{"id":420,"date":"2011-05-27T08:54:45","date_gmt":"2011-05-27T06:54:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2011\/05\/27\/z-zeszytow-historycznych-win-u-3-czesc-3-3\/"},"modified":"2011-05-27T08:54:45","modified_gmt":"2011-05-27T06:54:45","slug":"z-zeszytow-historycznych-win-u-3-czesc-3-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=420","title":{"rendered":"Z Zeszyt\u00f3w Historycznych WiN-u… (3) – cz\u0119\u015b\u0107 3\/3"},"content":{"rendered":"
Wed\u0142ug sprawozdania WiN z czerwca 1946 roku w rejonie Wadowic zosta\u0142a rozbita przez oddzia\u0142 NSZ 40-osobowa boj\u00f3wka prowokacyjna.46<\/sup><\/font> O likwidacji oddzia\u0142\u00f3w „antypartyzanckich” UB i stratach przez nie ponoszonych w starciach z oddzia\u0142ami le\u015bnymi wspominaj\u0105 te\u017c inne raporty WiN.47<\/sup><\/font>
Wcze\u015bniej, w styczniu 1946 r. wydzielono z Wojsk Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego woj. krakowskiego 100-osobowy oddzia\u0142, kt\u00f3rego cz\u0119\u015b\u0107 otrzyma\u0142a zadanie wyst\u0119powania w roli „partyzant\u00f3w”. Dow\u00f3dztwo nad ca\u0142o\u015bci\u0105 operacji obj\u0105\u0142 Szef Oddzia\u0142u Rozpoznawczo – \u015aledczego WBW woj. krakowskiego kpt. Borysie\u0144ko. Oddzia\u0142 podzielony zosta\u0142 na trzy pododdzia\u0142y operacyjne. Pierwszy z nich (z\u0142o\u017cony z 2 oficer\u00f3w i 25 szeregowych) pod dow\u00f3dztwem por. Edwarda Szymkiewicza zosta\u0142 przebrany w ubrania cywilne i z legend\u0105 oddzia\u0142u zbrojnego przyby\u0142ego ze \u015al\u0105ska otrzyma\u0142 zadanie nawi\u0105zania bezpo\u015bredniej \u0142\u0105czno\u015bci ze zgrupowaniem J\u00f3zefa Kurasia "Ognia"<\/a>. Drugi pododdzia\u0142 mia\u0142 stanowi\u0107 ubezpieczenie pierwszego: musia\u0142 by\u0107 w sta\u0142ej gotowo\u015bci bojowej na wypadek konieczno\u015bci przeprowadzenia akcji przeciw rozpoznanym oddzia\u0142om „Ognia”. Trzeci, wzmocniony funkcjonariuszami UB i milicjantami, stanowi\u0142 odw\u00f3d ca\u0142ej operacji. Mimo \u017ce nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 zasadniczego celu tych zada\u0144 (t.j. nie nawi\u0105zano kontaktu z oddzia\u0142ami „Ognia”) ca\u0142e przedsi\u0119wzi\u0119cie uznano za niezwykle owocne: podaj\u0105c si\u0119 za partyzant\u00f3w \u017co\u0142nierze Szymkiewicza uzyskali mn\u00f3stwo informacji na temat zaplecza oddzia\u0142\u00f3w Kurasia w postaci wykazu os\u00f3b sympatyzuj\u0105cych i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z podziemiem.48<\/sup><\/font><\/p>\n

Trudno ostatecznie ustali\u0107 liczb\u0119 dokonanych przez UB skrytob\u00f3jczych mord\u00f3w cz\u0142onk\u00f3w PSL.49<\/sup><\/font> W czasie odbywaj\u0105cej si\u0119 5 listopada 1946 roku interwencyjnej wizyty u Bieruta w sprawie aresztowania Stanis\u0142awa Mierzwy, Karola Buczka i cz\u0142onk\u00f3w Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PSL w Krakowie, reprezentuj\u0105cy PSL Jan Witaszek m\u00f3wi\u0142, \u017ce „ostatnie czasy wykazuj\u0105 szczeg\u00f3lne nasilenie akcji pogromowej po wsiach. Widowni\u0105 jej by\u0142 przede wszystkim powiat miechowski, gdzie p\u0142on\u0105 domostwa i padaj\u0105 trupy dzia\u0142aczy PSL […] 35 ofiar [z samego powiatu miechowskiego – przyp. M.K.] op\u0142aci\u0142o \u017cyciem dzia\u0142alno\u015b\u0107 w naszych szeregach”.50<\/sup><\/font> Koresponduj\u0105 z t\u0105 wypowiedzi\u0105 informacje ze sprawozdaniem WiN za wrzesie\u0144 1946r. m\u00f3wi\u0105c, \u017ce „w Krakowie przy ul. Batorego 25 [lub 23 – przyp M.K.] jest zakwaterowany oddzia\u0142 MO pozostaj\u0105cy pod rozkazami mjr Bieleckiego (WUBP) i mjr Grudy (MO), kt\u00f3rego cz\u0142onkowie przeznaczeni [s\u0105] do usuwania niemile widzianych cz\u0142onk\u00f3w PSL. Od[dzia\u0142] ten jest ubrany przewa\u017cnie po cywilnemu (tylko szczeg\u00f3\u0142y munduru wojskowego, np. czapki, posiada pasy i \u0142adownice na amunicj\u0119). Obecnie je\u017cd\u017c\u0105 oni na morderstwa w powiaty tarnowski i miechowski”.51<\/sup><\/font><\/p>\n

Podczas wspomnianej wy\u017cej wizyty u Bieruta jako przyk\u0142ad zbrodni dokonanej przez UB wymieniono m.in. zab\u00f3jstwo peeselowca Zygmunta Pieczary52<\/sup><\/font>, o kt\u00f3rym w cytowanym wielokrotnie opracowaniu „Oddali \u017cycie w walce o now\u0105 Polsk\u0119” napisano, \u017ce by\u0142 ofiar\u0105 „nie ustalonej boj\u00f3wki podziemia”53<\/sup><\/font>. Spraw\u0119 t\u0119 WiN om\u00f3wi\u0142 w sprawozdaniu za maj 1946 roku: „Dnia 12. 4. w Wadowicach banda UB zamordowa\u0142a Zygmunta Pieczar\u0119, dzia\u0142acza PSL. – Po\u0142amali mu r\u0119ce; ca\u0142e cia\u0142o by\u0142o sine od zbicia, otrzyma\u0142 cztery pociski w g\u0142ow\u0119. U zabitego bandyci UB byli ju\u017c 2-krotnie [? – cyfra trudna do odczytania], poprzednio odczytuj\u0105c \u017conie, zamordowanego wyrok \u015bmierci na nieobecnego m\u0119\u017ca z zaznaczeniem, \u017ce mo\u017ce on by\u0107 cofni\u0119ty tylko w tym wypadku gdy Pieczara wycofa si\u0119 z PSL i z \u017cycia politycznego”.54<\/sup><\/font><\/p>\n

W nocy z 1 na 2 sierpnia 1946 roku na ulicach Miechowa, w centrum miasta, zamordowani zostali dwaj cz\u0142onkowie PSL z tego miasta: cz\u0142onek Zarz\u0105du Powiatowego PSL, b. komendant BCh na powiat miechowski i cz\u0142onek Zarz\u0105du Powiatowego Zwi\u0105zku Samopomocy Ch\u0142opskiej w jednej osobie mjr Apoloniusz J\u00f3zefowicz i wiceprezes Zarz\u0105du Powiatowego ZSCh in\u017c. Stefan Mi\u0142kowski. Wed\u0142ug informacji siatki wywiadowczej WiN morderstwa tego dokona\u0142o trzech funkcjonariuszy UB, w\u015br\u00f3d, kt\u00f3rych rozpoznano „ppor. tamtejszego UB Zdankiewicza”, kt\u00f3ry „po dokonanym morderstwie […] wyjecha\u0142 do Krakowa, gdzie pracuje w WUBP”55<\/sup><\/font>. Zdaniem wspomnianego ju\u017c opracowania „Oddali \u017cycie w walce o now\u0105 Polsk\u0119” to r\u00f3wnie\u017c by\u0142y ofiary „nie ustalonej boj\u00f3wki podziemia” (J\u00f3zefowicz)56<\/sup><\/font> b\u0105d\u017a „nie ustalonych osobnik\u00f3w” (Mi\u0142kowski)57<\/sup><\/font>.
W spos\u00f3b jeszcze bardziej jaskrawy i szczeg\u00f3\u0142owy skrytob\u00f3jcz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 jednej z grup UB podszywaj\u0105cych si\u0119 pod cz\u0142onk\u00f3w podziemia mo\u017cna zobrazowa\u0107 przyk\u0142adem morderstw dokonanych na osobach J\u00f3zefa G\u00f3rowskiego i dr Szczepana Nied\u017awiedzia – peeselowc\u00f3w z powiatu nowos\u0105deckiego. O zab\u00f3jstwie tego ostatniego 4 czerwca 1946 roku pisa\u0142 starosta nowos\u0105decki J\u00f3zef \u0141abuz (zreszt\u0105 cz\u0142onek PPR) w sprawozdaniu do wojewody krakowskiego: „Oko\u0142o godziny 3-ej nad ranem 1.6. br. nieznani osobnicy<\/span> [podkr. – M.K.] przybyli samochodem prawdopodobnie od strony Nowego S\u0105cza do mieszkania dr Nied\u017awiedzia Stefana [powinno by\u0107: Szczepana – M.K.], zamieszka\u0142ego w Siedlcach na plebanii. Po wyprowadzeniu dr Nied\u017awiedzia z mieszkania sprawcy zastrzelili go dwoma strza\u0142ami w g\u0142ow\u0119. Dochodzenia prowadzi P.U.B.P.<\/span>” [podkr. – M.K.]. Tymczasem jaki by\u0142 rzeczywisty przebieg wydarze\u0144 mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119 z tekstu interwencji w\u0142adz PSL w tej sprawie u Os\u00f3bki-Morawskiego i u Bieruta z 12 sierpnia 1946 roku.58<\/sup><\/font>
Ot\u00f3\u017c w nocy z 31 maja na 1 czerwca 1946 oko\u0142o godziny 24, w okolice wsi, w kt\u00f3rej mieszka\u0142 J\u00f3zef G\u00f3rowski, przyby\u0142 ci\u0119\u017carowy samoch\u00f3d wype\u0142niony umundurowanymi lud\u017ami. Kilkunastu z nich przysz\u0142o do domu G\u00f3rowskiego podaj\u0105c si\u0119 za<\/span> partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u „Ognia”<\/span> [podkr. – M.K.]: „Zachowanie ich by\u0142o poprawne. Interesowali si\u0119 miejscowymi stosunkami, wypytuj\u0105c szczeg\u00f3lnie o osoby nale\u017c\u0105ce do PPR. Domagali si\u0119 te\u017c od G\u00f3rowskiej, aby wskaza\u0142a im adresy dom\u00f3w, w kt\u00f3rych mogliby spokojnie przebywa\u0107. Nast\u0119pnie poprosili G\u00f3rowskiego, \u017ceby z nimi wyszed\u0142 aby pokaza\u0107 drog\u0119 do g\u0142\u00f3wnej szosy. Tam go zastrzelili.”
Z miejsca zbrodni zabra\u0142a ich wspomniana ci\u0119\u017car\u00f3wka, kt\u00f3r\u0105 pojechali do wsi Siedlce. Byli tam oko\u0142o godziny 3 w nocy. Zatrzymali si\u0119 przed budynkiem plebanii, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142o si\u0119 mieszkanie doktora Szczepana Nied\u017awiedzia. Wywleczono go z domu i zastrzelono dwoma strza\u0142ami w g\u0142ow\u0119, mimo pr\u00f3\u015bb o darowanie \u017cycia. Wszyscy wsiedli do tej samej ci\u0119\u017car\u00f3wki i odjechali do miejscowo\u015bci Wojnarowa.
W obu wypadkach znale\u017ali si\u0119 przypadkowi \u015bwiadkowie, kt\u00f3rzy obserwowali przebieg wydarze\u0144. Ich relacje pozwoli\u0142y stwierdzi\u0107, \u017ce „w grupie tej, kt\u00f3ra dokona\u0142a tych dw\u00f3ch morderstw rozpoznano: porucznika Jaroszewic
\nza Wojciecha i Hladnego W\u0142adys\u0142awa, funkcjonariuszy UBP z Nowego S\u0105cza<\/span> [podkr. – M.K.].”
\"\"
Por. Wojciech Jaroszewicz, funkcjonariusz PUBP w Nowym S\u0105czu, jeden z zab\u00f3jc\u00f3w dzia\u0142aczy PSL: Szczepana Nied\u017awiedzia i dr. J\u00f3zefa G\u00f3rowskiego.<\/span><\/font>
\"\"
W\u0142adys\u0142aw Hladny, funkcjonariusz PUBP w Nowym S\u0105czu, jeden z zab\u00f3jc\u00f3w dzia\u0142aczy PSL z powiatu nowos\u0105deckiego.<\/span>
<\/font>
Do Wojnarowej przybyli oko\u0142o 5 rano: „Tu wyst\u0119powali ju\u017c jako funkcjonariusze UBP<\/span> [podkr. M.K.]. Aresztowali dw\u00f3ch braci Steinhoff\u00f3w: Stanis\u0142awa i Kazimierza, kt\u00f3rych bardzo dotkliwie pobili”. Nast\u0119pnie zdemolowali mieszkanie i „bili kogo spotkali, nie oszcz\u0119dzaj\u0105c nawet matki aresztowanych, podesz\u0142ej wiekiem staruszki”. Stamt\u0105d udali si\u0119 do Korzennej (siedziba gminy), gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 posterunek MO. Jak ju\u017c wcze\u015bniej wspomniano, dowodz\u0105cy ca\u0142\u0105 grup\u0105 ppor. Jaroszewicz udzieli\u0142 tamtejszym milicjantom surowej nagany za bezczynno\u015b\u0107, podczas gdy na ich terenie „bandyci morduj\u0105 ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105”, po czym dla kamufla\u017cu wraz z milicjantami powr\u00f3cili na miejsce zab\u00f3jstwa dr Nied\u017awiedzia, gdzie „przeprowadzono pobie\u017cne dochodzenie i spisano protok\u00f3\u0142”.<\/p>\n

Mimo tych zabieg\u00f3w sprawa zab\u00f3jstwa Nied\u017awiedzia i G\u00f3rowskiego przez funkcjonariuszy UB sta\u0142a si\u0119 na tyle g\u0142o\u015bna, \u017ce by\u0142a przedmiotem otwartej dyskusji na posiedzeniu Powiatowej Rady Narodowej w Nowym S\u0105czu w dniu 12 lipca 1946 r. Radny PSL J\u00f3zef Olszy\u0144ski m\u00f3wi\u0142: „Spo\u0142ecze\u0144stwo nie wie gdzie ko\u0144czy si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 band a gdzie zaczyna opieka UB. Podszywanie si\u0119 UB pod bandy a band pod UB jest objawem niezdrowym. Zasz\u0142y wypadki bardzo przykre. Zgin\u0119\u0142o dw\u00f3ch ludzi, cz\u0142onk\u00f3w PSL. Lekarz Nied\u017awied\u017a i ob. G\u00f3rowski. Nie ma dot\u0105d \u017cadnych wyja\u015bnie\u0144 za co zostali zastrzeleni”59<\/sup><\/font>. Do dyskusji wywo\u0142any zosta\u0142 wspomniany ju\u017c pepeerowski starosta J\u00f3zef \u0141abuz. Jeszcze miesi\u0105c wcze\u015bniej, w cytowanym ju\u017c sprawozdaniu z 4 czerwca 1946 r. pisa\u0142 on o „nieznanych sprawcach” morderstwa, wyra\u017caj\u0105c jednocze\u015bnie uznanie dla dzia\u0142alno\u015bci nowos\u0105deckich organ\u00f3w UB i MO, kt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015b\u0107 w maju tego roku by\u0142a – jak pisa\u0142 – „wyt\u0119\u017cona w wysokim stopniu” a powiatowy UBP by\u0142 „nadal skuteczny w niezmordowanym t\u0119pieniu organizacji tajnych”60<\/sup><\/font>. Tym razem stwierdzi\u0142, \u017ce „Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa nie jest podleg\u0142y Starostwu i zasadniczo nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 da\u0107 wyja\u015bnie\u0144 w sprawie \u015bmierci dr Nied\u017awiedzia, G\u00f3rowskiego”. Tym razem ju\u017c nie zaprzecza\u0142 faktom i nie kwestionowa\u0142, \u017ce to UB dokona\u0142o zbrodni. Pr\u00f3bowa\u0142 j\u0105 jednak „wyja\u015bni\u0107” inaczej, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce „o ile wie co do Nied\u017awiedzia to \u015bp. ten\u017ce mia\u0142 si\u0119 rzuca\u0107 na cz\u0142onka bezpiecze\u0144stwa i ucieka\u0142”. Na koniec obieca\u0142, \u017ce „sam poprosi o pewne wyja\u015bnienia z UB”.61<\/sup><\/font>
Mimo klarowno\u015bci ca\u0142ej sprawy i jej do\u015b\u0107 du\u017cego nag\u0142o\u015bnienia, w spisie poleg\u0142ych „w walce o now\u0105 Polsk\u0119” r\u00f3wnie\u017c Szczepan Nied\u017awied\u017a figuruje jako ofiara „nieustalonej boj\u00f3wki podziemia”62<\/sup><\/font>.<\/p>\n

Omawiaj\u0105c problematyk\u0119 dzia\u0142alno\u015bci tajnych boj\u00f3wek prowokacyjnych czy grup zbrojnych podszywaj\u0105cych si\u0119 pod miano oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce niejednokrotnie mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia z przypadkami wykraczaj\u0105cymi poza prosty schemat podzia\u0142u na „prawdziwe” podziemie i prowokacyjne „antypodziemie”. Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na wyst\u0119powanie oddzia\u0142\u00f3w prowokacyjnych, kt\u00f3rych nie wszyscy cz\u0142onkowie zdawali sobie spraw\u0119 z rzeczywistego charakteru ich grupy i z tego, kto jest jej prawdziwym mocodawc\u0105. Problem ten poruszony zosta\u0142 m.in. w sprawozdaniu informacyjnym WiN za pa\u017adziernik 1946 roku. Jest w nim mowa o tym, \u017ce J\u00f3zef Kocio\u0142 (rzeczywiste nazwisko – zdaniem WiN – Piotrowski), by\u0142y AL.-owiec, w\u00f3wczas funkcjonariusz UB w S\u0142omnikach, w dniu 17 wrze\u015bnia 1946 roku otrzyma\u0142 rozkaz zorganizowania „w jak najszybszym terminie” kilku oddzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re powinny si\u0119 zewn\u0119trznie upodobni\u0107 do oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych dzia\u0142aj\u0105cych na jego terenie. Przy tym informowano, \u017ce „winno by\u0107 dwa rodzaje oddzia\u0142\u00f3w: mniejsze, rekrutuj\u0105ce si\u0119 z elementu zaufanego z UB, WBW i MO, [z ludzi] kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli ju\u017c w partyzantkach, oraz wi\u0119ksze, tworz\u0105ce si\u0119 „samodzielnie”. W tych ostatnich jedynie dow\u00f3dztwo powinno by\u0107 wtajemniczone i dzia\u0142a\u0107 pod rozkazami z g\u00f3ry [podkr. – M.K.]. Ca\u0142o\u015b\u0107 [tych] oddzia\u0142\u00f3w winna sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z ochotnik\u00f3w”.63<\/sup><\/font> W drugim przypadku wyra\u017anie wi\u0119c zalecano „wpuszczanie” w las sformowanych przez UB zal\u0105\u017ck\u00f3w oddzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re dopiero w dalszej kolejno\u015bci mia\u0142y obrosn\u0105\u0107 lud\u017ami przekonanymi, \u017ce w ten spos\u00f3b staj\u0105 si\u0119 cz\u0142onkami rzeczywi\u015bcie niepodleg\u0142o\u015bciowego podziemia.<\/p>\n

Rozkaz powy\u017cszy mia\u0142 by\u0107 sygnowany pseudonimem „Roman”. Identycznie podpisany by\u0142 nast\u0119pny rozkaz, jaki – zdaniem WiN – wr\u0119czono Kocio\u0142owi dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, 18 wrze\u015bnia 1946 r. Na jego mocy mianowano jego zast\u0119pc\u0105 i adiutantem J\u00f3zefa Go\u0142ego. Przypomniano jednocze\u015bnie, \u017ce „tworzone oddzia\u0142y partyzanckie winny przybra\u0107 pe\u0142ne pozory AK”.64<\/sup><\/font> Oba rozkazy mia\u0142 przywie\u017a\u0107 goniec, kt\u00f3ry przyby\u0142 z okolic Rzeszowa. Je\u017celi informacje winowskie s\u0105 \u015bcis\u0142e to nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce Kocio\u0142 i Go\u0142y mieli zaj\u0105\u0107 si\u0119 tworzeniem i przygotowywaniem takich boj\u00f3wek tudzie\u017c koordynowaniem ich akcji. Zapewne nie zawsze uczestniczyli w tych dzia\u0142aniach jako cz\u0142onkowie oddzia\u0142\u00f3w (przynajmniej na terenie miechowskiego). Wydaje si\u0119 bowiem, \u017ce byli zbyt dobrze znanymi postaciami na swoim terenie aby bez obawy o dekonspiracj\u0119 osobi\u015bcie bra\u0107 udzia\u0142 w \u015bci\u015ble tajnych przedsi\u0119wzi\u0119ciach takiej miary. Wie\u015b\u0107 o ich poczynaniach wiosn\u0105 i latem tego roku dotar\u0142a do Krakowa i na forum Wojew\u00f3dzkiej Rady Narodowej sta\u0142a si\u0119 przedmiotem kilku interpelacji radnych z klubu PSL.
„J\u00f3zef Kocio\u0142 – stwierdzali peeselowcy – jest wprost postrachem dla ludno\u015bci nie tylko gminy, w kt\u00f3rej mieszka ale tak\u017ce ca\u0142ego powiatu. Przyw\u0142aszczaj\u0105c sobie bezprawnie prerogatywy jakie przys\u0142uguj\u0105 tylko organom w\u0142adzy pa\u0144stwowej i [organom] s\u0105dowym, dokonuje bezprawnych aresztowa\u0144 rewizji, bije spokojnych obywateli”65<\/sup><\/font>. Dnia 25 marca 1946 r. Kocio\u0142 wraz ze wspomnianym J\u00f3zefem Go\u0142ym i niejakim Wojtk\u0105 (?) z Klimontowa uzbrojeni w bro\u0144 d\u0142ug\u0105 i kr\u00f3tk\u0105 je\u017adzili po Szczytnikach (pow. Miech\u00f3w) od domu do domu bij\u0105c do krwi i utraty przytomno\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w. L\u017cyli ich s\u0142owami „wy skurwysyny PSL-owcy, wy z\u0142odzieje, bandyty” i grozili „wystrzelaniem ich jak ps\u00f3w”66<\/sup><\/font>. Cztery dni p\u00f3\u017aniej, t.j. 29 marca 1946 r., J\u00f3zef Go\u0142y powr\u00f3ci\u0142 do Szczytnik wraz z grup\u0105 funkcjonariuszy PUBP z Miechowa. Funkcjonariusze UB rozpocz\u0119li „akcj\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a charakter pacyfikacji”: najpierw rozpocz\u0119li bez\u0142adn\u0105 strzelanin\u0119 powoduj\u0105c pop\u0142och i paniczn\u0105 ucieczk\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w. Nast\u0119pnie chwytali wybranych mieszka\u0144c\u00f3w (g\u0142ownie PSL-owc\u00f3w), bili ich do nieprzytomno\u015bci i zabierali na posterunek MO. Po zako\u0144czeniu ca\u0142ej akcji UB-cy za\u017c\u0105dali od mieszka\u0144c\u00f3w grom
\nady Szczytniki „pokrycia koszt\u00f3w wystrzelonych naboi” i zbierali od poszczeg\u00f3lnych mieszka\u0144c\u00f3w op\u0142aty67<\/sup><\/font>.<\/p>\n

Po tego rodzaju wydarzeniach wydaje si\u0119 niemo\u017cliwe aby Kocio\u0142 czy Go\u0142y mogli gdziekolwiek w okolicy wyst\u0119powa\u0107 w roli „partyzant\u00f3w”. Z drugiej strony mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce ich bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107 po\u0142\u0105czona ze znakomitym rozeznaniem w terenie predestynowa\u0142a ich do odegrania roli utajnionych koordynator\u00f3w i zleceniodawc\u00f3w takich akcji. Mogli te\u017c uczestniczy\u0107 w dzia\u0142aniach prowadzonych w okolicach, gdzie ich twarze nie by\u0142y tak znane ludno\u015bci. Z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w trudno takie przypuszczenia szeroko udokumentowa\u0107 materia\u0142ami innymi ni\u017c cytowane wy\u017cej sprawozdania WiN. Jest jednak we wspomnieniach Norberta Michty, w 1946 r. I sekretarza KP PPR w Miechowie, zdawkowa informacja o tym, \u017ce J\u00f3zef Kocio\u0142 z Klimontowa „sformowa\u0142 oddzia\u0142 do walki z reakcj\u0105 i zamierza\u0142 rozprawi\u0107 si\u0119 z ni\u0105 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119”.68<\/sup><\/font><\/p>\n

Jak to ju\u017c zosta\u0142o powiedziane, prawdziwego charakteru niekt\u00f3rych grup i organizacji nie ujawniano ani po zako\u0144czeniu akcji ani w ci\u0105gu nast\u0119pnych dziesi\u0119cioleci. Tajno\u015bci operacji prowokacyjnych strze\u017cono szczeg\u00f3lnie dok\u0142adnie. Towarzysz\u0105ca wielu takim dzia\u0142aniom zasada podw\u00f3jnej konspiracji mia\u0142a zapewni\u0107 ich skuteczno\u015b\u0107 i jednocze\u015bnie chroni\u0107 przed zakonspirowanymi informatorami wroga. Materia\u0142y WiN, ze wzgl\u0119du na specyfik\u0119 warunk\u00f3w w jakich dzia\u0142a\u0142 wywiad i sie\u0107 informacyjna organizacji podziemnych wymagaj\u0105 szczeg\u00f3lnej uwagi. Niezale\u017cnie od tego, \u017ce w raportach przesy\u0142anych do Londynu wyra\u017anie podkre\u015blano, \u017ce podawane s\u0105 tylko i wy\u0142\u0105cznie wiadomo\u015bci pewne i potwierdzone, wywiad WiN nie ustrzeg\u0142 si\u0119 przed b\u0142\u0119dnymi interpretacjami zgromadzonych informacji. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 tutaj sprawa grupy „Stalingrada”69<\/sup><\/font>, z powiatu brzeskiego, kt\u00f3rej dzia\u0142alno\u015b\u0107 w sprawozdaniach WiN wielokrotnie by\u0142a przywo\u0142ywana jako przyk\u0142ad dzia\u0142a\u0144 prowokacyjnych UB.<\/p>\n

Jak wynika z materia\u0142\u00f3w \u015bledczych i procesowych70<\/sup><\/font> biografia dow\u00f3dcy tej grupy, W\u0142adys\u0142awa Dr\u0105ga ps. „Stalingrad” by\u0142a do\u015b\u0107 skomplikowana. Urodzony w roku 1905 w Maszkienicach jeszcze w latach dwudziestych zosta\u0142 skazany na p\u00f3\u0142tora roku wi\u0119zienia za w\u0142amanie.71<\/sup><\/font> W czasie okupacji niemieckiej od pocz\u0105tku lat 40-tych prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105, by w ko\u0144cu zosta\u0107 zast\u0119pc\u0105 dow\u00f3dcy oddzia\u0142u Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich z pow. Brzeskiego.72<\/sup><\/font> Po wkroczeniu Armii Czerwonej znalaz\u0142 si\u0119 w UB. Ju\u017c od lutego 1945 r. by\u0142 kierownikiem IV sekcji Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Brzesku.
Zosta\u0142 stamt\u0105d zwolniony 8 maja 1945 roku (prawdopodobnie na tle osobistego zatargu z szefem brzeskiego PUBP Edwardem Golebem). W lutym 1946 r. w zwi\u0105zku z udzia\u0142em w strzelaninie pomi\u0119dzy wojskiem a mieszka\u0144cami jego rodzinnej wsi, zosta\u0142 aresztowany i osadzony w areszcie \u015bledczym w Brzesku. W pierwszych dniach marca uciek\u0142 stamt\u0105d wraz z innymi wi\u0119\u017aniami. Wkr\u00f3tce potem stan\u0105\u0142 na czele kilkuosobowej grupy zbrojnej z\u0142o\u017conej g\u0142\u00f3wnie z by\u0142ych funkcjonariuszy UB z Brzeska.73<\/sup><\/font>
Oddzia\u0142 ten nie posiada\u0142 kontakt\u00f3w z \u017cadn\u0105 z organizacji podziemnych i dzia\u0142a\u0142 praktycznie na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, poszukuj\u0105c co najwy\u017cej jakich\u015b kontakt\u00f3w z lokalnymi dzia\u0142aczami ludowymi. Jednak\u017ce w zwi\u0105zku z tym, \u017ce – jak twierdzi\u0142 Dr\u0105g – za dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Urz\u0119dzie Bezpiecze\u0144stwa (sk\u0105din\u0105d wiadomo, \u017ce do\u015b\u0107 gorliw\u010574<\/sup><\/font>) miejscowe oddzia\u0142y NSZ („Salwa”<\/a>?) wyda\u0142y na niego dwa wyroki \u015bmierci, „Stalingrad” dla ochrony grupy zacz\u0105\u0142 rozg\u0142asza\u0107 w terenie, \u017ce jest ona oddzia\u0142em WiN.75<\/sup><\/font><\/p>\n

Lokalne kom\u00f3rki WiN by\u0142y dobrze zorientowane w przejawach dzia\u0142alno\u015bci „Stalingrada” i mia\u0142y \u015bwiadomo\u015b\u0107 niedawnej przynale\u017cno\u015bci organizacyjnej jego cz\u0142onk\u00f3w – \u015bwiadcz\u0105 o tym sprawozdania informacyjne.76<\/sup><\/font> Dlatego wiedz\u0105c o podszywaniu si\u0119 tej grupy pod miano oddzia\u0142u WiN uznano jego istnienie za kolejny przejaw prowokacji ze strony UB. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 interpretowano jako pr\u00f3b\u0119 „odtworzenia” w lesie Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich, w celu przyci\u0105gni\u0119cia do nich cz\u0142onk\u00f3w PSL, co z kolei mia\u0142oby by\u0107 wykorzystane w walce politycznej i propagandowej z tym stronnictwem.
W tym wypadku wnioski, jakie wysnuwa\u0142 WiN okaza\u0142y si\u0119 b\u0142\u0119dne. Mimo \u017ce wiele okoliczno\u015bci tej sprawy wymaga jeszcze wyja\u015bnienia, wydaje si\u0119 bezdyskusyjne, \u017ce Dr\u0105g dowodz\u0105c oddzia\u0142em nie utrzymywa\u0142 \u017cadnych kontakt\u00f3w operacyjnych z UB. Ostatecznym tego potwierdzeniem jest tre\u015b\u0107 pisanego ju\u017c w wi\u0119zieniu listu do Bieruta z 11 lipca 1950 r., w kt\u00f3rym „Stalingrad”, skazany 3 dni wcze\u015bniej na kar\u0119 \u015bmierci, zwraca si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o u\u0142askawienie. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w takich okoliczno\u015bciach wspomnia\u0142by o kontaktach z UB, gdyby je utrzymywa\u0142. Tymczasem w uzasadnieniu pro\u015bby nie ma o tym ani s\u0142owa. Bierut nie skorzysta\u0142 z prawa \u0142aski. W\u0142adys\u0142aw Dr\u0105g zosta\u0142 stracony 3 sierpnia 1950 roku.
Sprawa „Stalingrada” mo\u017ce by\u0107 ilustracj\u0105 olbrzymich trudno\u015bci zwi\u0105zanych z pr\u00f3bami odtworzenia rzeczywistej mapy dzia\u0142a\u0144 oddzia\u0142\u00f3w podziemnych w latach powojennych.<\/p>\n

Angloj\u0119zyczna wersja tekstu (na stronie www.doomedsoldiers.com<\/a>):
<\/span><\/font><\/p>\n