0105\u015b wi\u0119ksz\u0105 podziemn\u0105 organizacj\u0105, kt\u00f3rej „Wiarusy” mog\u0142yby si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107. W nocy z 15 na 16 czerwca 1949 r. dosz\u0142o do spotkania agentki z partyzantami w\u00a0Waksmundzie. Mia\u0142o si\u0119 ono okaza\u0107 prze\u0142omowym i w konsekwencji doprowadzi\u0107 do rozbicia grupy. Jak pisa\u0142 na ten temat Tomasz Go\u0142dyn3<\/sup>: […] oczekiwania, co do korzy\u015bci jakie cz\u0142onkowie oddzia\u0142u zamierzali odnie\u015b\u0107 z kontaktu z istniej\u0105cym, zorganizowanym podziemiem jakie sformu\u0142owali [Stanis\u0142aw] Ludzia i [Mieczys\u0142aw] \u0141ysek w rozmowie z\u00a0agentk\u0105 „S-21”, m\u00f3wi\u0105 wiele o og\u00f3lnej kondycji oddzia\u0142u, prowadz\u0105cego przecie\u017c samodzieln\u0105 walk\u0119 ju\u017c od dw\u00f3ch lat. Stanowili go ludzie m\u0142odzi, posiadaj\u0105cy spory, niekiedy kilkuletni sta\u017c partyzancki, ale pozbawieni do\u015bwiadczenia dow\u00f3dczego jak i chyba og\u00f3lniejszego pomys\u0142u na dalsze prowadzenie walki. Mo\u017cna nawet odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce oczekiwali oni przedstawienia im wizji dalszej dzia\u0142alno\u015bci podziemnej wraz z okre\u015bleniem miejsca zajmowanego przez nich w strukturze konspiracyjnej oraz konkretnych zada\u0144 do wskazania. By\u0142 to wi\u0119c odpowiedni moment do tego, by przeprowadzi\u0107 z „Wiarusami” zakrojon\u0105 na szerok\u0105 skal\u0119 gr\u0119 operacyjn\u0105 przy pomocy „S-21” oraz wprowadzonego do oddzia\u0142u agenta. Mia\u0142 nim by\u0107 wyst\u0119puj\u0105cy pod pseudonimem „7” Marian Stru\u017cy\u0144ski (vel Marian Reniak)<\/a>, \u017co\u0142nierz Armii Krajowej z okresu okupacji, nast\u0119pnie cz\u0142onek Zrzeszenia WiN, kt\u00f3rego UB pozyska\u0142 do wsp\u00f3\u0142pracy w czerwcu 1947 r4<\/span><\/sup>.

Marian Stru\u017cy\u0144ski vel Reniak<\/a>.<\/span> Zdrajca i agent UB, sprawca aresztowa\u0144 i \u015bmierci wielu wybitnych \u017co\u0142nierzy Niepodleg\u0142o\u015bciowego Podziemia<\/a>.<\/span>
<\/font>
Odgrywaj\u0105c rol\u0119 por. „Henryka” z organizacji ROAK (Ruch Oporu Armii Krajowej), mia\u0142 on by\u0107 przez agentk\u0119 „S-21” wprowadzony do oddzia\u0142u, co ostatecznie nast\u0105pi\u0142o 27 czerwca 1949 r. W\u00f3wczas to dosz\u0142o do spotkania Stru\u017cy\u0144skiego ze Stanis\u0142awem Ludzi\u0105, Mieczys\u0142awem \u0141yskiem i Edwardem Sk\u00f3rn\u00f3giem, podczas kt\u00f3rego agent wr\u0119czy\u0142 partyzantom egzemplarze wydawanych na zachodzie gazet – "Dziennika Polskiego" i "Dziennika \u017bo\u0142nierza" oraz "Or\u0142a Bia\u0142ego", nakre\u015bli\u0142 te\u017c og\u00f3lne cele organizacji, z kt\u00f3r\u0105 mieli zwi\u0105za\u0107 si\u0119 „Wiarusy”. Tak\u017ce na kolejnym, maj\u0105cym miejsce kilka dni p\u00f3\u017aniej spotkaniu, agent „7” udziela\u0142 partyzantom dalszych informacji o ROAK-u, uwra\u017cliwiaj\u0105c ich jednocze\u015bnie na to, \u017ce istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 przerzucenia pewnej grupy os\u00f3b na Zach\u00f3d, gdzie mogliby by\u0107 przeszkoleni do dalszych zada\u0144 na terenie Polski. R\u00f3wnolegle do wydarze\u0144 na Podhalu zosta\u0142 w pierwszych dniach lipca zatwierdzony opracowany przez oficer\u00f3w UB – mjr. Franciszka Szlachcica<\/a> oraz mjr. Stanis\u0142awa Wa\u0142acha<\/a> „Plan operacyjnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 do sprawy agenturalnego rozpracowania na band\u0119 Wiarusy”<\/span>, kt\u00f3ry szczeg\u00f3\u0142owo przedstawia\u0142 scenariusz likwidacji dowodzonego przez Ludzi\u0119 oddzia\u0142u.
\"\"\"\"
Funkcjonariusze krakowskiego WUBP. Od lewej Franciszek Szlachcic i Stanis\u0142aw Wa\u0142ach.<\/span><\/font><\/p>\n

Do realizacji pierwszej cz\u0119\u015bci planu dosz\u0142o 16 lipca 1949 r. Tego dnia niczego niespodziewaj\u0105cy si\u0119 Ludzia, \u0141ysek i Sk\u00f3rn\u00f3g mieli by\u0107 przewiezieni do angielskiej ambasady, co stanowi\u0142o w ich mniemaniu pierwszy etap przerzutu ich na Zach\u00f3d. Jak pisa\u0142 w\u00a0swoim doniesieniu agent „7”:
Zgodnie z poleconym mi zadaniem skontaktowa\u0142em si\u0119 z\u00a0„Harnasiem” na starych Wierchach w sobot\u0119<\/span> [o] godz. 11-tej. Przeczekali\u015bmy do zmroku poczem z ca\u0142\u0105 grup\u0105 udali\u015bmy si\u0119 na Obidowe pod Ko\u015bci\u00f3\u0142ek aby oczekiwa\u0107 „sanitarnego auta ambasady angielskiej”. W miedzy czasie „Harna\u015b” da\u0142 mi rolk\u0119 filmu z bandy, oraz upowa\u017cnienie z „ROAK” dla siebie i rozkazy<\/span> […]. Poza tym darowali mi ciupag\u0119. Banda nie przejawia\u0142a specjalnych obaw. Przebywa\u0142em z reszt\u0105 z nimi przez 12 godzin, wi\u0119c rozprasza\u0142em skutecznie wszelkie niepewno\u015bci o powiadomianiu o cudach Zachodnich. O godz. 22-15 m. wsiedli\u015bmy do podstawionego na Obidowej auta, gdzie inicjatyw\u0119 przej\u0105\u0142 pracow. U.B.
\"\"
Siedziba Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Krakowie na pl. Inwalid\u00f3w 3-5 (w latach 1945-1955 funkcjonowa\u0142a przedwojenna nazwa, czyli pl. Inwalid\u00f3w; w 1956 r. by\u0142 to ju\u017c pl. Wolno\u015bci, kt\u00f3ry pod t\u0105 nazw\u0105 przetrwa\u0142 do 1990 r.).
<\/font>
<\/span>W specjalnie do tego celu przystosowanym samochodzie czeka\u0142o ju\u017c dw\u00f3ch funkcjonariuszy UB ucharakteryzowanych na pracownik\u00f3w angielskiej ambasady. Nie uda\u0142o si\u0119 jednak sk\u0142oni\u0107 „Wiarus\u00f3w” do tego, by nie brali ze sob\u0105 broni. Ka\u017cdy z tr\u00f3jki partyzant\u00f3w mia\u0142 przy sobie pistolet oraz granaty. Zawieziono ich do Krakowa, gdzie trafili na dziedziniec WUBP przy pl. Inwalid\u00f3w<\/a>. Tam pracownicy UB i \u017co\u0142nierze KBW zacz\u0119li ich kolejno wyprowadza\u0107 z samochodu. Najpierw w bezpieczne miejsce zaprowadzono agenta „7”, p\u00f3\u017aniej kierowca sanitarki zabra\u0142 ze sob\u0105 Stanis\u0142awa Ludzi\u0119, kt\u00f3rego umie\u015bci\u0107 mia\u0142 w\u00a0odpowiednio przygotowanym do tego celu pokoju. Pomyli\u0142 si\u0119 jednak i wprowadzi\u0142 go do pomieszczenia, w kt\u00f3rym byli funkcjonariusze bezpieki, a na \u015bcianach wisia\u0142y komunistyczne portrety. Wywi\u0105za\u0142a si\u0119 kr\u00f3tka strzelanina, do kt\u00f3rej przy\u0142\u0105czyli si\u0119 przebywaj\u0105cy jeszcze na dziedzi\u0144cu „Grandziarz” i „Szatan”. W jej wyniku Mieczys\u0142aw \u0141ysek "Grandziarz" zosta\u0142 zabity, a ci\u0119\u017cko raniony Edward Sk\u00f3rn\u00f3g zmar\u0142 t
\nego samego dnia w szpitalu. Dow\u00f3dca grupy, Stanis\u0142aw Ludzia "Harna\u015b", by\u0142 jedynie niegro\u017anie postrzelony w nog\u0119 i po opatrzeniu trafi\u0142 do aresztu UB.

Stanis\u0142aw Ludzia ps. "Harna\u015b". Zdj\u0119cie z aresztu WUBP w Krakowie, wykonane w drugiej po\u0142owie 1949 r.<\/span>
\u00a0<\/span><\/font>
Akcja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem, tym bardziej, \u017ce nie dosz\u0142o do dekonspiracji Mariana Stru\u017cy\u0144skiego, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 nadal jako por. „Henryk” prowadzi\u0107 dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do schwytania pozosta\u0142ych na wolno\u015bci czterech cz\u0142onk\u00f3w grupy. Jeszcze 16 lipca ustalono, \u017ce nast\u0105pi to podczas spotkania z przebran\u0105 za partyzant\u00f3w ROAK chroni\u0105cych radiostacj\u0119 grup\u0105 funkcjonariuszy UB i \u017co\u0142nierzy KBW. Do realizacji tej cz\u0119\u015bci planu dosz\u0142o 25 lipca 1949 r. na polanie Sur\u00f3wki ko\u0142o Rabki. Warto zacytowa\u0107 „Raport z przeprowadzonej likwidacji reszty bandy «Wiarusy»” <\/span>napisany przez Franciszka Szlachcica (podczas akcji wyst\u0119powa\u0142 jako mjr "Maciej"):
Dnia 25. VII. 1949r. grupa pracownik\u00f3w tut. Urz\u0119du i \u017co\u0142nierzy KBW w sile 16 os\u00f3b ucharakteryzowanych za bandyt\u00f3w, oraz radiostacji w um\u00f3wionym miejscu na Sur\u00f3wkach k.\u00a0Rabki pow. Nowy Targ, spotka\u0142a si\u0119 z band\u0105. D-ca grupy ps. „Maciej”, prac. WUBP odebra\u0142 raport od D-cy bandy „Gro\u017anego” o\u00a0stanie bandy i uzbrojeniu. Nast\u0119pnie poleci\u0142 rozlokowa\u0107 si\u0119 w mieszkaniach u miejscowych gospodarzy \/wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w bandy\/. W jednym mieszkaniu by\u0142o 2-ch bandyt\u00f3w i 6-ciu pracownik\u00f3w UB i w drugim tak samo, reszta prac<\/span>[ownik\u00f3w]. UB i KBW sta\u0142a na ochronie. Bandyci byli uzbrojeni 1 rkm, 2-wie PP-sze i jeden Bergman, oraz dwa pistolety i\u00a0granaty. Na dany sygna\u0142 pracownicy UB rzucili si\u0119 na bandyt\u00f3w i r\u0119cznie obezw\u0142adnili, nast\u0119pnie zakuto <\/span>[ich] w kajdany i doprowadzono do czekaj\u0105cych samochod\u00f3w. Bandyt\u00f3w uj\u0119to bez najmniejszego u\u017cycia broni. Banda „Wiarusy” przesta\u0142a istnie\u0107. <\/span>
\"\"
Likwidacja "Wiarus\u00f3w" – 24 lipca 1949 r. Aresztowany Jan Jankowski "Gro\u017any" (pierwszy z lewej,\u00a0 ozn. nr 1) oraz Henryk Macha\u0142a "Gryf" (pierwszy z prawej, ozn. nr 2). Obok "Gryfa" stoi Marian Stru\u017cy\u0144ski vel Reniak.<\/font>
\"\"
Leon Zagata "Z\u0142om", \u017co\u0142nierz oddzia\u0142u "Wiarusy", zamordowany 12 I 1950 r. w Krakowie.<\/span><\/font><\/p>\n

Pochwyconych w wyniku dwuetapowej akcji partyzant\u00f3w poddano \u015bledztwu, po kt\u00f3rym stan\u0119li przed s\u0105dem. Czterech z nich – Stanis\u0142aw Ludzia, Jan Jankowski, Henryk Macha\u0142a oraz Leon Zagata skazanych zosta\u0142o na kar\u0119 \u015bmierci. Wyroki wykonano 12 stycznia 1950 r. Stanis\u0142aw Janczy z uwagi na to, \u017ce przebywa\u0142 w oddziale dopiero od czerwca 1949 r. zosta\u0142 skazany „tylko” na 15 lat pozbawienia wolno\u015bci. Wi\u0119zienie opu\u015bci\u0142 24 lipca 1957 r., niemal dok\u0142adnie 8 lat po aresztowaniu. Na podstawie zezna\u0144 partyzant\u00f3w oraz materia\u0142\u00f3w zebranych przez agent\u00f3w „7” i „S-21” aresztowano nast\u0119pnie kilkuset wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w oddzia\u0142u z terenu ca\u0142ego Podhala. Rozbiciu uleg\u0142a r\u00f3wnie\u017c utrzymuj\u0105ca kontakty z „Wiarusami” antykomunistyczna organizacja „Samoobrona Ch\u0142opska” z Bukowiny Tatrza\u0144skiej.
\"\"
Jan Jankowski "Gro\u017any", zamordowany 12 I 1950 r. w Krakowie.<\/span><\/font>
\"\"
Henryk Macha\u0142a "Gryf", zamordowany 12 I 1950 r. w Krakowie.<\/font><\/p>\n

\"\"<\/p>\n
Protok\u00f3\u0142 wykonania kary \u015bmierci na Henryku Machale, Krak\u00f3w, dn. 12 I 1950 r.<\/p>\n

<\/span><\/font><\/div>\n

<\/div>\n

Dawid Golik, IPN Krak\u00f3w<\/div>\n
3. <\/span>Tomasz Go\u0142dyn, Likwidacja oddzia\u0142u "Wiarusy" w aktach UB<\/span>, [w:] Wok\u00f3\u0142 legendy "Ognia". Op\u00f3r przeciw zniewoleniu: Polska–Ma\u0142opolska–Podhale 1945– 1956<\/span>, Nowy Targ 2008<\/a>, s. 311-340.<\/span>
4.<\/span> Marian Stru\u017cy\u0144ski vel Marian Reniak urodzi\u0142 si\u0119 26 kwietnia 1922 r. w Krakowie. By\u0142 uczestnikiem wojny obronnej, a nast\u0119pnie \u017co\u0142nierzem Armii Krajowej o ps. „Zielony” w oddzia\u0142ach konnych krakowskiego zgrupowania „\u017belbet” oraz Samodzielnym Batalionie Partyzanckim „Ska\u0142a”. Po przej\u015bciu frontu dzia\u0142a\u0142 w poakowskich strukturach Delegatury Si\u0142 Zbrojnych, a nast\u0119pnie Okr\u0119gu Krakowskiego Zrzeszenia „WiN”. Jednocze\u015bnie od stycznia 1946 r. rozpocz\u0105\u0142 studia na Akademii Handlowej w Krakowie. We wrze\u015bniu 1946 r. zosta\u0142 zatrzymany przez MO, jednak z braku dowod\u00f3w zwolniono go w lutym 1947 r. Stru\u017cy\u0144ski skorzysta\u0142 z lutowej amnestii, zosta\u0142 jednak szybko wytypowany przez funkcjonariuszy UB do werbunku, kt\u00f3ry ostatecznie zrealizowano 28 czerwca 1947 r. Wykorzystywano go do rozpracowywania \u015brodowiska by\u0142ych \u017co\u0142nierzy AK oraz cz\u0142onk\u00f3w „WiN”. W kolejnych latach umieszczano go jako agenta w oddzia\u0142ach partyzanckich, kt\u00f3re rozbija\u0142 od wewn\u0105trz. Doprowadzi\u0142 w ten spos\u00f3b do likwidacji „Wiarus\u00f3w” (1949 r.), oddzia\u0142u J\u00f3zefa Miki „Leszka” (1950 r.) oraz rozproszonych grup podziemnych z powiatu boche\u0144skiego (1951 r.). Od czerwca 1951 r. bra\u0142 udzia\u0142 w operacji „Cezary”, wcielaj\u0105c si\u0119 w rol\u0119 kuriera „WiN” przerzuconego do Niemiec. Do stycznia 1952 r. przebywa\u0142 w Monachium rozpracowuj\u0105c Delegatur\u0119 Zagraniczn\u0105 „WiN”. Po powrocie do Polski zaanga\u017cowano go w rozbicie grupy partyzanckiej kpt. Kazimierza Kamie\u0144skiego „Huzara” (1952 i 1953 r.). W 1957 r. Stru\u017cy\u0144ski przesta\u0142 by\u0107 agentem i zosta\u0142 etatowym pracownikiem S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa. W p\u00f3\u017aniejszych latach rozpocz\u0105\u0142 karier\u0119 pisarsk\u0105 i pod pseudonimem literackim Marian Reniak publikowa\u0142 powie\u015bci sensacyjne nawi\u0105zuj\u0105ce do jego w\u0142asnej dzia\u0142alno\u015bci jako agenta bezpieki. Zmar\u0142 8 kwietnia 2004 r.
<\/font><\/span><\/font>
Oddzia\u0142 "Wiarusy" i jego rozbicie – cz\u0119\u015b\u0107 1\/2><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/font><\/div>\n
\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"