{"id":510,"date":"2010-05-03T08:38:30","date_gmt":"2010-05-03T06:38:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2010\/05\/03\/oddzial-wiarusy-i-jego-rozbicie-czesc-1-2\/"},"modified":"2010-05-03T08:38:30","modified_gmt":"2010-05-03T06:38:30","slug":"oddzial-wiarusy-i-jego-rozbicie-czesc-1-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=510","title":{"rendered":"Oddzia\u0142 "Wiarusy" i jego rozbicie – cz\u0119\u015b\u0107 1\/2"},"content":{"rendered":"
Po "Ogniu" by\u0142 "M\u015bciciel"…<\/span> oddzia\u0142 partyzancki "Wiarusy" i jego rozbicie<\/span><\/font><\/p>\n

Artyku\u0142, kt\u00f3rego autorem jest Dawid Golik z krakowskiego Oddzia\u0142u IPN, powsta\u0142 na podstawie fragment\u00f3w przygotowywanej przez niego pracy pod tytu\u0142em Obszar opanowany przez "le\u015bnych". Dzia\u0142ania partyzanckie oraz represje aparatu bezpiecze\u0144stwa na terenie Ochotnicy w latach 1945-1956<\/span>. Dzi\u0119kuj\u0119 za udost\u0119pnienie tekstu do publikacji! <\/font><\/p>\n

Genezy oddzia\u0142u „Wiarusy” nale\u017cy szuka\u0107 bezpo\u015brednio w Zgrupowaniu Partyzanckim „B\u0142yskawica”<\/a>. Wraz ze \u015bmierci\u0105 J\u00f3zefa Kurasia „Ognia”<\/a> 22 lutego 1947 r. ca\u0142e zgrupowanie przesta\u0142o istnie\u0107, a\u00a0du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 "ogniowc\u00f3w" skorzysta\u0142a z amnestii. W lesie pozosta\u0142 jednak trzon operuj\u0105cej w\u00a0rejonie Rabki 3 kompanii Zgrupowania, dowodzonej przez pochodz\u0105cego z Wile\u0144szczyzny Antoniego W\u0105sowicza „Rocha”. To w\u0142a\u015bnie z tej grupy narodzi\u0142 si\u0119 oddzia\u0142 nazywany pocz\u0105tkowo po prostu "3 kompani\u0105 AK", p\u00f3\u017aniej za\u015b od maja 1947 r., czyli po obj\u0119ciu dow\u00f3dztwa przez J\u00f3zefa \u015awidra "M\u015bciciela", "Wiarusami" (rzadziej te\u017c pojawia\u0142a si\u0119 nazwa ROAK – Ruch Oporu Armii Krajowej). Od tego momentu, a\u017c do lipca 1949 r. mo\u017cemy w zasadzie m\u00f3wi\u0107 o ci\u0105g\u0142o\u015bci tej grupy, pomimo licznych zmian zar\u00f3wno na szczeblu dow\u00f3dczym, jak i w samym sk\u0142adzie osobowym.
\"\"
Partyzanci 3 kompanii por. Henryka G\u0142owi\u0144skiego "Gro\u017anego" ze zgrupowania mjr. J\u00f3zefa Kurasia "Ognia". <\/font>"Gro\u017any", stoi trzeci z
\nlewej, <\/font>za nim stoi Antoni W\u0105sowicz "Roch".<\/font><\/p>\n

Oddzia\u0142 "Rocha", czyli pozosta\u0142o\u015bci 3 kompanii zgrupowania "Ognia" by\u0142 oddzia\u0142em, kt\u00f3ry kontynuuj\u0105c podziemn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 postanowi\u0142 tak\u017ce zastosowa\u0107 represje wobec ujawniaj\u0105cych si\u0119 "ogniowc\u00f3w". Najbardziej znan\u0105 tego typu akcj\u0105 by\u0142 zamach na Bogus\u0142awa Szokalskiego "Herkulesa", by\u0142ego adiutanta „Ognia”, oraz na jego narzeczon\u0105 Albin\u0119 Zborowsk\u0105 „Ba\u015bk\u0119”, do kt\u00f3rego dosz\u0142o 23 marca 1947 r. W jego wyniku Zborowska zosta\u0142a zastrzelona, a Szokalski ci\u0119\u017cko ranny. Powodem zamachu na te osoby by\u0142 nie tylko fakt ich ujawnienia wobec w\u0142adz, ale tak\u017ce przypuszczenia, \u017ce podj\u0119li oni jeszcze za \u017cycia „Ognia” wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UB1<\/sup>. <\/p>\n

Zaznaczy\u0107 nale\u017cy, \u017ce podziemie funkcjonowa\u0142o w\u00f3wczas w bardzo trudnych warunkach, gdy\u017c wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy dotychczas z\u00a0partyzantami g\u00f3rale, czyli tzw. „teren\u00f3wka bandy”, jak okre\u015blali to funkcjonariusze UB, w\u00a0du\u017cej cz\u0119\u015bci tak\u017ce postanowili skorzysta\u0107 z amnestii. Sytuacja w Gorcach by\u0142a na tyle niesprzyjaj\u0105ca dalszej dzia\u0142alno\u015bci, \u017ce dowodz\u0105cy 3 kompani\u0105 Antoni W\u0105sowicz „Roch” razem z jeszcze dwoma innymi „ogniowcami” (Adamem Domalikiem i Edwardem Superganem) postanowi\u0142 przerwa\u0107 walk\u0119 i przez Czechos\u0142owacj\u0119 i Austri\u0119 przedosta\u0107 si\u0119 na Zach\u00f3d. Partyzanci zaopatrzeni w bro\u0144 kr\u00f3tk\u0105 i granaty 7 maja opu\u015bcili Polsk\u0119. Niestety, pr\u00f3ba ta zako\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem i aresztowaniem ca\u0142ej tr\u00f3jki na terenie Austrii 12 maja 1947 r. Antoni W\u0105sowicz i Adam Domalik zostali nast\u0119pnie przekazani w\u0142adzom polskim i\u00a0na mocy wyroku Wojskowego S\u0105du Rejonowego w Krakowie skazani na kar\u0119 \u015bmierci, kt\u00f3r\u0105 wykonano 24 lutego 1948 r. Supergan uratowa\u0142 \u017cycie, ale trafi\u0142 na wiele lat do wi\u0119zienia.
<\/span><\/font>
Oddzia\u0142 "Wiarusy" w 1947 r. – pierwszy z lewej dow\u00f3dca J\u00f3zef \u015awider "M\u015bciciel", drugi z-ca dow\u00f3dcy Dymitr Zasulski "Czarny", za nim Mieczys\u0142aw \u0141ysek "Grandziarz". Kl\u0119czy od lewej Adam P\u00f3\u0142torak "Wicher", N.N.
\"\"
<\/font>Wiarusy 1947 r. Od lewej: Adam P\u00f3\u0142torak "Wicher", N.N., Adam Papie\u017c,
\nMieczys\u0142aw \u0141ysek "Grandziarz", Dymitr Zasulski "Czarny".<\/font>
\"\"
Wiarusy 1947 r. Od lewej: Adam P\u00f3\u0142torak "Wicher", Adam Papie\u017c, Mieczys\u0142aw \u0141ysek "Grandziarz", Dymitr Zasulski "Czarny", N.N.
<\/font>
Kl\u0119czy Dymitr Zasulski "Czarny", przy rkm-ie le\u017cy <\/span><\/font>Mieczys\u0142awa \u0141ysek
\n"Grandziarz"<\/font>.
<\/font>
W Gorcach pozosta\u0142a zaledwie kilkuosobowa grupa partyzant\u00f3w, na czele z J\u00f3zefem \u015awidrem „Pucu\u0142\u0105”, kt\u00f3ry po obj\u0119ciu nad ni\u0105 dow\u00f3dztwa zmieni\u0142 sw\u00f3j pseudonim na „M\u015bciciel”. Dwudziestoletni \u015awider, dotychczas szeregowy \u017co\u0142nierz 3 kompanii, okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 dobrym organizatorem – oddzia\u0142 oficjalnie ju\u017c dzia\u0142aj\u0105cy pod nazw\u0105 „Wiarusy” rozbudowa\u0142 do stanu kilkunastoosobowego, wzmocni\u0142 te\u017c sie\u0107 wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i\u00a0informator\u00f3w grupy. W obawie przed stale narastaj\u0105cymi represjami UB z powrotem w g\u00f3ry trafiali kolejni byli \u017co\u0142nierze „Ognia”. G\u0142o\u015bnym echem odbi\u0142a si\u0119 w tym czasie sprawa \u015bmierci ujawnionego partyzanta Kazimierza Bia\u0142o\u0144skiego „Rudego”, kt\u00f3rego zastrzelono w jednej z zakopia\u0144skich restauracji.<\/p>\n

Do lasu uciekano wi\u0119c z jednej strony nie chc\u0105c trafi\u0107 do wi\u0119zienia, a z drugiej w obawie o w\u0142asne \u017cycie. „Wiarusy” pod dow\u00f3dztwem „M\u015bciciela” dzia\u0142ali a\u017c do 13 lutego 1948 r., kiedy to J\u00f3zef \u015awider zgin\u0105\u0142 w potyczce z UB w Lubniu, a pochwycony w\u00f3wczas Marian Koz\u0142ecki „Grzmot” poprowadzi\u0142 20 lutego ob\u0142aw\u0119 na le\u015bny ob\u00f3z oddzia\u0142u, kt\u00f3rym by\u0142a ziemianka po\u0142o\u017cona mi\u0119dzy Harklow\u0105 a Ochotnic\u0105.

Fotografia J\u00f3zefa \u015awidra „M\u015bciciela” zastrzelonego przez UB w walce 18 lutego 1948 r., wraz z opisem sporz\u0105dzonym przez bezpiek\u0119.<\/span><\/font><\/p>\n

Po tych wydarzeniach grup\u0119 scali\u0142 na nowo Tadeusz Dymel „Srebrny”, nie nale\u017c\u0105cy wcze\u015bniej do zgrupowania „Ognia”. Oddzia\u0142 liczy\u0142 oko\u0142o 10 os\u00f3b, nie posiada\u0142 sta\u0142ej bazy, korzystaj\u0105c przede wszystkim z go\u015bcinno\u015bci gorcza\u0144skich g\u00f3rali. W lipcu 1948 r. dosz\u0142o do niejasnego do dzisiaj podzia\u0142u w obr\u0119bie grupy. Wed\u0142ug opinii oficer\u00f3w UB mia\u0142 on nast\u0105pi\u0107 na tle okupacyjnej przesz\u0142o\u015bci „Srebrnego”. By\u0142 on bowiem w 1947 r. oskar\u017cony o to, \u017ce w\u00a0czasie wojny wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Gestapo (tajn\u0105 niemieck\u0105 policj\u0105 pa\u0144stwow\u0105) w Nowym S\u0105czu. Nie zosta\u0142 jednak os\u0105dzony, gdy\u017c uciek\u0142 z rozprawy i wraz ze swoim szwagrem Edwardem Sk\u00f3rn\u00f3giem do\u0142\u0105czy\u0142 do dowodzonego przez „M\u015bciciela” oddzia\u0142u „Wiarusy”. Jak dot\u0105d nie uda\u0142o si\u0119 w pe\u0142ni ani potwierdzi\u0107, ani obali\u0107 tezy o wsp\u00f3\u0142pracy Dymela z Niemcami2<\/sup>. <\/p>\n

Po podziale przy „Srebrnym” pozostali: Stanis\u0142aw Ludzia „Dzielny”, „Harna\u015b” (ujawniony w 1947 r. by\u0142y adiutant „Ognia”), Edward Sk\u00f3rn\u00f3g „Szatan” oraz Mieczys\u0142aw \u0141ysek „Grandziarz”.
Odeszli natomiast bracia Samborscy – Kajetan „Lot”, „Te\u015bciowa” i Stanis\u0142aw „Bratek”, „Duch”, Zbigniew Zar\u0119bski „Kanciarz” oraz Henryk Macha\u0142a „Jaksa”, „Gryf”. Na czele grupy stan\u0105\u0142 „Te\u015bciowa”, a oddzia\u0142 przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 „Zorza”. Nie dzia\u0142a\u0142 jednak d\u0142ugo, gdy\u017c ju\u017c w pa\u017adzierniku 1948 r. zawiesi\u0142 akcje zbrojne, a\u00a0bro\u0144 ukry\u0142 u J\u00f3zefa Ko\u015bcielniaka w Rabce. Partyzanci wyposa\u017ceni tylko w pistolety i\u00a0granaty udali si\u0119 do Bielska, gdzie zamierzali przeczeka\u0107 niesprzyjaj\u0105cy walce w g\u00f3rach okres zimowy. Podczas podr\u00f3\u017cy poci\u0105giem zostali jednak zdemaskowani: na stacji w\u00a0Wadowicach wywi\u0105za\u0142a si\u0119 strzelanina, podczas kt\u00f3rej \u015bmier\u0107 ponie\u015bli dwaj cywile i\u00a0milicjant. Zdarzenie to sk\u0142oni\u0142o Kajetana Samborskiego do zmiany plan\u00f3w. Podj\u0105\u0142 on mianowicie decyzje o przedostaniu si\u0119 przez „zielon\u0105 granic\u0119” do ameryka\u0144skiej strefy okupacyjnej. Wyprawa mia\u0142a miejsce w listopadzie 1948 r. i zako\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem.
\"\"
Od lewej: ps. "Saper", Mieczys\u0142aw \u0141ysek "Grandziarz", Stanis\u0142aw Ludzia "Harna\u015b". <\/span><\/font><\/p>\n

Ju\u017c na terenie Czechos\u0142owacji „Te\u015bciowa” i „Kanciarz” zgin\u0119li zastrzeleni przez funkcjonariuszy tamtejszej bezpieki. Lekko ranny Stanis\u0142aw Samborski „Bratek” zosta\u0142 wydany w\u0142adzom polskim i po \u015bledztwie skazany na \u015bmier\u0107. Henryk Macha\u0142a „Gryf”, kt\u00f3ry nie bra\u0142 udzia\u0142u w wyje\u017adzie, powr\u00f3ci\u0142 w Gorce do „Wiarus\u00f3w”, kt\u00f3rymi po \u015bmierci „Srebrnego” w pa\u017adzierniku 1948 r. dowodzi\u0142 ju\u017c Stanis\u0142aw Ludzia „Harna\u015b”.
W ten spos\u00f3b po\u0142\u0105czona grupa, powi\u0119kszona o Jana Jankowskiego „Gro\u017anego”, Leona Zagat\u0119 „Z\u0142oma”, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce Stanis\u0142awa Janczego „Pruta”, dzia\u0142a\u0142a a\u017c do ostatecznego rozbicia w lipcu 1949 r.
\"\"
Jan Jankowski "Gro\u017any", partyzant oddzia\u0142u "Wiarusy", stracony przez komunist\u00f3w 12 I 1950 r.<\/span><\/font>
\"\"
Henryk Macha\u0142a "Gryf",<\/font> partyzant oddzia\u0142u
\n"Wiarusy", stracony przez komunist\u00f3w 12 I 1950 r.<\/span><\/font><\/p>\n

Rozbicie oddzia\u0142u partyzanckiego „Wiarusy” nastr\u0119cza\u0142o bezpiece bardzo wiele trudno\u015bci. Akcje prowadzone nieprzerwanie od 1947 r. tylko okresowo wp\u0142ywa\u0142y na dezorganizacje dzia\u0142alno\u015bci grupy, nie mog\u0142y jednak doprowadzi\u0107 do jej zupe\u0142nego unieszkodliwienia. Oddzia\u0142 pomimo tego, \u017ce traci\u0142 swoich najbardziej do\u015bwiadczonych \u017co\u0142nierzy, tak\u017ce dow\u00f3dc\u00f3w (J\u00f3zef \u015awider, Dymitr Zasulski, Tadeusz Dymel), istnia\u0142 dalej i\u00a0zdolny by\u0142 do prowadzenia dzia\u0142a\u0144 bojowych na terenie ca\u0142ego powiatu nowotarskiego. Znamiennym jest fakt, \u017ce najwi\u0119kszym sukcesem UB by\u0142o rozbicie „Zorzy” w 1948 r., a wi\u0119c akcja sprowokowana tak naprawd\u0119 przez samych partyzant\u00f3w, kt\u00f3rzy opu\u015bcili g\u00f3ry i\u00a0pr\u00f3bowali przedosta\u0107 si\u0119 na Zach\u00f3d. Od tego momentu wzmog\u0142y si\u0119 tak\u017ce ob\u0142awy i\u00a0aresztowania na samym Podhalu, na co niema\u0142y wp\u0142yw mia\u0142y zeznania cz\u0142onk\u00f3w „Zorzy”: Stanis\u0142awa Samborskiego „Orlika” oraz Bronis\u0142awy Zar\u0119bskiej (Luschanek). Pomimo intensywnych poszukiwa\u0144 nie uda\u0142o si\u0119 jednak wytropi\u0107 ukrywaj\u0105cych si\u0119 w swoich „melinach” \u017co\u0142nierzy podziemia, nad kt\u00f3rymi z pocz\u0105tkiem 1949 r. dow\u00f3dztwo obj\u0105\u0142 Stanis\u0142aw Ludzia „Harna\u015b”.
\"\"
Na pierwszym planie (z lewej) stoi Stanis\u0142aw Ludzia "Harna\u015b".<\/span><\/font><\/p>\n

Pomimo niepowodze\u0144 powstawa\u0142y kolejne plany rozbicia „Wiarus\u00f3w”. Pocz\u0105tkowo d\u0105\u017cono do uj\u0119cia partyzant\u00f3w poprzez system kontrolowanych przez agentur\u0119 i\u00a0wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w UB „bezpiecznych kryj\u00f3wek”. Nie doceniono jednak faktu, \u017ce oddzia\u0142 posiada\u0142 ca\u0142y szereg zaufanych ludzi, kt\u00f3rzy nie byli przez UB rozpracowani, a pe\u0142nili funkcj\u0119 informator\u00f3w, zapewniaj\u0105c tak\u017ce partyzantom kwaterunek. Wiosn\u0105 1949 r. oddzia\u0142 wyszed\u0142 z\u00a0ukrycia i wznowi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107, przeprowadzaj\u0105c szereg akcji rekwizycyjnych oraz wymierzonych we wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w nowej w\u0142adzy (m.in. zarekwirowano towary w\u00a0sp\u00f3\u0142dzielni w Nowej Bia\u0142ej 1 kwietnia 1949 r.).

Piecz\u0119\u0107 „Wiarus\u00f3w" – III Kompania AK.<\/font><\/p>\n

Sk\u0142oni\u0142o to funkcjonariuszy do opracowania nowego sposobu likwidacji grupy – tym razem przez wprowadzenie do niej agenta. Pr\u00f3ba taka mia\u0142a miejsce ju\u017c rok wcze\u015bniej w maju 1948 r., kiedy to do „Wiarus\u00f3w” do\u0142\u0105czy\u0142 Franciszek Mierwa „\u0141oso\u015b” z D\u0142ugopola, by\u0142y partyzant ze zgrupowania „Ognia”, kt\u00f3rego dwa miesi\u0105ce wcze\u015bniej bezpieka sk\u0142oni\u0142a do wsp\u00f3\u0142pracy. Przyj\u0105\u0142 on w\u00f3wczas pseudonim „Wi\u015bniewski”. Mia\u0142 on za zadanie wej\u015b\u0107 w sk\u0142ad oddzia\u0142u, zyska\u0107 zaufanie dow\u00f3dcy, a nast\u0119pnie sk\u0142oni\u0107 go do udania si\u0119 w rejon D\u0142ugopola, gdzie przygotowana by\u0142a ju\u017c przez UB zasadzka. Plan ten nie powi\u00f3d\u0142 si\u0119, przede wszystkim dlatego, \u017ce Mierwa b\u0119d\u0105c w oddziale i\u00a0przemieszczaj\u0105c si\u0119 wraz z nim, nie mia\u0142 dostatecznej mo\u017cliwo\u015bci informowania UB o\u00a0ruchach grupy, nie by\u0142 te\u017c w stanie sk\u0142oni\u0107 „Srebrnego” do przej\u015bcia w rejon D\u0142ugopola. Mimo to, dzi\u0119ki jego staraniom uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 szereg wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w oddzia\u0142u, a tak\u017ce aresztowa\u0107 jej nowego cz\u0142onka – Franciszka Szelig\u0119. 14 lipca 1948 r. donosi\u0142 on m.in. o\u00a0przej\u015bciu „Wiarus\u00f3w” przez Ochotnic\u0119 Doln\u0105, p\u00f3\u017aniej jednak utraci\u0142 z partyzantami kontakt i powr\u00f3ci\u0142 do D\u0142ugopola. Tam od 1949 r. ukrywa\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno przed „Wiarusami”, jak i przed UB. W\u0142adze zlokalizowa\u0142y jego miejsce zamieszkania dopiero w 1951 r.<\/p>\n

1.<\/span> Wed\u0142ug dost\u0119pnych autorowi materia\u0142\u00f3w ani Szokalski, ani Zborowska nie wsp\u00f3\u0142pracowali z bezpiek\u0105. Z\u00a0ko\u0144cem 1946 r. zostali wys\u0142ani przez Kurasia na Ziemie Zachodnie, sk\u0105d wr\u00f3cili dopiero po og\u0142oszeniu amnestii w lutym 1947 r. Wed\u0142ug niepotwierdzonych opinii niekt\u00f3rych cz\u0142onk\u00f3w Zgrupowania „B\u0142yskawica” mieli oni dopu\u015bci\u0107 si\u0119 defraudacji sporej sumy pieni\u0119dzy, przekazanej im dla cel\u00f3w s\u0142u\u017cbowych przez „Ognia”. R\u00f3wnie\u017c ten fakt zawa\u017cy\u0107 mia\u0142 na decyzji o ich likwidacji.
2.<\/span> Dymel by\u0142 do 11 listopada 1944 r. zast\u0119pc\u0105 komendanta, wywodz\u0105cej si\u0119 z oddzia\u0142u BCh „Zyndram”, plac\u00f3wki AK w \u0141\u0105cku. Poszukiwany by\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie przez dow\u00f3dc\u0119 9 kompanii 1 psp AK por. Juliana Zubka „Tatara”, kt\u00f3ry chcia\u0142 na nim wykona\u0107 wyrok \u015bmierci. Istniej\u0105 przes\u0142anki \u015bwiadcz\u0105ce o tym, \u017ce Dymel nawi\u0105za\u0142 kontakt z BCh w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce by\u0142 podejrzewany przez AK o kontakty z Gestapo. Co ciekawe, w styczniu 1945 r. to w\u0142a\u015bnie Dymel razem z Edwardem Sk\u00f3rn\u00f3giem pomogli partyzantom radzieckim ze zgrupowania mjr.\/pp\u0142k Iwana Zo\u0142otara wysadzi\u0107 niemieckie magazyny na Zamku Jagiello\u0144skim w Nowym S\u0105czu. Ich nazwiska zosta\u0142y jednak skrz\u0119tnie pomini\u0119te w polskim wydaniu wspomnie\u0144 Zo\u0142otara, zapewne by nie kojarzono sowieckich partyzant\u00f3w z „reakcyjnymi bandami”.<\/p>\n

Oddzia\u0142 "Wiarusy" i jego rozbicie – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a>
<\/font><\/div>\n