{"id":418,"date":"2011-05-27T08:56:09","date_gmt":"2011-05-27T06:56:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2011\/05\/27\/z-zeszytow-historycznych-win-u-3-czesc-1-3\/"},"modified":"2011-05-27T08:56:09","modified_gmt":"2011-05-27T06:56:09","slug":"z-zeszytow-historycznych-win-u-3-czesc-1-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=418","title":{"rendered":"Z Zeszyt\u00f3w Historycznych WiN-u&#8230; (3) &#8211; cz\u0119\u015b\u0107 1\/3"},"content":{"rendered":"<div style=\"text-align: justify;\">\n<div style=\"text-align: right;\">\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<div style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/www.zhwin.pl\/\"><img border=\"0\" src=\"resources\/ZH_WiNu.JPG\" alt=\"\" \/><\/a><\/div>\n<p><font size=\"2\">Z przyjemno\u015bci\u0105 zapraszam na kolejn\u0105, trzeci\u0105 ju\u017c ods\u0142on\u0119 publikacji z <a href=\"http:\/\/www.zhwin.pl\/\" style=\"font-weight: bold;\">&quot;Zeszyt\u00f3w Historycznych WiN-u&quot;<\/a>, w kt\u00f3rej dr Maciej Korku\u0107 z\u00a0 krakowskiego Oddzia\u0142u IPN przedstawia dzia\u0142alno\u015b\u0107 komunistycznych oddzia\u0142\u00f3w prowokacyjnych. Niestety, z racji specyficznej tematyki artyku\u0142u, tym razem ikonografia jest do\u015b\u0107 uboga. <br \/><span style=\"font-weight: bold;\">\u017bycz\u0119 zajmuj\u0105cej lektury !<\/span><\/font><\/div>\n<hr style=\"width: 100%; height: 2px;\" \/><a href=\"http:\/\/www.zhwin.pl\/zeszyty\/spis8.htm\"><font size=\"2\"><span style=\"font-weight: bold;\">Zeszyty Historyczne WiN-u, nr 8\/1996<\/span><\/font><\/a><\/div>\n<p><font size=\"5\" style=\"text-decoration: underline;\"><span style=\"font-weight: bold;\">Maciej Korku\u0107<\/span><br style=\"font-weight: bold;\" \/><span style=\"font-weight: bold; font-style: italic;\">Dzia\u0142alno\u015b\u0107 oddzia\u0142\u00f3w prowokacyjnych<\/span><\/font><br style=\"font-style: italic;\" \/><\/p>\n<ul>\n<li><span style=\"font-weight: bold;\">Rola i zadania oddzia\u0142\u00f3w prowokacyjnych.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>W\u015br\u00f3d metod stosowanych w walce z niepodleg\u0142o\u015bciowym oporem wydaje si\u0119 konieczne zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na tworzenie i wykorzystywanie oddzia\u0142\u00f3w prowokacyjnych, czyli tworzonych przez si\u0142y re\u017cimowe grup i jednostek podaj\u0105cych si\u0119 za partyzant\u00f3w. Jest to zagadnienie o tyle wa\u017cne, \u017ce w wielu wypadkach w spos\u00f3b zasadniczy rzutowa\u0107 mo\u017ce na opinie historyk\u00f3w dotycz\u0105ce oceny r\u00f3\u017cnego rodzaju fakt\u00f3w jak i poszczeg\u00f3lnych oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich a wp\u0142ywa z pewno\u015bci\u0105 na pogl\u0105dy i osobiste do\u015bwiadczenia wielu \u015bwiadk\u00f3w \u00f3wczesnych wydarze\u0144. Wiele z nich nie zostanie w spos\u00f3b pe\u0142ny wyja\u015bnione z uwzgl\u0119dnieniem &quot;drugiego dna&quot;. Konieczne jest jednak\u017ce wskaza\u0107 na sam fakt dzia\u0142alno\u015bci jednostek pseudopartyzanckich, aby przy analizie r\u00f3\u017cnych wypadk\u00f3w stawia\u0107 jako kwesti\u0119 zasadnicz\u0105 pytanie czy rzeczywi\u015bcie autorem\/uczestnikiem omawianych zdarze\u0144 by\u0142 oddzia\u0142 partyzancki a nie podszywaj\u0105ca si\u0119 pod niego grupa zbrojna? <\/p>\n<p>Z przyczyn politycznych historiografia z czas\u00f3w PRL niemal ca\u0142kowicie przemilcza\u0142a zagadnienia dzia\u0142alno\u015bci takich oddzia\u0142\u00f3w. Temat ten uznawano za wstydliwy i nie przystaj\u0105cy do stronniczych przedstawie\u0144 omawianego okresu. Dzia\u0142ania prowokacyjne by\u0142y podw\u00f3jnie zakonspirowane: przed wrogiem i przed swoimi (do tego stopnia, \u017ce dochodzi\u0142o do star\u0107 zbrojnych w przypadku spotka\u0144 z oddzia\u0142ami wojska czy KBW). Dlatego te\u017c odkrycie pe\u0142nej prawdy historycznej mog\u0142oby rzuci\u0107 cie\u0144 na wiele wydarze\u0144 zwi\u0105zanych z &#8222;utrwalaniem w\u0142adzy ludowej&#8221; a jednocze\u015bnie zweryfikowa\u0142by wiele &#8222;fakt\u00f3w&#8221; dokumentuj\u0105cych czarny wizerunek powojennego podziemia. Nie przypadkowo wi\u0119c nie ujawniano prawdziwego charakteru takich operacji nawet po ich zako\u0144czeniu. St\u0105d tylko w bardzo nielicznych publikacjach pojawia\u0142y drobne wzmianki o tego rodzaju akcjach. Wyj\u0105tkiem jest np. artyku\u0142 L. Grota kr\u00f3tko wspominaj\u0105cy o tym, \u017ce jednostki takie tworzono. W niekt\u00f3rych zbeletryzowanych wspomnieniach w\u00f3wczas publikowanych r\u00f3wnie\u017c pojawia\u0142y si\u0119 takie w\u0105tki lecz najcz\u0119\u015bciej &#8211; jak u Wa\u0142acha &#8211; w formie zawoalowanej i nie wyja\u015bniaj\u0105cej w pe\u0142ni charakteru takich jednostek.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">1<br \/><\/sup><\/font>\u00a0<br \/>R\u00f3wnie\u017c w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, mimo pojawienia r\u00f3\u017cnego rodzaju publikacji na tematy zwi\u0105zane z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 powojennego podziemia zbrojnego, trudno wskaza\u0107 te, kt\u00f3re chocia\u017cby w minimalnym stopniu dotyka\u0142y zagadnie\u0144 dzia\u0142alno\u015bci oddzia\u0142\u00f3w prowokacyjnych pozoruj\u0105cych rzeczywiste oddzia\u0142y partyzanckie. Materia\u0142em w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119conym temu zjawisku by\u0142 zamieszczony w magazynie historycznym &#8222;Karta&#8221; artyku\u0142 E. Misi\u0142o p.t. &#8222;Polskie &#171;bandy UPA&#187;&#8221;, traktuj\u0105cy &#8211; zgodnie z tytu\u0142em &#8211; o dzia\u0142alno\u015bci tworzonych przez w\u0142adze bezpiecze\u0144stwa oddzia\u0142\u00f3w podszywaj\u0105cych si\u0119 pod ukrai\u0144skie grupy partyzanckie. Opublikowany zosta\u0142 tak\u017ce cykl zapisk\u00f3w jednego z dow\u00f3dc\u00f3w takich oddzia\u0142\u00f3w opublikowany w &#8222;Magazynie Tygodniowym&#8221; &#8211; dodatku gazety &#8222;Polska Zbrojna&#8221;.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">2<\/sup><\/font> Innym pozytywnym przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 ksi\u0105\u017cka Krystyny Kersten &#8222;Mi\u0119dzy wyzwoleniem a zniewoleniem. Polska 1944-1956&#8221;, w kt\u00f3rym autorka wspomina o grupach UB dzia\u0142aj\u0105cych jako polskie oddzia\u0142y le\u015bne.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">3<\/sup><\/font> Kerstenowa wprawdzie unika szerszego rozwini\u0119cia tematu ale wyra\u017anie sygnalizuje jego wa\u017cno\u015b\u0107 i znaczenie dla opisu dziej\u00f3w pierwszych lat powojennych.<\/p>\n<p>Poza tymi przyk\u0142adami praktycznie brak opracowa\u0144 dotykaj\u0105cych tej problematyki.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">4<\/sup><\/font> Tymczasem nie spos\u00f3b kwestionowa\u0107 zar\u00f3wno samego faktu formowania i u\u017cywania tego rodzaju tajnych oddzia\u0142\u00f3w przez UB i KBW, jak i trudno przeceni\u0107 skuteczno\u015b\u0107 i efektywno\u015b\u0107 takich dzia\u0142a\u0144 dla potrzeb walki ze &#8222;zbrojn\u0105 reakcj\u0105&#8221; i najszerzej poj\u0119t\u0105 opozycj\u0105 polityczn\u0105. Jest to tym istotniejsze, \u017ce dzia\u0142aniom tego rodzaju niejednokrotnie towarzyszy\u0142y zab\u00f3jstwa, kt\u00f3rych ofiary &#8211; dzi\u0119ki historiografii PRL &#8211; w dalszym ci\u0105gu uchodzi\u0107 mog\u0105 za ofiary rzeczywistych oddzia\u0142\u00f3w podziemia.<\/p>\n<p>Natura i \u015bci\u015ble tajny charakter tych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 w znacznym stopniu decyduj\u0105 o sk\u0105po\u015bci materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych i \u015bwiadectw je omawiaj\u0105cych. Najwi\u0119ksz\u0105 warto\u015b\u0107 maj\u0105 nieliczne dokumenty i informacje pochodz\u0105ce bezpo\u015brednio od czynnik\u00f3w organizuj\u0105cych i nadzoruj\u0105cych takie operacje. Mo\u017cna jednak przypuszcza\u0107 &#8211; w \u015blad za informacjami WiN-u &#8211; \u017ce wiele rozkaz\u00f3w zwi\u0105zanych z akcjami prowokacyjnymi by\u0142o wydawanych tylko ustnie, co z pewno\u015bci\u0105 tak\u017ce odbija si\u0119 na ilo\u015bci zachowanych materia\u0142\u00f3w. Mimo to w krajowych plac\u00f3wkach archiwalnych mo\u017cna odnale\u017a\u0107 r\u00f3\u017cnej wagi informacje dotycz\u0105ce tych zagadnie\u0144. Mo\u017cliwe te\u017c, \u017ce dodatkowe materia\u0142y znajduj\u0105 si\u0119 w archiwach b. MSW.<br \/>Stosunkowo cz\u0119sto wiadomo\u015bci na ten temat zawieraj\u0105 miesi\u0119czne sprawozdania informacyjne <a href=\"http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Wolno%C5%9B%C4%87_i_Niezawis%C5%82o%C5%9B%C4%87\">Zrzeszenia WiN<\/a>, oparte o informacje zebrane i weryfikowane przez siatk\u0119 wywiadowcz\u0105 WiN-u, regularnie wysy\u0142ane do Londynu przez ca\u0142y rok 1946 (a\u017c do pierwszych miesi\u0119cy roku 1947). Jako materia\u0142y wywiadowcze i informacyjne kompletowane w warunkach konspiracji, wymagaj\u0105 one spojrzenia krytycznego, ale nie spos\u00f3b nie uzna\u0107 ich za \u017ar\u00f3d\u0142o niezmiernie cenne i warto\u015bciowe dla historyka.<\/p>\n<p>Obie strony \u00f3wczesnego frontu u\u017cywa\u0142y r\u00f3\u017cnych termin\u00f3w dla okre\u015blenia tego rodzaju formacji. W nomenklaturze re\u017cimowej znajdujemy takie okre\u015blenia jak: &#8222;oddzia\u0142y antypartyzanckie&#8221;, &#8222;oddzia\u0142y partyzanckie ubrane po cywilnemu&#8221;, &#8222;grupy bojowe w ubraniach cywilnych&#8221;, czy &#8222;nie umundurowane grupy operacyjne&#8221;. W terminologii WiN cz\u0119\u015bciej mowa o &#8222;boj\u00f3wkach UB&#8221;, &#8222;oddzia\u0142ach prowokacyjnych UB&#8221;, &#8222;tajnych oddzia\u0142ach dywersyjnych UB i PPR&#8221;, &#8222;boj\u00f3wkach prowokacyjnych UB i PPR&#8221;, czy te\u017c po prostu o &#8222;le\u015bnych bandach UB i PPR&#8221;.<br \/>Fragmentaryczno\u015b\u0107 i szczup\u0142o\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych nie pozwala niestety na przedstawienie w spos\u00f3b precyzyjny i szczeg\u00f3\u0142owo udokumentowany zasi\u0119gu, liczby czy chronologii funkcjonowania tajnych oddzia\u0142\u00f3w. Nale\u017cy te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce z tych samych powod\u00f3w zmuszeni jeste\u015bmy m\u00f3wi\u0107 zbiorczo zar\u00f3wno o dzia\u0142aniach dokonywanych przez specjalnie w tym celu utworzone &#8222;oddzia\u0142y antypartyzanckie&#8221;, jak i przez grupy funkcjonariuszy UB, MO, KBW czy wojska podaj\u0105cych si\u0119 za<br \/>\npartyzant\u00f3w tylko dora\u017anie, dla potrzeb wykonywania pojedynczego zadania (mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce tak najcz\u0119\u015bciej by\u0142o w przypadku skrytob\u00f3jczych morderstw).<\/p>\n<p>Przy obecnym stanie wiedzy historycznej nie ma mo\u017cliwo\u015bci precyzyjnego okre\u015blenia czasu, w kt\u00f3rym w\u0142adze re\u017cimowe zacz\u0119\u0142y pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 oddzia\u0142ami prowokacyjnymi. By\u0142y one tworzone na podstawie zalece\u0144 i rozkaz\u00f3w najwy\u017cszych w\u0142adz wojskowych i MBP, korzystaj\u0105cych z bogatych do\u015bwiadcze\u0144 NKWD. W ksi\u0105\u017cce &#8222;Straceni w polskich wi\u0119zieniach 1944-1956&#8221; opublikowany zosta\u0142 opatrzony klauzul\u0105 &#8222;\u015bci\u015ble tajne&#8221; rozkaz ministra bezpiecze\u0144stwa publicznego Stanis\u0142awa Radkiewicza z 4 grudnia 1945 roku &#8222;Do Wojew\u00f3dzkich Urz\u0119d\u00f3w Bezpiecze\u0144stwa i plac\u00f3wek UB&#8221;. Minister poleca w nim kierownikom plac\u00f3wek UBP, aby &#8222;w najwi\u0119kszej tajemnicy przygotowali akcj\u0119 maj\u0105c\u0105 na celu likwidowanie dzia\u0142aczy tych [t.j. opozycyjnych &#8211; M.K.] stronnictw, przy czym musi by\u0107 ona upozorowana, jakoby robi\u0142y to bandy reakcyjne&#8221;. Jednocze\u015bnie Radkiewicz dodawa\u0142: &#8222;Do akcji tej u\u017cy\u0107 specjalnych boj\u00f3wek stworzonych latem ub. roku.&#8221;<font size=\"2\"><sup><span style=\"font-weight: bold;\">5<\/span><\/sup><\/font> Czy\u017cby wi\u0119c tego rodzaju dzia\u0142ania podejmowano ju\u017c u zarania Polski Lubelskiej? Jest to mo\u017cliwe, chocia\u017c dotychczas trudno wskaza\u0107 materia\u0142y ostatecznie ugruntowuj\u0105ce t\u0119 tez\u0119. <\/p>\n<p>Nie ma natomiast w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce oddzia\u0142y podszywaj\u0105ce si\u0119 pod miano grup partyzanckich prowadzi\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 ju\u017c wczesnym latem roku 1945. Ze wspomnie\u0144 Edwarda Gronczewskiego ps. &#8222;Przepi\u00f3rka&#8221; (b. cz\u0142onka AL i oficera do zlece\u0144 specjalnych Komendanta G\u0142\u00f3wnego MO) wiadomo, \u017ce z inspiracji wy\u017cszych szczebli dowodzenia wojska i UB na prze\u0142omie czerwca i lipca 1945 roku zwo\u0142ana zosta\u0142a narada dow\u00f3dztwa 8\u00a0pp stacjonuj\u0105cego w rejonie Kra\u015bnika, na kt\u00f3rej przydzielono zadania utworzenia i wys\u0142ania w teren dw\u00f3ch oddzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re Gronczewski okre\u015bli\u0142 jako &#8222;niewielkie, lecz dobrze uzbrojone grupy pseudopartyzanckie&#8221;. Jedna z nich liczy\u0142a 15 os\u00f3b i pod dow\u00f3dztwem Boles\u0142awa Kowalskiego ps. &#8222;Cie\u0144&#8221; rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 w powiecie pu\u0142awskim. Druga grupa, licz\u0105ca 40 os\u00f3b, dowodzona by\u0142a w\u0142a\u015bnie przez Gronczewskiego i operowa\u0142a g\u0142\u00f3wnie w powiecie kra\u015bnickim. (Wed\u0142ug L. Grota w takiej samej roli 37-osobowa boj\u00f3wka Gronczewskiego dzia\u0142a\u0142a w lasach janowskich i lasach parczewskich r\u00f3wnie\u017c na prze\u0142omie lat 1946 i 1947). Oddzia\u0142 Gronczewskiego u\u017cywa\u0142 m.in. legendy oddzia\u0142u WiN przyby\u0142ego z powiatu che\u0142mskiego.<font size=\"2\"><sup><span style=\"font-weight: bold;\">6<\/span><\/sup><\/font> <br \/>Wspomniane ju\u017c by\u0142o tak\u017ce, i\u017c 9 listopada 1945 roku do powiatu nowotarskiego wys\u0142ano 32-osobow\u0105 grup\u0119 dowodzon\u0105 przez Szefa Wydzia\u0142u Operacyjno-Wywiadowczego WBW woj. krakowskiego por. Edwarda Szymkiewicza, kt\u00f3ra &#8222;ubrana w ubrania cywilne dzia\u0142a\u0142a jako partyzantka&#8221;<font size=\"2\"><sup><span style=\"font-weight: bold;\">7<\/span><\/sup><\/font>. <br \/>Pisano o tym tak\u017ce w \u015brodowiskach Polak\u00f3w na emigracji. &#8222;Dziennik Polski i Dziennik \u017bo\u0142nierza&#8221; opublikowa\u0142 w 1946 r. artyku\u0142 p.t. &#8222;Terror w Polsce&#8221;. Pisano w nim o &#8222;akcji planowanej dywersji p\u0142k. Litwinowa, przys\u0142anego z ZSRR w celu zorganizowania tajnej szko\u0142y dywersji przy szkole dla oficer\u00f3w pol-wych w \u0141odzi&#8221; i dodawano, \u017ce &#8222;od po\u0142owy 1945 r. zosta\u0142y mianowicie rozes\u0142ane do akcji [?] pierwsze zespo\u0142y dywersyjne p\u0142k. Litwinowa. Obj\u0119\u0142y one pocz\u0105tkowo teren Bia\u0142ostocczyzny, Lubelskie, Rzeszowskie i Krakowskie. Obecnie rozszerzy\u0142y si\u0119 na ca\u0142y obszar Polski&#8221;.<font size=\"2\"><sup><span style=\"font-weight: bold;\">8<\/span><\/sup><\/font><\/p>\n<p>Oddzia\u0142y prowokacyjne sk\u0142ada\u0142y si\u0119 przede wszystkim z by\u0142ych partyzant\u00f3w &#8211; g\u0142\u00f3wnie z b. cz\u0142onk\u00f3w AL. \u015aci\u015ble tajny charakter operacji wyklucza\u0142 nab\u00f3r ochotniczy. Jest w\u0105tpliwe, \u017ce &#8211; jak pisa\u0142 Gronczewski &#8211; og\u0142oszono go na zebraniu wszystkich partyzant\u00f3w jacy znajdowali si\u0119 w pu\u0142ku. Nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce najpierw typowano ludzi politycznie pewnych do udzia\u0142u w akcji a dopiero warunkiem drugorz\u0119dnym by\u0142o wyra\u017cenie przez nich zgody. Oddzia\u0142y wyposa\u017cone by\u0142y &#8222;w specjalne pe\u0142nomocnictwa ze Sztabu Generalnego&#8221;, kt\u00f3re, jak \u015bwiadcz\u0105 o tym wspomnienia Gronczewskiego, dotyczy\u0142y pe\u0142nej swobody dzia\u0142a\u0144 &#8211; z zab\u00f3jstwami w\u0142\u0105cznie.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">9 <\/sup><\/font><\/p>\n<p>Efekty takich operacji by\u0142y na tyle du\u017ce, \u017ce w datowanym na 5 stycznia 1946 roku \u015bci\u015ble tajnym opracowaniu p.t. &#8222;Taktyka walki z bandami&#8221;, jego autor &#8211; Szef Oddzia\u0142u Instruktorskiego G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Polityczno-Wychowawczego WP p\u0142k. Janusz Zarzycki (Neugebauer) &#8211; wyra\u017anie zaleca\u0142 &#8222;tworzy\u0107 z aktywist\u00f3w partyjnych, robotnik\u00f3w, \u017co\u0142nierzy, oficer\u00f3w oddzia\u0142y partyzanckie ubrane po cywilnemu [i] wpuszcza\u0107 [je] w las celem wprowadzenia dezorganizacji w szeregach band.<font size=\"2\"><sup><span style=\"font-weight: bold;\">10<\/span><\/sup><\/font> Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej na zorganizowanej w Belwederze 17 czerwca 1946 roku konferencji po\u015bwi\u0119conej zwalczaniu podziemia, ponownie m\u00f3wiono o wykorzystywaniu &#8222;oddzia\u0142\u00f3w tzw. antypartyzanckich, z\u0142o\u017conych z do\u015bwiadczonych aktywist\u00f3w z wojska, s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa i miejscowego aktywu, kt\u00f3re by operowa\u0142y w rejonach szczeg\u00f3lnie zagro\u017conych, gdzie podziemie znajdowa\u0142o oparcie i pomoc swoich rodzin. W zwi\u0105zku z tym proponowano r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119kszy\u0107 przydzia\u0142 broni dla ORMO&#8221;.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">11<\/sup><\/font><\/p>\n<p>Operacje tego rodzaju musia\u0142y by\u0107 starannie przemy\u015blane i odpowiednio przygotowane. W zatwierdzonej przez dow\u00f3dc\u0119 WBW woj. lubelskiego, p\u0142k. Podg\u00f3rnego &#8222;Instrukcji dla oficer\u00f3w zwiadu w terenie&#8221; zwracano uwag\u0119, \u017ce &#8222;w zwi\u0105zku z tym, i\u017c bandy w wi\u0119kszo\u015bci chodz\u0105 w uniformach Wojska Polskiego mo\u017cna podszy\u0107 si\u0119 pod oddzia\u0142 bandy (nale\u017cy uprzednio zaznajomi\u0107 si\u0119 z nazwiskami d[ow\u00f3d]c\u00f3w pododdzia\u0142u dzia\u0142alno\u015bci bandy, zabarwienie polityczne i si\u0142a) tym sposobem prowokuj\u0105c cz\u0142onk\u00f3w i sympatyk\u00f3w do wypowiedzenia si\u0119. Znamienn\u0105 rzecz\u0105 zawsze jest bro\u0144 bandyt\u00f3w, przewa\u017cnie automatyczna niemiecka, czeska zrzutowa a czasem rosyjska, dlatego oficer zwiadu celem zamaskowania swego oddzia\u0142u winien postara\u0107 si\u0119 o kilka sztuk broni bandyckiej, lecz sprawnej z odpowiedniej [sic!] ilo\u015bci amunicji, na czapkach wojskowych obowi\u0105zkowo winny by\u0107 or\u0142y z koronami, unika\u0107 u \u017co\u0142nierzy owijaczy, kt\u00f3rych bandyci nie nosz\u0105, natomiast mog\u0105 by\u0107 spodnie d\u0142ugie lub buty z cholewami, w rozmowach z mieszka\u0144cami zachowywa\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107, ci\u0105gle udawa\u0107 zdenerwowanego i przestraszonego, w ogl\u0119dnych s\u0142owach wypytywa\u0107 si\u0119 o U.B. i Milicj\u0119, w pytaniach nie prawurowa\u0107 [sic!]. O sobie opowiada\u0107 drobne fakty, kt\u00f3re nie mog\u0105 zdekonspirowa\u0107 grupy zwiadowczej przy mo\u017cliwie obecnym cz\u0142onku bandy [pisownia jak w oryginale &#8211; M.K]&#8221;<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">12<\/sup><\/font>.<\/p>\n<p>&#8222;Dla realizacji tego zadania &#8211; pisa\u0142 Gronczewski &#8211; nale\u017cy za wszelk\u0105 cen\u0119 d\u0105\u017cy\u0107 do wgryzienia si\u0119 w system organizacyjny poszczeg\u00f3lnych organizacji, by pozna\u0107 ich struktur\u0119 organizacyjn\u0105 i obsad\u0119 personaln\u0105. Dlatego te\u017c grupa nasza musi by\u0107 tak wyekwipowana i tak zachowywa\u0107 si\u0119 w terenie, by przynajmniej w pocz\u0105tkowej fazie swego dzia\u0142ania zachowa\u0142a chocia\u017c pozory grupy czy oddzia\u0142u le\u015bnego.[&#8230;] Zasadnicz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 grupy przewiduje si\u0119 w porze nocnej. B\u0119dzie ona polega\u0142a na pods\u0142uchu, prowadzeniu rozpoznania i urz\u0105dzaniu zasadzek na poruszaj\u0105ce si\u0119 w terenie oddzia\u0142y podziemia i pojedynczych ludzi.&#8221; Cz\u0119\u015b\u0107 ludzi przebrano w ubrania cywilne, zr\u00f3\u017cnicowano typy i rodzaje broni, dbaj\u0105c jednak o zachowanie du\u017cej si\u0142y ogniowej. Elastycznie tak\u017ce podchodzono do czasu poszczeg\u00f3lnych etap\u00f3w dzia\u0142ania oddzia\u0142u: &#8222;Okres przebywania w danym<br \/>\nterenie uzale\u017cniony b\u0119dzie od istniej\u0105cej tam sytuacji. Z chwil\u0105 gdy zostaniemy gdzie\u015b rozkonspirowani, natychmiast przerzucamy si\u0119 w inny teren&#8221;.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">13<\/sup><\/font><\/p>\n<p>Jak wygl\u0105da\u0142o tworzenie boj\u00f3wki prowokacyjnej i jakie zabiegi przedsi\u0119brano dla utajnienia takiej operacji fragmentarycznie mo\u017cemy si\u0119 dowiedzie\u0107 ze wspomnie\u0144 szefa peerelowskiego wywiadu i kontrwywiadu W\u0142adys\u0142awa Po\u017cogi wydanych w 1987 roku. Opisywa\u0142 on utworzenie jednostki podszywaj\u0105cej si\u0119 pod oddzia\u0142 UPA i nazwanej &#8222;czot\u0105 Czumaka&#8221;.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">14<\/sup><\/font> <br \/>&#8222;W WUBP [w Rzeszowie &#8211; M.K.] zapad\u0142a decyzja &#8211; opowiada\u0142 Po\u017coga &#8211; aby stworzy\u0107 czot\u0119 wed\u0142ug najlepszych wzor\u00f3w UPA. Trzeba by\u0142o znale\u017a\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy znaj\u0105 dobrze stosunki, praktyki, zwyczaje i obyczaje nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich, odpowiednio ich przygotowa\u0107 psychicznie i fizycznie oraz wyposa\u017cy\u0107 w sprz\u0119t i umundurowanie, jakim pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 przeciwnik. Z tym by\u0142 najmniejszy k\u0142opot. Nasze magazyny by\u0142y pe\u0142ne trofe\u00f3w zdobytych na rozbitych grupach UPA. W urz\u0119dzie znajdowa\u0142o si\u0119 kilka os\u00f3b nadaj\u0105cych si\u0119 do takiej wyprawy. Kilka dalszych \u015bci\u0105gni\u0119to od s\u0105siad\u00f3w [z Ukrainy? &#8211; M.K.]. Reszt\u0119 &#171;po\u017cyczono&#187; od wojska&#8221;<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">15<\/sup><\/font>. <br \/>Operacja by\u0142a okryta \u015bcis\u0142\u0105 tajemnic\u0105. Po\u017coga z pewno\u015bci\u0105 pomija wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci 30-osobowej &#8222;czoty Czumaka&#8221; lecz przyznaje, \u017ce dla uwiarygodnienia ca\u0142ej akcji nie cofni\u0119to si\u0119 przed starciem z przypadkowo napotkanym oddzia\u0142em prawdopodobnie wojska (&#8222;ze swoimi&#8221;) i eufemistycznie dodaje, \u017ce &#8222;tu i \u00f3wdzie potarmosi\u0142o si\u0119 kogo\u015b&#8221;. Co kryje si\u0119 za takim stwierdzeniem pozostanie zapewne tajemnic\u0105. Warto jednak zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na opis zako\u0144czenia operacji. Przygotowano odpowiedni\u0105 akcj\u0119 wojska, w wyniku kt\u00f3rej ca\u0142a &#8222;czota Czumaka&#8221; zosta\u0142a uj\u0119ta. \u017bo\u0142nierze, kt\u00f3rzy &#8211; jak m\u00f3wi uczestnicz\u0105cy w akcji Po\u017coga &#8211; &#8222;przecie\u017c nie wiedzieli, kim s\u0105 naprawd\u0119 prowadzeni przez nich zatrzymani, ba, byli przekonani [niekt\u00f3rzy zapewne s\u0105 w dalszym ci\u0105gu przekonani przyp. M.K.], \u017ce konwojuj\u0105 autentycznych upowc\u00f3w&#8221; zamkn\u0119li ich w stodole, przystosowanej na tymczasowy areszt. Wieczorem pod stodo\u0142\u0119 podjecha\u0142y samochody, na kt\u00f3re za\u0142adowano zatrzymanych. Konw\u00f3j dotar\u0142 do miasta (Rzeszowa ? &#8211; M.K.) w \u015brodku nocy i wjecha\u0142 do Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa przez tyln\u0105 bram\u0119 przy wygaszonych wszystkich \u015bwiat\u0142ach. Operacja si\u0119 zako\u0144czy\u0142a lecz \u017co\u0142nierze i ludno\u015b\u0107, kt\u00f3ra zetkn\u0119\u0142a si\u0119 z &#8222;czot\u0105 Czumaka&#8221; do dzisiaj zapewne przekonani s\u0105 o tym, \u017ce by\u0142a to prawdziwa &#8222;banda &#171;UPA&#187;&#8221;. &#8222;Czota&#8221; zako\u0144czy\u0142a swoje istnienie lecz &#8211; jak stwierdza Po\u017coga &#8211; &#8222;jej cz\u0142onkowie nie przestali by\u0107 potrzebni. Nabrali jeszcze wi\u0119kszego do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re przyda\u0142o si\u0119 w nast\u0119pnej akcji&#8221;<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">16<\/sup><\/font>.<\/p>\n<p>Tak\u017ce we wspomnieniach Gronczewskiego znajdujemy wiele informacji na temat zasad przestrzeganych podczas tworzenia tego rodzaju jednostek. &#8222;Najbardziej skomplikowan\u0105 kwesti\u0105 w dzia\u0142alno\u015bci tych grup okaza\u0142o si\u0119 zaopatrywanie w \u017cywno\u015b\u0107 [&#8230;]. Problem ten by\u0142 wprost nie do rozwi\u0105zania. Nie mo\u017cna przecie\u017c wzi\u0105\u0107 ze sob\u0105 w teren konserw, bo zwr\u00f3c\u0105 one uwag\u0119 i wzbudz\u0105 podejrzenie w czasie kwaterowania w osiedlach. Tego rodzaju \u017cywno\u015bci nie mo\u017cna zabra\u0107 zbyt wiele, trzeba si\u0119 liczy\u0107 z tym, \u017ce ludzie tej grupy musz\u0105 by\u0107 zaopatrzeni w wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 amunicji i przynajmniej od dw\u00f3ch do czterech granat\u00f3w obronnych na ka\u017cdego. [&#8230;] Ostatecznie uzgodnili\u015bmy, \u017ce na trzy dni we\u017amiemy ze sob\u0105 konserwy a chleb kupimy w terenie&#8221;.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">17 <\/sup><\/font><br \/>Dla kamufla\u017cu nawet decydowano si\u0119 na ci\u0105ganie ze sob\u0105 pod silnym nadzorem pochwyconych \u017co\u0142nierzy prawdziwych oddzia\u0142\u00f3w, aby jako znani okolicznej ludno\u015bci dodatkowo uwiarygadniali jednostk\u0119. Zadbano przy tym o szczeg\u00f3\u0142y, kt\u00f3re nie zdradz\u0105 faktu, \u017ce s\u0105 oni aresztowani. M.in. kazano im nosi\u0107 automaty, z kt\u00f3rych dla bezpiecze\u0144stwa usuni\u0119to spr\u0119\u017cyny zamk\u00f3w.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">18<\/sup><\/font><\/p>\n<p>Kamufla\u017c by\u0142 skuteczny. Sprzyja\u0142 mu og\u00f3lny powojenny zam\u0119t w kraju. W sprawozdaniu za luty 1946 roku WiN pisa\u0142: &#8221;W ci\u0105gu miesi\u0105ca na terenie kraju [liczba] napad\u00f3w i zab\u00f3jstw dokonanych przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, wzgl\u0119dnie przez nieustalonych osobnik\u00f3w, dochodzi do kilkuset. Wchodz\u0105 w to tak\u017ce zab\u00f3jstwa na tle innych zaj\u015b\u0107. W tej sytuacji tajnym boj\u00f3wkom PPR i UB \u0142atwo jest zamaskowa\u0107 swoje post\u0119powanie. Rozg\u0142aszane s\u0105 tylko wypadki i [zostaj\u0105 one] odpowiednio re\u017cyserowane przy wykonaniu, gdy si\u0119 chce win\u0119 zrzuci\u0107 na reakcj\u0119&#8221;<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">19<\/sup><\/font>. Z kolei w marcu 1946 roku konspiracyjny organ WiN &#8222;Orze\u0142 Bia\u0142y&#8221; pisa\u0142: &#8222;Zaznaczy\u0107 nale\u017cy, \u017ce rozpoznanie w\u0142a\u015bciwe oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich NKGB czy UB jest do\u015b\u0107 trudne, poniewa\u017c te ostatnie stosuj\u0105 ca\u0142kowicie metody naszej partyzantki z czas\u00f3w niemieckich&#8221;<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">20<\/sup><\/font>. <\/p>\n<p>Wydaje si\u0119, \u017ce w roku 1946 dzia\u0142ania prowokacyjne sta\u0142y si\u0119 szczeg\u00f3lnie cenn\u0105 broni\u0105 w walce z polskim spo\u0142ecze\u0144stwem. W zwi\u0105zku z ostatecznym fiaskiem pr\u00f3b wmanewrowania Polskiego Stronnictwa Ludowego w utworzenie wsp\u00f3lnego bloku wyborczego z partiami &#8222;demokratycznymi&#8221;, w\u0142adze komunistyczne wyra\u017anie zaostrzy\u0142y metody stosowane w walce z zalegalizowan\u0105 opozycja polityczn\u0105. Opr\u00f3cz dzia\u0142a\u0144 stricte administracyjnych w postaci utrudniania bie\u017c\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci PSL, rozwi\u0105zania powiatowych oddzia\u0142\u00f3w Stronnictwa, czy w ko\u0144cu uniewa\u017cnienia peeselowskich list wyborczych pod zarzutem dzia\u0142alno\u015bci antypa\u0144stwowej, radykalnie zwi\u0119kszono ilo\u015b\u0107 i skal\u0119 represji bezpo\u015brednio dotykaj\u0105cych dzia\u0142aczy opozycji i cz\u0142onk\u00f3w PSL. Wr\u0119cz masowym zjawiskiem sta\u0142y si\u0119 aresztowania peeselowc\u00f3w po\u0142\u0105czone na og\u00f3\u0142 z biciem oraz maltretowaniem fizycznym i psychicznym. Zdarza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przypadki pobi\u0107 \u015bmiertelnych.<font size=\"2\"><sup style=\"font-weight: bold;\">21<\/sup><\/font> Z represjami &#8222;oficjalnymi&#8221; sz\u0142y w parze liczniejsze ni\u017c dotychczas skrytob\u00f3jcze morderstwa dokonywane na og\u00f3\u0142 &#8222;na konto&#8221; oddzia\u0142\u00f3w rzeczywistego podziemia.<\/p>\n<p><font size=\"2\"><a href=\"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2011\/05\/Z-Zeszytow-Historycznych-WiN-u-3-czesc-23.html\"><span style=\"font-weight: bold;\">Z Zeszyt\u00f3w Historycznych WiN-u&#8230; (3) &#8211; cz\u0119\u015b\u0107 2\/3&gt;<\/span><\/a><br style=\"font-weight: bold;\" \/><a href=\"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/\"><span style=\"font-weight: bold;\">Strona g\u0142\u00f3wna&gt;<\/span><\/a><\/font><\/p>\n<hr style=\"width: 100%; height: 2px;\" \/><font size=\"1\"><span style=\"font-weight: bold;\">1.<\/span> L. Grot, <span style=\"font-style: italic;\">Dzia\u0142ania zbrojne Ludowego Wojska Polskiego przeciwko zbrojnemu podziemiu w latach 1945 &#8211; 1947<\/span>, [w:] &#8222;Wojskowy Przegl\u0105d Historyczny&#8221; 1973, nr 3, s. 489 &#8211; 490; S. Wa\u0142ach, By\u0142 w Polsce czas1, op. cit., s. 186-190.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">2.<\/span> E. Misi\u0142o, <span style=\"font-style: italic;\">Polskie &#8222;bandy UPA&#8221;<\/span>, &#8222;Karta&#8221; 1991, nr 2; E. Gronczewski, Dzia\u0142alno\u015b\u0107 operacyjna Grupy Specjalnej 8 pp w 1945 r., w: &#8222;Polska Zbrojna&#8221; &#8211; &#8222;Magazyn Tygodniowy&#8221;, nr 22 &#8211; 25 (138-141), kopia w zbiorach autora. Fragmenty tego opracowania opublikowane zosta\u0142y w czterech cz\u0119\u015bciach pod odredakcyjnymi tytu\u0142ami: cz\u0119\u015b\u0107 I &#8222;Diabelski plan&#8221; (nr 22\/138), cz\u0119\u015b\u0107 II &#8222;Partyzancki oddzia\u0142 UB&#8221; (nr 23\/139), cz\u0119\u015b\u0107 III &#8222;Prowokacja i bezprawie&#8221; (nr 24\/140), cz\u0119\u015b\u0107 IV &#8222;Wyg\u0142osi\u0142em przem\u00f3wienie i zastrzeli\u0142em go&#8221;<br \/>\n(nr 25\/141).<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">3.<\/span> K. Kersten, <span style=\"font-style: italic;\">Mi\u0119dzy wyzwoleniem a zniewoleniem. Polska 1944 &#8211; 1956<\/span>, Londyn 1993, s. 31-33, 95.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">4.<\/span> Podrozdzia\u0142 pracy po\u015bwi\u0119cony oddzia\u0142om prowokacyjnym bazuje w znacznej cz\u0119\u015bci na dw\u00f3ch artyku\u0142ach opublikowanych przez autora w roku 1996. Por.: M. Korku\u0107, <span style=\"font-style: italic;\">Oddzia\u0142y Prowokacyjne UB i KBW w Ma\u0142opolsce<\/span>, &#8222;Zeszyty Historyczne WiN-u&#8221; 1996, nr 8; M. Korku\u0107, <span style=\"font-style: italic;\">Prowokacyjna dzia\u0142alno\u015b\u0107 UB i KBW<\/span>, w: Dzieje Podkarpacia, t. I, Krosno 1996.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">5.<\/span> Rozkaz Ministra Bezpiecze\u0144stwa Publicznego nr S VIII\/1223\/172 z 4 grudnia 1945, Straceni w polskich wi\u0119zieniach 1944 &#8211; 1956, s. 16. Warto\u015b\u0107 tej publikacji obni\u017ca brak informacji o \u017ar\u00f3dle, z kt\u00f3rego pochodzi cytowany rozkaz.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">6.<\/span> L. Grot, <span style=\"font-style: italic;\">Dzia\u0142ania zbrojne Ludowego Wojska Polskiego przeciwko zbrojnemu podziemiu w latach 1945 &#8211; 1947<\/span>, Wojskowy Przegl\u0105d Historyczny, 1973, nr 3, s. 489 &#8211; 490; E. Gronczewski, <span style=\"font-style: italic;\">Dzia\u0142alno\u015b\u0107 operacyjna Grupy Specjalnej&#8230;<\/span>, op. cit., cz. I, nr 22\/138, cz. III, nr 24\/139.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">7.<\/span> CAW, Zesp. KBW, sygn. 1580\/75\/90, k. 16, Meldunek zwiadowczy nr 0095 Sztabu WBW woj. krakowskiego z 9 listopada 1945; CAW, Zesp. KBW, sygn. 1580\/75\/90, k. 24, Meldunek zwiadowczy nr 0099 Sztabu WBW woj. krakowskiego z 13 listopada 1945 r.;<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">8.<\/span> J. Skalniak, <span style=\"font-style: italic;\">Terror w Polsce<\/span>, &#8222;Dziennik Polski i Dziennik \u017bo\u0142nierza&#8221;, 1946, nr 240, cyt. za: K. Kersten, <span style=\"font-style: italic;\">Mi\u0119dzy wyzwoleniem a zniewoleniem. Polska 1944 &#8211; 1956<\/span>, Londyn 1993, s. 95.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">9.<\/span> E. Gronczewski, <span style=\"font-style: italic;\">Dzia\u0142alno\u015b\u0107 operacyjna Grupy Specjalnej&#8230;<\/span>, op. cit., cz. I, nr 22\/138, cz. IV, nr 25\/141.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">10.<\/span> Cytat za: E. Misi\u0142o, op. cit., s. 122.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">11.<\/span> L. Grot, op. cit., s. 489 &#8211; 490.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">12.<\/span> Instrukcja dla oficer\u00f3w zwiadu w terenie, (brak daty), CAW, Zesp. KBW, sygn. 1580\/75\/403, k. 150.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">13.<\/span> E. Gronczewski, <span style=\"font-style: italic;\">Dzia\u0142alno\u015b\u0107 operacyjna Grupy Specjalnej&#8230;<\/span>, op. cit., cz. I, nr 22\/138;<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">14.<\/span> Mia\u0142o to miejsce ju\u017c w 1947 r. jednak niew\u0105tpliwie wykorzystano tu wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenia z tego rodzaju operacji przeprowadzanych na Rzeszowszczy\u017anie jak i w innych regionach.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">15.<\/span> <span style=\"font-style: italic;\">Siedem rozm\u00f3w z genera\u0142em dywizji W\u0142adys\u0142awem Po\u017cog\u0105, I zast\u0119pc\u0105 ministra spraw wewn\u0119trznych, szefem wywiadu i kontrwywiadu<\/span>, opr.: H. Piecuch, Warszawa 1987, s. 40 &#8211; 41.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">16.<\/span> Ibidem, s. 43 &#8211; 44.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">17.<\/span> E. Gronczewski, <span style=\"font-style: italic;\">Dzia\u0142alno\u015b\u0107 operacyjna Grupy Specjalnej&#8230;<\/span>, op. cit., cz. I, nr 22\/138;<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">18.<\/span> E. Gronczewski, <span style=\"font-style: italic;\">Dzia\u0142alno\u015b\u0107 operacyjna Grupy Specjalnej&#8230;<\/span>, op. cit., cz. II, nr 23\/139,<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">19.<\/span> SPP Londyn, Archiwum Delegatury WiN, Kol. 19, teczka 2 &#8222;Z Kraju &#8211; II 1946&#8221;, Sprawozdanie informacyjne WiN za luty 1946, cz\u0119\u015b\u0107 pt. &#8222;Stosunek Sowiet\u00f3w do Anglosas\u00f3w&#8221;, s. 11.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">20.<\/span> K. Kersten, op. cit., s. 32.<br \/><span style=\"font-weight: bold;\">21.<\/span> R. Buczek, <span style=\"font-style: italic;\">Na prze\u0142omie dziej\u00f3w. Polskie Stronnictwo Ludowe 1945-1947<\/span>, Wroc\u0142aw 1989, s. 176-177.<\/font><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<div style=\"text-align: ... \n\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/418"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=418"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/418\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}