{"id":504,"date":"2010-06-01T13:12:37","date_gmt":"2010-06-01T11:12:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2010\/06\/01\/ostatnia-walka-5-brygady-czesc-3-5\/"},"modified":"2010-06-01T13:12:37","modified_gmt":"2010-06-01T11:12:37","slug":"ostatnia-walka-5-brygady-czesc-3-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=504","title":{"rendered":"Ostatnia walka 5. Brygady – cz\u0119\u015b\u0107 3\/5"},"content":{"rendered":"
Jeste\u015bmy niedaleko Lubichowa, czy pami\u0119ta Pani drugie w historii 5. Brygady opanowanie w tej miejscowo\u015bci m.in. posterunku MO, Nadle\u015bnictwa, "Samopomocy Ch\u0142opskiej"\u00a0 przez po\u0142\u0105czone szwadrony "Zeusa" i "Leszka" pod koniec pa\u017adziernika 1946 roku?<\/span>
– Nie, nie pami\u0119tam. Tych akcji i miejsc by\u0142o tyle, \u017ce niekt\u00f3re zatar\u0142y si\u0119 w pami\u0119ci. By\u0142o wiele "zrobionych" posterunk\u00f3w. Inna rzecz, \u017ce jak kto\u015b pochodzi\u0142 z tych teren\u00f3w, to pami\u0119ta nazwy miejscowo\u015bci, a my jednak byli\u015bmy na tym terenie obcy.<\/p>\n

Chcia\u0142bym aby\u015bmy teraz porozmawiali o ostatniej walce 5. Wile\u0144skiej Brygady AK, a w\u0142a\u015bciwie dw\u00f3ch jej szwadron\u00f3w, dowodzonych przez "Zeusa" i "Leszka", z tak du\u017cymi si\u0142ami Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa na Pomorzu. Ta ostatnia wi\u0119ksza potyczka (bo innych, ale zdecydowanie mniejszych p\u00f3\u017aniej by\u0142o jeszcze kilkana\u015bcie) mia\u0142a miejsce w miejscowo\u015bci Budy niedaleko Brus 24 wrze\u015bnia 1946 roku, gdzie pomimo ponad dwukrotnej przewagi si\u0142 re\u017cimowych – funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Chojnicach – zdo\u0142ali\u015bcie odskoczy\u0107 od wroga. Czy pami\u0119ta Pani jak do niej dosz\u0142o?<\/span>
– Noc sp\u0119dzili\u015bmy w jakiej\u015b le\u015bnicz\u00f3wce. Rano przyszli\u015bmy na kwater\u0119 do kolonii Budy. Razem z nami jecha\u0142a na wozach \u017cywno\u015b\u0107 zarekwirowana chyba przez "Morskiego" (sier\u017c. Wac\u0142awa Cejko). Szwadron "Leszka" stan\u0105\u0142 na kwaterze w zabudowaniach po\u0142o\u017conych pod lasem na stoku, a nasz, "Zeusa", zakwaterowa\u0142 oko\u0142o dwustu metr\u00f3w dalej, w innym gospodarstwie, w samej dolince. Woko\u0142o by\u0142y pola i \u0142\u0105ki – do lasu by\u0142o od kilkudziesi\u0119ciu z jednej strony, do dwustu-trzystu metr\u00f3w z drugiej. Nied\u0142ugo po naszym przybyciu zosta\u0142 zatrzymany podejrzany cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zbyt natarczywie przygl\u0105da\u0142 si\u0119 okolicy. Gdy go ch\u0142opcy przyprowadzili i przeszukali, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ma przy sobie spis okolicznych konfident\u00f3w Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa. „Zeus” zacz\u0105\u0142 go przes\u0142uchiwa\u0107 i jednocze\u015bnie wys\u0142a\u0142 go\u0144ca po "Leszka". Gdy "Leszek" przyszed\u0142, oni ("Zeus" i "Leszek" – przyp. G.P.) z tym UB-owcem rozmawiali.
\"\"
Przez taki mostek prowadzi\u0142a droga na kwatery w Budach<\/span><\/font>.<\/p>\n

W jaki spos\u00f3b UB Was zlokalizowa\u0142o?<\/span>
– Po \u015bladach naszych woz\u00f3w wioz\u0105cych zaopatrzenie.<\/p>\n

Co by\u0142o dalej?<\/span>
– Gdy po przes\u0142uchaniu "Leszek" wyszed\u0142, zobaczy\u0142 jakiego\u015b \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry sta\u0142 ty\u0142em do nas i dawa\u0142 znaki r\u0119kami innym, kt\u00f3rzy byli na g\u00f3rze. Wtedy spokojnie wr\u00f3ci\u0142 i powiedzia\u0142: Zeus! Wojsko!<\/span> Powiedzia\u0142 to takim bardzo spokojnym g\u0142osem. Dopiero wtedy wyskoczy\u0142 z naszej cha\u0142upy i bieg\u0142 do swojej kwatery. Jak p\u00f3\u017aniej m\u00f3wi\u0142, to ca\u0142\u0105 drog\u0119 bieg\u0142 z papierosem w ustach, kt\u00f3rego akurat zacz\u0105\u0142 pali\u0107. Wtedy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 ogie\u0144 z otaczaj\u0105cych nas zalesionych wzg\u00f3rz. Nasz wartownik, kt\u00f3ry nie zauwa\u017cy\u0142 UB-eckiej ob\u0142awy, zosta\u0142 od razu zastrzelony.<\/p>\n

Co sta\u0142o si\u0119 z konfidentem, kt\u00f3ry by\u0142 przes\u0142uchiwany?<\/span>
– Jak UB zacz\u0119\u0142o "grza\u0107" po drzwiach, po oknach, my musieli\u015bmy natychmiast wyskakiwa\u0107, a on schowa\u0142 si\u0119 pod st\u00f3\u0142 i spod tego sto\u0142u wo\u0142a\u0142: Ch\u0142opcy! Niech Was B\u00f3g prowadzi!<\/span> Nie wiem czy zrobi\u0142 to z serca czy dlatego, \u017ceby go nie rozstrzela\u0107. Gdy my wyskoczyli\u015bmy, on tam zosta\u0142.<\/p>\n

Jaki by\u0142 dalszy przebieg tej potyczki?<\/span>
– Gdy "Leszek" bieg\u0142 do swojego szwadronu, "Oko\u0144" (sier\u017c. Robert Nakwas-Pugaczewski), celowniczy rkm-u, kt\u00f3ry akurat mia\u0142 wart\u0119 na wysokiej skarpie nad ich kwater\u0105, zacz\u0105\u0142 os\u0142ania\u0107 nas swoim ogniem. My, nasz szwadron, biegli\u015bmy przez pole pod g\u00f3rk\u0119.
Byli\u015bmy jak na "patelni". Jak si\u0119 biegnie w takich okoliczno\u015bciach, to wydaje si\u0119, \u017ce biegnie si\u0119 bardzo d\u0142ugo. Do lasu i stoku by\u0142o bardzo daleko. Biegli\u015bmy i padali\u015bmy. Znowu biegli\u015bmy i znowu padali\u015bmy. Do dzi\u015b pami\u0119tam, \u017ce jak si\u0119 padnie, to te kule wpadaj\u0105 w piasek ko\u0142o g\u0142owy z tym charakterystycznym fiuuu, fiuuu,… Wtedy te\u017c zostali ranni w nogi "Morski" i "Lot" (NN). Przy naszej pomocy dostali si\u0119 do lasu. Nast\u0119pnie musieli\u015bmy wspi\u0105\u0107 si\u0119 na zalesiony wysoki stok g\u00f3ry, kt\u00f3ry nie by\u0142 obsadzony przez Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa. Na g\u00f3rze by\u0142a ma\u0142a droga i pami\u0119tam, jak ch\u0142opcy krzyczeli do mnie: Siostro! Hoop!<\/span>, aby przez ni\u0105 przeskoczy\u0107 jak najszybciej.

Od lewej: sier\u017c. Robert Nakwas-Pugaczewski "Oko\u0144", kpr. Bogdan Obuchowski "Zbyszek", ppor.\u00a0 Olgierd Christa "Leszek".<\/span><\/font><\/p>\n

Wi\u0119c zostawili Wam drog\u0119 odwrotu, a przecie\u017c mogli, w tej kotlince, ca\u0142kowicie Was otoczy\u0107. Czy\u017cby pope\u0142nili ewidentny b\u0142\u0105d?<\/span>
– Wyt\u0142ukliby nas jak kaczki. My na dole, oni na g\u00f3rze. Ale to chyba dlatego, \u017ce "Leszek" zauwa\u017cy\u0142 tego daj\u0105cego znaki \u017co\u0142nierza i nie zd\u0105\u017cyli ca\u0142kowicie nas okr\u0105\u017cy\u0107. Gdy si\u0119 od ob\u0142awy oderwali\u015bmy na dwa-trzy kilometry, to schowali\u015bmy si\u0119 wraz z naszymi rannymi w \u015brodku zagajnika, w takim kwadracie m\u0142odego lasu. Siedzieli\u015bmy tam zachowuj\u0105c ca\u0142kowit\u0105 cisz\u0119, a oni chodzili wszystkimi duktami wko\u0142o obok nas i nic nie zauwa\u017cyli. Tam przeczekali\u015bmy do zmroku i dopiero gdy by\u0142o ciemno, odmaszerowali\u015bmy z tego miejsca. Poszli\u015bmy pod Kartuzy.<\/p>\n

Ostatecznie bilans potyczki nie by\u0142 zbyt optymistyczny – jeden zabity (NN "Szczygie\u0142"), dw\u00f3ch rannych (sier\u017c. W\u0142adys\u0142aw Cejko ps. "Morski" i NN ps. "Lod") oraz jeden wzi\u0119ty do niewoli (Stanis\u0142aw Szybut "Wir"). Chocia\u017c bior\u0105c pod uwag\u0119 dysproporcj\u0119 si\u0142 i fakt, \u017ce zostali\u015bcie zaskoczeni, mo\u017cna uzna\u0107, i\u017c nie by\u0142a to kl\u0119ska?<\/span>
– Jak ju\u017c powiedzia\u0142am, mog\u0142o by\u0107 o wiele gorzej. Mogli nas wszystkich powystrzela\u0107.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej, po tej walce, dzia\u0142alno\u015b\u0107 Brygady sprowadza\u0142a si\u0119 w zasadzie do zdobywania po\u017cywienia oraz funduszy na odprawy dla kolejno demobilizowanych \u017co\u0142nierzy. Czy to Budy wp\u0142yn\u0119\u0142y na decyzj\u0119 o przyspieszeniu demobilizacji?<\/span>
– Ostatecznie rozwi\u0105zali\u015bmy si\u0119 dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej, w ko\u0144cu listopada. Ja wysz\u0142am z lasu 21 listopada 1946 roku. Zdecydowanie musz\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce to nie potyczka w Budach wp\u0142yn\u0119\u0142a na t\u0119 decyzj\u0119. Przecie\u017c by\u0142o wiele akcji takich jak Budy, gdzie zosta\u0142 kto\u015b zabity czy ranny. To nie Budy nas "wyko\u0144czy\u0142y". Gdyby tak by\u0142o, to by\u015bmy si\u0119 zaraz po tej potyczce rozwi\u0105zywali, a my przecie\u017c jeszcze dwa miesi\u0105ce chodzili\u015bmy w terenie. Je\u017celi kto\u015b chcia\u0142 odej\u015b\u0107, to go nie trzymano. Teza o tym, \u017ce walka w Budach mia\u0142a wp\u0142yw na rozwi\u0105zanie naszych szwadron\u00f3w, wzi\u0119\u0142a si\u0119 z niekt\u00f3rych publikacji, kt\u00f3re oparte by\u0142y na czyich\u015b, nie wiem czyich, relacjach. Ja \u00f3wczesne wydarzenia, ich przebieg, chronologi\u0119 i nast\u0119pstwa zapami\u0119ta\u0142am w\u0142a\u015bnie tak. Podobnie zapisa\u0142 je bezpo\u015bredni uczestnik tej potyczki ppor. Olgierd Christa "Leszek" w swojej ksi\u0105\u017cce pt. U "Szczerbca" i "\u0141upaszki"<\/span>, wydanej w 1999 roku, a inaczej jest ona i jej nast\u0119pstwa przedstawiana w niekt\u00f3rych ksi\u0105\u017ckach i opracowaniach historycznych m\u00f3wi\u0105cych o tym okresie dzia\u0142a\u0144 Brygady na Pomorzu. Nie mogli\u015bmy utrzyma\u0107 si\u0119 w terenie przy nieustaj\u0105cych ob\u0142awach w czasie zimy. Wytropiono by nas chocia\u017cby p
\no \u015bladach na \u015bniegu.
\"\"
Maj 2007 – Budy k\/Brus. W tym gospodarstwie zakwaterowa\u0142 szwadron
\n„Zeusa”.<\/span><\/font><\/p>\n

W takim razie jak wygl\u0105da\u0142o rozformowanie oddzia\u0142u?<\/span>
– Byli\u015bmy pozostawieni niejako sobie samym. Byli\u015bmy w naprawd\u0119 strasznej sytuacji. Nie mieli\u015bmy \u017cadnych wskaz\u00f3wek, nie wiedzieli\u015bmy co dalej robi\u0107. Nie mieli\u015bmy \u017cadnych wiadomo\u015bci ani kontaktu z dow\u00f3dztwem. "Lufa" (ppor. Henryk Wieliczko<\/a>) szed\u0142 do nas, ale nie doszed\u0142. Kolejny \u0142\u0105cznik "Odyniec" (ppor. Antoni Wody\u0144ski) zjawi\u0142 si\u0119 na pocz\u0105tku listopada i nied\u0142ugo potem zosta\u0142 aresztowany. Gdy zapad\u0142a decyzja o rozpuszczeniu szwadron\u00f3w, wyra\u017anie zaznaczono, \u017ce to tylko na okres zimy, a potem dostaniemy nowe instrukcje. Dlatego te\u017c zosta\u0142o na stycze\u0144 1947 roku wyznaczone spotkanie w Inowroc\u0142awiu. Tam mieli\u015bmy si\u0119 spotka\u0107, aby ustali\u0107 co dalej robi\u0107. Mieli\u015bmy nadziej\u0119, \u017ce zostanie nawi\u0105zany kontakt z mjr. "\u0141upaszk\u0105".<\/p>\n

Czyli nie by\u0142o to ostateczne rozwi\u0105zanie oddzia\u0142u?<\/span>
– Sk\u0105d! Przecie\u017c np. u "Leszka" znaleziono notes ze wszystkimi adresami jego ludzi. Mia\u0142 je po to, aby nawi\u0105za\u0107 na nowo kontakty. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 mia\u0142a by\u0107 wznowiona na wiosn\u0119. To przecie\u017c byli ch\u0142opcy ("Zeus" i "Leszek" – przyp. G.P.) maj\u0105cy po dwadzie\u015bcia trzy-cztery lata, odpowiedzialni za podleg\u0142ych sobie ludzi, a sami jeszcze "dzieciacy". Co innego jak byli\u015bmy przy "\u0141upaszce". Jest dow\u00f3dca, jest rozkaz, a tutaj musieli sami podejmowa\u0107 decyzje.<\/p>\n

Je\u017celi dobrze interpretuj\u0119 Pani s\u0142owa, to tak Pani, jak i nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c Olgierd Christa ("Leszek") macie zastrze\u017cenia do publikacji ksi\u0105\u017ckowych, kt\u00f3re opisuj\u0105 dzia\u0142ania 5. Brygady na terenie Pomorza, Warmii i Mazur?<\/span>
– Oczywi\u015bcie. Niekt\u00f3re ksi\u0105\u017cki maj\u0105 szereg b\u0142\u0119d\u00f3w, przeinacze\u0144 czy nadinterpretacji fakt\u00f3w.<\/p>\n

A dok\u0142adniej?<\/span>
– Na przyk\u0142ad opisy niekt\u00f3rych zdarze\u0144 niewiele maj\u0105 wsp\u00f3lnego z tym jak zapami\u0119tali je bezpo\u015bredni ich uczestnicy. S\u0105 mylnie podawane imiona i nazwiska, pseudonimy, sk\u0142ady poszczeg\u00f3lnych patroli, szar\u017ce niekt\u00f3rych dow\u00f3dc\u00f3w i \u017co\u0142nierzy, adresy, miejsca poszczeg\u00f3lnych wydarze\u0144. Ca\u0142kiem inn\u0105 spraw\u0105 jest fakt, \u017ce niekt\u00f3rzy autorzy tendencyjnie i subiektywnie, nie bior\u0105c pod uwag\u0119 \u00f3wczesnych mo\u017cliwo\u015bci, jak te\u017c fakt\u00f3w i okoliczno\u015bci, oceniaj\u0105 nasze dzia\u0142ania.
\"\"
Maj 2007 – Budy k\/Brus. Janina Smole\u0144ska na tle zabudowa\u0144, w kt\u00f3rych kwaterowa\u0142 3. Szwadron 24 wrze\u015bnia 1946 roku.<\/span><\/font><\/p>\n

To prawda. Kilka miesi\u0119cy temu, ogl\u0105daj\u0105c z J\u00f3zefem Bandzo (pseudonim "Jastrz\u0105b"), zreszt\u0105 bardzo interesuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 pt. \u017bo\u0142nierze wykl\u0119ci, znale\u017ali\u015bmy zdj\u0119cie, na kt\u00f3rym jest w\u0142a\u015bnie Pan Bandzo, ale podpis wskazywa\u0142, \u017ce jest to kto\u015b inny. Takie rzeczy si\u0119 zdarzaj\u0105. A ma Pani na my\u015bli jak\u0105\u015b konkretn\u0105 publikacj\u0119?<\/span>
– B\u0142\u0119dy trafiaj\u0105 si\u0119 wsz\u0119dzie, jak to w opracowaniach historycznych. Tym bardziej, \u017ce dzieje 5. Brygady by\u0142y przez wiele lat zafa\u0142szowywane i manipulowane. Ale uwa\u017cam, \u017ce przy braku rzetelnych \u017ar\u00f3de\u0142 ich autorzy w wi\u0119kszym stopniu powinni opiera\u0107 si\u0119 na wspomnieniach uczestnik\u00f3w tych wydarze\u0144. Najbardziej cenn\u0105 publikacj\u0105 jest znana praca pan\u00f3w doktor\u00f3w Kazimierza Krajewskiego i Tomasza \u0141abuszewskiego pt. "\u0141upaszka", "M\u0142ot", "Huzar". Dzia\u0142alno\u015b\u0107 5. i 6. Brygady Wile\u0144skiej AK (1944 – 1952)<\/span><\/a>, w kt\u00f3rej jednak te\u017c nie ustrzegli si\u0119 oni od kilkunastu b\u0142\u0119d\u00f3w faktograficznych, jak te\u017c krzywdz\u0105cych nas ocen. Za przyk\u0142ad mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 cho\u0107by opis potyczki stoczonej w miejscowo\u015bci Budy, gdzie kilka fakt\u00f3w, jak i konkluzje s\u0105 niezupe\u0142nie zgodne z rzeczywisto\u015bci\u0105. Przynajmniej inaczej, jak zapami\u0119ta\u0142 je "Leszek" i ja. Jestem w posiadaniu pisemnych uwag "Leszka" do tej publikacji, sama te\u017c spisa\u0142am swoje w\u0105tpliwo\u015bci i my\u015bl\u0119, \u017ce przy przygotowywaniu do kolejnego, drugiego wydania "\u0141upaszki"… autorzy mogliby wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 nasze zastrze\u017cenia. Tym bardziej, \u017ce jest to najsolidniejsze opracowanie tego tematu. Inne pozycje, obejmuj\u0105ce tylko niekt\u00f3re okresy dzia\u0142alno\u015bci 5. Brygady, czy te\u017c b\u0119d\u0105ce pracami magisterskimi lub doktoranckimi, chyba raczej nie b\u0119d\u0105 wznawiane, a w zwi\u0105zku z tym szansa na poprawienie zawartych w nich b\u0142\u0119d\u00f3w jest znikoma. Poza tym wiele kwestii jest wyja\u015bnionych w napisanej przez "Leszka" ksi\u0105\u017cce pt. U "Szczerbca" i "\u0141upaszki"<\/span>, wydanej w 1999 roku.<\/p>\n

Ostatnia walka 5. Brygady – cz\u0119\u015b\u0107 4\/5><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/font><\/div>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"