{"id":503,"date":"2010-06-01T13:12:52","date_gmt":"2010-06-01T11:12:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2010\/06\/01\/ostatnia-walka-5-brygady-czesc-2-5\/"},"modified":"2010-06-01T13:12:52","modified_gmt":"2010-06-01T11:12:52","slug":"ostatnia-walka-5-brygady-czesc-2-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=503","title":{"rendered":"Ostatnia walka 5. Brygady – cz\u0119\u015b\u0107 2\/5"},"content":{"rendered":"
Jak trafi\u0142a Pani do partyzantki?<\/span>
– W\u0142a\u015bnie ten "Koliber", maj\u0105c kontakty z por. Antonim Burzy\u0144skim "Kmicicem", kt\u00f3ry od marca 1943 roku tworzy\u0142 pierwszy partyzancki oddzia\u0142 na tym terenie, w czerwcu tego\u017c roku zaprowadzi\u0142 ca\u0142\u0105 t\u0119 "konspiracj\u0119 Miadziolsk\u0105", a by\u0142o nas tam ponad dwadzie\u015bcia os\u00f3b, do lasu. W grupie tej byli te\u017c moi rodzice. Pami\u0119tam jak zobaczy\u0142am pierwszego partyzanta. "Kmicic" przys\u0142a\u0142 po nas konny patrol i po tych kilku latach zobaczy\u0142am polskie mundury. Obraz ten do tej pory pozosta\u0142 mi w pami\u0119ci. W tym patrolu by\u0142 m.in. Henryk Mackiewicz pseudonim "Dzi\u0119cio\u0142" – stryj dzisiejszej Pani Prezydentowej (\u015ap. Marii Kaczy\u0144skiej)<\/font>. Po kilkudniowej aklimatyzacji w lesie zacz\u0119li\u015bmy budowa\u0107 baz\u0119 – na wzg\u00f3rku otoczonym bagnami, do kt\u00f3rego dost\u0119p by\u0142 jedynie niezbyt szerok\u0105 grobl\u0105. Tam postawili\u015bmy sza\u0142asy. I tam te\u017c mia\u0142a miejsce uroczysta przysi\u0119ga odebrana przez "Kmicica". W bardzo nied\u0142ugim czasie by\u0142o nas ju\u017c oko\u0142o trzystu partyzant\u00f3w.<\/p>\n

Ile kobiet, dziewcz\u0105t by\u0142o w oddziale i czym one si\u0119 zajmowa\u0142y?<\/span>
– Kobiet by\u0142o niewiele, chyba siedem. Zajmowa\u0142y si\u0119 przygotowywaniem posi\u0142k\u00f3w oraz r\u00f3\u017cnymi pracami gospodarczymi. Wtedy nie by\u0142y\u015bmy zabierane na \u017cadne akcje. By\u0142y\u015bmy jednak wysy\u0142ane na wart\u0119, np. polecano nam i\u015b\u0107 do lasu z koszykiem, niby na zbi\u00f3r grzyb\u00f3w. By\u0142 te\u017c "na bazie" szpitalik dla chorych i rannych.<\/p>\n

Jak Pani w\u00f3wczas to odbiera\u0142a – jako przygod\u0119, obowi\u0105zek…?<\/span>
– Uwa\u017ca\u0142am, i\u017c spotka\u0142 mnie zaszczyt, \u017ce znalaz\u0142am si\u0119 w oddziale. W tym wieku ka\u017cdy chcia\u0142 jak najszybciej odda\u0107 \u017cycie za ojczyzn\u0119. Kiedy\u015b, jeszcze gdy chodzi\u0142am do szko\u0142y, mieli\u015bmy odpowiedzie\u0107 na pytanie: Kim chcia\u0142by\u015b zosta\u0107 w przysz\u0142o\u015bci? <\/span>Jedna z dziewczyn napisa\u0142a: Chcia\u0142abym w przysz\u0142o\u015bci wyj\u015b\u0107 za m\u0105\u017c, mie\u0107 dwunastu syn\u00f3w i \u017ceby wszyscy polegli za ojczyzn\u0119.<\/span>
\"\"
\u017bo\u0142nierze szwadronu "Zeusa", od lewej (siedz\u0105): NN "Zygmunt", W\u0142adys\u0142aw Wasilewski "Bej", Janina Wasi\u0142ojci\u00f3wna (Smole\u0144ska) "Jachna", NN "Zbyszek", (stoj\u0105): NN "Kempf", plut.\/sier\u017c. NN "Morski", NN, ppor. Leon Smole\u0144ski "Zeus", kpr. W\u0142adys\u0142aw Heli\u0144ski "Ma\u0142y"<\/font>.<\/p>\n

Niedaleko Was stacjonowa\u0142 oddzia\u0142 sowiecki?<\/span>
– To by\u0142o jakie\u015b trzy kilometry dalej. Jego dow\u00f3dc\u0105 by\u0142 p\u0142k Fiodor Markow. On kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Polsce – sko\u0144czy\u0142 seminarium nauczycielskie, by\u0142 w podchor\u0105\u017c\u00f3wce, pracowa\u0142 jako nauczyciel. Mieszka\u0142 przed wojn\u0105 w \u015awi\u0119cianach. Przez pewien czas stosunki by\u0142y ca\u0142kiem poprawne. Jednak 26 sierpnia 1943 roku Markow zaprosi\u0142 nasz sztab do siebie pod pretekstem uzgodnienia wsp\u00f3lnej akcji. Tam, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, zostali oni aresztowani. Do bazy powr\u00f3ci\u0142 szef sztabu pseudonim "Boryna" w otoczeniu kilku sowieckich wojskowych. Zarz\u0105dzi\u0142 zbi\u00f3rk\u0119 na placu bez broni. Zobaczy\u0142am za drzewami szczelny kordon sowieckich partyzant\u00f3w. Zabrali z sza\u0142as\u00f3w bro\u0144 i ca\u0142y nasz oddzia\u0142 zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c aresztowany. Nast\u0119pnie przyjechali ich "politrucy" i robili przes\u0142uchania wed\u0142ug gotowych, wcze\u015bniej przygotowanych list. Wtedy te\u017c jednych naszych partyzant\u00f3w ustawiano po jednej stronie, a drugich po drugiej. Grupa liczy\u0142a oko\u0142o 60 os\u00f3b, prawie przy ka\u017cdym sta\u0142 stra\u017cnik. Zaprowadzono ich na sowieck\u0105 baz\u0119 i tam zostali zamordowani. Po jakim\u015b czasie Markow przyprowadza nam nowego komendanta. By\u0142 nim Wincenty Mroczkowski pseudonim "Zapora", kt\u00f3ry by\u0142 przedwojennym podoficerem w Wojsku Polskim. Wyg\u0142osi\u0142 on do nas mow\u0119, kt\u00f3ra w przybli\u017ceniu mia\u0142a tak\u0105 tre\u015b\u0107: Ch\u0142opcy! O co nam chodzi? Chodzi nam o to, \u017ceby by\u0107! A \u017ceby "by\u0107", to trzeba mie\u0107 bro\u0144! A jak b\u0119dziemy mie\u0107 bro\u0144, to wtedy oka\u017ce si\u0119, co dalej!<\/span> Zapami\u0119ta\u0142am t\u0119 przemow\u0119, gdy\u017c by\u0142a ona taka jednoznaczna. Ch\u0142opaki dostali wtedy bro\u0144 – rozkalibrowan\u0105, zepsut\u0105. Oddzia\u0142owi temu nadano imi\u0119 Bartosza G\u0142owackiego. Gdy zacz\u0119to wypuszcza\u0107 w teren patrole zaopatrzeniowe, to wys\u0142any po \u017cywno\u015b\u0107 nie wraca\u0142. Do\u0142\u0105cza\u0142y one w terenie do "\u0141upaszki", kt\u00f3ry szed\u0142 obj\u0105\u0107 dow\u00f3dztwo Brygady i przez zupe\u0142ny przypadek unikn\u0105\u0142 sowieckiej zdrady, i on "zbiera\u0142" ich wszystkich. Tak powstawa\u0142a 5. Brygada.<\/p>\n

Ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, pozostawa\u0142a jednak na miejscu, w obozie?<\/span>
– Przez pewien okres, gdy\u017c po pewnym czasie "Zapora" wyprawi\u0142 si\u0119 z du\u017cym patrolem na poszukiwanie tych, kt\u00f3rzy nie powr\u00f3cili i oczywi\u015bcie patrol te\u017c nie wr\u00f3ci\u0142. Przydzielono nam w\u00f3wczas nowego politruka, polskiego \u017byda, Mareckiego. Wtedy te\u017c rozbroili nas po raz drugi. Ju\u017c nie tworzyli z nas nowego oddzia\u0142u tylko porozdzielali nas po r\u00f3\u017cnych oddzia\u0142ach sowieckich. Ostatniej nocy, przed odes\u0142aniem na sowieck\u0105 baz\u0119, pomog\u0142a nam w ucieczce \u017cona naszego politruka, Pani Lusia. Da\u0142a nam przepustk\u0119 ze stemplem swego m\u0119\u017ca i my dzi\u0119ki niej uciekali\u015bmy w siedem os\u00f3b. Dosta\u0142am te\u017c od niej pistolet.<\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142a Wasza dalsza ucieczka?<\/span>
– Wraz z rodzicami szli\u015bmy do folwarku Buraki, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bcicielami byli przyjaciele moich rodzic\u00f3w – pa\u0144stwo Poniatowscy. Jak si\u0119 okaza\u0142o weszli\u015bmy prosto na niemieck\u0105 pacyfikacj\u0119 terenu. Byli\u015bmy na odkrytym terenie i nie mogli\u015bmy si\u0119 ju\u017c wycofa\u0107. Idziemy wi\u0119c dalej. Gdy podeszli\u015bmy bli\u017cej zobaczyli\u015bmy, \u017ce przy wykopie, kt\u00f3ry pocz\u0105tkowo pomy\u015bla\u0142am, \u017ce mia\u0142 by\u0107 na ziemniaki, stali Niemcy i litewscy policjanci. Zatrzymali nas tam Litwini i zaprowadzili do wsi gdzie przeprowadzono rewizj\u0119. Przy mnie znaleziono polski legionowy orze\u0142ek i litewski policjant powiedzia\u0142, \u017ce jestem "polsk\u0105 szowinistk\u0105". Pistolet zdo\u0142a\u0142am ukry\u0107 w ju\u017c przeszukanych rzeczach. Ojca gdzie\u015b zabrano samochodem, a mnie z matk\u0105 poprowadzono piechot\u0105 do pobliskiego miasteczka Komaje, na posterunek policji. Jak si\u0119 okaza\u0142o ojciec ju\u017c tam by\u0142. Po przes\u0142uchaniu, jakie odby\u0142o si\u0119 w dniu nast\u0119pnym, w du\u017cej mierze dzi\u0119ki litewskiemu t\u0142umaczowi, kt\u00f3ry nagle sta\u0142 si\u0119 przyjazny (jak podejrzewali\u015bmy dzi\u0119ki perswazji wsp\u00f3lnych znajomych z tej miejscowo\u015bci), zostali\u015bmy "przeznaczeni" do wywiezienia na roboty do Niemiec, a nie do rozstrzelania. Nast\u0119pnie przewieziono nas do miejscowo\u015bci \u0141yntupy, gdzie utworzono punkt zborny dla wszystkich zatrzymanych w tej, jednej z wielu, pacyfikacji terenu. Do\u015b\u0107 szybko o miejscu naszego pobytu dowiedzieli si\u0119 ludzie z AK-owskiej siatki. Odpowiednia kwota zosta\u0142a "wp\u0142acona" odpowiednim osobom i zostali\u015bmy, ja wraz z rodzicami, z tego punktu zbornego zwolnieni.
\"\"
Janina Wasi\u0142ojci\u00f3wna (Smole\u0144ska) "Jachna" – fotografia wykonana przez Wojew\u00f3dzki Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Bydgoszczy, po aresztowaniu w 1947 roku<\/font>.<\/p>\n

Wr\u00f3ci\u0142a Pani do oddzia\u0142u, ale dowodzonego ju\u017c przez majora (w\u00f3wczas rotmistrza) Zygmunta Szendzielarza "\u0141upaszk\u0119"?<\/span>
– Byli\u015bmy bez pieni\u0119dzy i dachu nad g\u0142ow\u0105. Schronienie da\u0142a nam rodzina mojego kolegi. Rodzice zostali u nich, a ja nawi\u0105za\u0142am kontakt i w jakiej\u015b wiosce nad Wilj\u0105 do\u0142\u0105czy\u0142am do "\u0141upaszki", kt\u00f3ry odtwarza\u0142 ju\u017c oddzia\u0142. Najpierw by\u0142am podkomendn\u0105 "Maksa" (wachmistrz Antoni Rymsza), a nast\u0119pnie "Zago\u0144czyka" (ppor. Feliks Selmanowicz)<\/a>. P\u00f3\u017aniej, w kwietniu 1944 roku, kiedy utworzono 4. Brygad\u0119 "Narocz", przesz\u0142am do niej wraz z "Zago\u0144czykiem". Tam m.in. spotka\u0142am Henryka Sobolewskiego pseudonim "Sobol".<\/p>\n

4. Brygada zosta\u0142a rozbrojona przez Sowiet\u00f3w?<\/span>
– Bra\u0142am udzia\u0142 w walkach ko\u0142o Wilna maj\u0105cych na celu jego oswobodzenie (w ramach operacji "Ostra Brama"<\/a> – przyp. G.P.). Nast\u0119pnie zostali\u015bmy rozbrojeni przez NKWD i najpierw umieszczeni w obozie w Miednikach, a stamt\u0105d zosta\u0142am przewieziona do wi\u0119zienia na \u0141ukiszkach w Wilnie. Zwolniono mnie w pa\u017adzierniku 1944 roku.<\/p>\n

Do Polski "lubelskiej" dotar\u0142a Pani…?<\/span>
– W transporcie z innymi repatriantami, jako taka "sanitariuszka transportowa". W ko\u0144cu 1945 roku wraz z rodzicami zamieszkali\u015bmy w Sopocie. Tam te\u017c spotka\u0142am si\u0119 ze swoim dow\u00f3dc\u0105 "Zago\u0144czykiem". Wesz\u0142am w sk\u0142ad jego grupy dywersyjnej, kt\u00f3ra by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 „zimuj\u0105cej” 5. Brygady mjr. "\u0141upaszki". Do naszych zada\u0144 nale\u017ca\u0142o m.in. wykonywanie i kolporta\u017c ulotek, zdobywanie broni.<\/p>\n

Kiedy i gdzie wr\u00f3ci\u0142a Pani "do lasu"?<\/span>
– W maju 1946 roku "Zago\u0144czyk" "oddali\u0142" mnie do szwadronu. By\u0142am bardzo zdziwiona – w tej "robocie" by\u0142o mi dobrze, a tu dosta\u0142am rozkaz, aby do\u0142\u0105czy\u0107 do oddzia\u0142u i znowu by\u0107 "w lesie". Studiowa\u0142am wtedy medycyn\u0119 na Akademii Medycznej w Gda\u0144sku i musia\u0142am przerwa\u0107 studia i pojecha\u0107 na miejsce koncentracji, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 gdzie\u015b w okolicach Sztumu lub Malborka w jakiej\u015b stodole stoj\u0105cej na polu. Od razu zosta\u0142am przez majora przydzielona do szwadronu "Zeusa" (ppor. Leon Smole\u0144ski). I tak znowu znalaz\u0142am si\u0119 "w lesie". Dzisiaj my\u015bl\u0119, \u017ce "Zago\u0144czyk" zawi\u00f3z\u0142 mnie do oddzia\u0142u te\u017c dlatego, \u017ce chyba zacz\u0105\u0142 podejrzewa\u0107, i\u017c nied\u0142ugo mog\u0105 nast\u0105pi\u0107 aresztowania i chcia\u0142 mnie przed nimi uchroni\u0107. Jak si\u0119 okaza\u0142o mia\u0142 racj\u0119.<\/p>\n

Chcia\u0142bym pomin\u0105\u0107 ca\u0142y letni okres dzia\u0142alno\u015bci zar\u00f3wno 5. Brygady, jak i Waszego szwadronu, gdy\u017c jest on do\u015b\u0107 dobrze opisany przez r\u00f3\u017cnych autor\u00f3w w licznych publikacjach. Proponowa\u0142bym raczej porozmawia\u0107 o schy\u0142kowym, czyli jesiennym okresie walk, gdzie jest kilka niejasno\u015bci i kontrowersji. Zacznijmy od akcji na Brusy. Jak ona przebiega\u0142a?<\/span>
– Tak jak wiele innych. Cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u opanowa\u0142a posterunek milicji, a pozostali poszli do Urz\u0119du Gminy i do "grzybiarni" (suszarni grzyb\u00f3w), gdzie zarekwirowano dwa worki z pieni\u0119dzmi. Ja posz\u0142am z ch\u0142opakami na posterunek milicji, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 gdzie\u015b na ko\u0144cu miejscowo\u015bci.
\"\"
Janina Wasi\u0142oj\u0107 (Smole\u0144ska) trzy dni po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia – 25 maja 1956 roku.<\/span>
<\/font>
I tam da\u0142a Pani s\u0142ynny koncert fortepianowy?<\/span>
– No, niezupe\u0142nie by\u0142 to koncert. Gdy weszli\u015bmy do \u015brodka zobaczy\u0142am pod \u015bcian\u0105 fortepian. Usiad\u0142am przy nim i zagra\u0142am kilka melodii. To zdarzenie, gdy opisa\u0142am je podczas \u015bledztwa, pos\u0142u\u017cy\u0142o prokuratorowi do wkomponowania w m\u00f3j akt oskar\u017cenia opisu w stylu: "…w czasie napadu przygrywa\u0142a bandytom na fortepianie…"<\/span>.<\/p>\n

Jaki by\u0142 efekt tej akcji?<\/span>
– Zdobyli\u015bmy dwa worki z ma\u0142ymi nomina\u0142ami, kt\u00f3re za\u0142adowali\u015bmy na ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119 i musieli\u015bmy wykona\u0107 jak najszybszy odskok, tak aby jak najdalej od tych Brus odjecha\u0107. Jechali\u015bmy poln\u0105 drog\u0105 i zaryli\u015bmy si\u0119 w piasku, a dodatkowo co\u015b si\u0119 w samochodzie zepsu\u0142o. Musieli\u015bmy dalej ju\u017c i\u015b\u0107 piechot\u0105 i te pieni\u0105dze d\u017awiga\u0107. P\u00f3\u017aniej "Zeus" (ppor. Leon Smole\u0144ski) wraz z "Atlantykiem" (Jan Majkowski) zabrali oba worki i zamelinowali je gdzie\u015b w Zwierzy\u0144cu. P\u00f3\u017aniej, gdy oddzia\u0142 by\u0142 rozwi\u0105zywany, pieni\u0105dze te przyda\u0142y si\u0119 do wyp\u0142acenia odpraw \u017co\u0142nierzom szwadronu.<\/p>\n

Przecie\u017c tych pieni\u0119dzy "troch\u0119" by\u0142o – po waszej ostatniej bitwie dokonali\u015bcie jeszcze kilka akcji ekspropriacyjnych?<\/span>
– Tak, ale wszystkimi pieni\u0119dzmi podzielili\u015bmy si\u0119 te\u017c ze szwadronem "Leszka" (por. Olgierd Christa), a razem to ju\u017c by\u0142o troch\u0119 "luda". Poza tym ka\u017cdy z nas otrzyma\u0142 pewn\u0105 kwot\u0119, ju\u017c nie pami\u0119tam jak\u0105, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 przy sobie na wypadek zagubienia si\u0119 lub innych niespodziewanych zdarze\u0144.<\/p>\n

Ostatnia walka 5. Brygady – cz\u0119\u015b\u0107 3\/5><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/font><\/div>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"