{"id":419,"date":"2011-05-27T08:55:17","date_gmt":"2011-05-27T06:55:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2011\/05\/27\/z-zeszytow-historycznych-win-u-3-czesc-2-3\/"},"modified":"2011-05-27T08:55:17","modified_gmt":"2011-05-27T06:55:17","slug":"z-zeszytow-historycznych-win-u-3-czesc-2-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=419","title":{"rendered":"Z Zeszyt\u00f3w Historycznych WiN-u… (3) – cz\u0119\u015b\u0107 2\/3"},"content":{"rendered":"
Ofensywa represji wymierzona w cz\u0142onk\u00f3w zalegalizowanej opozycji po\u0142\u0105czona by\u0142a z pr\u00f3bami ostatecznego rozbicia dzia\u0142aj\u0105cych w kraju oddzia\u0142\u00f3w podziemia zbrojnego. W sygnowanych przez ministra Bezpiecze\u0144stwa Publicznego Stanis\u0142awa Radkiewicza i Naczelnego Dow\u00f3dc\u0119 WP Mariana Spychalskiego „Wytycznych dla pracy Wojew\u00f3dzkich Komitet\u00f3w Bezpiecze\u0144stwa na okres przed wyborczy” z 17 lipca 1946 roku ponownie stwierdzono, \u017ce „jest celowym pos\u0142ugiwanie si\u0119 grupami bojowymi w ubraniach cywilnych. Akcje takie powinny by\u0107 \u015bci\u015ble koordynowane z oddzia\u0142ami umundurowanymi dla unikni\u0119cia nieporozumie\u0144.”22 <\/sup><\/font><\/p>\n

Trudno nie doceni\u0107 skuteczno\u015bci dzia\u0142a\u0144 podejmowanych przez tworzone przez UB oddzia\u0142y prowokacyjne. Mo\u017cna wymieni\u0107 co najmniej kilka cel\u00f3w, kt\u00f3re realizowa\u0142y (b\u0105d\u017a realizowa\u0107 pr\u00f3bowa\u0142y) tego rodzaju „oddzia\u0142y le\u015bne”.
Po pierwsze: boj\u00f3wki podaj\u0105ce si\u0119 za grupy partyzanckie mia\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 w prosty spos\u00f3b uzyska\u0107 informacje o przeciwnikach politycznych, o osobach sprzyjaj\u0105cych podziemiu i z nim wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych. W cytowanej ju\u017c „Instrukcji dla oficer\u00f3w zwiadu w terenie” czytamy, \u017ce podaj\u0105ca si\u0119 za oddzia\u0142 podziemia grupa „przebiera si\u0119 po cywilnemu lub pozostaje w mundurach wojskowych i udaje si\u0119 do pobliskiego osiedla celem zorientowania si\u0119 w sytuacji (nastawienie mieszka\u0144c\u00f3w do bandy) zaczerpni\u0119cia wiadomo\u015bci o ostatniej dyslokacji bandy w wy\u017cej wymienionym terenie.[?]”. Dodawano te\u017c bardziej szczeg\u00f3\u0142owe zalecenia: „Zwiad powinien ustali\u0107: kiedy ostatnio by\u0142a [we wsi] banda? W jakiej sile? U kogo kwaterowa\u0142a, kto z mieszka\u0144c\u00f3w wsi kontaktuje si\u0119 z band\u0105 (miewa d\u0142u\u017csze rozmowy z cz\u0142onkami bandy na osobno\u015bci podczas ich pobytu we wsi) do kogo bandyci odnosz\u0105 si\u0119 z sympati\u0105, kto z mieszka\u0144c\u00f3w dobrowolnie udziela im wsparcia materialnego bandytom [tak w org. – M.K.], kto zosta\u0142 obrabowany lub pobity przez band\u0119 (wykorzysta\u0107 to przy organizowaniu sieci agenturalnej) dowiedzie\u0107 si\u0119 gdzie obecnie mo\u017ce si\u0119 znajdowa\u0107 banda, daj\u0105c do zrozumienia mieszka\u0144com, i\u017c grupa bandycka, za kt\u00f3r\u0105 si\u0119 podajemy odbi\u0142a od oddzia\u0142u i pragnie z nim po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 [podkr. – M.K.]. Na koniec nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na nastawienie mieszka\u0144c\u00f3w wsi do Rz\u0105du Jedno\u015bci Narodowej i do Organ\u00f3w Bezpiecze\u0144stwa i [na] stosunek ich do band”23<\/sup><\/font>.
Trudno przeceni\u0107 efektywno\u015b\u0107 takich zabieg\u00f3w. Jej ilustracj\u0105 mo\u017ce by\u0107 meldunek grupy KBW wys\u0142anej w rejon Zawoji i Makowa Podhala\u0144skiego: „Miejscowa ludno\u015b\u0107 [?] bardziej przychylnie ustosunkowana do bandyt\u00f3w ani\u017celi do Wojska Polskiego. Nic si\u0119 nie mo\u017cna od nich dowiedzie\u0107 je\u017celi si\u0119 nie podszyje pod partyzant\u00f3w, pomimo tego i tak s\u0105 ostro\u017cni w rozmowie. W tych stronach w mundurze wywiadu nie da si\u0119 przeprowadzi\u0107 jedynie tylko po cywilnemu".24<\/sup><\/font>
Cz\u0119stokro\u0107 pr\u00f3bowano t\u0105 drog\u0105 nawi\u0105za\u0107 bezpo\u015bredni kontakt z rzeczywistym oddzia\u0142em partyzanckim w celu jego rozpracowania i zniszczenia. Takie zadanie postawiono przed wspomnian\u0105 ju\u017c „czot\u0105 Czumaka”, kt\u00f3ra w ten spos\u00f3b mia\u0142a doprowadzi\u0107 do likwidacji oddzia\u0142u UPA dowodzonego przez Jaros\u0142awa Starucha ps. „Stiach”.
O zaletach dzia\u0142alno\u015bci oddzia\u0142u po tym jak dowiedzia\u0142 si\u0119, i\u017c „ludno\u015b\u0107 traktuje nas rzeczywi\u015bcie jako oddzia\u0142 le\u015bny” Gronczewski przekona\u0142 si\u0119 bardzo szybko: „Przez kilka dni buszowali\u015bmy w Lasach Go\u015bcieradowskich i Lipskich, oraz po\u0142o\u017conych w nich wioskach. Zdobyli\u015bmy wiele cennych informacji o \u017cyciu i dzia\u0142alno\u015bci oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych i o podziemnej robocie poszczeg\u00f3lnych ludzi. Rozpoznali\u015bmy rejony, w kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej przebywaj\u0105 oddzia\u0142y le\u015bne oraz ich drogi przemarsz\u00f3w”.25<\/sup><\/font>
Z wojew\u00f3dztwa rzeszowskiego podziemne kom\u00f3rki wywiadowcze w czerwcu 1946 roku informowa\u0142y, \u017ce Wojew\u00f3dzki Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego we wsp\u00f3\u0142pracy z PPR organizuje oddzia\u0142y partyzanckie, kt\u00f3re maj\u0105 na celu po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z w\u0142a\u015bciwymi oddzia\u0142ami le\u015bnymi, celem wprowadzenia tych ostatnich w zasadzk\u0119. Dow\u00f3dztwo nad tymi grupami mia\u0142 obj\u0105\u0107 Rosjanin, p\u0142k. Jewczenko, ze sztabu Grupy Operacyjnej Rzesz\u00f3w.26<\/sup><\/font><\/p>\n

Po drugie: dzia\u0142alno\u015b\u0107 „fa\u0142szywych” grup partyzanckich mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 uzasadnieniu represji oraz spowodowa\u0107 dezorientacji ludno\u015bci, kt\u00f3ra sprzyja\u0142a podziemiu jak i rzeczywistych oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych. Cz\u0119ste bywa\u0142y przypadki, \u017ce grupa podaj\u0105ca si\u0119 za oddzia\u0142 le\u015bny najpierw otrzyma\u0142a pomoc od mieszka\u0144c\u00f3w wsi, po czym powraca\u0142a, ju\u017c w roli UB, w celu zaaresztowania „wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w bandy”. O tego rodzaju wypadkach informowa\u0142 WiN, pisz\u0105c, \u017ce „jednym z objaw\u00f3w indywidualnej prowokacji za strony PPR i UB jest wys\u0142anie do upatrzonych os\u00f3b list\u00f3w z \u017c\u0105daniem z\u0142o\u017cenia oznaczonej kwoty pieni\u0119\u017cnej na rzecz NSZ czy AK. Je\u017celi ofiara daje si\u0119 nabra\u0107 PPR uzyskuje podw\u00f3jny sukces: otrzymuje za darmo pieni\u0105dze, a nadto dow\u00f3d wsp\u00f3\u0142pracy z reakcj\u0105, wystarczaj\u0105cy im zupe\u0142nie do wyko\u0144czenia danej osoby”.27<\/sup><\/font>
Zilustrowano to m.in. przyk\u0142adem m\u0142ynarza Kaczmarczyka z miejscowo\u015bci Wysocice w powiecie olkuskim. Ubrani w mundury WP funkcjonariusze UB przychodzili do niego dwukrotnie, \u017c\u0105daj\u0105c pieni\u0119dzy rzekomo „dla Polski Podziemnej”. Kiedy otrzymali \u017c\u0105dane sumy UB aresztowa\u0142o Kaczmarczyka za ch\u0119\u0107 ukrywania [partyzant\u00f3w] i „pomoc nielegalnym organizacjom”.28<\/sup><\/font>
W innej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa krakowskiego, w miejscowo\u015bci Wielka Wie\u015b w powiecie brzeskim, podaj\u0105c si\u0119 za partyzant\u00f3w 4-osobowy patrol UB poprosi\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w, aby zebrali dla niego jak\u0105\u015b kwot\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105, „gdy\u017c s\u0105 w ci\u0119\u017ckim po\u0142o\u017ceniu”. Na drugi dzie\u0144 wszyscy ofiarodawcy zostali aresztowani.29<\/sup><\/font>
Emigracyjny „Dziennik Polski i Dziennik \u017bo\u0142nierza” w cytowanym ju\u017c artykule „Terror w Polsce” pisa\u0142: „Praktycznie wygl\u0105da to tak, i\u017c najpierw wyst\u0119puje oddzia\u0142 dywersji pod mask\u0105 partyzantki antykomunistycznej sympatyzuj\u0105cej rzekomo z Londynem, zach\u0119caj\u0105c ludzi do oporu wobec rz\u0105d\u00f3w komunistycznych i np. nie wykonywania \u015bwiadcze\u0144 rzeczowych. Nast\u0119pnie za\u015b id\u0105 oddzia\u0142y UB i KBW [?] uderzaj\u0105c z ca\u0142ym znawstwem i znajomo\u015bci\u0105 terenu w sprowokowanych ch\u0142op\u00f3w”.30 <\/sup><\/font><\/p>\n

We wspomnieniach Gronczewskiego przytoczone s\u0105 r\u00f3wnie\u017c podobne zdarzenia: jego oddzia\u0142 przyby\u0142 na zabaw\u0119 do\u017cynkow\u0105 na plebanii w miejscowo\u015bci Rybitwy. Jego ludzie najpierw, podaj\u0105c si\u0119 za oddzia\u0142 WiN, zapoznali si\u0119 z mieszka\u0144cami i partyzantami tam przebywaj\u0105cymi (uczestniczyli w rozmowach, s\u0142uchali kto wznosi antykomunistyczne toasty, etc.) po czym ujawnili si\u0119 i dokonali aresztowa\u0144 partyzant\u00f3w. Nast\u0119pnie wzi\u0119li 120 mieszka\u0144c\u00f3w jako zak\u0142adnik\u00f3w (z kt\u00f3rych znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pobito) po czym Gronczewski wykona\u0142 publiczn\u0105 egzekucj\u0119 na zaanga\u017cowanym w dzia\u0142alno\u015b\u0107 podziemn\u0105 cz\u0142owieku o nazwisku T\u0142uczek.31 <\/sup><\/font>
Gronczewski podsumowuj\u0105c swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pisa\u0142: „aresztowa\u0144 dokonywali\u015bmy w r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach, lecz z regu\u0142y w spos\u00f3b tajemniczy [powinno by\u0107: potajemny] i w wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w jako banda, wi\u0119c wprowadzili\u015bmy wielkie zamieszanie w\u015br\u00f3d poszczeg\u00f3lnych organizacji podziemnych i doprowadzili\u015bmy do wytworzenia si\u0119 antagonizm\u00f3w i wzajemnego uprzedzenia si\u0119 w stosunku do innych organizacji. Takie czy inne aresztowanie, starcie czy ws
\nyp\u0119 przypisywa\u0142a jedna organizacja drugiej.” Zapewne nieco wyolbrzymiaj\u0105c swoje sukcesy dodawa\u0142: „W terenie pozostawili\u015bmy po sobie tak\u0105 atmosfer\u0119, \u017ce w podziemiu nikt nikomu nie wierzy\u0142. Ka\u017cde spotkanie czy posuni\u0119cie traktowano jak podst\u0119p i prowokacj\u0119”.32<\/sup><\/font><\/p>\n

Po trzecie: dzia\u0142alno\u015b\u0107 boj\u00f3wek prowokacyjnych s\u0142u\u017cy\u0142a kompromitowaniu zbrojnego podziemia w oczach spo\u0142ecze\u0144stwa, co z kolei mia\u0142o os\u0142abi\u0107 wi\u0119zi \u0142\u0105cz\u0105ce oddzia\u0142y le\u015bne z ludno\u015bci\u0105. Mi\u0119dzy innymi w tym celu rekrutowano do tych formacji r\u00f3wnie\u017c element przest\u0119pczy i kryminalist\u00f3w, kt\u00f3rzy t\u0105 drog\u0105 znajdowali ochron\u0119 prawn\u0105 i okazj\u0119 do dalszej grabie\u017cy i rabunk\u00f3w.33<\/span><\/sup><\/font> Wyd\u017awi\u0119k takich akcji by\u0142 tym wi\u0119kszy, \u017ce niejednokrotnie towarzyszy\u0142y im skrytob\u00f3jcze zab\u00f3jstwa dokonywane "na konto" podziemia, kt\u00f3rych ofiarami najcz\u0119\u015bciej by\u0142y jednostki politycznie aktywne i ciesz\u0105ce si\u0119 du\u017cym autorytetem w lokalnym \u015brodowisku. Przy tym kamufla\u017c by\u0142 w wielu wypadkach posuni\u0119ty do tego stopnia, \u017ce UB nie tylko przybywa\u0142o ponownie na miejsce „bandyckiej” zbrodni by, ju\u017c w roli str\u00f3\u017c\u00f3w bezpiecze\u0144stwa, rozpocz\u0105\u0107 \u015bledztwo, ale r\u00f3wnie\u017c – jak w szczeg\u00f3\u0142owo opisanym w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u przypadku dr. Szczepana Nied\u017awiedzia – posuwa\u0142o si\u0119 do udzielenia miejscowej milicji „surowej nagany” za brak odpowiedniej czujno\u015bci w czasie gdy „na terenie gminy bandyci morduj\u0105 ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105 i strzelaj\u0105 do funkcjonariuszy UBP”.34<\/sup><\/font><\/p>\n

Po czwarte: poprzez pobicia i skrytob\u00f3jcze mordy uzyskiwano z jednej strony zastraszenie politycznych przeciwnik\u00f3w i ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Fakt, \u017ce w ogromnej cz\u0119\u015bci tego rodzaju zab\u00f3jstw ofiarami byli cz\u0142onkowie PSL, dodatkowo pozwala\u0142 skutecznie odmieni\u0107 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej – jak raportowa\u0142 Komitet Wojew\u00f3dzki PPR w Krakowie przy okazji opisu sytuacji politycznej w powiecie nowotarskim – „ch\u0142opi wol\u0105 zapisa\u0107 si\u0119 do PSL, bo s\u0105 pewni, \u017ce bandy nie b\u0119d\u0105 ich terroryzowa\u0107”.35<\/sup><\/font> Wydaje si\u0119, \u017ce trafnie WiN scharakteryzowa\u0142 \u00f3wczesn\u0105 sytuacj\u0119, pisz\u0105c w czerwcu 1946 roku, \u017ce „kierowanie ostrza akcji terrorystyczno – dywersyjnej w coraz wi\u0119kszym stopniu przeciwko PSL, stronnictwu legalnemu, wchodz\u0105cemu w sk\u0142ad Rz\u0105du, podlegaj\u0105cemu zatem w zasadzie takiej samej ochronie prawnie jak PPR, rol\u0119 UB jako narz\u0119dzia partyjnego PPR, uwypukla bardziej wyra\u017anie ni\u017c kiedykolwiek wcze\u015bniej”.36<\/sup><\/font><\/p>\n

Po pi\u0105te: poprzez egzekucje w spos\u00f3b fizyczny likwidowano pojedynczych przeciwnik\u00f3w politycznych a w wielu wypadkach zadawano straty oddzia\u0142om le\u015bnym, kt\u00f3re nierzadko by\u0142y znienacka atakowane przez le\u015bne boj\u00f3wki UB.
Starcia z partyzantami i zasadzki na oddzia\u0142y partyzanckie opisywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Gronczewski. Opisuje on tak\u017ce przypadki dokonywanych przez podleg\u0142\u0105 mu grup\u0119 aresztowa\u0144 a tak\u017ce zab\u00f3jstwo \u0142\u0105cznika przys\u0142anego przez inny oddzia\u0142 partyzancki dla nawi\u0105zania \u0142\u0105czno\u015bci.
Rozbicie struktur Pa\u0144stwa Podziemnego i funkcjonowanie na r\u00f3\u017cnych terenach du\u017cej liczby oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich nikomu nie podporz\u0105dkowanych b\u0105d\u017a te\u017c utrzymuj\u0105cych iluzoryczne kontakty z innymi organizacjami stwarza\u0142o doskona\u0142e warunki dla dzia\u0142alno\u015bci prowokacyjnej. Niew\u0105tpliwie walcz\u0105ce „z reakcj\u0105” struktury nowej w\u0142adzy potrafi\u0142y te mo\u017cliwo\u015bci wykorzysta\u0107. M.in. ze wzgl\u0119du na du\u017c\u0105 efektywno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 prowokacyjnych i skuteczno\u015b\u0107 misternych operacji agenturalnych nie spos\u00f3b opisywa\u0107 dziej\u00f3w powojennego podziemia politycznego i zbrojnego bez uwzgl\u0119dnienia takich operacji.<\/p>\n